{६ [१५ 
[ददश्याप्ञाा ^ । ` ५110119 
2.१5 ^५।१.1 >) 


11: 111111,\॥1३ 
11171} {*१ (| । 1.11 019 
{,{)4 ८४१ (*॥.1.1\ > 





^ 
¶॥ 6 ॥॥११॥॥१।।)१, 
॥ वाप] 0 वालालाोर, 


11] {16 (नाोोलापि४ [्दितातधि ण 


४1111111 1111 











। ॥ ॥ ॥ ^ ¢, 


18 डा व्वाानो 0 € ङृणफो्लर9 गनाह्ठि फा पा (मालावि ५1 [007811६4 
(ष्वा 18 पातप]ऱ ७६३6त्‌ पणा {एण आराक्रलाा]13 7 कववणा) दृतात८ला, 0 0 तला लेल 
ए 10 107. ^. (. षएाद्रष्ठात,, ताह छाल ०ा८ठ का [0रडल्डडोणाो ण एडो धात्‌ एकप ता [पा 
01 {€ [पाष ण न 02] 5116 द0लल॑र्‌, |नगातना. ¶16 वला पाद्ाप्स्ला0 १६८३ 70) 
५. 0. 1.0; 116 णिण्ला णि 4. 0. 15603, णि त॑ (€ लात्‌ 9 1: [ प्रत्‌ 16 {गिकं 
1016 व [. 1.5 [ताद 74: + (गत्व 1, णो 012 अ., ता 110५ (पाा्थतपती 1६:}॥ 11- 
[ए -- ४४ {लो [ष (शो तादा 91 (प्ालपा {268. 

0 ्ापाप्स्टा{ड ता पलयााष्ल्त्‌ प्लिा गाल उका८्९, लत्रालाः काद्वल, 0 लात], 
++ 11111 13 नटः] [10४९4 ४ 6 निट ता, प्राट्‌ जीण € इता९ @पु)3, 1ात्‌ा८व्राल्व्‌ 2३ जाली), 
21९67 {91128 4-{ © {10 41" रल्लातीो, 371 81 {116 दात्‌ 0 11८ (लाा0९त) ता 5187121. 4. ^\ [0211 
700 2 +ला [टिक [पाद (ल11 लताणाह 0 दनो ९९१८1 {110 3९ 1९1. 

1314683 16३९ ग्रश्चापर९ा])8 † 9९९ (0ाडा1]{त्व्‌ गा€ काहला (काधि ४1211097 (र 
\1{0प्र/ द्कलाकङ, 7011) 1] 1 ्राष जा ९ [२0. ॥3. 0८. (2०. 66 ग निट शो ८०1- 
[८न्तणण). 1 [ए्९ष्त्व्‌ ५ 116 पर, ९३्व्छृ रा गा कृण्ा( ९०३९. [४ 50 ]1त7ृला३ (1४ 11९ 
९२] 210४९ लाप्रलान्व्‌ ददलत 0षला 1116 49४" सद्द 9 ८ धौ इद्ट्मा, पात्‌ (181 {€ एट््रत्‌- 
176 9 {113 शढा$ उशा 1 कोणाला (तावल, (€ गद्रतद्रीद्ती, 18 1081९111 | (टाला 
(0) {11५ 1८80 1 € त्रप {ठत दणि, [031९8 गवद्खनक्रमगु- 
व च ~ 
पाना 14 1191८1६ 188 मव्रद्लल्ऋमग्‌ तकनगरणता, 1 1211९ 7624111 [९०1१९ 2 @1038 
लाा07, 9३ परत (ताएवे 188 0ापल्त्‌ ग पा कः (नवोरपैङ8) जातोतकवकतेखपाः , 59128 
1 :--37, ९. [दाया एयीडवयै , सहच {6, पात्‌ तत इत्0€ वाता ३ तदव, (ातावदाणाध- 


‰२]11क सा, (नाका ता 3018 20. [गाछ 10९ एलाोोक्राातला 9 1 41070141८8 9175 “01171611 


८2४ }{ ¦ >, ^> ^> 
ड ९ ॐ 



















॥8। ए 62. 


0 {6 ऽश28 प वप््डणा 1६ 18, 1पत९त्त्‌, गुल दातण्ठा 112॥ 16 7९०त मद््द्काल्त्रम' ; | 
रा 80९} 8 7ा2({ला 1 18 101 10]]ङग इपफृलपी्ठण्ड {0 2]]€9] (0 11€ तद्टाः €एपला९ ग 008- 
11186] 18. 

(1100210 {16 1694702 011० ९€त ष {€ पीना ज त [व वद्वा प 18 शाणा€०ण, 001 70 
211 28170707711९६] 87 हाक्का11811त] कन ण एद, 1 (ता 7101 96 तेला€त व्रा {€ दाणः 88 
016 0 1010 51911011. एणा € [छक्र 0 13128 979.8 5लष्ला6 (प्ीदाख8 {791 19118, € 
81111107 0 1{1€ )}4१+१५1108-140179 , 180 2] 1110 {116 806 ला, 0 19112 18 1016 
11811 07166 ८8|]€व 8 त186]1€ 01 21062 , 27 ए छाल (713 8{91लाला† € 101 [ए (लला 
07 101, 116 (ला{8171] ३ 8 (0 ])0ा9त्ठप्र = फाला, 0 16 प8९ {6 897)€ ९06] 11) 116 


[दला , 28 708 € 5द्€ा ]. 88 ° 11218 श्वा0. 





{1 15 एए 110 ्राल्त्राऽ 8617011€ 1101 47710499 , 10 95 १९६] 760 1 (€ शठ 0 | 
17489, 181९087त6त {€ पपन 0 19118 शात 116 वपरणा त न€ शधद प. 11 28 
11076 51791106 1118{ 2 ©) (ष्टाः आ 1018 फा €९१९पङ 91 {€ 11९91 [96806€. 1 ९1 101 
8प्][7€88 11€ इप्डु्रल्ना {107 {1€ पललः 15 00 0717 {© 9९दातला, पा, £ 1४ 15 911 {ला- 
{108} ला्डप्ा€ एष इत्र 168प्‌ला ]0 (प्छ 0 {€ गृणा 9 {76 718४411१. 

ववा व1कक्9.3 {19८94178 {18 , 6211 8]€भप्टु, 9 पणडटपि] (णफलयाक्षाष्. 1 णि 016 
70 प्रा ९0111688 1191 [प्र गि 18 9वै € एाल्व्ा7@ि ज प्ात 7पा८इ 1 {06 {€ छ0णात ॥११८ 1€- 
7091160 0008८7८ 10 16. ६ {116 8816 प्र्ा6 1 पाड 06 हवप्व पा इ06 ग 1018 व्यु | 
71911008 , €. @. 8 8६, 9 ग 176 4" इलित, (वा 161 € 00102116 16 € (०६९, | 

1 14१6 161 [ष्टो 8016 0 प्रित एए त प्र त एतावता, षा कि फाला 15 (लोप | 
{1021 16 15 [03{लात0ा 10 अिप्ा०त€ए३-¶ 9 एवा , 116 20107 07 € 18८0]078148 छा 1810611 ६ , 
फ ]107) € {द्वृप्रलाव्रद्र 4००९8. [€ 9६42 28 ]€ा€ 9 {1166 1076 [70112 , एप (नापा धप5 
लिः ३1 10 006 17्िप्राला ताता त 0 एद्ल्लाए [पपै (गल 0 11 96 पि {जप 


807९९ , 21 1^9 11 00 [त्‌12. = ति7€ ए्लाई 18 (जु 08६९8 [ण 01 € {866 ९गो- | | 
16610 #} ; वर) दलाल गा 185 एष्टा [पात्‌] [दा६ 10 € }् 1. एप, गी) कत्पय | | 
| 





इा7]){३ 276 77 16 (त्यात लाक्राव्तला. [ा पाल द्य त वोता (नाष, (पण त१८८६, 


{ला6 13 ता अ्ातहुत्त्‌ वणु ग ८ [आ दिवम †); ३6 र्णा. ^ एष्एकए(षण'३ (1921006, ]. 59. 





*) {0 1९ णुव्‌ वपमन्हट प्ल +, ष्णो ए०णा०श््ये एक इप7११८५४३० ॥85 ए८्ला थाञणि तत्‌ 1110 8 न (माक्षलदैडा फ ०४ 116 
जीप उ5तत्‌]1६03;*" 11 1185 10४६ एला 137 [पवितदाो पफतेला 1115 वशप्ऽ८ , प] 1071. 057 त3तणण्छात्त ४१८ 715121६6. 

†) >०॥ लूमादषक, 9 लला प्फोह्यत्‌ 9 1 [10वप50. 1४ 15, 7 श ` + 00 ए07त 8 9}, छा 8 हि9०१४१९०] एप्पल; 
9९ द ४1, 324. 19 ऽपकण्जणटु पीत, कल्दरहुकव्छं प्राकृ परलय ,दिद्णाौ ण प्र &०वढ कल छञु 52१८ द्या, एप८ 21 
४१€ [1166  (0प्छाप०ाो 5८०8६. 








= > 9 = ~ क 








। §,११ १११. 1 


{07 छा पीता ०2 1९850) ॥ पा 11 71] 16 गा फ))}€ [षष्ट 10 03ला [८ ाधताालजा 
(1 116 [तद्यदा] , 19. ९८ 11 (लोपि 30106 [ष्टण एट३ तात्‌ आपलप्राला।र 101 फ] 
(९५८10 01{ 1111€ा€ड॥ ; 2५. 10 8110 {191 111९ (811107८९ रात्रा) 13 प्रा 8 (पवार 0एपद- 
पिला 0 11; कष्‌, [त], 0 हएत & अव्लोोना ग {16 कणद्ठावर्‌ (णापाना 19 10051 रका] 


तातो ताता). 06 क{7्ठ्वाटत्रमो पलो एड पप्ड, तलछट 10 दा. ९त])५ 


द्धहिः। श्रागणपतये नमः।। ग्रविघ्रमम्तु ॥। 


नमामि परर्‌मात्मान स्वलस्स्वात्यवेदिनं । 
विन्यानामाद्व्तारं निमित्तत्नगतामपि 
ननन्सकल्नकल्याण गुणमंवाप्तमूमवे । 
निरवन्याच नित्या नद्ध (जस्तु मद्धोवम\। 
वरि्कन्ात्थविदा सम्यक पृच्यदेवेन वन्तना। 
मनिष्याव्यमदरप्राक्तस्मूात्यरी भत्र प्रकाण्यते ।) 
स्वाध्याया ध्वेनव्यः ") स्वाध्रावमधायतेत्यत्यत्नानपच्यताध्यवनविधाननात्यरनलनाना- 
धायतयात्यविद्धितस्वांगाध्यवनस्च नम्मात्‌ व्राद्यणन निष्कारणं प्रटद्धा तरेदा 
ग्येतव्यः। उति निष्कृष्य-विधानात वदाद्नि च सव्वाणि कतलपन्ने ऽपि 
मपःेन्‌। उन्वङ्कध्यवनस्य कालक्रुप्िविधरानान्‌ 
ह्न्द्‌ः प्रदा तु वेदस्य दृस्ना कल्या जत्र प्रवत। 
मृते व्याकरणां व्रातः त्यातिपत्नेत्रमुच्यते |; 
प्राना () व्राणन्तु वदस्य निनं प्रा्रमुच्यत ॥ 
दत्यद्विछपकुत्िम्मरणो लत्तद्‌द्ध्यवनामावे उेदृपुरुपम्य तत्नदङ्गवेकल्यै नवति । 


तस्माचैविकर्वेद्वद्ध्यतव्यलवापि प्राक्षु पटृस्व्यगेपु 


[त 








१) राट भऽ, ५१८ ५८4४, 004 पाञल्पप न 44, 040. 

















== एरारस्व सर्व वा मुवमुच्यति। 
| नच्रापि नातिकरपरेष्ठा वरेष्रे तत्रापि चनुपी |) 


| । शा एष. 





र्ति न्यायेन वेदूपुरूपस्य चन्तुटरेन प्रध्ाननगमवश्यमध्येतव्यमिनि मस्मृत्याद्‌ा 

भगवता त्रद्मणा वर्विस्तरं त्यातिण्णाखे कृतं व्रचछ्लणस्सकाणाद्धानतच्छा- 

छवा वद्रगर्गः तत्संनिष्यान्वज्चकार्‌ (. श्चकार) । तस्मादपि न्तव्यतद्ित्ाः 

धराएरादिमुनयो धव्वन्यानि त्यातिण्णाद्ाणि चक्रृः।। तघाच वद्र 
स्वयं स्ववेनुवा सृष्र्नुभूतन्दिनन्मनां। 





व्रणं न्यातिपं त्र समं वेदिर्विनिस्स॒तं ॥ 
मया स्वंमुवः प्रात्रं क्रियाक्वन्लप्रसाधकं । 
वरेदानामुत्तम ग्रा चरलाववद्धितकार्‌कं ।। 
मत्तय्चान्यानुपीन्‌ प्रात्र पारम्यर््रण प्रुप्कत्ले । 
निस्तघाटृष्टिमिमूचो प्रन्वेसतैसर्‌दाचछतं ॥ 
तघ्ाच गरग्गंः| | 
शृतां स्वग्धनावुष्ये धर्ममये पुएवे ्रण्रस्क । 
|| लानवित्रानतंपत्न दिनानां धावनं धर्‌ । 
कालन्नानमद्‌ पुण्वमा् विन्नानमुत्तम । 
सितृन्ुणा पुरा वेदानेलत्‌ सुद्र स्वमंनुवा ॥। 





वेदागमास्ये वेदानां क्रिवाणान्न प्रसाधक । 


त्यातित्राने द्िन्द्राणामतो वेन्वं विदर्वृधाः।! 
र्याति्णाखात्त स्वस्व नाकस्य ग्रुमाघरमे । 





त्यातिन्नानच्च यो वेत्ति स वेत्ति पर्‌मागके। 


| 
| ॥ _ अज = __ = _ ` न श 3 ~ ~ ~अ _ ~ 








नद्रा्नात्रनानुनतं तन्देवा त्राणं विद्धः 


। 21.462. | (६ 





तस्मात्‌ व्ृवमवोवतु न्वातिक्नानन्धिनात्तमाः॥ 
व्रन्मणाल्वततः प्र्चात्‌ वन्तकरम्मविधिः क्रियाः| 
नस्नात्‌ वृण्वे समे वटिष्य्चनुस्सनाननं ॥ 
स्वग्यमध्येवमव्यत्रत्रादािस्ंणिनत्रतिः। 
तथाच लगटाचाव्यः। 
यरा भिवा मन्रूराणां नागानां मणवा ब्रा, 
नघा वेवेगणान्राणां तवोतिष मृ््रनि स्थितं \। 
वेदा द्धि वक्नात्थममिप्रवृत्ताः कालानुपरव्ा विद्धिता्च वत्नाः। 
तस्मादिद्‌ कालविधानण्राख्च घा त्यातिपि वेद्‌ स वेद्‌ यत्ते।। 
र्ति ॥ टृतच्च गणितत्रातक्णावाष्यस्वन्यत्रवात्मकं । तघाच वुद्रगरम्मः। | 
= तरातक्र शावं वा वेति च्तरपुंगतरः। 
व्रिस्कन्धत्तो विनिदिष्टस्सद्धितापारगच्च सः॥ 
दति ॥ तत्र कालक्रियाल्यस्य प्रदगणनहुगोासनव्यस्य त्यातिश्चक्रय्रस्य्रमणध- 
रिचापतस्य्ानदेख् प्रतिपादक्ण त्चातिग्णाद्लाणका गणिलस्कन्यः।॥। नननक्ान- 
कन्मनीनुषटानकालवीसहदयलग्रादिविणात्‌ तातकम्नानुष्टानादानां ग्रुनाप्रमप्रतिपाद्‌- 
का द्ारात्रातककालमुद्रूत्विधानादिणिव्दवाचकांणा तातकस्वन्यः।। प्रटचा- | 
दालाना्िणान्नगच्छमाघ्रुमप्रतिपाद्क्य्णावातन्िताट्णित्दूवाच्या उणण्णावा- 
स्वन्धः। टवमेतेखिनिस्स्कन्धरकेकस्कन्यगतनानान्दिय् वल्धा विप्रकोणं न्या 
लिप्रामयनत्नाम वरदयुकपस्य प्रधानमगमचग्यनध्येतव्यमिति सिदर। तत्र वरा- 
स्कल्पस्वास्य सपमे मन्वत वत्तमानाष्टाविंशचतुरनुगस्व कल्वादैः तवपट्‌- 





नै ` र 3 ~ -- ~ _ ~ ~ ण्य 
= ---~ ~ =-= === = -- = -- - क 











ध 2.4. 


ग्मि सौराब्दे गते अयेविंणतिर्व्पे ्राचाय्याच्यनदः पु्ततनानि काल्लक्रि- 
परागाञनौकिकमणितप्रतिपाद्कानि णाघ्लाणि काल्दष्यावत्तमंप्रदाचविच्छेद्य- 
न्वतैकल्यादिनिनितेन टृगणितविस्वादेन ()किलित्कर्‌णान्वालोच्य ) सम- 
दृगणिलन्यातिष्णाल्चच्धिकीर्पुः तादरखत्योतिक्नानवीनलाभाव स्वोतिच्चक्रग्रद्दि 
हादिवत्तार्‌ भगवतत स्वचमुवममलेस्तवानिर्‌ारधवामात । ततः प्रत्नो मग- 
वांस्तस्मे तादृणमतीन्दरियमतिहद्स्यै कलक्रियागोरक्नानवीनमव दिदिण। नतो 
-वमा््यनदरस्तट्परदिद्रं सववीन्भूतं दूखनिर्मौतिमूतरेस्तत्परिकिर्मूतलीकिकगणि- 
तवने स्ववुत्राग्यृद्धितमेकेनाष्यासूत्रेण संन्निघ्य ल्के प्रकायामास्त। ततो 
-्राधिकणतिरान्यासरर्मणितकालक्रिवागोलवीनोपनोमे दिचिभ्रेण दणवामास। 
तदिद्माचाव्वान्यमटमुवार्‌विन्दातिर्मत प्रवन्धद्रवात्मकं त्योतिण्णाल्वमस्मानि- 
त्माचिल्यासितं 1; 

सिपप१त८१३ पऽ, १57९ एतत्‌ 3 (०्णञतलयक]6 प्ण तीयः 1 दाल पिपडवा, 77 9) 9९ 
पला 11८ वादु एटा 0 इल चल्€ एकत्‌ 217९त्‌र्‌ कृदत॑ल्त्‌ तण [त्‌ा9, 1 6 ण्म च 


{70८1 1 ए }]] 18१८ ल्ल 008€ाष्€त्‌ {1191 1€ 124 101 प्€ स्षि7{€8{ 71 [0 ४75 8}12/8 (छपा 


119४९ 201 %† 113 €लालो{इ 0 ठड{्णाजो0 ए ए प्रा ०0इलए०मा भात ९०।८प]0ा. 46 पस्वृणणा- 


शो (8 शविधणदवा व्ल क 1 नन 7 न 
सद्रत्तयञ्चकविधावपि दृग्विरृद- 
मीष्यापलगमुववेचरेचाएक्प् । 
ूर्यः स्वये कुमुमयुचनवत्‌ कना तु 
मृगालवित्‌ कुल व्रायभदानिधानः।, 


# 
11 23 प्रण {ट [ढा दाकृश)309 व्ण्णोत्‌ [कट दणवल्ल॑ल्त्‌ कल रमणणप्छ-ऽववापा, जि प्ल कृण्लो, ण {78 रणाः 15 [ृण्ड॑लागः | 
7901883 (3९९ 07. एप 09, 70 वपा, ६. 43. 80०९, 9 1365, ]. 407). एल, प 2 एलालभ्‌ उद, 114 णठ £ 
207९ 131 छपा अप्राणा 193 एल्ला +€ वर्टणिकण्ठाः जा [वाड 957०ाछफक. 
































174. 


0 {11086 €ृलाला{३ 18 286710९ {0 इप्ृ€पाक् पा०] 8 लाद, वण116 17 {€ प्डा0ाा 10 पलो 
द्रण) 7 116 0 28 1010 10 18४6 1८८्लाष्ल्व ५0८ (रय्या, 

¶€ा€ 18 06 ग्ाताप्रलान]) ग € 17०६१९४ €गद्णट 10 1116 [ष्मा 9 (€ 0, 8. 
20९, , [नावा , 11८1 18 7ण॑€्लाःइ्त्‌ का} = प€ = पा०00ा8 त 9 दलका पैलुष्ला, 0 28 
116 14706 80प्ाव्‌उ त 2्73711186त णि) ; १ 9१) 80) 10 (पत तापरदतर8 धाते [प)1] 10 इि्ा- 
११९९९. 90 € त 7 {€ ऽश्ल्णावै लौट क. 12 ग € त.) 6 कतत; + वद्र {त 
[ष क)६य९३९० सिप 9व€एला 2 १] वपुषा उकाोवह्ुदा) प)) ५ प-तातता1 रप 
अपु 00194181 ए1]04९11॥ 2 9119 कदल तर 106 पाकवत्‌ =) एए धप 12 
प्ता." 

^£871 81 11€ €त ग 116 फ1०]€ एणः € 1684 : 

+» 11 (ण -ङौए०१९९२-१ 9 एताः, ए1(8 लरत दा 9व0101.4८88 वा 90124 | 111 (-(- वात८६९९प1- 
ए9]2}त्‌]1195१@ए1008षला४ (ल-त 9डपा त-क ददवाफएवदाखी ९१ 917 पतालो ए1]१५८11 
3 1118८]70118-018[0६488% [लि वदपभपुतष्फुवह रवप 8710111. 

गिष्णा > (वडा €द]168810 11 {16 शत्ा€ शापञला0। (क. 48) [ ह्रो 1141 0116 11616 
6२136 8९प्८ाद] (ताला शा168 त) छा € पणा] 9 १0128. 1106 298६१९6 पाऽ कण : 

„ €11त-2}} वोणड्ठापादलन्यडापद्ा पष्क + एा8(व74188 (प [सोक तञ वाकञीरकपफषप. 

१एक€लः 17€ फणा 81146 10 816 8111] इ्पफा 18 9 तृप्टड{0ि 91 प118 07 211 
2118 € 0) 16716 प्र्तवाऽ छा णा गु)€व्ा3 11951112 2९८८8810 1165 01016त 1४वप 11174118. 
[ {176 7060 1116 11078 €41110 9 [€ 41 ६31948{070 111, 1६ 13 1006५, 06 दछावैप्र८ १6 (0 
8 11076 ३दल्ा्€ [10ए]64@6€ ° "€ लला 28700163 इर्ऽ{€रा , तात 81117186 116 111€ा6€8। 
0 1041871 शात्‌ पराणुद्य 8९1701918. 1 ४11] 16 प्ावटा६60तै द ए0 ता इल्यप्राक,) 10ए्ष्ला 
४३] ्०१1९ , 1081€71818 2 70 १1800881, 1 (छप्यत ००६ प्लु 10 ९०ाडनित्रा1€ =€ 16६१५ इप्रलो 
48 {17€ प्रणा [णत्‌ 1४. ++]19४ 1 (पत्‌ ाष्€, 18 {€ 1€्‌॥ तद्रा त1दषका 184 
0९016 17). 

17 शना भात्‌ [{लिकृएपलजा [ करट लु) ९086 10 (धा€. पात्प्ञलागु)15 9 ए 1018 €8- 


९९]){1001 (8 € वपर ग (०ाडणाा8 पीला (€ # 188 एष्टा वाल वफ ए, पात्‌ {16 


१९ा{] ८ आ108171प।लव्‌ 10 पाट [षपता गा; (णल्ञलातवाष्ट फा {16 व्रातं ~. [€८ 9 


{17€76 ]॥ ॥8९€ 2१व6्व पएणात्‌३ 0 ङ 0षो 10 #] प्‌ णद @षृ)8,) €. छ. 0. ५८, 1. 19, 8पृ. 


#। 


*) (९ णात्‌ (दवद 3 [ला पापल , 81 1881 10 0९, = 0 कणपप्‌ दष्टा एर ०7 ऽग कक 70ए प्राठः 1. 
+) {7]1€ ल्०्णाल्ठा$ एर व४ाञाद्य पाऽ ॥४१९ एष्टा छा 9 वीदट्णा, ऽष्ट एम प [पट्र, भृण्प्रापान ~ पाला, क, ०५८, 
| " 861. 




















-५1॥ 0.3: 3.461. 


2८11 [३३5३0८६ वाट वाटत एष्ट ( ). श्रााताहा एवा ० [लटा [त्‌1दतर९ः 11181 {6 [ल]पतटत्‌ 
४ 0ातृ३ ५१€ अपात्र. 

[ ९15] 2४1] कुरा 9 115 (ृृलप(फयाङि गुना 10 बल 1€१6 च6€ ा7ात7688 
01. फङएात, 17 लव 21 7) 415]008१॥ 113 ए३1॥६}1९ पो क्राप्रऽलात 15 , प्रात्‌ 116 गिराव्‌ 38881 
27८6 0 कर लात्‌ [7. 10 171 छल 106 शतदा] णि {16 [भावना [107पा९३. 1.61 


0011 एष्ट्लंष्ट पाष $ {पो €8॥ {11871२8 । 


1. ॥\ 1. 


























ग्रवघ्रनस्तु 


-~-~~--~-----<- £ ट्‌ य स ग 72 | 1 





पत्तन : प्रेरयेत्‌ प्रतं सर्वस्व शणिनरषणे । 
मृगद्रदधागवे्टाद्रलिनेचरतमुपास्मदे ।। 
| सोलावतो मस्कदावि लघ चान्यच्च मानम। 
व्याव्याते रिष्यवोधार्धे मेन प्रात्तेन चाधुना ॥ 


तच्रस्यारमरी्रस्य व्याष्यात्या त्रिते मघा । 





परमादीखरष्येन नाप्राच भटदीपिका ॥ 
तचायमाचावं त्राधनटो विघ्रोपणमनार्घ स्वेषटदेवतानमस्कारं प्रतिपाग्य वस्तु- 


(न्भ 


कथनच्चायद्रपवा करोति । 
| प्रणिपत्येकमनेकं क सत्यां देवतां परं त्र । 

| ग्रारमटस्लीणि गदति गणित काल्सक्रियां गाल ॥ 

र्ति॥ कं त्र््लाणे ट्वं कारृणर्येणिकं ग्रनेकं का्दयेणानेकं सत्यां देवतां 
देव व देवता । स्ववम्भूरेव पार्माणिको देव श्रन्ये तेन सृष्टा त्यपारमा- 








र ञ्रायमरोये 


धिकाः। पर त्र्य गतौ मृत्कारणं तिमूत्पतोते स्घव्यात्र त्र 1 


ममृरित्युक्तो भवति । श्राधमट वे व्र््याणं प्रणिपत्य गणिते कालक्रियां गोलम्‌ 


रत्येतानि चीणि वस्तूनि निगदति । धचेन्तवेन निरदेएात्रिगद्तीति वचन । तत्र 
गणितत्नाम सद्रलितमिघरेठीदू्णधीकुटराकारच्छावान्नेचाव्यनेकविध । इर्‌ तु का 
लक्रियागोलवोधावन्मात्र परतिद्मूत तावन्मात्रे सामान्वगणितमेव प्रायण 
प्रतिक्नात । भ्रन्यच्च किचचित्‌। कालस्व क्रिया कालक्रिया। कालपरिच्छेदोधा- 
वभूतं प्रट्गणिते कालक्रिवेत्यथः। गोलन्नाम त्र्छाए्टकटादमध्यवत्याकाणमध्यस्ये 
प्रहटनत्तत्रकच्यात्मकं स्वमध्यस्यघनवृत्तमूमिकमधक्रमाव्यशेपविशेपपित प्रवन्त 
्यवायुप्रेरिति कात्लचक्रत्यातिखयक्रमपन्नरादिशव्द्वाच्ये गालः। त च वृत्तन्ेच- 
चाच्चतुरघ्राव्यनेकनेवकल्यनाधारचाच्च गणितविशेषगोचर टव । टतचयमपि 
द्विविध । उपंदूणमाचावसेवतन्मूलन्यावावंसेयच्चेति । त्र वुगप्रनाणमन्दोच्चादिव्‌- 
ताव्यपक्रमावुदेणमाच्ावसेय । र्टदिनग्रदगतीष्टापक्रमस्वान्धो रा्रचरदलादिच्छा- 
पानारिकाद्युपदेणसिदरयुगप्रमाणादितो नयावावतेवे। टव देविध्ये ॥ ग्र स्वय- 
ममूप्रणामकरणेन करिप्यूमाणस्व तस्व त्र्छसिद्राते मूललमितिच प्रदूर्णितं ॥ 

ग्र्घोपद्‌णावगम्यान्युगनगणादीन्‌ सद्पेण प्रदूणपितु दूएागीतिकासू्र 
करिष्यन्‌ तद्रपव्ागिनीं परिभाषामाद । 

व्रमा्तराणि वर्गे रवर्ग °वमीत्तराणि कात्‌ म्नौ वः। 


वटिनवके स्वर नव र्वो ऽवरे नवा््यर्वगे वा॥ 





























= 





र्ति ।॥ वगात्तणि वर्गे । ककारादीनि मकरात्ततानि वगात्तणि । तानि 
वरगस्यनि टकणतावुतान्योनस्याने स्याप्वानि। टव क्रमेण तष्या वेव्वा ॥ ्रवगे 
ग्रवभा्नरणि। यका्ञदीनि श्रवगात्तराणि। तान्यवभस्याने दूणपतद्धघलन्ना- 
दिचिग्मस्याने स्याप्यानि। कात्‌ ककारादारम्य संद्या वेव्ा। ककार्‌ टूकसल्यः 
लकारा दिस्ष्य टव क्रमेण स्या वन्या । उकार द्णसव्यः। ठकार ट्का- 
द्णपव्यः। नकार विंणतितल्यः। मकार्‌ः पच्चविंग्रतिसल्यः। दृव लिपििपा- 
ठक्रमेण संष्या वेव्या॥ सलौ पः। उकारेमकार्‌वोागेन तुल्यो पकनर: । पञ्चस- 
द्यावाः पच्चविएातिसं्यायाञ्च वागचिणनसे्य दत्यथः। ग्रत प्रथमस्यानमङ्गोकृत्य 
प्िरादित्यु्तं नतु दितीवस्यानमङ्गीकृत्य । दितोयस्यानि दिं चरिपतट्या वकारः । 
रत्यु मवति । रेफाद्यः क्रमेण द्वितावस्याने चतुरादिसिव्यस्सयुः। दकार 
दवितीवस्यनि द्णसंष्यः शतपेल्यावाचक रत्यधः । एवमवगस््ानविद्धितापि 
द्कारसव्या मेव्यातर्पेन वस्याने स्याप्यते। वे उश्ालादिसिव्या वम. 


स 
सख्त लन्‌ 


स्ानविद्धिताप्यवगस्याने संव्यातरवेन स्याप्यते । तदवि न्यावतस्सिदरे । ग्रत 
गतुल्यो वकार्‌ रति वत्तव्ये जनी य र्ति वर्णट्रयेन प्रदत्तं तन सेचुक्तीटप्य- 
त्रेस्सव्या प्रतिपाद्पिष्वत इति प्रदृर्थित भवति ।॥ प्रुन्यभूतानामनङ्गाकृत- 
सष्याविरोपाणां के प्रयुन्यते। रत्यतराद््‌। खदिनवके स्वरा नव वर्गे जगे। 
र्ति। दिनवकं “्रादूएके नव स्वदाः क्रमेण प्रवुन्यते। प्रदर उ लु 


दरे ग्रा ग्री। उत्यते नव स्वराः। तटः भवति। ककाराव्यन्तरगता- 
। ९ ८ १ । 





। >  --= --- ~ ---------~----~ 2 ~ स = ~ ~ -ऋ- = = ~ 




















टकी भ्ये 


स्स्वरास्स्वानप्रदू्ीका मवति न संव्याविशेषप्रदूणका रति। कचे नवसंष्या 
ग्रष्टाद्एके प्रवुन्यत्ते। दत्वा । वर्गे अघर्गे। इति । वगस्थानेषु नवस्वका- 
राव्या नव स्वराः क्रमेण प्रचुन्यत्ते। तघा ग्रवगस््नेपु च त एव। एव. 
मन्येर्‌पि कल्प्य । तघा प्रवमस्वर्‌वुतिकारादिमिर्विद्धिता मेष्या प्रधने ग्रव- 
स्याने स्याप्या। दवितीवस्वर्‌युनिद्धितीवे श्रवर्मस्याने। एवमन्यैरेपीति। टव. 
मट्राद्णास्यानेपु सव्या वेग्या।॥ चद्‌ धुनस्ततो ऽधिकापि तंष्या केनचिदिव. 
सिता तदा कथमित्यत्राद्ट। नवात्यवर्गे वा। रति। नवानां = 
मत्ये उर्धरगते वर्मस्याननवके तथा नवानामवगस्थानानामत्ये उधगति 


ग्रवगस्याननवके च दते नव स्वरा प्रुन्यते वा। केनचिदृनुस्वारादिवि- 


रेषेण संयुक्ताः प्रवोत्या रत्यर्ः। णास्त्रव्यवद्धारस्वष्टादूणस्यानानि नातिवतते ।! 


प्रघ चतुचुगे रव्यादीनां भगणसे्यामाद् । १ 
वुगरविमगणाः ल्युघ णि चयगिपिद्प्रुङ् कु डिणिषुण॒ष्यु प्राक्‌ । 
णनि दुदिघ्व गुर्‌ लिच्युम कुन मद्िलकृनुष॒ मृगुवुध सीराः ॥ ९॥ 

ग्रष्टादणएस्यानगतानां सरव्यानां सन्ना तु 

ट्कदूणणतसद्सावुतलन्तप्रवुतकेाटयः क्रमणः । 
ग्रवुद्मचव्न वर्वनिवर्वमद्धायव्रशङ्वस्तस्मात्‌ ॥ 


तत्तधिश्चात्ये मध्ये पर्‌ाधमिति द्णगणात्तरं सन्नाः। 























































ग्रातिक्रापादः ॥। 


रत्यनेन वेव्या ॥ धुगर्विनगणाः। चतुषुगे एवेर्मगणाः घ्युघु इति। उकार्‌- 
पुतवकारेणावुतद्रयमुक्तं । उकारृुतयकारेण लन्तचमरे। टवे सर्वत्र दधल्टये 
एक टव स्वर्‌ उभयत्र मम्वध्यते। ऋकारू्ूतघकारेण प्रवुतचतुष्कं । एवमनेन 
न्यायेन सवत्र सेष्या वेच्या॥ शणि। शणिन रत्यथः। सूत्रे च्विमत्तिकोऽपि 
पर्ोगस्स्यात्‌। चयगिषिटुुक्‌ रति वुगमगणाणणिनः। च पटू । प चरिशत्‌। 
णि त्रिशत। पि त्रिसतद्धस्रे। डु ग्रघुतपश्चकं। प्रु लत्तसप्कं। ह प्रयुतसप्रकं । 
ल॒ कोव्िच्चकं। र्ति॥ कु। भूमेरित्यधः। व्णिवुणव्य॒ इति मगणाः। 
पराक्‌ प्राग्गत्या सम्भूता भगणा रृत्यधः। ए पञ्चद्णावद्‌ । नवमस्याने पन्च 
द्एमस्ाने ट्कचेत्ययः। वु प्रवुतद्ये। पु कोचष्टकं। भमेर्धत्प्राय्षे भ्रमणे 
| चतुयुगे संनता सघ्यायोक्ता। मृमिद्धचलेति प्रसिद्धा तस्याः कथमच्र 
प्रमणकयन । उच्यते। प्रवद्छानेपात्यिमामिमुव भ्रमतो नत्तचरमएरत्तस्य मि- 
ध्वान्नानवणराूमे्रमणं प्रतीपते। तदूदधीकृत्वेद्ध भूमेध्रमणमुक्तं। वस्तुतस्त॒ न 
मूमेग्रमणमस्ति। श्रतो नक्तच्रमाटलस्व ग्रमणप्रदूीनयरमच्र मभ्रमणकघनमिति 
वेव्य । वच््यतिच मिश्याक्नान 

ग्रनुलोमगतिनास्यः पण्यत्यचतं वितलोमगे वदत्‌ । 

ग्रचत्तानि भानि पसमपथ्िमगानि लदाां ।। 
रति। ग्रद्धार्‌त्रेण हि भगोलस्य समस्तमागध्रमणाद्र्ध रवेर्दिनिगतितुल्यभागो 


*) गोत्तपादे ९ 


























| 











८ €^ 
श्रायन्त 





पि भ्रमति। श्रतो स्वेषुगमगणयुतमूदिवसिस्तुल्या न्तचमण्टलस्य भ्रमणमि- 
तिमवति। तैवानो्ता स्यात्‌ ॥ शनि द्ुद्धिष्व रइति। रशनेर्युगमगणाः। ष 
ग्रयुतानाज्चतुद्ण। दि धच्चणत। वि षदसद्धस्च । घ चलयारि। व षटटिः॥ 
गुर्‌ लिच्युम रति। गुरोभगणाः। षि रति दिणशत। रि र्ति चतुस्सदसं । 





च॒ रत्ययुतषट । चु रति लक्त्रये। भ इति चतुर्विंशतिः।। कुन भदित 


तूल रति। कनस्य भगणाः। म चतुर्विशतिः) दि ग्र्रशताधिकसरसे । 





सि पञ्चसद्धसे। कु ग्रप्रुतनवक। नु ल्त । षु प्रघ्ुतदये। अ्रत्र तव्या 


पोगे मगणपिदटिः। मृगुवुध सीराः। मगुवुधयोधुगनगणास्सौरा एव । पून. 
गणाः घ्युघु टव ॥। 


एवे प्रघमसत्रेण रव्यादीनां चगमगणान्‌ प्रद्र द्वितीषमुत्रेण चन्द्रो 


चमगणान्‌ वुधमग्वोश्णीघोच्चमगणांश्च शेषाणां कनगुरएनेश्राणां शीघ्रोच्चश्च 








चन्द्रपातमेगणांश्च भगणारेम्भकातलतश्चाद्ध । | 
न पि ~ त न 1 | 
चन्द्रोच बुष्विध वुध सुगुणिघन भृगु नषविषुक््‌ शेपार्वाः। , 


नुषिनच पात्वित्नोमा वुधाक्रयनाकीदयाच्च लङ्कायां ॥ २ ॥ 





चन्द्रोचचप्य व्ुण्विध रति भगणाः। मुष्विध रति वा पाठः। तु श्रुता्टकं | 


ह लन्चलुष्कं। पि ब्रष्टसरत्े। षि दिणत। ध टूकोनविशतिः॥ बुधस्य ||| 





णोघ्रोच्मगणाः सुगुणिथन रति। मु सत्तनवकं । गु भ्रयुतत्रये । णि मप्रसदसं । 


य प्रव्ुतसप्तद्एकं। न विशतिः।। मगोरणीघ्रोच्मगणा नपविषुक् रति। त 


। ^ | 









































= 


१ । प ग्रणोतिः। वि एतत्रपापिकटिसद्खे। षु ब्रयुतदये। ह प्रमुतसप्तकं ॥ 
शेषाकाः। शेषाणां कुनगुहमन्दानां शीप्ोचचमगणा श्राकाः। ग्रक्मिगणा एव । 
उपरि्टदेपां मन्दोच्चांशान्वच्यति। अ्रत रद्ा्ताए्णीघ्रोच्चमगणा रति सिष्रति ॥। 
वुफिनच रति पातस्य चन्दरपातस् विलोमात्मकमगणाः। वु ब्रवुतानां जवो- 
विग्रातिः। फि रतद्याधिकसद्ट्सखरट्ये। न विशतिः। च पट्‌। कुनादीनां 
पातनगणान्वच्यति । ग्र्कस्य तु वित्नेपो न विधीवते। श्रत एते चन्द्रपातस्य 
भगणा रति सिध्वति। उच्पातानां व्योत्रि दने नास्ति। तथाच त्र्छगुप्र 
प्रतिपाद्नाधमच्चाः प्रकल्यिता प्रदगतेस्तवा पाताः । 
र्ति ॥ वुधद्धवताकौदयाच्च लङ्कायां । कृतवुगादौ बुधवार लङ्कायां सुपाद्यमा- 
सभ्य । ब्रन्नात्‌ मेषादिमार्‌ग्य राणिचक्रे गच्छतां रव्यादीनां भगणा ग्रोक्ता 


इत्यधः। सूीद्यो मध्यसवीद्यः कल्यारम्यस्तु स्फुटसूयीद्यः। तत्र मध्वमस्पुट- 


योर्धिशेषानावात्‌ ।॥ कल्यकालातगतमन्‌न्‌ गतकालच्च तृतीचमूतरेणादे । 


काद्धामनवो 5 मनुुग रव गतास्ते च मनुयुग हना च। 
कल्यदिुगपादा ग॒ च गुरुदिवसाच्च भारता्ूर्व ॥६॥ ~ । 
काद्धामनवो 5। क कस्य त्रद्मणः। ्रद्धः श्रक्रि मनवो 5 चतुद्णा भवन्ति। 
मनुयुग एव । एकैकस्य मनोः काते गानि चतुयुगाणि एव। श सप्ततिः! 
ख दये । दवातप्रतिरित्यधः। गतास्ते च। टतस्मादतमानात्वलिवुगात्युवमती - 


तास्ते मनवः। च पटू्‌। मनुयुग कना च । वतमानस्य सप्तमस्य मनोः। ब्रतोतानि 




























































१० त्रायभटाये 


भवति ।॥ पञ्चमेन पोननपरिमिति व ्रदुणीवति । 

नपि घनन जिला मृव्यासो जकेन्टोधिजा गिण क मेत्ोः।।' त 

मृगुगुरुवुधणनिनौमाण्णणि उ्जणनमाणकास्तमार्कसमाः ॥ ५॥ 
नपि योत्रन। नु नरप्रमाणानां पि ब्र्टतद्ख ध्रानन पौननस्य प्रमाणं 
भवति ॥ बिता मव्यासः। जि सर्र ला पन्चाणत्‌। एतानि भूमेव्यासप्र- 
माणयोननानि ॥ ग्ररकेन्टाधिजा गिण । प्रकमए्टलस्व व्यासप्रमाणवोननानि 
प्रजा रति। पि चारि णशतानि। रि चरां पद््ाणि। अज दण। ३- 
न्दोर्भिण दति। गि त्रिण्ते। ण पन्चदूण।॥ क मेरोः। मेरोव्यासयोत्ननप्र 
माणो क। टकमित्यधः।। नग्वादीनां विम्वयोत्ननानि क्रमाच्छ्शिनौ विम्स्य 
योननव्यासात्‌ उांगञांशणांशनांशगांएातुल्वानि । पञ्चांणद्णांगपन्द्णांशवि- 
णांएपन्नविणांशतुल्वानीत्यधः।। शणिकल्यासाधिता दृते व्यासाः। गश्रतो विष्क- 
म्माधद्धताशचन्द्रस्य वोननकर्णनत्तत लिप्रा मवति। पुनरपि ता विष्कम्भाध- 
दतास्स्वस्वमन्द्कणशीघ्रकणयो्चीगाधद्धतास्स्फुटा भवत्ि। रत्युपदेशः। तघाच 
मव: ") ६ 

त्रिचतः कणाचुत्याप्रास्ते दिघ्राखित्यया दताः । 

र्ति। भ्रच्र चन्द्रस्य वेत्नश्णीश्न्द्रस्य मध्यनाननकर्णः।॥ समार्वसमाः। 
चुगसमा नुगाक्मगणसमा दत्यधः।। प्रद्धाणां विप्रुवत उत्तरेण द्निणेन 


मपतिःटान्त व ग्रहयत्यधिकारे 
“) गवसिडान्ते प्रद्‌ त्यधिकारे ५8 














































= --्मन्--- 


|) 
॥ 
| „ ~ ~ चलन या 
। 
ज-जात - ा- ----- --ाााााा----ाा--ा-- -- -नन~-=---~---------~---- ~ ~ ~ ` ` ` `" ~ 











= इ! 
तेकापाद्‌ः ११ 


चापवानप्रमाणे पुरुपप्रमाणच्च षष्ठेन सत्रेणाद्ध । 
भाग्पक्रमो प्रद्धांशाश्णणिविन्नेपो भपमणए्टलात्वाधं । 
एरनिगुर्कन खकगार्ध भृगुवुध व स्वाङ्भलो घर्‌स्ता ना ॥ ॥ 
माज्यक्रमे प्रद्धांणाः। ग्रद्धाणां म व्रेणाघ्तुर्विशतिनागा ग्रपक्रमः। प्रह्नायक्रम 
रत्यत्रः। पापरस्वप्तिकातरिराप्यततरे घदिकानणए्टलायक्रममण्टनयेरवराने 
चतर्विशतिमागतुल्वमित्यधः ॥। श्रपमण्डलच्छणिनः पर्‌मविन्नेपा कार्थं नवा 
नामर्धं साधाद्चवारा उशाः। णनिगुहूकन वकरगार्ध। एनेर्विननेपः व द्राण । 
गराः क टकांणः। कलस्य ग्धं जवाणामर्धे सधी उणः। मृगवुध व। मू 
गुवुधयोविन्नेपः ल दावरी ।। स्वाङ्कना षद्स्ता ना। पुहपस्स्वाङ्लो षद्धस्तय । 
स॒ नवतिः। च पट्‌ । पणवत्यङ्कलः पुरपः। षदस्तद्तुदस्तच्र पुहपः। नुपि 
यान्ननमित्याद्‌ा नरणव्देन पाप्वत्यद्लप्रमाणमुदितिमित्युतं नवति । तदू 
चतुरस्तप्रमाणौ मवति। चतुर्विरत्यङ्गनरेको हस्तो भवतीति चोक्तं भवति । 
ग्रद्धुनस्य परिमाणानुपदृणाल्लाकसिद्रमवाद्कन गृ्छते। उक्तन्च तत्परिमाणं 
नच्नाततरे (लीलावत्यां) 
पवोद्रैरद्भलमषसंष्येरस्तो °द्भलेप्पद्णितश्यतुिः। 
द्स्तेद्यतुमिमवतीद्ध दण्डः क्राणस्सद्टवद्वितनन तेपां । 
र्ति ॥ दद्ध विन्नपक्रयने शन्यादीनां मृगुवुधवाश्च पृथग्परणं कृन। तेन तयां 
तयोश्च वि्तेपानवने प्रकार्मेद्‌ स्तीति सूचित ॥ कुन्राद्‌ानां पन्नानां पातमागान्‌ 








-- (त 
--- 3 [न जान 














~ 


$ `" ला षने | ` | 














२ ञ्रायभटोये 





सूतानां तेषां मन्दाच्चंशांश्च सप्तमेन सतरेणाद् । 








वधम गुकलगरृएनि नवरषद्धा गवांशकान्प्रघमपाताः । 


सवितुरमीपाज्च तथा दा जयि सा कदा द्य विच्य मन्दोच्च ॥ ७॥ | 








वध्व पातांणाः न विंशतिः। भृगोः व पट्टिः। कृनस्य र चर्वारणत्‌ । 


गुरोः षप ग्रण्णीतिः। एनेः द्धे एत । गांशकान्प्रथमपाताः। उक्तानतानवांश- 


५७ 





कान्मेपादितो गवा व्यवस्थिता वुधादीनां प्रघमपातास्स्वुः । प्रघमणशब्दन 
द्वितीये «पि पातो स्तीति सूचित । स च प्रवमयाताचचक्राधातरे स्थितस्स्यात्‌। 
विन्नेपमण्टलापमणएठलमेस्सपातस्थान धातशब्दूनाच्यते। तद्युभवत्र नवति। ग~ | 


चेतिवचनात्तेषां पाताना गतिर्‌गिप्रेता। गतिश्च विलोमा। पातविललोमा 





दत्यनेन पातानां वित्लोमगवमुक्तं । ग्रस्मिन्कात्ने धातानां स्थितिरैवमित्यक्तं 


भवति।॥। सवितुमन्दोच्च तघा द्रा। दा श्रष्टाद्णा। वा पट्टिः। ग्रषटसप्रतिनागान्‌ 








न पारितो (न सवितमन्दोच्मि {` (भ त्पध ५ तानां « पादी च 
तघा मेषादितो गवा स्विते सवितुमन्दोच्चमित्यघः। ब्रमोपामुक्तानां वुधाद्ोनां 
मन्दान्चानि उषिरित्येवमादिमिर्तानि। वधस्य मन्दोज्च अवि दृणाधिकशत- 


टरवभागाः। भृगोः सा. नवतिभागाः। कुनस्व द्दा। द्धा शत दा ब्रष्टाद्ण। 











ग्रष्टादूणाधिकरतमागाः। गुरोः द्य । द एते ल पञ्चाशत्‌ घ णत्‌ । 
ग्रणीत्यधिकणतमागाः। रनेः विच्य । षि शतदवे च पटर च चिशत्‌। ष- 
टूचिणदत्तरणतदवमागाः। गवेतिवचनादेपामपि गतिर्मिदधिता। गतिश्चानुत्तोमा || 
चन्द्राचवत्‌। ग्रस्मिन्काल टव मन्दचस्ितिरित्युक्तं मवति । पातोच्चानां वट़ना 


==, 























प्ोतिक्रापाट्‌ः 


उक्ताण्णाखान्तरे (मूषमिद्रान्ते मध्याधिकारे १) तेपां कल्यनगणाः 
प्रागगतेस्मूबमन्दस्व कल्ये सप्रा्टवद्भयः । 


कौतस्य वेद्वयमा वौधस्वा्टतुवङ्गयः ॥ 





खलरून्म्राणि नैवस्य शौक्रस्याधधरगुणासवः। 
गाव्प्रयण्णनिमन्द्स्य प्रातानामघ्र वामतः॥ 
मनुदस्रास्तु कौनस्य वाधस्याष्रा्रसागदाः । 
कृताद्रिचन्द्रा नेवस्य त्रिषाद्काश्च गुरोस्तघ्ा॥ 


ए्निातस्व भगणा; कल्ये वमरृसर्तवः। 


प्रयाः कल्याव्दा नलिष्यत्ते 
वववाव्राद्िनिगेपुवाणाद्काः कन्तेस्समाः। 


्राद्दिप्र प्रद्रणातु चाररम्मात्ततो श्धगाः॥ 


याम॒च्चयानानां गतिरेन्यवा प्रदर्थितला 
वाकाण्ाष्रक्लादरदिव्यामेघद्रोयुवक्तयः। 


युग वुधाद्पातानां विद्रद्विः परिपव्यते ॥1 








*} मेत । भृगोरिति पाठस्य प्रस्तकान्तरे दू त्वाद्रोरिति पाठः प्रामादिक रत्यनुमयम्‌ । 











कातेनेवान्पो °पि गतिविरेषस्सेमवतोति मवा तेषां गतिरिदानमिद्धिता । 


रति। गुरोरिति देत्यगुद्धरकतं )। ग्रप्मिन्यन्ने कलः प्रागतीाना प्रस्गतिवि. 


रति । ब्रस्मिन्य्न कदिवपा ग्रष्टाच्यद्धिवरेन्दरगान््यङ्कतिघवः। भटप्रकाणिका- 








& क 
१६ त्रायेय 


ट्कदितरिचतुष्यज्चनगणाः परिकीर्तिताः । 





सौम्यारप्क्रतीवा्कयातानां क्रमणा बुगे ॥ 
टतैखराणिकाव्यघोक्तयातसिद्धिः । रति । बुगमच्र ववात्मकं । टनिस्सिद्रानां पा- 
तानामुक्ता श्रेणा टव भवति नतु कतिचिद्रगणाः। ते जणाः क्रमगता टव | 
भवति नतु विलामगाः। त्रा पूर्ववुधादीनाच्च मन्दाच्चवुमे तद्रगणाच्र प्रदृर्णिताः 
र्यस्य रसेकाद्धगिवष्रिनवणद्धरा । 


सद्खघ्रा चुम प्रोक्तं मगणाग्च चवादूण ।) | 








वुधाचस्य शतघ्रास्ते सप्रा्र मगणस्स्मिताः ।। } 


ववाव्पिवेद्यज्चाष्टविद्नन्द्‌द्रयो बुगे। 











कवरस्मररेस्तदर्धं स्यदिकस्तप्मिन्‌ गणस्तया: †) 
|| रति । सौरकृलयोस्तु तत्प्रकरणे ग्रन्ये घाल दूष्यते । तयादि पाठः कावः 


व्यामाम्वरघ्रन्यकृताव्िरटरणर्‌वसुमतीपुशणितुल्ये । 





ग्रसितोच्चवुगे कौत दविगुणं भगणा रुद्धेपवस्तु तयोः ॥ ` । | 


र्ति । श्रत्रापि परठितनागा ट्व लम्क्ते नतु मगणाः। श्रत षवे प्रतीते || 


॥। व प्रका्रिक्रापस्तक व ~ == १ 
) ~ 1" “~ 16 स्त (रतदव व्यात्‌ रात षवाठा टेण्यत ॥ 





-) प्रकाण्रिकाप्रम्तकं ए्कस्नहगाणम्तया ॥ ति हप्यति ॥ 
छ 


॥ 


| [त ४ स व्ल © गमनोन्टममा ० न व्सिणित 
१) प्रकाशरिकाप्रतक ०९ धरेलवमूनोन्टूसमाः । इति पादः । श्रपरद्च । प्रणा नवेषवम्त॒ तयाः । ठति म्‌ 





द्तवस्वच्िरामाप्रिवमुरामयमा युगे । | 
| || 


























केनचिटुदिमता स्ववु्या परच्छिल्प्येव लिविनमिति। ग्रस्मिन्यत्ते कनेः प्राग 


व ९१ 
नोतिकापाद्‌ः ४: 


लानास्समा लिष्यन्ते || 
वववाग्रा्कएनागगोचन्द्राः प्राकुनेम्समाः। || 
र्ति ॥ ब्रष्ठनेन सत्रेण णणिनय् पृचसृ्ादितिपूववुधनमृगुकनगुहणनोना् | 


मन्द्व॒त्तानि शनिगुर्कनमृगुवुधानां णाप्रव्रत्तानि चाद । 


ताधानि मन्द्वत्त गणिनण्छ ग ह घ 5 5 क वघाकतेम्यः। 

तो ग्र म्ल व द्‌ तथा णनिगुरकननेगुवुधाच्चणोत्रेन्यः।।८॥। 
तस्य नवानामधं काधानि। ग्रधपच्रनेरपत्रितानि वृत्तानी्टोच्यत रुत्वधः। 
णणिनो मन्द्वृत्त ह सप्त। ययेतरेम्यः पवमूत्रपव्निम्यः सृधवुधादिन्यस्सिवानि 
यत्तानि गादीनीत्यधः। ग्रद्ाणाचांणादि वृत्तपरिनिनिः कल्यते । ग्रत ग्र्या | 
वृत्तानि मवति । तत्र सूर्यस्य मन्द्वृत्त ग जीणि। मन्द्वृत्तमेव एणिघरववा- 
मवतीति। बुधस्य ह सप्त। मृगाः घ चवारि। कृतस्य 5 चतुद्ण। गराः ह 
तप्त। ग्रनेः क नत्र ॥ शनिगुर्कुनममुवुधाच्णोप्र्यः। गरोघ्राचेन्यः। ्राप्राच्च- 
निमित्त्ीघ्रतिवणान््ातानि वृत्तानि कादीनि। णनेः कः नव। गुराःग। ग 
जीणि। ठ चोद्‌ । पाटणटत्वघ्रः। कुलस्य श्ल । ग चणा। ल पन्नाप्रत्‌। 
तरियल्लाणदित्ययः। मृगाः व| ता नव। नल पत्राणन्‌। टकोनपटिरित्यवः ¦ 
नुधस्व दू। द्‌ ग्रष्टाद्ण। ठ चोद । ट्करिरादित्यथः। ग्रच मन्द्णोप्रवृत्तया 


क्रममेद्स्स्यात्‌ नेन मन्दृस्फुटरणीघ्रस्फुटयोन्वायमेद्स्सूचितः। व्वा ग्रीप्रमुनाफल्तस्व 





= -= = -----~--नााा - -मकममम-~ --- --------- ~ -- ~ ` --- ˆ= ~ ------ = = ^ ~ - 






































१ - 
1 # श्राचभदटवि 


का साध्ये मन्दुमुनाफालस्य तद्भावश्च । ब्रथवा 





धकरण गीध्कर्णतत्साधनानां नद्भाव्चेति ।॥ टवमोत्रपे वृत्तानि प्रद्र 


युम्ने पद्‌ वृत्तानि मृवावोः कच््याप्रनाणच्च नवमसत्रेणाद्ध 


१ 





मन्दात्‌ उ षद्‌ न्न डा वक्रिणां दितो पद्‌ चतुर्चे च। 
ना ण ल्ल हन कुच्चाच्छोध्रात्‌ गिचिड्ण कुवावुकद्यात्या ॥। १ ॥ 
वक्रिणां वृवमू्रोदितानां दुधनृगुकुनगुरृणनीनां दितीये पदे चतुरे पट्च 
मन्दान्‌ मन्दूगतिवणान्नातानि मन्द्वत्तानि उद्‌ौनि। बुधस्य ङ धन्च। मृगाः 
व द्वे। कुत्स्य द्‌ ब्रष्टादृण। गराः न ब्रष्टौ। शनेः डा चयोद्‌ण । पुवीक्तानां 
गरनिगुरकुनमगुवुधानां गीघ्राद्च्ाच्दीघ्ोच्चगतिवशरान्नातानि एीघ्रवृत्तानि नादीनि। 
तानि च दितोचचतुघपाद्यारच्यते। नेः ना ग्र्टौ । गुरोः ण पञ्चद् । कुनस्व 


त्त। क ट्क। ल पञ्चाणत्‌। टक्यन्चाण्त्‌। प्रुक्रस्य ह््न। इ मप्र। ल 





पल्लाणत्‌। सप्रपच्चाण्नत्‌ । वधस्य कु। क नव। न विशतिः। टकाोनातरेणत्‌। 





ग्र दितायचलुप्पद्‌पंदणात्यत्तानि प्रघम्तृतीवमोरिति चान्तं भवति।॥ कु 
वावोामूमेवन्धिना वावोर्‌निवतगनेरत्या कल्या पर्मतमवा कलया मिपिडण 
रति। गि णतच्रवे । पि सङ्ख्ये । ड पन्च। श सप्ततिः। श्रत ऊर्धं प्रवद 
नाम ॒वार्योनिवतगतिस्सदा भवति चेन ज्योतिश्चक्रमिद्मधरामिमुषं भ्रमति ॥ 
द्णमसूत्रेण कालक्रियागोलोपयोगोानि व्याधान्म्ाद। 


माव मख फणि धाव णणि जणि ङि दस्ता स्वकि किष शकि किष्व । 


[ ० --पााााााााानााााााजा9--------------------- 














९ 4 
९) ) 


गोतिकापादः १. 
= क्िग्र द्क् धाद्हास्लप् णवा द्‌ ल्काप्र फक कल्नाधन्याः ।॥ १०॥ ^) 

त्ताधत्याः कलात्मिका ग्रधत्या रद्धाला रत्यघः। समस्तन्या ब्रधल्येति दि- 
| विधा क्ति तीवा। चापाकारस्व वृत्तपरिधिमागस्येकाग्राद्पराप्रात्तगता देवा 
समस्तन्येत्युच्यते । तद्धमधत्ेत्युच्यते । ओेात्नकालक्रियवार्धन्येव द्धि प्रायेण 


व्यवद्धार्‌ः। तस्मादिद्धाधल्याप्रदणन क्रियते। चतु्ि्रतितीवा रद पठिताः 





| ग्रतो गेन्लपादृम्य चतावण्ातमामे चाव व्रकल्यवेद्ध तावाः कल्पिता रति 
|| ्रदूर्णिति भवतिं । ग्रालतरीवा मवि टति। पल्चविंगत्यपधिकणतदने । भवि 
| (कि ध (मर ^ ~ द 

चत॒वि्रत्यधिकण़तदव । टतमन्याञ्च वेव्वाः। श्रष्टमां दृस्ता ट्‌ति । नवाङ्का: । 


|| स्वकि चन्द्राङंकाः। किष चिवमुचन्द्राः । एकि वद्‌व्येकाः। विस्व वेदपंटेकाः। 


| ^~ न (ल (2 द्रव्व क ट्काप्रिचन्द्र क धाद नृव्रद्रा 

|| घ्ताक वदूघ्रन्द्वः। [कय्र च्रमनतवरः। द्व्य टक्वाग्रचन्द्राः। धाद तरता । 
| ~ 

| स्त प्रट्दूण। छा च्यद्भाः। पवा नवाद्रवः। ड पच्नरसाः। ल्क टकंपवः। प्र 
सप्राग्रयः। पा ध्रिनः। ह सप्त | ग्रनेकचापोत्या नीववा रद्धिता दितीयन्या। 


|| चाप्रच्रवात्यतनात्रा चापद्रमात्यन्ाववा र्‌ष््ता त॒तीचन्वा। ट्व वर्‌ त्रा्र चधाः। 





|| व्चघ्यधत्या टता वुक्तितस्साध्यास्तथापि तासां वटपु साधनवादिद्धोपदेणः कृन 


द्णगातिकौमूत्रमिद्‌ मूग्रद्टचरित भपन्नरे नावा । 
ग्रहमगणपरिधिमणे स याति निचा परं त्रद्ध॥११॥। 


॥ अन्मिन्मत्र ~ 1 ७. श्रत; ` ध तालाः १ = +9 नपात ||| 
) अन्िनटत्रे वृत्रभदर उपलम्यते। त्नतः प्रकाभिकापाटो धट छ सल ठत्याद्िः प्रीभनपाटः। | 





| 
र्ति वादव्व।। दण्गीतिकासूच्रपरिज्ञानस्य फल्वमाद्ध ! 
| 

































त्रायभये 

ममे््रद्ठाणाल् चरित वस्मिन्द्णगीतिकासूत्रे तद्रणगोतिकामू््र । मय्नरे नाता । 
गानि न्नाा। मपन्नरेमध्ये मृस्तिष्टति। चन्द्रादिमन्द्‌ान्ता ग्रद्धास्स्वगत्वा प्राज्युवं 
चरतो त्यातिख्क्रगत्यापलनिमुव ग्रमत्ति। तत य्परि स्वतोगतिद्धोन नन्नत्र- 
माटलमरानिमुवं भ्रमति । रत्यादि ्नवित्यवः। मस पुरो गणितविंदेवविधं 


प्रद्धादिचरितं ज्ञात्रा ग्रदनन्नत्राणां मार्ग मि्ा परं त्रच गच्छ्ति।) 


---~ 


र्ति पारमश्रिकायां मददोपिकावां गोतिकादाद्‌ः प्रघ्मः 


ट्व दूणर्गीतिकात्मकेन प्रवन्येनातीन्दरिवमघनातमुपदिर्यिदानीं तन्मूलन्याया- 
वसेवमधतातं प्रवन्पान्तरेण प्रदवनिष्रदेवताननस्का्ु्व तद्मिधानं प्रतित्रानाति। 
व्रद्धकरुणणिवुधमृगुरविक्ृनगुहक्णणमगणात्नमस्वृत्व । 
ग्रा्मटम्विद्ध निगदति कुसुमपुरे -भ्वर्यित नानं ॥ ५॥ 
्रकमूमिग्रद्धनन्त्रगणान्नमस्कृत्य कुसुमपुरे कुमुमयुराष्ये °स्मिन्देणे । ग्रन्ययिने 


तान कुमुभपुरवासिमिः पिते ग्रदगतिन्नानमाधननरत तचमा्मद्रा निगदति । 





[कुमर -भ्ययितमित्यनेन || कात्लक्रिवागोन्तवागणिलगम्यलात्प्रथमे गणि- 
नपाद्‌ प्रतिाद्‌पिप्यत्नादिना दणानां स्थानानां मंन्नास्सव्यातननण्नाद् । 


एक दण च णतत्र सद्धख्रमदुलनियुति तया प्रनुत। 





वोव्रनुद्‌ त्र वृन्द स््ानात्स्यान दूणगुणं स्यात्‌ ॥ २॥ ") 





। छ सि # ष 1 क तरतमिनि ध = 
*) रलावाप्रवार्ध वत्रभद्ग उपलमयत । एकं दृप्रायत श्रतं सद्‌ पाठः पटप्रायो भवेत्‌ 











्पिातपार १ 
गातपार्‌: १४ 


दति। स्यष्टर्घः। ग्रनुन्ना सव्या णाखरान्तरादवगन्तव्यति भावः ।॥। समचतु- 
तध्रपल्नवोर्व्गमन्नां वगस्वद्रयच्चावधनाद्‌। 

वर्गस्समचनर्रः फलच्र सदृणदरयस्य संवर्गः । 
यस्व चलुर्स्य नेचस्य चवा व्राद्वः प्ररस्य सना्स्युः करणद्यत्र षर्यः 
समे भवेत्‌ तत्तत्र समचनुरध्रमित्युच्यते। स नेचविणेषोा वर्गमैक्नितो मवति। 
पल्नच्च । तस्मिन्‌ नेते वत्नेचफन्ने मवति तदपि वग॑ंन्निते मवति। नेच. 
पल्नसमुदाचस्य वरसंन्ना मवति । ग्रमीष्टन्नेत्रस्वान्तमीगे दस्तमिि्तुर्भिवाङ़- 
मिनिष्यत्नानि यानि समचतुरप्राणि तानि नेत्रफल्ानोत्युच्यन्ते । वे च्रिको- 
गवत्तादिन्नचरेघपि दस्तान्मितचतुरस्रपच्िल्यनवा त्रातानां चतुद्खवण्टानां 
पल्लसेन्ना मवतोति वेे। सदृणद्ववस्न संवर्गः। सदृणयाः परस्यरलुल्वनास्स- 
व्ययाबस्सवर्गः पर्यर्धतिस्स वर्मसेक्ना भवति । स्वस्य स्रसव्यया कनन व- 
गकुं मवति ॥ उत्तरार्धेन घनमाद्‌ । 

सदृएात्रवमेवगी घनस्तव्ा दादूणाग्रस्स्यान्‌ ।। ३ ॥ 
नुल्वमेष्याच्वस् संवर्गः प्ररस्यरद्धतिर्नमेक्ना भवति । स्वस्व स्वपतव्यवा गुण 
स्च पनरपि स्वमेच्यवा दल्नन घनकरमत्वुनं मवति। तवा द्रादूणाच्रनेच च 
घने मवति। एलटृकतं मवति। दृस्तात्मितििघ्यविस्नुतिस्सनचतुर्‌प्रस् स्त- 


म्मादिर्यया मुले तिर्वेगावलानि चवा्चे्राणि भवति । तघ्राग्रे चवारि। ग्रधञ- 


घगतानि चारि । छव दराद्णमि्रवुते नेच घनपेन्न मवताति। शत्र 
































२9 । त्रार्भटोये | 
| 
सदृणदयपेवर्मस्सदृणात्रयसवर्ग रत्याग्यामेव वर्गकर्म॑घनकर्मच प्रदर्णिति । | 
| 
| 
॥ 


ग्रस्माच्िनवीबतस्तिद्रे परैरत प्रक्रियान्तर विलिष्यते †)। 





समद्िघातः कतिर्‌च्यते “घ स्थाप्यो भत्यवगी दिगुणाच्यनिघ्रः। 





स्वस्वापरिष्टान्च तथापरे « द्ास्त्यकात्यमुत्सार्य पुनश लि ॥ | 


^~ 0 
इति वगकम। 





समत्रिघातश्च घनः प्रदिष्टः स्याघ्या घनो « त्यस्य तता « त्ववर्गः। 





ग्रादित्रिनिप्रस्तत ग्रादिवगख्यत्याङ्तो ० घादिवनय स्तं ।। 


| 

| 

प्वानान्तरचेन नुता घनः स्वात्‌ प्रकल्य्व तत्वणए्टयुमे तततो ५न्यत्‌। 
ट्व मुद्ध्कघिनप्रसिद्या श्राब्ङतो वा विधिरेष कार्वः॥ | 
| 





रति घनकर्म †)। ग्रत्यानि तत्कालस्यापिलघनस्व मृत्नादीन्त्यस्यानानि। श्रा 





दिप्तस्यादिमतमेकमेव स्याने। वण्टनुगमादिवण्टमविन्यस्ते तया विन्वस्तमत्य- 


| 
वण्टज्च । ग्रन्यत्‌ श्रन्यतर प्रकल््येत्यर्धः ।। मिन्नवर्गमिन्नघनयोस्तु । 





ग्रुएकृतौ भक्तावां हेद्‌नवर्गेण मिन्नवगफलतं । 





प्रणस्य घन विभनेच्छदृस्य घनेन घनफल मित्न \ 








|| टदत्याभ्यां वर्गफलघनफले कल्य्ये ।॥ वगमू्तमाद्ध । 








| 
भागे द्टरेद्वर्मानित्ये दगुणेन वममूलेन । | 
|| वगार्र्गे प्रदे स्व्यं स्वानात्तरे मृन्ते ॥ 8 ॥ 


*) तथा लीलावत्याम्‌ | 

















ग्रणितपादः २१५ 


= वगसंत्नितानि । वुग्मस्यानान्यवर्मसेक्नितानि। अ्रत्वादर्मस्यानाच्. 
ालव्यं वर्मे विशोधयेत्‌ । शरुदरस्य तस्य वरमस्व मूलमेकत संस्यापवेत्‌। पन- 
स्तन्मूले पृथक्‌ संस््ाप्य पृथक्स्येन तेन दविगुणितेन मूलाष्येन पलेन प्रद्र 
वरमस्यानस्यादिमूतमवगस्याने विमत्य लव्भफलस्य वञ्च विद्ट्तस्वानस्यादि 
मूतादगस्यानादिणोध्य पुनस्लत्फले मृल्ताघ्लं पृर्वस्वापितमूलप्स्वादिविन पटतां 
नमेत्‌ । पुनस्तया मूलपङ्त्या पृथक्स्यया द्विगुणितवा प्रुदरवरगस्यानम्यादित- 
मवगद््ाने विमन्व तच लव्धस्व फलस्य वर्गञ्च विद्धतस्ानपलमवरगस्यान. 
प्वादिमूतादरगस्यानाव्िोध्य ततफतलमपि मृत्तपट्क्तौ स्थापयेत्‌ । पुनरप्येवं 
कुः वाव्यावत्स्यानावसानं । तत्र दृष्टा मूलपद्त्नर्मूलमेतव। सदा विम्य । वदि 
तच फल न मवेत्‌ तदा ग्रून्ये मृलपड्तौ संस्याप्य पनरन्वद्वरगस्यान वि. 
भनेदित्यर्ः। चदा प्रत्स्याने द्धिवत तदा तस्वात्यस्यानानि तस्यावववमूलानीति 
कल्ये । लव्यं स्यानात्र । तत्तल्लव्यं स्यानातरवेन पङ््यां स्याप्यमित्यर्थः।। 
घनमूनमाद्‌ । 

ग्रषनाटरनेद्धतीयात्‌ चिगुणेन घनस्य मृलवरगेण । 

वग॑चिपूरवगुणितगणोध्वः प्रघ्माद्रनय्च घनात्‌ ।॥ ५॥ 


< \ 
चतप् 


प्रघमस्यान घनमत्त। दितीवतृतोये ग्रघनसंन्ने। चतुय परनसंक्न। पल्चमपष्र 


ग्रघननने। टवमन्यान्यपि स्ानान्युक्तक्रमद्धिव्यानि। व्गीवर्गविभागे घषनवि- 


भागश्च बृक्तिमिदरवादिद्धाचर्वेणानुपदिष्टः। श्रत्वादनस्यानाव्यथालव्य घनं वि 


1 

 . † रण । 
| 

~= ~ ~= = = --- च~ = == व्य -“ 



































| ~ | 
णोधवेत्‌। पुनस्तस्य मूतमेकत्र सस्याप्य पुनस्तदरनमूत्ते वगाकृत्य चिमिश्र निद्धेत्य 
तेन प्रुदरघनस्यानस्यादिमूतयेर्‌षनस्यानयोर्दितीाद्रामगाद्घनस्यानात्फ्ते वि 
भतेत्‌ । दितीयमघनस्वान विमनेदित्यधः। तच लव्ध फल वर्मोकित्य निमिश्च 
निद्‌त्य धरवस्यापितेन मूलफलेन च निद्त्य विद्धेतस्ानस्यादिमतात्प्रथमाष्या 
द्घनस्यानाद्ि्रोध्य तस्व फलस्य घनन्न ग्रुटररोरादिनूताद्नस्यानाद्रिणोध्य 
पुनस्तत्फले घनमृत्नाष्यं प्वस्यापिते घने मृलाष्वफलस्यादिस्याने पद्क्तद्रपेण 


स्यापयेत्‌। पुनमूलपट्लवा पृघक्स्यवा वर्भकितवा तरिमिश्च निद्तवा प्ुद्रषनस्या- 


दिमूतमघनस्यान विमत्चव लव्ध फले व्गीकित्व चिमिग्र निकत्व पूर्वस्यापित- 


मूततपद््तया च नित्य॒ विद्ृतस्यानस्वादिमूतात्प्रथमाष्यादघनस्यानाद्विशोध्य 
फत्तस्व घनन्न = तत्फत्ते घनमूलाल्ये पव 
प्यापितमृललपद्तया च निद्धत्य विद्धरतस्यानस्यादिमूतात्प्रवमाष्यादघनस्यानादि 
शोध्य फलस्य घनच प्रुटरस्यानस्यादिनूताद्रनस्यानादिशोध्य तत्फल घनमूत्ताष्ये 
रवस्यापितघनपठ्क्तौ स्यापयेत्‌। पुनरप्येव कुवाग्यावत्स्यानावसाने । -तत् 
माता घनयद्क्तिवनपूत्तपाले मवति । मित्ते तु। श्रंशघनमूलराणौ घनमूलत 
ङृदूमूल्लद्टूते । त्वनेन वेगे । तघा नित्नव्ममूलि च विगुणेन घनस्व मूत्तवर्गेण 
मन्नदित्यनेन । ट्व प्रवमे घनश्ोधनममिद्धिते भवति। वर्ममूत्ते च दिगुणेन 
वगमूलेन द्रेदित्यनेन प्रथमे वर्म्ोधने भवति । घनकर्म लौकिके गणित 


यपवुत्यते नतु कालक्रियागालयेः॥ त्रिमृनरनेत्रस्व फलं पूवीर्धेनाद । 












































५9 
गफितयार्‌ः ९९ 








फलणरौर समद्लकादीनुनाधसंवर्गः। 





चिनतरस्य नेचस्य या समदलकादी । लम्ब रत्यधः। त्रिमुतस्वपागतो मुनी 





मूमिरित्युच्यते। ऊधकोणद्रम्यते प्लम्वमूत्रे स लम्ब दृत्युच्यते । लम्वस्या- 


मवपाश्चगते ये बिनुतदले िकोणच्रये तचार्‌वे लम्ब एक एव कोटिभवति । 





तस्मातसनद्तलकोदोत्वुच्यते। तस्वाः कोच्ा मुन्ना तत्याश्चगतो मृवणरस्स्वात्‌ 
ग्रतो भुत्रवार्‌यं मूम््धं नवति। नैम्यधलम्बवेस्सवचिभुनन्ेचरफल भवति ॥ 
घनस्य चरिमुन्र्य फलमुत्तर्‌षनाद् । 


उशननातत्सेवगीर्धं त घनप्परधरिरिति ॥ ६॥ 





उरधमुत्ा नेचमध्याच्छ्रावः। तदिति नेत्रफल। ऊधमुतावाः नेचरफलस्य च 
तवगाधं यत्‌ स॒ घनः। घनफले मवति। स नेचविटोपप्परधरिश्च भव्रति। 


पटाट़मवति। सवतस्खिकोाणं नेचमित्यवः। लम्वावगतिस्तु चिनुते मुनयो 


बरगस्तद्तरगुणो मवा द्टूता लब्ध्या चस्या भूदरनवुता द्लितावधे तवास्स्याता । 





स्वावाधामुत्रकृत्यार्तरमूलं प्रतायते लम्ब रत्यनेन वेब्या । बलया च तत्सिध्याति । 
चुत्तिस्तु लीलात्रतीव्याद्यावां प्रदुर्ीता । लम्वतद्वोव्रगातरपद्मताधवाठ्म- 
वति। वत्तनेत्रपत्तं पृवर्धिनाद्‌ । 


समपरिणादस्याध विष्कम्मार्धद्धतमेव वत्तफल । 





समपरिणारप्व समवृत्तननेचपरिपिर्‌धं विष्कम्नाधद्धन वत्तनेच्रफले मवति । 


वृत्तन्ने्रफल्नानवने वमेव प्रकारस्सृच्न रत्येवणब्देन प्रद्णयति ।। घनतमवू- 





























९१ 
© 


€ ^~ 
्रायनदटाय 






तन्नेत्रस्य फलमपर्‌धनाद् । 





तत्तिनमृलेन दत घनगोलफलं निरवशेष ॥ ०॥ 






तत्समवृत्तन्नेचफल निनमूत्ेन स्वकामूतेन दत घनगोतलफत्त मवति । 






हवरेषे स्पुटटमित्यर्ः।। विषमचतुद्रादीनामतःकर्णायोपस्सपाताद्वलम्बकेधीध- 











रवण्टप्रमाणे नेजफलज्चाद्ध्‌ । 






भ, 
प्तप र त 


ग्रायामगुणे पार्ये तन्यौगद्धरते स््वरपातरेषे ते! 





विस्तरयेाणाए ए 


विस्तर्योगाधगुणे जेषे नेच्रफल्मायामि ॥ ए ॥ 










ग्राचामो लम्बः। तेन गुणिते पारे भूवद्ने। भूमिर्मन्ेतवर्घः । मृवद्नान्वां 






पृघद्िरते लम्वे भूवदनयोर्वीगेन च्छते चे लब्धे ते पातरेषे भवतः। कर्णयो. 






ॐ लम्बमागस्तघा कर्णवेस्तपातान्मुवातेा लम्बमागय्रेत्यधः। तत्र 












भूमितो लव्य मूमिक्णयोगयेर्‌तरालं मुवतो लव्ध मुलकणयोगवोरेतरालं। 









ग्रामि लम्बे विस्तरयोगार्धेन भरमिमुवयेर्वीगार्धन गुणिते नेचफलं भवति । 






र्ति ज्ञेवे। समलम्वन्नैवे ऽमे विधिः। नतु विषमलम्बे। तत्र चेल्लम्बयेाः 












कतमो ° परिगृद्धोत इति सन्देद्टस्स्यात्‌। उद्ेशकेन यदि समत्तम्बो नो- 







दिप्वते तदा तु समानलम्बस्व चतुभुननस्य मृवोनमूमि परकिल्य भूमि मुनौ 


मुनी ्यश्रपदे °वसाध्मे तस्वाकपेलम्बमितिस्तत्चावाधयोना चतुरृ्रमूमिः। 






| तल्लम्बवरगे कयद्‌ श्रुतिस्स्वात्‌। समानलम्बे लघुदेण्कुागान्मुवान्यदास्सवुति- 


ल्यिका स्यात्‌। इत्यनेन समल्लम्बतत्कर्णतत्तमवा वेच्याः ॥ नि 























मफितपाद्‌ः ~ \ 

|| स्वेषां फलानवन पृवर्भेनाद। 

सवेषां न्त्ाणां प्रसाध्य वारे फल तद्म्यासः। 

उक्तानामनुक्ानाच्र नेत्राणां धाश्च प्रसाध्य । ग्रावामविस्तारात्मकरौ वाद्र प्रसाध्व। | 
ययपत्या निचित्य। तवोटभ्यासः कतव्यः । तत्‌ न्नत्रपले मवति। समचनु- 
ह्यस्य तद्रनस्य च पा्रवोस्स्पष्त्वात्न प्रसाधन । च्यध्रस्य नम्य ग्रायामः। 


कल्यितमूम्वधं विस्ताहः। घनगोने जपि वृत्तपलस्व मूल्नमच्छ्रायः। विपमच. 


| ट्वं कमभि प्रकल्प्य तत्या््गतयोखिकाणयालम्वदवनानयेन्‌। तत्र 
नम्वद्येक्यमावामः कणाघ्यनूम्वध विस्नारः। एव स्थे स्वधिया विस्तारायनि 
प्ररिकिल्यनौ ।। बालक्रियागालो परयेगत्तद्धनानां गणितानां प्रतिपादन प्रातदधि. 
कमिति वेले ।॥ समवृत्तपरिधौ व्वापा्धतुल्वत्याप्रदे णत्रानमयतधनाद्‌ । 


(त रे 
(रः 


| | - न ~ ^~ ~ ~ = 
|| नुरप्रे समलम्वे लम्व श्राचामः। मृवद्नयागाध विस्तारः। विप्रमचनुरृ् वि 
त्ेष्पट्‌मागत्या विष्कम्भधिन सा तुल्या ।॥ १॥ 


| प्रद्धिष्पटमागस्व राणिद्रमस्व या नावा सा विष्कम्मधिन व्यासधन तुल्वा नवति। 


भत्वा विष्कम्माधन दृत्ेन तत्येत्यघः॥ चदाणिकेनेष्टवृत्तस्च परिधितोा व्या. 


सकल्पना्ध व्यासतः परिधिकल्यनाघन्च प्रमाणपले दूर्णयति ॥ 





| दाणिद्रयस्व समस्तत्ीवात्र नवित्युच्यते । न पठितापत्वा। कलाग्नेः पन्ति. 


चुर्‌धकं शतमष्टगुणं दार्प्ाष्रस्तया पद्धखाणां । 





| | | ग्रवुतदयविष्कम्भस्वासन्ना वृत्तपरिणाद््ः ॥ ५०॥ 


























ह्ण = = [भि १ 
न्रायनद्ाय 


चनुर्‌धिक एत वत्तद्टगुणे । सर्खाणां दापद्टिश्च । | 
वृत्तस्यामत्नः परिणाद्धः। नतु निशछोप रत्यघः। परिणादः परिधिः। वृत्तस्य 
परिणाद्धः। परिपिव्यास्यारेकस्येव द्धि निण्णेषता ममवति। रतरस्य 
यवता समवत्येव। दुखाग्न्यद्धिविपट्रमेव्यः परिणा 4 कीतितः। गानिकावां 
या श्रधया उन्तास्तास्वी श्रपि वुक्तित टकराणएयधत्याविष्कम्भाधयोक्नातयोस्स- 
तोस्साध्यास्स्युः। तासां सिद्यघमिकत परिधिषट्नागस्य समस्तत्याप्रद्णन परिधि. 
व्यासन्नानसाधनमृतफलप्रमाणयेः प्रदूनच्च कृते । तचेकराण्चधत्वाचां वत्तव्याचां 
दविराणिसमस्तत्याप्रदर्णनन्तु । क्रचित्समस्तत्वामानीवा्धीकित्वार्धन्वा साध्यत र्ति 
्रदूरीनाघं परिषितो विष्कम्भानवन टवं ञं्णिकं । यदि चतुरधिकं शतमष्टरगणे 
दापष्रिस्तघ्ा सद््वाणामित्वुदिनपरिषरयुनद् वे विष्कम्भः। तदा चक्रकलाप- 
रिमिलपरस्िः किवान्विष्कम्भ दति भचक्रस्च विष्कम्मलबन्पिः। तद्धमिद् चिव्या- 
लव्िर्मवति। द्रवे विष्कम्भा «पि वक्तितस्सिध्यत्‌। सा वुत्तिमद्ामास्वरीव्या- 


स 
[वित्षण 


व्यावां सिटरातदीपिकावां विस्तरेण प्रदरणिता । टकर्‌ाए्वानयने गुक्तिम्विदध प्रदृश्यते 


व्यासाधाधूः नचेत्केन्दरात्‌ सीम्यघ्राक्सवोर्दिधा। 
नद्राभ्वां परिष्यते मतरे प्राकसीम्ययोनयेन्‌ ।। 
प्रागायत नयाः कोदित्नान्वदिति कल्य्यंते । 
गानपाद्‌ भवेत्ताग्ां चिधा वण्टितमेणगे ॥ 


कोव्रगरात्पृमूच्ात सौम्यातच्च भुताय्रतः। 


















































व तानि सिध्यनि। सत्राणि सिध्यततीत्यध्ः। टव पिण्डल्वाधानि सिध्यन्ति 


~~ ~ === - -= ~ | 
 ---- --=== == -=---------- -~्न-्ब््- ---- -- ~ = = ` = ~ 











प्फितपादः । >©) 


वे वाट़काररी ते कोव्िवाद्ोस्तु पूर्योः।। 


क | 
„-*-]/ 
४1 


| ~ ते स्तस्तयाः कृत्याटयोः पुनः। 
निननात्क्रमत्यावर्गेण वुतवो्धत्यददरवे॥। 

समस्तव्याद्व तद्वि नितचापद्रयस्य तु। 

ममस्तव्ये च ते गाललपादृस्वाय्यततमागयाः ॥। 
दाधाल्ययोस्तु यो मेदा वाद्धाः कोव्योस्तघाच यः। 
तदरगेकपद्‌ मध्यमागस्य त्या समत्तन्या ॥। 
समस्तन्याच्रवरस्याच्र साम्यात्‌ वण्टवव पतम। 


न ८ ~. 


व्यासाधाधमिता तस्मादेकर््तव्येति निचित ॥ 


रति ॥ त्रीवापरिकल्यनायां बुक्तिप्रकारं दूवति। 


समवत्तपरिधिाद्‌ हिन्व्याचिनुनाच्तुर्मनाच्ेव । 


समचापत्यापानि तु विष्कम्मा्धे पचेद्रानि ॥ ५५॥ 


समवृत्तस् परिषधिपादे हिनात्‌। नुनिपरिकल्यितामी रवाभिष्छिन्यादित्वरः। तत्र 
ताताचिनत्रात्नेत्रात्कानिचिल्ल्याधानि सिध्यत्ि। रिमुत्रस्वाश्रवणात्सिध्वतीत्वधः। 
ग्रन्यानि तत्र त्ाताच्ननुभुतरात्नेतात्तिध्वति। चतुमुत्ाध्रवणात्सिध्वततीत्वव्ः।। समन. 
चायत्याधीनि। परस्परे समानाम्धचापानां त्याधानात्यघः। विषप्कम्म्धें सिद्र सत्य 


न्यानि मिध्वतीत्य्ः। वद्रानि। गीतिक्ामृत्तानां चतुर्विण्त्वधत्रीवानाम्मध्य 














| 


| 
५ 

















रट न्रायभरोये 





[के ट ^ व्यानि ~ [ये च प्रजोच्यते ~ 
तानि परवपूवद्धीनानि मष्यादौीनि ) भवति! भ्रत्राच्यः 
वृत्ते ऽणो धनुराकारस्समस्तधनुरच्यते । 


तस्याग्रद्यगा नीवा समस्तत्या च तस्य तु॥ 





नस्या ग्रधमिद्ताधन्या तन्चापापन्न तद्रनुः। 


दाःकोटिनीवि वधत्ये सदा तद्रनुपीं तघा ॥\ 





गतगन्तव्यभागौ द्धि दाःकोटा वृत्तपाद्क। 
तछ्त्ये दिक्सूचवुग्माते चेष्टवृत्तांशकाद्‌तः ॥। 
ग्रधत्वाम्रात्यरिप्वत्ते तदत्क्रमगुणो भवेत्‌ । 


दोःकावोरिकद्ना चिनीवा स्वादितिर्‌ात्रमः॥' 








ग्रभन्वोत्रमवगेक्वपद्‌ तदनुषो मवेत्‌ । 


समस्तन्या तद्ध तु तच्चापार्ध अधतीवका ॥1 








ग्रधीत्क्रमसमस्तामित्यामिख्यश्र भवेदिद्ध। 


ताःकोढिम्वां व्वासदृत्तवण्टान्वाच्च चतुर्ति ॥। 





व्यग्रे समस्ततीवाप साध्यर्नविति कल्यते । 


चतुमत्े तु काव्वा भूना वा साध्यनीवका॥ 





त्रित्यादोःकृतिनेदृस्व मत्न कोना तया । 








जा =-= न= - 


टतत्सर्वं विदिवात्र नीवापुक्तिर्धिचित्यतां 


+) नीतिक्रापाद्‌ १०। 























्रपितपाद्‌ः 


त्णिच्रमिति दाप्णि दात्या चित्वासमा नवेत्‌। 


चित्येवोत्क्रमनीवापि तस्वाः कोव्रा ग्रभावतः।) 
ग्रतच्िगुणयोवगवोगमुल्ने समस्ततया । 

त्रीवा चिराणिचापस्य चयप्र तव प्रनावते।) 
समस्ताधरीत्क्रमन्यानिस्समस्तत्वाधमच तु। 
साधलवादोरेधन्या पिष्ट्वा द्वादूणी च सा। 
तया तदटत्क्रमेणापि समस्तत्या पुननवेन्‌ । 
नानिख्यघ्रे समस्तत्यादल पष्टाधनीवका ।। 

नया कोवि साध्वा स्वादाःकोव्रोन्यस्तवाः पनः। 
नान्यां दिक्सूत्रवण्डान्यामपि स्वाच्चतुद्यवं ।। 
्् तच कोद्िरित्ये सवत्र चित्यां । 
चतुरश्र चरिक्ाणे वा नीवा चापि तदाध्रिता।। 
ग्र्रादूएोपषटिकान्वां समस्तल्यावणात्पुनः। 

नव्रमी च तृतीवा च वाङकोटिवणात्युनः।। 
नान्यां घल्चद्णी चेकविणी सप्रति साधिताः। 
व्यासाधार्धं च्छष्टमी त्या तत्कोच्प्पोटणी भविन्‌ ॥ 
ग्रषटम्यास्तु समस्तत्याविधिना च चतुर्धिका। 


नतः कन्रिवि्ाद्धिणी मसमस्तत्यावणात्ततः । 





























~ ज --- भाा कक 








[| र 
२० श्रायभरीये 








दमी च नतो वाङ्वणात्स्वात्त चतुद । 
चतुर्{ण्वास्समस्तत्यावणाद्रवति सप्तमी ।\ 
नतः कोटिवणात्सत्तदणी मू्रो “घ पञ्चमो । 
दृणम्यास्तु समस्तत्रयावणात्िध्येत्युनस्तघ्रा ॥। 
ट्कानवि्णी पञ्चम्या वाद्धगर्येण सिध्यति । 
द्वितीया च चतु््यस्स्वात्समस्तन्यावणात्तनः । 1 
द्राविणी कोटिर्येण समस्तत्यावशात्ततः। 
ट्काद्णी ततो वाङ्रयेण स्वाचयोद्णी ॥ 
दितीवाघाः समस्तत्यावणात्प्रथमनोवका । 
त्रयोवि्ी नतः कोष्िर्पेणेवल्न पोरण॥ 
त्रित्व दि चतुर्विणी पृवपूतीनिता र्मा; । 
वणटत्या गीतिकोक्तास्स्युितयुक्तं व्छनयावचा ।1 
रति ॥ प्रघमवण्टत्याता गीतिकोक्तवण्टत्यानामानवनोपाचमाद्ध । 
परयमाच्चायन्वाधीचदन वण्टिते द्वितीवाधं। 
तत्प्रघमन्याधाणिस्तस्तेरनानि शेषाणि ॥ १२॥ 
चायत्यार्ध। चापस्य विद्धिताधत्या दि मघ्यादयः। वण्टिते दितीयाध। दिनी 
रमध॑न्यावणएटं । व्रघमवणएरत्यास्वापनानतर बरद्भी्टनीवावणठं म तद्रू 


नीवमित्युच्यते । साध्यस्य पूर्वमित्यर्थः । प्रवमाचचापत्याधीगैयेस्सव्याविणेषिरन 



































































[~~ २१ 
ह दवितावाष्य । तत्तेद्रनानि। वरुसाध्यपिन्नवा वर्प स्यापि. 
तानि प्र्मलण्ठत्याधानि कृवा पुनस्तत्प्रथमन्याधाणेः । तदिति। तच्छ््धेन 
णठत्यातमृद् उच्यने। तस्नादनीतवण्टत्यासमृक- 
तप्र्वमतवर्धेन लव्यरणेः फलाल्येश्चोनानि कुवान्‌। एवमृतानि छपा भवति । 
तत्तदृत्त रीवाखण्टानीत्व्ः । छदनं । प्र्मे प्रवमत्याषटं संस्याप्र तम्मा. 
त्साध्यस्व प्र्वतरीवावण्टं द्वितीवाष्ये विशोध्य ेपमेकत्र संस्याप्य पुनस्साध्य- 
वारत्यातः पूर्ववण्ट्वासमृर प्रमन्यया विमत्य लव्य फले पस्यापितणे- 
पनुत व्रवमन्वातण्णोधवेत्‌। तत्र णि्टमुत्तसलावावण्ड मवरति। उद्‌द्ट््‌णं । 


दवितीववण्डत्यानः पृत्रवणडत्या मवि र्ति । ग्रस्य न्यृनतामावात्प्रवमपन्न प्रत्ये । 


॥ मवि टव । तस्मान्प्रघमन्वर्धेन नव्यमेकं । नन्‌ 


प्र्मत्यावए्टाद्िणाध्च शिष्ट दितावत्ावण्ड मयि रति । प्रनस्नतोवात्साध्य- 
त्वावाटात्यृवत्यावएटं मणि प्रघम्रैकेनोानमेतत्युनस्साध्यात्युर्वण्टन्यासनच््ा 
मविभविन्यां नुल्यस्तस्मात्प्रयमत्या्धेन लव्य दवै पृवणिदटनेकत्र मर्वेर्विणोध्य 
णिद्र॒ तृतीचत्यावण्ट फवि रति। टवमन्ाश्च साध्याः ॥ तस्तेरितित्रचन 
वर्साध्यत्ावापेन्नया पल्नानां वरवात्‌। उनानातिवचन वदरपाध्यपिन्तया प्र 
धमनावावणएटस्य वङ्धा स्ापरितत्वान्‌। णेपाणोतिवचनं साध्यानामुत्तरत्रोवा- 
वण्टानां वट्लान्‌ ।॥ वत्तादिरिकल्यनाप्रकार्‌माद्ध। 


वृत्त भ्रमेण साध्ये चिमुनज्च चतुरभून्रच्न काणान्यां। 





























| ‰ =-= ~ ^ न 
२२ ्रर्यभीये 

साध्या नलेन सममूरषङर्ध लम्बकेनेव ॥ ५३॥। 

| प्रेण करकटाल्ययेण वृत्ते साध्ये । एूतटक्तं मवति । ऋ्वीं काचि 

 सेपान्य तस्या उर्घमागे कएप्रदेठो पाटोन टृ वधा ग्रधागताग्रादपि कएठात्त 
मिच्रा णशलाकादये कवा तयोरे तीच्णाग्रे कुबीत्‌ । टूवमधोमुवे कर्कटयन्चे 
भवति । पुनण्णलाकमोर्‌तरातले णलाकां निधाव कर्कटक विवृतास्ये कषात्‌ 
ग्र्तदालस्वणलाकावा उरधीधश्चलनात्कर्कदटास्वमिष्रवृत्तव्यासाधसमे कला टक. 
ए्रलाकाग्र साध्ववृत्तमध्यप्रदे संस्य्ाप्यापरमप्रे वृत्तनेमिप्रदेणे संस्याप्य कर्कटे 
भ्रमयेत्‌। तद्भी्टवृत्ते भवति। रति ॥ विनुतन्नैचञ्च चतुमुननेजच्च | 
साध्ये । टतद्रूवमपि स्वेन-स्वेन कर्णेन साध्यमित्वघ्ः। चिभुते “येको भुः कर्णा 
ति कल्पते चिमुन्दरयोत्यचतुमुतने तस्व कणात्मकलात्‌। तच प्रथम कर्णातुल्वां 
एरलाकां समनूमौ निधावान्यमूनद्यतुल्वयोष्णलाकयेोरेकां शलाकां कणास्येकापे 

| निधावापरां शलाकां कणस्वेतरयरे निधाव भुनाष्यणलाकाग्रयोस्सन्पिं कुयात्‌! 

तद्भीष्टचिमनै भवति। चतुमृन्े °पि कणयोरेकं प्रथमे निधाय तस्यैका 


| 

|| नत्वं िनमुनवत्निधाव्रापरयार््े चेतरभुनदयै तिनुनवत्तिदध्यात्‌ । इतरकणज्च 
|| तस्मिन्‌ कर्णस्याने निदध्यात्‌। तदा कर्णदया्ितं चतुमूने मवति । प्रत्रेकक- 
| 


णपरिप्रदेणेतर्‌कणश्च निवमिनो नवति ॥ साध्या नलेन सममूः। नूमेम्समच 
नलेन साध्ये । मूमस्समविपमतापरिन्नान नलेन भवतीत्वघः। टृत्‌टूततं भवति । 
| 


चनुस्मूत्ेण ममि समतलां कृवा त्रैव वृत्तमालिष्य तददधिदद्लातरिते 















































-" --ग्यकभ : ६९ 


व्यद्भुलातरित वा वुत्तातर्‌ त विलिष्य परिध्यार्तरालप्रदेणो समततात्‌ खारा 
कुल्यां सपा तां कृल्यामद्रिः पृर्‌येत्‌। तत्र परितो नलं मूसमे चेत्‌ ममि 
प्तमा मवति । चच नलस्य नोचव तत्र मृमेहृ्नतिस्स्यात्‌। वत्र नलस्मोन्नति- 
स्तत्र मूमेनोचवे स्यादिति। ग्रधञधं ल्म्बकेनव। ग॒रदरव्यावदाग्रमवतलम्विते 
मूत्रमवलम्बक रत्युच्यते। तदरणाच्छट्क्राद्र्पङधस्यितिरतोचत्य्ः। णङ्घर्दि 
मूलाय्रयार्‌धञधावस्यान अन्ुस्ितिमवति ।॥ उष्वृत्तप्रदूणनाय तचिप्कम्माधी.- 
नवनमाद । 

शङ्ाः परमाणवे क्षावावर्गेण सुतं कला । 

गर्तस्च वर्गमूल विष्कम्माधं ववृत्तस्व ॥। \8॥। 
त्रगमूल मृलमेव। टृष्टणङ्काः प्रमाणवर्गे तच्छावावरगेण चुक्रा मुन्नीक रान्‌ । 
। सववृत्ताच्यस्य मणए्ठलस्य विष्वःम्मा्थ मवति । कवाग्रमध्ये 
शङ्णिर्रापि वन्मण्टलमूधाधस्स्यिते तत्स्ववृत्तमित्युच्यते । यथा मकाणरङकणि. 
रश्रापि व्यासाधमण्ट्ले तद्दिद्िमपि वेव्ये।॥ श्द्धाः प्रदीपोत्नरतिवणान्नातच्छा. 
यानवनमाद्र । 

शङ्गे शङ्मुतराविवर्‌ शङ्कमुत्रयाविणेषदटले । 

लव्य सा कावा नेया शद्धास्स्वमूत्नादि ॥ १\॥ 
शङरिष्टणङ्ः। नूत्ना दोपयष्टिः। तवाविवर्‌ तद्तरालमूनिः। तां णना 


शङ््नतिमानन निद्धत्य। णङ्मुन्रवािणपेण शङ्न्रतिदतीनदोपोत्रत्या विमननत्‌ । 


॥ ॥ ॥ 
| 
----- एन ग वाप पय किप = -- ~. # 


- ` ~~ 





क 





| 
| 








= 8 म्रा्यभटोये 





तत्र॒ लव्ध तस्य शद्ख्ामा मवति । स्वमूतताटत्यत्नच्छाघामान मवति । 


उद्‌ाद्धरण । 





दा्िणदङला दीपोन्रतिग्णङकरिनाङलः। 

द्णाङ्धला तव्विरे मूमिण्कायात्र कीत्यतां । 
दीपान्नतिः ३२। श्धनतिः १९। तयेर्तरालमूः ९०। शङ्कमुनयोविशेषः णदू्न- 
तिर्हीनदीपोन्नतिः २०। लव्य क्ायामान ६। श्र बरेराशिकसिद्रये दीपाग्राच्छट- 


मस्लकप्रापि कणमूत्र मम्यते व्रसार्मेत्‌। श्रच्र नेचदये भवति। तयाः प्रधने 





दीपमूले शङ्कमाने दिवा य ऊधमागण्िष्यते त मागो भुना। मुनावाण्णङ्कदी- 
ध्रातरालमू तुल्या कोटिः। तदा शङ्क मुनायाः का कोद्विरिति शङ्कमूलकर्णमूयौ - 


गवारेतर्‌ातलकाोटिसिद्धिः। सा द्धि तस्य शङ्क्या मवति। रति॥ स्यान 





दयस्वापितसनणङ दयच्छायान्यां छावाग्रचारतरेण च दौपूनानवन दोपमूलच्छा- 


पाग्रवारतरालानपनच्चाद् । | 





ङाागृणिने = | 
यागुणित क्षावाग्रविवर्‌ मृनेन मानिता कादर । | 
एकगुणा कग्री सा ह्ायामक्ता मुना भवति ॥ ९६॥ | 


दाादेकमचरगतयाण्णल्कोाणहाययोरये म्र भवतस्तत्स्यानयेारतराले तपयेोण्डा- || 








पनारेकया निद्धत्य। उनेन क्षावाद्भासन क्ावयारेतरेतुल्येन विमनेल्‌। तच 


नव्य कादरी -भवति। वा क्वा गुणकारवेन परिगृदधीता। तद््रदीपमूलघो- || 





ह्तद्लमृमिरित्वः। सा कोटो णङगुणिता गुणकारवेन परिगुङीतया कावया | 























गणितपादः 





सती म॒ना मवति। दीपोत्रतिरित्यधः। उदाद्रणं । 


प्रकुत्य तीपनुना तत्काढी च निगय्यतां।। 





| दिम्मिष्पोरएानिस्तुल्ये काये चाग्रात्तर तयोः 
प्रघमच्छावा १०। दितीवच्छाया १६। कावाग्रयोर्‌तरालमूमिः १५९) ग्र प्रव 

मच्छायया लव्धा दीपकादिः २०। दीपमून्ा २81 ग्रथतरा दितोचच्छावयया लत्मरा 
|| दौपकाद्विः ३२। दापमृना २8 । क्ायग्रे द्धि हायाक्णामणए्टलस्व मध्व भवति। 
ग्रतण्कायाग्रात्काटिकल्पना। दीपमूल्स्स्व शङ्कापि काया न भवनि। नतो 


। 

| त्राते क्रमेण क्ायाविद्िस्स्यान्‌। ततैव चेराणिक। प्रदि काघातर्‌नुल्येन का 
या्नासेन कहावातरतल्या मृमिन्ल्वने तदेष्टह्ायातुल्येन क्ावाद्धासेन का मूमि- 
| 


रिति कावाग्रदपमृनात्तत्लन्ननूमिननव्पिः। पद्‌ोटहवाष्यकाल्रा स्व्रङ्कमूत्रा तदा 
तोपकोव्या का मत्नेति दौपनन्ानच्िः। मुनाकाष्धिम्यां कणानयनमा्ार्धेनाद्ध । 
यतेव नुन्ावर्मः कोदरोवभेश्च क्णावर्गस्तः। 
मन्नावमकोटिवमयोयीगः कर्णवरगस्स्यादित्य्ः ।॥ शरे त्नानि नोवानयनमप- 
तधना । 
वृत्ते णरसक्री धरन्वावर्गस्स वनु धनुषोः ।। १०॥ 
|| वुत्तननेच र्टचायस्व या समस्तन्या लन्नध्याद़मयधाश्चगतौ यौ णरा तवास्त 
| || वमी वस्स वतु धनुपाः व्रवीदितेष्टचापवणए्डयारेत्यावगी भवति । ट प्रात्र 
|| मत्या प्रघमण्ारः। तद्लसमस्तविष्कम्मा द्विलीवण्णर्‌ः। कोटिक्णवागो भता 





1 
| ॥ 
9 
॥ | 
| / --~ ` ` - "~ ` -=्~--=- -~ ~~ ुयाुयाद्ण्कुनण यत यारी ष्य ------------------=----------~-------- = ------ रर 
<~  - ----____`_`_`__ऋ__ ऋ ~ `` ----- | | यि अः न याकि 





«८  - ~ 
श रि $ मी सै 2 स र गिरि यिणो 




















> £. हाप 
९ श्रायंभरये 


धिकण्णारः। तदतरम्‌नण्णर्‌ः। तद्‌द्धरतिष्दिं तयेावमातर। रती युक्तिः ॥। 
वृत्तयेस्सेवर्गे सति परिषिद्ययागदेकस्मादितरपरिपिदमयागान्ता घा ` नौवा 
तन्मध्याटमवयाश्चगतरर्‌दयानवनमाद्र । 
प्रासने दे वृत्ते प्रास्गुणे भातयेत्पृ्केन। 
ग्रासानयागमत्ते सपातशटरो परस्परतः ॥ १८॥ `) 
ग्रन्मोऽन्वात्तर्मतयोर्वत्तपरिपिमागघोमध्यगतमत्तसले ग्रास रत्च्यते। तेन ग्रापेन 
दीने वृत्तये । पृथक्ेन पुथगित्वर्धः। पृथग्यरासमानेन गुणितं कृता पृथम्भा- 
नयेत्‌ । तचानात्तं॑द्ारमनुवादर्पेण प्रदृावन्फल्तं वदति ग्रासानया गमक्तो 
| तयातणराविति। त्र प्रासोनयोर्वत्तयाचीगेन भन्न राणिद्रये सति लव्पी 
सपान मवतः। परिधियोगदयगतसमस्तनीवावा मध्य उभयपा्रगतौ श- 
रावित्यव्ः। परस्यरतः। ग्रल्पवृत्ताल्नव्धो ऽधिकवृत्तशर्‌ः। त्रधिकवृत्ताल्लव्धो 
<ल्यवृत्तणर्‌ रत्वर्थः। उदादरणे । 
चलारििणानमत वत्तमन्यत्पाडणसम्मित । 


गरस्तमाग्रतुस्सेष्यस्तयोवाच्यौ शरौ पृथक्‌ ॥। 





वृत्तमेकं 8० । श्रन्यत्‌ ९ ६। ग्रासः ४। लब्धो सघुवृत्तणर्‌ः २। वृद्टर्तएार्‌ः ९॥ 
श्रेरीफल्तानवनमाद्‌ । 
र्ट व्येकं दलित सपृवमुत्तरगणं तमुखमध्य । 


*) प्रकाप्रिकायां ग्रासोनचोगल्लव्यी । इति पाठः । श्राचर्येण त॒ ० भक्तस्सपात ० इति लिखित स्यात्‌ 












































गणितपादः २ 
र्रगुणितमिषटटयने वववाव्यते पदूर्धद्धले । १६॥। 
वरमूच्राचप्रद्णकमेतत्सूे। ग्रता वटषा बोत्नना का्रा। तत्र मध्वपलसव. 
पलानयने सपृवमित्येतटरपनीय पोन्ये। टष्रपदनेक्तीने द्लिनमुत्तरेण चवा. 
व्येन गुणिते मुखेनादिधिनेन वुते मध्यधन मवति। तन्मध्वधनमिष्टपदूगुणिने 
सवधन मवति । ग्रत्रैवे भूते । टु व्येकं दलितं चचगुणिते मुववुन् मध्व. ` 


धन । रृ्टपदेन विनिघ्रे मध्यधने मवति सद्धन। रति ॥ ग्रत्यापात्वावमाष्रप- 





द्धनानवने तु पृवमुत्तर्गुणं समुखमिति घोत्रना। टष्रपदात्यर्वमतीतानि पदानि 
्र्वणव्देनोच्यते । प्ृ्पद्सैव्या चयगुणिता मुलवुना टृ्टपने मवति । ग्रैव 
मत्र । पूवपद चयगुणिते मुवसद्धितमिष्टधने स्वात्‌। एति ॥ ग्रवातरगतेष्रप- 
द्यनानयने तु मध्यमित्येतट्रपनाच क्रमेण पूचमिद्रगुणितमिष्रधनमित्येवमते 
यत्च । श्रवातर्गतेषएटपदसष्या व्येका दलिता टष्रयेदेन्यः पृर्वमतीतप्रदयुना 
चवगुणिता मुवसद्धिता श्रव्रात्र्‌ गनेष्टपदूपेव्यागुणिता ग्रवातरैप्रपदेषु सधन 
भवति । श्रत्व सूच। ट्र न्येकं दननिते मपूवमुत्तरगुणं समु्मिष्टगुणमवा- 


य ~ 


तरे द्रपद्समूलन फलते मवति । रति । प्रचरेष्रणद्धेनावातरेषएटपदमे्याच्यने । 


गनाद्‌ पत्र चयस्तप्र गच्छस्सप्तद्णाच्यतां। 


मध्यापात्वा्रमादित्रियद्‌सवधने पृथवुः ॥। 








 - "~ अ र ॥ 
1 

> > | 
॥ 
-- ॥ 


[1 व 























३ = ~~ 
५ श्राव 


(- 


त्येकमिन्वादिना सिद्धं मध्वधन ६५। टतदिष्टपदेन सप्रदृणमिनित १०२५॥। एत- 
सवधन । उयात्वपदूधनानवने टृट्र १६। ग्रस्मात्पूरपद्‌ १५। चयगुणितं मुष- 
सद्ितन्च ५१०। टूतदूपात्ये पोटणपंद्‌ धने । ग्रघाष्रमादिपिटूचरयधनानयने र 
२। टतचेकं दलितं १। ग्रष्टमात्यृवपदिस्सप्तमिवुतं ८। उत्तरगुणं समुषच्च ६१। 
रद्रेनावातरपिखिमिनिदतं ९८६ । एतदए्रमादिपद्चये धन भवति ॥ सवध- 
नानवन उपायातर्‌मावेपेणाद। ग्रयवाय्यत पद्‌ाधकङ्तम्‌। इति। घ्रादिधि- 
नात्यधनवंरिक्ये पदाधद्ते सवरधन भवति।। ममुलमध्यमित्वच्र समुखं मध्यमिति 
द्रष्टव्ये । यत्र मध्यपदामावखतर मध्यात्यूव्रीपर्येषत्यत्रधनयंविीगार्धं मध्यधनं 
भवति ।। गच्छानव्रनमाद् । 

गच्छा पद्रोत्तरगुणिताद्विगुणायुत्तरविणेववर्गयुतात्‌ 

मूल दिगुणावरून स्वात्तरभनित साधं ॥ २०॥ 
सलव्यधनमच्र विष्ये । सवधनादृष्रमि्गणितात्‌। पुनर्त्तरेण चवाष्येन च गु- 
णितात्‌। पुनद्िगुणस्वादिधिनस्व। उत्तरस्य चयाद्यस्य च घौ विशोपस्तस्व 
व्नेण वुनाच्यन्मरू् वस्माद्धिगुणमादिधिन विणोध्य। उत्तरेण चयाण्येन वि- 
भनेत्‌। तत्र लव्मादरूधेणिकेन च वुताद्धं गच्छ भवति। पृवीदाद्धरणे लव्यधनं 
१०२०। टतदृ्टनिर्तरेण समप्सष्येन च गुणिनं ५*०७२। द्िगणमाद्धिन १०। 
उत्तरे ५। ग्रनवो्विंेपस्व कणि १ चुतं ५८०८१ | श्रस्मा्नातं मुत्तं २४१। 


पीनेन ५" अनै र नाद्धिनेन ० उन २११। टृत्त्स्वात्तरेण चयेन ० मत्तं सर्प ३४। 






































~ 9 ५ 
्रपितपाद्‌ः २९ 


== र 





| १७। टप गच्छः ॥ टकाब्येकात्तदाद्कानां संकलितधनानवनमाद् । 


ए्कोत्तराव्युपचितेनच्छगेकात्त्‌तरिसंवर्गः। 


पट्‌मनस्स चितिप्रनस्तेकयद्घनो विमृलो वा 1) २५॥। 


१ 


टकमुत्तरमादिश्च चस्या उपचतेस्तस्वा टकात्तरायुपचितेधितिषनः सक्लितधनमत्र 





ताध्यते। पकलितस्य तकलितधनमित्यवः। गच्छानेकात्तरमरिपवगः। ग्र 
वमराणिरैकोत्तर्‌ टकुतो गच्छ दितीवो तथिः। दितो ्यकगुतस्ततोया 
एणिः। एषां गच्छ येकोत्तराणां याणां संवगष्पट्‌मक्तो वस्स चिनिवनः 
सकलितधन भवति । टका चेकात्तर्‌ाङानां सकलितधन भवति ॥ सेक्यद्‌घनों 
विमलो वा। ब्रवा सेकानां घदानां घनराणिस्तेकयदृद्धोनपड्‌मक्तितिषनो 


भवति । उदृाद्धर्‌णं । पच्च सकलिता पे स्ुस्तेपां संकलितः पटूगच्छः ५। ट्प 





प्रवमराणिः। ग्रवमेकात्तर्‌ः ६। एष दिताचः। ब्रयमघ्येकात्तर्‌ः ७। टप ततोवः। || 
पां चवाणां सवमः ६१०। पट्नक्ताः ३५। प्रवं चितिषघनस्संकलितधनं नघ्रति ॥ 
ग्र्वा। सेकं पद्‌ ६। ग्रस्व घनः २१६। दप स्वनृलेन सेकयद्‌न ६ द्धन: 
२१० पटनक्तश्च ३५। एप चितिधनः।॥ वगघनवास्ंकलितमाद्‌ । 
पिकसगच्स्यदानां क्रमाचितंवमितस्य प्रौ <त्रः। 
वर्गचितिघनस्स नवेचितिवी घनचितिघनय्र ॥ २२॥ 


पद्मेव स्त्र गच्छणव्दनोाच्यते। तिके प्रवनलणिः। तकं सगच्छच पट्‌ 


2 
भ 





दितीवः। पां जवाणां क्रमेण द्ननं कु्वीत्‌। टृंमृलस् तरि्ं्र्गिलस्व च्रचाणां 


| 
जिः ` अः ॥ = _ | | | 
व -यणौषीय क्वकं ज 


- ~~ --- ~~ - ------ ---- ~ ` - 7 
































[~ | 
| । © - | 


£ _ ® ^ 
श्रावगद्धाय 





| सवर्मस्व वष्टो <एः स वर्मचितिषनो मवेत्‌। वाणां सेंकलितधनमित्यधः। 








चितिवगी घनचितिघनश्न । चितिरेकादिसकतितस्य यो वर्ग; सत घनचितिघनः। 


टृकादिषिनानां सकलितधनमित्वधः। उदाहरणं । 










पच्चानां वगघनवोः पृधक्‌ संकलितं वद्‌ । 


1 


२२०1 पटरभक्तः ५५। रदं वगसंकलितं ।॥ श्रध घनसकलिते गच्छः ५। ट 





कालेकोत्तर्‌कल्यनया रद्र व्येकं दलिलमित्यादिस्रेणानातं संकलितधनं ११। 
ग्रस्व वर्गः २९५। ततुं पल्चपवत्तानामेकादीनां घनेकं ।॥ घवा राणोस्सव- 


गानयन उयायातर्‌मादध। 





० _ [क वगादिणाधयेरे थ (9 
तेपकस्व क्ति गाधयेदेव वगसंपके । 
=) विद्याद्णकरसंवर्गे .९ 
यत्तस्च मवत्वध विग्याद्रुणकार्‌संवमे ।। २३ ॥ 
संधर्कस्य गुणगुएवात्मकयोर्दषो राप्ेस्संयोगस्व वर्मात्‌ तयोरिव रा्चोवर्म- 


सपक व्मयागं विणोधयेत्‌। तत वच्छि्टं तस्व बद्धं स गुणकारयोर्गुणगु- 





एवाव्ययो राोप्संकगी भवतति विव्यात्‌। परस्यरनने हि दरयोर्गणकारवं 





गरज सेकयद्‌ ६। रट्मेव सगच्छं ९९। केवत्तपद्‌ ५। षां जयाणां संवर्गः 
गु्यचन्च कल्यपितुं णक्वं। तस्माट़भमौ गुणकार्‌णब्द्वाच्यी । उदारं । 
| 





वदार्तिं दरयो र्योः पञ्चसप्रसमानघोः : 


|| र्वोस्संपकः ५२। श्रस्व वगः \88। ब्रस्माद्रा्योर्वगयोः २५। 8९। टएत- 








| प्रिीगं विशोध्य णिष्रं ८०। श्रस्वारधं २५ धन्चसप्रमितर्‌ेस्संवर्गः।॥ र्यो- 


॒ 
1 
| 
। 
॥ 
| 
_ | 
| ध ~ - = ~~ =-= 
ट 3 - ~ ~~ ---- नन ~ न ए भ्यिः = = ` ` `" ` "~ = ट र न ~ ४------ ~ 
~ ~ = न = =< र नन ा ^ क य = = ग्य) क ~ = 
म कि क भं ० _ च --=  ------ -- = --- कः _. ~ च ककि 

















ग्रपितपाद्‌ः ४१ 
प्संवरगे तदृतरे च त्राति राणिद्धयानवनमाद। 
दिकृतिगुणात्संव गाद चतर्‌वर्गेण संयुलान्मृनलं। 


| ग्रतरयुत्तं द्टानं तद्रणकारटवं दलितं ॥ २8 ॥ 












रा्वास्संवगीान्‌ दिकृत्या दयाः कृत्या चतुस्मे्यवा गुणिलान्‌ तर्‌व्गोण 


। द्यो रायो्तरस्व वेण बुतान्मूलं तद्विधा विन्वस्य। एकस्माद्राप्वतरं 








विशाधवेत्‌ । ब्रन्वस्मिव्राप्यार्‌ तर प्रलपित । टवंकृलदये दलिते गुणकारदयं 
मवति । उद्‌द्धणे । 

द्णाद्तिखव भेदा र्योप्तौ त्रृद्धि वुदिमन्‌। 
† श्र ण्योस्संवगः \०। दवः कत्वा गुणितः ४०। राश्वतर ३। ग्रस्य | 
| ९ बरुनं ४९। ग्रस्मान्मृलं ८। ग्रतरय॒क्तं दलितं ५। ग्रयमेको राणिः॥ स 
। ट्व मृलराणिः ८। र्‌्याह्तरेण दधानं दलिते २। ग्रे द्ितीवर्‌ाणिः॥\ 
ट्वमादिविधी बटरपावात्ादि तत्सर्वं लीलावताव्याच्याने प्रदुर्णितिं । ग्रतस्न- 
स्माद्वगत्तव्यं ।। एताद्रैकस्मिन्मासादिकाने वा वृद्रिस्तत्समान धने तवा वद्या 
दत्ते सति तस्मादनाद्भा्टकाले वृद्रिसद्धिमृलफलानवनमाद् । 

मृलपले सपलं कालमृतलगुणमधमूलकृतिवुत्तं । 

मन्तं मूल्नाधानं कान्तद्टरतं स्वा्स्वमृलपफल्ं ॥ २५॥। 


मलस्य ताद्‌रेककाने वुद्रित्रयं वदनं दत्तं तद्रनं मृलफलनाष्यं। सफलम. 
|| मीष्टकाने स्ववृटिसद्धितं । कानेनानाष्टकालेन गुणितं । पुनमूनेन प्रमाण- 




































१ 
अ्रयनदोय 








स्यानस्विनेन णतादिना च गुणित । मृल्स्व णतदिरर्धस्च कृत्या च घत मूली. 


कृ्यीत्‌। तन्मृन्ते मृलर्धेन शतदिरमृल्स्वर्धेनोन कृलानीषए्टकालेन च्धरेत्‌। ततर 





लव्य स्वमृलस्व शतदः फलत भवति । एतस्मिन्‌ काले वद्विरित्यर्घः। तदेव 





द्त्तमृलधनञ्च मवति । उदाद्धर्‌ ण । 
= एतस्य मामे बदत्तं तत्स्वफल्लान्तर्‌ । 


मासपट्र पोटणकरं नात मृत्तफत्ते वद्‌ ॥ 





ग्र मूतलफलाष्ये दत्तधन पफल १६। एतत्‌ कालेन पटूतघ्येनानीष्टकालेन 





गुणिते १६। मूत्तधनेन प्रमाणाष्येन शतेन च गुणितं १६००। ग्र्धमूकत्या 





१९०। टृतन्मूल्घनप्रेन ५०। ग्नेन दधीन ६०। ग्रमी्टकात्तेन पटल भक्तं १०। 
टतदशसष्यं शतस्य मासे फले = । दत्तधनन् तदेव ॥ चेराणिकगणितमाद्ध । 
तरेराणिकफराणिं तमवेच्छाराणिना देत कृवा । 


स्तव्ध प्रमाणमनित तस्मादिच्छाफललमिद्‌ स्यात्‌ ॥ २६॥। 





प्रमाण फललमिच्छ चेति अयो राणवस्स्वुः। तिर्निप्यत्न क्म अेराणिकं। 





मृत्तधनस्व शतस्वाधं पत्‌ तत्कृत्वा २५००। ग्रनया युत १२१००। श्रस्व मूलं 
राणिके चः फलाष्यो रणिस्तचेराणिकफल्राणिमिच्छाष्यराणिना हते कृचा 


प्रनाणाष्यर्‌णिना मानितं का्चे। टवं मानितात्तस्माद्राोर्बल्लव्यं तदिद्मिच्छा- 





फलन भवति । उद्‌््रृणं । 





ताम्ब्त्लानां शतेनाग्रद्णकं लभ्ते यदि । 
































[^ म ४६ 


















ताम्बूललषप्या लबग्चत्ते किवत््याम्राणि तदद्‌ ॥। 





| ¦ । तेन गुणितात्फलात्परमाणलव्ध षटूसल्ये मवति । तदिच्छाफल्ते ॥ 





† बह ` ^~ = (न न “~~ धार 
गन्तु रपर त्रा लतग्रवल्तमाव्राघ्नाष्ट। 


ह्दाः परस्परद्धता भवतति गणकारमागकाराणां। 





गुणकारमागद्धाराणां केदाः परस्परृद्ठतास्स्फटा मवति । टृतट्क्तं भवति । 
गुणगुणवोराद्देतिर्‌त्र गुणकारणव्देन विवत्तिता। द्धा रत्ववः। दा्स्व 
हदो द्धारकेण गणितो दारको भवति। द्धर्‌कस्च हेदो द्धर्चेण गणितो 


दायी मवति। रति गुणगुणयोस्सच्छेदवे तच्छदयोरातिरीर्यस्य हेदृस्स्यात्‌ । 





सवणकिर्‌णमुत्तर्‌धनाद्‌ । 





ङेदगुण सच्छे परस्यर्‌ तत्सवणवे । २०॥ 


क 


सच्छट्‌ । ग्रेणो ° विशेष्यः । हदसदितमण परस्यरच्छेदगुणं कयात्‌। तत्तद्‌णे 


# 





तत्तच्छेद्‌त् स्वव्यतिरिक्तानां परेषां सर्वेषां हदः क्रमेण गुणिते कुचादित्वर्घः । 


तत्सवरणव। सवणीकिर्‌णे तदित्विधः। वे कृत स्वे राएवस्समच्छेदा भवति । 








उदारेण । 





ग्र ताम्वृलणत प्रमाणर्‌ाणिः। ब्राम्रद्णक फत्तराणिः। ताम्बरत्तषष्िरिच्छा- | 
ग्र्टांगकाख्रयः षादद्ताख्यणोद्रुताः कनि । 


गुणगुणदरस्तांश्च समच्छदान्‌ कवे वद्‌ ॥ 





ग्रच गुणः ›। गणः \। श्रनयोरतिः ~ न । ट्ष द्ार्यः। द्धारः ` । दारकस्य 


| 
| 
[व = 











































र गुणिता दाः ९। एप काधः। दास्य गणितो द्रः ६२। टप 
दाः एवे नवसेष्या त्र द्धाय मवति द्ारिशत्सष्यो दार क्च । सवर्णो 
कर्‌णन्यासः *। ५। :। ब्रत्र गुण्वरािस्तच्छेद्श्च गुणकारद्धारयाच्हेदाम्यां | 
कायि गृणकार्‌राणिस्तच्छद् गुणद्धारकयार्ह्दान्यां हतौ काया सारकराणि- 
स्तच्छेट्श्च गृणगुण्ययोष्डेदान्वां रतौ कायी। ता कृते गुण्वहाणिः ‰। गुणः 
५। स्रः ^ । टवं सर्वत वें । व्यस्तविधिमादह। ` 

गुणकार भागद्धरा भागच्रा पे मवति गुणकार्‌ाः। 
पः क्ेपस्सां भचा «चयः नेपश्च विपर्‌ाते ॥ २८ ॥ 
टृखरारिनादिष्टरा्छानयने व्यस्तविधिः क्रियते। उदिष्टराणो घो गुणकारस्स 
भागद्धार्‌ः। द्धारो गुणः। न्तेपो भपचयः। ब्रपचयः ज्तेपस्स्यात्‌ । एवं विपर्‌ति 
व्यस्तविधौ भवति। ग्रनुक्तमघ्यनेनेव सिध्यति वर्गे मृत्तं मूत्नोकरणे वर्गो 
कर्‌णमित्यादि। उदाद्धरण । 

कखिघ्ः धचमिर्म्तष्पटिमरृ्ता पद्‌कृतः। 

ट्कानो वगितो वेद्सेव्यस्स गणकोच्यतां ।। 

टृण्वं 8। वर्गाकृतवात्पदौकृत वरात्यदीकृलः २। एकोनवादेकयुतः ३। पदौकृतवाद्रगितः ९। 
पटिमवुनवरात्तीनिः ६। पच्नमिरतवात्यज्चमिर्गुणितः ९५। त्रिनिर्गुणितवाचि- 
मिमत्तः ५। एष उदिष्टर्‌णिः॥॥ घ्र वर्वस्संास्स्ुः। ततरकैकं संघमपास्य 


ेपसंघानां संष्याश्च गणितास्स्युः। तत्र सर्वसंव्यानां योगसंद्यानवनमाद । 














== ~ या 9-00०-०० = जा 9333 त-न न न 





















वा 
रण्वन ररवूनं गच्छयनं पिणिितं पृथ्रचेन। 
व्येकेन पदेन दृतं स्व्रधनं तदवत्येव । २१ ॥ 
रचनं रच्यन। टकंकसंघद्टौन सयक कुला तत्ततसंघयागं गच्छाघ्यं धनं 
पृथक्तेन स्थापितं संघतुल्यस्यानपु स्पानेपु स्यापितं वत्‌ तत्पिष्टिते कृचा । 
तेपामिकये कृचा। व्येकेन पदेन । ट्कसंष्छेनेतरसेव्यवा। ददेत्‌) तच नव्य 
त्‌ तदेव सवधन भवति । सर्वेषां सेषधनानानिकयमित्यधः। तस्मात्सर्वधना- 


्पवस्यापितराष्वूनसषधनेघकेकस्मिन्विणाधिने सति जिटनककमेवधने भवति 


येन संघेन दीनमितरसेघधन विणोध्यते । तत्र यिद्रं तत्पषधनं “वति। उदाद्रणं । 


वृ द्धाखरयग्येनकद्काष्यद्ेसत्रा दृष्टा वने °चेकद्टीनेतरंदटयात्‌। 

ताता तु संव्वाकाणक्राद्धिसमिना व्नृद््वये परान्न सेद्याच कच्यतां । 
ग्र प्रयमराणिं दिलान्याम्यां नाता मद्या ५२। द्ितीवे द्धिवान्यान्यां त्राता 
18। तृतावे द्धिवान्वान्यां नाता १५६। धुथ्रक्स्प्रतमेनच्ने पिण्टोकृत ४९ । 
ट्क््छनेन पटेन दिसंष्येन दने २५। टृतद्युद्धययत्नाता सकतलपद्या। पा 
प्र्नगदिताकसव्वया द्धोना १। टतच्लेनमान । ब्रघ स्मस्तमव्या णक्रन्तना 
८। टतत्कद्धमानं । श्रघराषद्धाना ५। टतटसमान ॥ ग्रव्यत्तमृल्यानां मूल्यप्रद्‌- 
ए़ानावाद । 


गुलिका्तरेण विमन्रद्रूयाः दुह्पवास्तु उधक्रविणेष । 


लव्यं गुलिकामुर्ये वन्यव्कले भवति तुल्ये ॥ ३०॥। 









































£ # ८ €~ 
८ श्रधनसोये 


ऋ अ 
| 
| 
| गवादिद्रत्ये गलिकाणव्दूनाच्यते ! चउपक्रणब्देन धणादिसिन्ञित स्वणदिदरव्ये। 
| 





तच चपक्ास्यद्रत्ववातर णप वञ्च गालतऋस्यहव्यवारृन्तर्‌ण तिन्‌ । तत 





| लव्धनेकिकस्य गुलिक्ा्यद्रव्यस्व मृत्यं भवति । घव्यधकृतं भवति तुल्ये ! यत्र 





| द्याः पुर्पवोस्स्वस्वगुलिकामू््यखयकवुतिमानं तुल्ये भवति तत्रैत विधिर. 





समस्वया उपस्मणां गतं वट्रिः क्रमादनं 
गावष्पटरणित्नो्ा्रौ तत्र ममूल्यकं कियत्‌ ॥! 

। | = | ऋः णि [| 

|| प्रघमस्य उपकमान १०० गृसिक्यष्यगामानं ६। दितायस्य उपरूमामने ६७। 


{लकद्यगमान ८। श्रच दव्रक्तर्‌ 89 । ९ ल्छन्तर्‌ ण २। शनन मक्त 





२०। टतदिएतिप्तव्यनेकेकगीमूल्ये। ग्र्रेकेकस्य विंत्यधिकं शतद्वये यकं 
भवति ।। ग्रद्धात्तर्‌्र्धयागकालानवननाद् । 
भते विन्नोमविवर्‌ गतियगेनानुसःमविकर दे । 


| गत्व्तरेण लव्ध दियोगकालाकतीतिष्यौ ।\ २९॥ 





विन्नोम्येर्वक्रयेयटयोरविवरे स्कुटाततरे दवे तिप्ीकृते तयोरगतियागेन वक्र ||| 
स्यद्रगन्येीगेन लिप्रीकतेन भक्ते कर्वि। श्रनुलोमयोवक्रिणोदयोरवक्रिणो- 
| > 


दयावा विवर दे गत्वतरेण वक्रगत्या स्यद्टगत्योरवातरेण भन कर्वि। द 





|| रतित्रचनमतत्‌सय तिवचनमतरस्व द्ेविष्वात्‌। शीप्रगतिद्धीनो मन्द्गतिरेतर भवति। मन्द्ग 
| तिक्तीनण्णीघ्रगतिघ्चातरे भवति। इति दविध्ये। ततर हरणे सन्धौ दी द्वि. || 


||| 
| _ | 
11<------~ _ ~ __ ज ना ~न क-म --- - ----- ---------- =| । | 























[श 

0 न म 282 | 

योगकान्नौ । दवोग्रद्धयवीगकाली दिनात्मकौ । श्रतीनीप्यौ मवतः। णीघ्रग- 

 तिर्‌प्रनो गच्छति चेदलातस्स कालः। मन्द्गातर्‌ग्रता गच्छति चदैष्यस्त 

कालः। व्रिलामे तु उघधगतो वक्रो चदेष्यः। ग्रन्वथातातः।। ग्र कुठाकरा- | 
एगणितप्रदुणनाघमाघाद्यमाद्ध्‌ । 

| ग्रभिक्ग्रभामद्धर्‌ हिन्व्याद्रलाप्रमागद्धारोण । 

णपपरस्परमक्तं मतिगणमग्रातरे न्तिप्र । ३२॥। 

ग्रध्वरिगुणितनत्यवगनाप्रच्द्मानिते रेष । 

| ग्रिकाग्रच्छद्गण द्िच्देदाय्रमधिकराग्र्ुत ॥ २६ ॥। | 

भानकेन भनौ धण्ेपस्तेन गेण मात्यनानक्रान्याच्च तच्छेपप्रदुगुण्परा- 

| शेरानवनाव यत्कम क्रियते पतत निरप्रकुदृकाट्‌ इत्युच्यते ।) तत्ानोतत्म 

| गुणक्रारः पर्वगुणश्षादद्विन्रयेत्‌ तस्निन्स्वद्धार्प्रनेपा्यु्रगुणकारस्तिष्यति 

| , 


पत्कनच रना गल्वहव्र भूलण बनान्क्रर्वन द्ध्व कराच "नरात्‌ 7 | 


1 
| 1 ~ च (पे क = (क, [रे (षे 
त्म ४ ष श्रा 1 £ {इवन(नक्ा, [रि ~~~ क श्राञ् न त्र च्छददवगपाञ्मप्दटिनय क [नर {नत । ऋश्ि 


र्ति। दितिः ुदाक्ार्‌ः। निरेयश्सप्रथेति। केनचद्रणक्रारेण गुणित भाल्ने 
। तार्या तततदरल्यनाज्नकान्याच्र तत्त्डेद्धयगुणकार्‌ढयं निहूयनिधिनानति तात 





| दि तद्रणकार्‌दे चित्ते मभवति। तदा तान्या तद्वार्‌काम्याच्च पृव्रगुणकारा 
| नयने यः कर्मणे भवति। सत साग्रक्रादुकार्‌ इत्युच्यते । रेपद्येनानोतौ सौ 
| गुणकारौ तयीर्‌धिकौ धिकाग्र रत्युच्यते । उन उनोः ।॥ पाग्रकुटकार्‌- 

प्रद्नवर्मेतदायाव्यै। निरयो यस्मादेव सिध्यनि। अ्रधिकाग्रभागद्धाे दि 
| 


^ च_ ना १ 
| + 
|~---------------------------------------~ ------ ----------------~ 


~ न = == क व = = न = ` ` =-=) 
- ~~~ ल ----____ ``___`____---__==--_~_~--------- 


























£ १ ८ [स 
ध म्रायभदपि 


न्बारनाग्रनागद्धारेण। ग्रधिकाप्रसाधननून भागद्धारमूनाप्रसाधननूतेन | 
द्वारेण हिन्तरात्‌। द्रेत्‌। गेषधरस्यरमक्तं । ्रनत्तर शेपपरस्यच्रेणं क्वं । 
गेपणव्दा जच द्ृतरेपस्य तत्समीधस्थितस्यानाग्रद्धार्‌क्स्य च प्रदणकः। द्- 
तरोपस्यानाय्रनागस्य च परस्परद्रण कावमित्यधः। वदा पुनर्धिकाग्रनाग- 
द्ारस्याल्यवाट्रनाग्रद्धारेण प्रथनद्धटणे न मवति तदाधिकाम्रद्ाल्नाम्रद्धदर्याः 
धस्यह्टरणं कार्व। कुद्ाकारै द्धि माल्यमानकयाः परस्पर द्टरणं विद्धिः । 
तत्र भात्येन मातकस्य प्रघमद्रणचामित्रेते। ग्रचाच्यधिकाग्रमागनक्तरा भल्ववेन 


कल्ितः। उनाग्रद्धारा भानकवेन कल्यितः। तत्र मान्यस्याल्यापाद्नाव 





तस्य प्रचमद््रणं विच््ति। पदा प्रयममेवाल्या भात्यम्तद्‌ा तस्य प्रधनद्र्‌णे 
न कारवे! प्ररस्परद्धरणि तत्ततफलच्लाधो्धः क्रमेण स्याप्ये प्रथा फत्वल्ली 
भवति । परस्पमक्तमितिवचनात्पफलम्रद्धणमप्यनिद्िति मवति । अ्रन्वस्मादून्यस्माच्च 
भने फल दि परस्परमत्तो तत्स्याप्यमभिति नेपः । घातदतैः | 


^ र 


_ नि | | र 
कल्प्या मवति। तावदत्र परृस्यरद्धरणे तत्पन्तस्प्राप्नच्च काचे । धरस्पद्धरणस्य 





दिष्टवात्फलपदानां समवे प्रस्यरष्रणं समाप्यते । ग्रतस्सनपद्‌ टव मतिः 
कल्य्यते। मतिगुणमग्रातरे नित्रे। भात्योपे प्रया मेष्य्रा निदधे तस्मिन्‌ 


स 


नैप्र्ताणि प्रलिप्य वा तस्माच्छाध्चराणि विणोध्य वा भातक्छोपेण दूते 





निण्टोपो मवति मात्यणेपः सा संव्या मतिनवति। ग्रचाग्रयोर्‌तरं नेष्यल- 





| भरन न तर ननन । तां मति बुदा प्रकल्प्य तवा भाल्वरोपमल्पतष्ये निदत्याप्रयार्‌न्तरे 























४ 
गणितपादः ‰ 


नेप्यसक्नते प्र्तिष्याधिकमघ्येन मान्रक्णेपेण निष्ट दवा फलं गृह्णीयात्‌ । 
पृनस्तां मति फलपदानामधो विन्यस्य तस्या ग्रधस्ताल्लव्धन्न विन्वसेत्‌। मनि- 
कल्पनावास्सुवलापाद्नाय दि परस्यर दरणं विधीयते । तत्िवत्तये पुनद. 
यरि गुणितमन्यवुगित्याद्ना वल्युपसद्धार्‌श्च विद्धितः । ग्रता निर्णेपद्रणाते 
प्न ग्राद्छमिति सिद्रं। ग्रघ् मतिश्च। ब्रध्परिगुणितमच्यवुगितिवचनाद्धय- 
|| श्णब्दैनापात्यपद्‌ गच्छते । उपातत्यपदेन स्वोर्धपद्‌ं निदत्य तस्मिन्नत्वयद्‌ प्र. | 
क्िपेत्‌। पुनद्येवे काव्यावद्राविव णी मभवतः। तत्र र्योरपरिस्य एव 


परच्छः। उनाप्रच्छेद्भानिते शेष ग्रधिकाप्रच्छेद्गुणे दिच्छदाय्रमधिकाप्रनुत । दया 





ोरपरिस्यित राणिमनाप्रच्छेदेन दटेत्‌। तत्र णिष्रमपिकाग्रच्छ्देन निन्त्य 
तस्मित्नधिकाग्रे प्र्तिपित्‌। स दिच्छेदाग्रराणिमवति । पवीत्तमान्यदयस्य शेषद्र- 
प्रदो गुणकार उत्यथ्ः।। निरये श्रेवमेव विषधिः। कितु तत्र मतिकल्प. 
नावां दतणेपा टृण्वर्‌णिणणोध्याष्यः। टप दृश्वत्रेत्‌ नेष्याल्यः। हाणिद्रये नात 


( 


ययरिस्यराणि भन्केन द्धेत्‌। त्र शेपा गणका -दधर्गणादिस्स्यान्‌ । 





ग्रधर्स्यर्ाण भात्वन द्टरेत्‌ । तच शेपा लव्य भगणादिपस्रन्नित पतल स्पात्‌ । 
ग्रधिकाग्रच्हेद्‌ गृणमित्यादिको विधिस्तत्र न भवति। ग्रचेवे वा वोन्ना। ग्रधि 
। काप्रमगद्धारं हिन्व्याट्रनाग्रमागद्धारेण । रति । ब्रधिकाग्रनागद््ारणव्देनाधिकम- 


ल्येन मल्यरमात्रकावुत्ती । नान्यस्यापि द्धि पर्स्परृद्धणे भानकत पमवति । 


ताव्रनाग्रनागद्लार्‌ णात्यसष्येन केनचिद्राणिना हन्यान्‌! निण्छेपं ल्दैत्‌। 








1} 














(५ त्रायभटये 
| | 
|| ब्रपवर्तनस्व मेमवे पव्तयेदित्वर्धः। पुनण्टेषपरस्यरस्हरणादिकं । ग्रपवर्ति- 
तयोः परृष्यरृरणादिकं कार्ये । इति। उदाद्रणं । 
| 





णेषश्चनुनिस्तुलितस्तघ्राप्मिन्‌ । 





ग्रत्वाष्टानिप्रे एरवेद्मक्त 


रेपो °द्रितुल्यो वध कस्स राणिः॥ 





पाणौ वसुरे नवद्सरभकनो 
| 


१ + । 
चतुस्संल्यणेपरारिर्णोध्यः। तत्र कल्यिता मतिः ६। मतिगुणिताद्रान्यशेषच्छा- 





अ 2 ३ ध १ | 
तत्फलानि बल्या मस्याघ्य नाता फल्तवल्ली \। भान्येषः ९। भानकशेषः २। | 
ध्वहए्ौ विशाधिते एेषः २। तस्माद्राकटोषेण लब्धं फलं ९। मतिफलान्यां 


ह) 
६ 


= 


| 
युता वल्ली | ग्रधञ्यरिगुणितमत्युगित्यादिना लव्यौ राणी “ । श्रनयोर्‌- || 
परिप्यते मानकेन २९ ग्रनेन द्रेत्‌। तच शेषः १५। टप गुणकार्‌ः। सा- 


ग्रचरानातेन गुणकारेण सताद्रात्याद्रानकेन लब्धं फलमित्यघः। एवं निरयक्‌- 





ट्ाकार्‌ः॥ ग्र दितीये भात्यः १८। भान्कः 8५। शेषः ०। टृतिरपि पृव- 


|| प्रघमे मान्या ८। द्रः २१। शेषः 8। मान्यमानक्योः परस्यरृद्रणे कते | 
| त ^~ [रे पवानोतो 
वदानोतिा गणकार णिः ११। साग्रविधावयमग्रः। श्रयमनाग्राल्यः। पृ 


-धिकाग्राल्यः ९५। ग्रग्रौ ,। ग्र्रात्तरे 8। ब्रपं ल्ेष्यराणिः। अ्रधिकामग्रद्ार्‌ः 


प्रविधावयमग्रः । ग्रधस्स्वे मान्येन ८ ब्रनेन द्रेत्‌ 1 त्र शेषः 8। ष फल्तर्‌ाणिः । 























| ` टको मासच्िं्दिवपता मवतीत्यधः। टको दिविसप्पष्िनादा 











ग्र पितपाद्‌ ८५ 


२९। ब्रयं मात्यः। उनाग्रनागद्धार्‌ः 8५। ब्रवं भाकः। ग्र प्रमद्धरणम- 
धिकाग्रद्धारस्वानवात्न समवति। श्रना भागद्धारयोः परस्परृदरणं कला वल्लीं 
संयाव्वाग्रातरं नेष्याणि व्रक्ल््य निरूग्रविधिना गुणकार्मानयेत्‌। तय्ानीता 
गुणणिः ६९ । त्रवमधिकाग्रच्छेदेन २९। ग्रनेन गुणितः । १८६॥। ग्रधिकाग्रेण 
१। अनेन वुतं। १००१५। श्रव दिच्हेदा्राद्यो गुणराणिः। उदिष्टा गुणरा- 


शिथ्रावमेव । यदा धुनरेवमानीतो दविक्छेदाग्र उद्िगुणाद्वि्नस्तदा तस्मिन्स्व. 


द्ार्‌कमिष्टगुणं प्रत्तिष्योदिष्टगुणस्साध्यः । स्वद्धारस्वधिकामग्रानाग्रभागद्धारया- 


(त 
तधा 


स्संवगस्स्यात्‌। ्रयवा तयोरेव भागद्धारमोः परस्यरगक्तरेषेण भत्तस्तयोरेव 
सवी दारस्स्वात्‌। श्रयं साग्रकृटराकारो गणितविदिर्वदपा क्रियते। निर्‌ग्रश्च 
वार्‌कट्राकार्‌वेलाकट्राकारादिमिदादटधा मवति । तत्सर्व मद्छामास्करीयमाप्यस्य 
व्याव्यावां सिदरात्तदीपिकाष्यायां विस्तरेण प्रदणितं । तस्मादिद्ास्मानिर्‌नादरतं 


रति पार्मेश्चरिकायां नट्दोपिकायां गणितपादो दितलीवः 


ग्रघ कात्तक्रियापाद्‌ः प्रद्ए्यति । तत्र कालविमागमाद । 
वपं द्राद्ण मासाचिंशद्िवसो भवेत्स मासस्तु । 
पट्टिनावो दिविसष्पद्धिस्तु विनाडिका नाडी ॥ ९॥। 


कं व्यं द्वाद मासा भवति । चिंगादधिवसा चप्मिन्‌ स त्रिरादिवसः। मा 





























९ आ्रार्पभद्ाये 


मवति। टका नारी पष्टिर्विनारिका मवति। पौर्‌सावनचान्दरादिंननितेषु 
वपे तत्तदर्पकालाद्राद्णांणस्तत्तनमासकात्तः। एवं स्वमानवशणात्तत्तदिननाद्या- 
द्कात्ना वेब्याः। कात्तमेदा नवविधा उक्ताः") 

त्राद्धा पिच्य तघा दिव्यि प्रानापत्यश्च गौरव । 

सौर ञ्च सावन चान्दरमात्तं मानानि वै नव॥ 
र्ति ॥ 

नत्तचम एटलम्रमणकाललुल्यस्व नाच्रा्यदिनिस्यावघवरनूताया विनाडिकाघाः 

कात्लमावर्धेन प्रदूयति। 

गुवत्तराणि पष्टि्विनारिकार्ती षडेव वा प्राणाः । 
यावता कालेन पष्िगंवत्तराणएवुचचरति मध्यमया वृत्या पुर्‌षः। तावान्काल 
गर्तो विनाडिका। अन्तेसवन्धिनी विनारिका। शननाणामाधार्‌मूतमणएडल्त 
यावता कालेन परिभ्रमति। मस कातल ग्रान्ना दिवसः। तस्व प्येण श्रार्ती 
नाटिका। तस्वाप्पप्येण ्रार्नी विनाटिका सेवमित्वघः।। पटेव वा प्राणाः। 
परावता कालेन पुरूपप्यूटच्छासान्‌ क राति । तावान्कालग्चात्तीं विनािका स्वात्‌ 
दरापि कात्नौ तुल्यावित्यर्ः ॥ काल्लविनाग दवं प्रदृर्णिलः। न्रविमागच्र 
तद्रा नेव रत्युत्तरार्भनाद्ध । 
ट्व ऋत्तविनागः नेत्रविनागस्तघा भगणात्‌ ॥ २॥ 


{ (~ छ ६ ५ 
॥ मरयसिटान्ते मानाध्याये प्रला० ९। 









































= ~ (२ | 


वधात्कालविमाग वमुत्तः। मगणत्नेत्रविभगे °पि तधा ज्नवः। एतन | 


|| मवति। दरादणांण टको राणि्मवति। रणेखिणांण टको भागः। भागस्व 





| 

|| पष्येण टका सिप्रा । लिप्तायाप्पष््रण का विलिप्रा । विलिप्राव्राप्पप्यण टका 
तत्यरा। उति मगणाद्षः नेत्रात्मकाः। वपीद्यः काल्नात्मकाः।। टाणिचक्रे 

| चरलोहये्दधयो्रतुर्युगे पोगमेष्यान्नानमावर्धेनाद । 

भगणा द्रयोद्धयोर्ये विेपोषा चगे दवियोगास्ते। 

| द्रयोभ्रस्येषिी बुगमगणसमृद्ौ तयेदरषेर्विणोपरोपाः। द्रवोमगणसमृदमोरधि- 

कादूल्ये विशोधिते णिष्टा चे भगणास्ते बुगे दिेगाः। द्रयोप्रदयेोखत्‌र्घगे 

|| चेगतेष्या भवति । तुल्यकालं मण्टलमारुकछ मन्द्णीघ्रगनिभ्वां चरतोर््यो- 
पदा योगो भवति। तदा द्धि गीघ्रगतेरकयरिवतनाधिक्ये स्यात्‌। ग्रतः 
परिवतनात्रतुल्या मणए्ठले चरतोर््रदयथीगास्स्यः।। नुगे व्यतीपातसव्या- 
मपर्‌र्धनार्‌। 

हविएणिनन्तच्रगणास्तमिध्रा्च व्यतीपाताः । ६ ॥। 

रविणणिनानन्त्रगणा वुगे बावत्तः प्रघमं रविमगणे गणपिवा पृनण्णणिमगणे 





॥ | ( 8 समि ब्‌ ‡> ~~ गणित | | 
|| च गणिते घावत्त इत्यघः। प्राख्च। पुनद्रनोमगणिक्य च ते घावतत- || 
| जन स्‌ रविणशणिनेगः व प (ज १ 

| || स्तावतता युगे व्यतीप्राता मवति। (2. इत्यः 


ग्रत एतदूत्तं भवति । रविशशिनपिीगे चक्राध का व्यतीपातस्स्यात्‌। पुन- 


| । 
| | सि >> स तल्‌ चक्रे टितीयो व्यतीपातस्स्यात्‌। रति । इद स्ूलतव्ा व्यतीपात | | 
| 






































१8 न्रार्यभदाये 


उक्ताः। समस्तु मयेनाक्तः । , 
टकाबनगती स्वातां सधाचन्द्रमसौ वद्‌ । 
नयतौ मण्डने क्रात्यास्तुल्यवे वेधृतामिधः ॥। 
विपरीतायनयतौ चन्द्राके क्रातिलिप्रिकाः। 
समास्तदा व्यतीपातो मगणर्धे तयोर्युतिः॥ 
रति । श्रचापि मणए्टलमगणार्धणव्दान्वां सूवीचन्द्रमसामित्रगोलता तुल्वगोललता 
च क्रमाद्मिद्धिता। दति वेते ॥ उच्चनीचवृत्तस्च परिवतमा्ीर्धनाद् । 
स्वोन्लमगणास्स्वमगणिविं शेपितास्स्वोज्चनीचपर्वितीः। 
उन्चमगणस्वमगणयो तरं स्वोच्चनीचपरिवतः। उत्वर्थः। चन्द्रस्व तुङ्गभगणस्व- 


भगणयोरेतरं मन्दज्चनीचपरिवर्तः। रतरेपात्तु पणां मन्दचचस्य स्थिरवात्स्व- 





भगणा टव मन्द्नीचोल्चधरिवतीः। कत्ादीनां घ्नानां णीघ्राच्मगणस्वमगणान्तरे 
एीघ्राच्चनीचपरिवतस्स्वात्‌। सर्वे प्रदधाम्स्वोच्चस्व परितो श्रमति। तचरौन्चासत्न 
ग्रहे स्वोच्चलमच्स्य सप्नमस्याने नीचवन्न। तद्रमणमचो्लनीचपरिव्त रत्यु 


च्यते । तच मन्दान्चादतत्वयामेन चन्रमा णाध्रा्चातप्रातलामन च चमे स्वांज्लनां 


| 

| 

चप्रारवता ग्रच्रा्ताः। द्रवागन्वा्मा्तट्रस्वास्य पृगामधान प्रद्ाणामच्नाचपार्‌ .णाममुच्नकचप्ार्‌ 
ततप्रदणनाव ।। गृरुव्रपाएप्रर्‌ घनाद्धर । 


गुरनगणा रणगृपास्वाद्यवुन्नाव्या गुर्‌ रलः ॥४॥। 


*) स्र्यसिडान्ते पाताभिकार प्रलो० ९--२ , 


























---- ~~~ ~ ~~~ ---------~~ ----- -~ ` --- 

















| कालक्रियापादः ^. 

| गरमरगणा राणिगुणा द्वादूणमिगंणिता वुगे ्राच्ररुत्नाव्या प्रदा इत्यधः। | 

| श्रत वराद्मिद्धिर्‌ः ) | 

नन्तत्रेण सदाद्यमस्ते त्रा व्राति बेन सुरमच्नी। 

| नत्संन्नं नव्ये वपं मासक्रमेणिव ॥ ॥ 
तपाणि कात्तिकादीन्यागरेयादद्यानुोगीनि । 
क्रमणचखिभतु पल्नममुपात्वमत्यन्च वटर ॥। | 

रति । मासक्रमेण कार्तिकादिमासक्रमेण वपक्रम रत्वधः।॥ सौर्चान्दरसाव- 


नना्तचमानविगागमाद् । 





रविमवोगा दिवसा भावताश्नापि नात्ता; ॥ \॥। 
|| बवता काननेन ठृतवेमगणपसित्तिस्तावत्काने रव्यव्द्‌ः। चावला कालेन रवि- 
|| शणिनोचीगम्स्वात्‌ तावत्कालश्रान्द्रमापस्ः। एककालमार्‌च्छ गच्छलोाः पुनया- 


|| गकाल रत्वर्थः। रविनगणतुल्या नुगे रच्ब्दाः। वुगे र्वि्रणिवोगतुल्या 





| 
| 
रविनगणा रव्यच्धा रविराणिवोमा भवति एणिमासाः। || 
नृगे चान्दरमासाः। रविमृबोगणबव्देन रतेनृ्ल्िमणममिचिति। नुगे रवेनृपरि- | 
= (न (न, इ ह > | 
ध्रमणतुल्वा वुगे मृदिविसाः। सावनदिवसा दत्यव्ः। चुगे वावत भावता | 
ति र १ र | 
नन्तत्रमण्टलस्य प्ररिप्रनमणानि तावता नुगे नान्नचदिवसाः। श्र नचक्रग्रम- 
णसिदा नात्त्रदिवसा उक्ताः। नतु चन्द्रगतिसिद्राः॥ ग्रधिमासावमद्नान्वाद्ध । 


| न ) च्रदत्मंदितायामभ्याये ८ प्रत्लो ९-२। 


| === 




















भ्रायंभरीये 





ग्रधिमासका घुगे ते रविमासेग्या <धिकास्तु चे चान्दराः। 








गुगरविमासरोना वुगचान्दरमासा बुगे °धिमासास्स्युः। वुगमूदिविसाना | 


एणिदिवसा किनेवा मूदिविसानास्तिचिप्रलयाः ॥ ६ ॥ 
्रदिवसा व॒गे तिविप्रलयाः। अ्रवमदिवसा उत्ववः। मनुष्यपितुदेवानां सैव- 
| 


त्सरप्रमाणमाद्ट । 
| 


पिच्य द्वादणगुणित दिव्य वर्षे समुद्रे ।। ७॥ 





रविवर्घे मानुष्ये तदपि विशदुणं भवति पिच्च । 

पिच्य -( (~ = हां <) (के द < पिच्यमतित ध 

त्यं वपं दराद्शगुणितं दिव्यं वपष भवति। श्रच्र मीर्‌मानेन पिच्यमुदृत 
णाछात्तरे त॒ चाद्दरेणोदित। तघाच मघः )। 

त्रिंशता तिधिमिमासश्नान्द्रः पिच्यमद्धः स्मतं । 


र्ति ॥ प्रद्ाणां ्रुगका्ते व्राद्धदिनकाल्ञान् । 





दिव्यं वसरं ग्ररसामान्यं नुग द्विषटृगृणे । 





विवर्पं मानुष्ये वर्षं भवति। (मानुष्ये वर्प चिशद्रुणिते पिच्य वर्प भवति)। | 





ग्रष्टात्तर्‌ स्धखे त्राद्धा दिवसो प्रद्धयुगानां ॥ ८ ॥ 


दिव्यै वपरे दिपटरगृणं दाद्णगुणितं प्ररसामान्ये बुगं भवति । सर्वेषां 


प्रद्ाणां ब्रुगमित्यर्घः। बुगादौ सर्वेषां प्राणां मए्टलादिगतवात्तिषां मध्वमा- | 








| | #) पर्यसिदान्ते मानाध्याये प्रललो ९8 । 


०-०-99 -नापााणािनि -ना न =न------- ज --म-क- 
= = -- -=~--------- ------~ -= ~ ~ - ----~ -- - = ४ ~~ 








नयने बुगविशेषो नास्तोति सामान्यणव्देन च्ोतितं ॥ कालस्वात्सपिण्वादि- | 
। | 
| 








= ~ क णण म 
----------- 
| == --- = सक > 





































कात्तक्रियापाद्‌ः | 







ए | 
उत्सर्पिणी वुगार्धे पञ्चाद्वसर्पिणी बुगार्धन्च। 


मध्ये व्रुगस्व सुपमाद्‌ावत्ते दूप्पनन्द्रज्चात्‌ ॥ ७॥ ", 





र 


ग्रस्य व्याव्याकारेण (न) प्रदृर्णितः। श्रता भटप्रकाणिकायां घर्तं तद्र 


(127; | स्मिन्‌ कान प्राणिनामावुध्र वीधादन्वुपचीवते त॒ ल शतत. 





्िणीसन्नः। यस्मिन्नपचीवते सा जवसर्पिणीसंन्ञः । वुगस्व धृाधमुत्सर्पिणीकालः। 
ग्रपटधमवसर्पिणीकालः। बुगस्व मध्वनख्यंणः समकात्तः। ग्राव्यतौ (मुपमा) 





दृप्यमातंज्नौ व्यंशौ । टतत्सवमिन्द्र्ात्प्रमृति प्रतिपत्तव्यं । श्रस्वाघी °मिचुक्र 


निप्य वक्तव्यः ॥ रति प्रकाणिकावां व्याव्वानं। श्रच इन्द्र्ात्प्रमति प्रति- 





न पर्वामः। एवे वा्रः। रन्द्र्ात्परभृति गतिमतां गतिर्वुगाव्यर्भे उत्सर्पिणी । 
ग्रपरर्धे ऽवप्पधिणी मध्ये पस्तमा च) मध्यकातलावस्ितिप्रदृणाद्रधमधो वा 


रा 


ग्रद्ाणामवस्ितिवुगातवामवति । श्रता मध्यमगतेर्मेदुस्स्यात्‌ । तस्मात्काले-कान्ते 





| 
पत्तव्यमित्यनेन किमुक्तमिति न नानीमः। उक्ता्स्य प्रद््मणितापयोगिचमपि | 
निद्रघ्य मध्यमततस्कार्‌ः काव रत्वथः। ग्रघ्रवा। टन्द्रचात्प्रभूति पान्युञ्चानि 


मन्द्ज्चानि णीघ्रोच्चानि च भवति तेषां बावस्यितिः। ता उत्सथिणी प्मा च 





स्वात्‌। मघ्ये कालि प्रच्ावस्वितिर्‌च्चानां भवति। तस्मात्प्रदेणाद्रधमधो वा 
गुगानन्तय तित प्वितिमवतीत्वघ्रः। तन वत्तमेदस्स्यात्‌ । वृत्तेदात्सपुरनैदृस्स्वात्‌ | 
*) भददीपिकापरस्तकद्रये मधमा चाद्‌ान्ते च दू उत्यपपाठः । 


। 
॥ 
| = + ^ 
॥ 
५ 
“= हिर र = ॐ च _ = 


+ 








स ~ = ॥ ध ॥ 
=-= <== == === ===) 
















































स ~~~ 
म्रादयभटावि 





|= कात्ते-कासे नित्रष्य 





वृत्तप्ंस्कारः काथ रत्यधः। इति शाखखप्रणय- 
नकाले तत्काले स्ववयप्रमाणच्च प्रदूर्णयति। 

पय्यव्दानां पटटिषदा व्यतीताखयश्न बुगपादाः । 

व्यधिका विणतिर्‌व्दास्तदेष्ट मम नन्मनों .तीताः॥। १०॥। 
रद्ध वर्तमाने रावणे चतुर्युगे चलु्भीगजवे प्यव्दानां पद्ध प्रदा गता 
भवत्ति। तदा मम नन्मनः प्रमृति अधिका विशतिर्‌ब्दा गता भवति। व 
तमाननुगचतुधपादस्व पदटृकूताधिकसरखच्रयसमितेषु पूर्माव्देपु गतेषु सत्सु 


जयोविंशतिव्पेण मया शाखमिद्‌ प्रणीतमित्युत्तं भवति । ब्रचाद्धे प्रकाणि- 





काकार्‌ः। ग्रस्याचमनिप्रायः। ग्रप्मिन्‌ काले गीतिकाक्तमगणेखेराणिकेनानौता 
प्ररमध्यमोच्चपातास्स्फुट स्स्युः । रत उत्तरं तथानतिपु तेषु सप्रदावसिदस्सस्कार्‌ः 
कार्यः। रति। तथाच तच्छिष्यो लल्लाचार्यः †)। 

णाके नवाव्धिरृक्तिति णणिनो भ्नद्से- 

स्तततुदतः कृतणिवस्तमसप्परङ्कैः। 

णेलाव्धिनिस्सुरगुरर्गणिते सितोच्चा- 

च्छाध्ये चिपच्चकद्धते ग्रणरात्तिमत्त ॥। 

स्तम्वेरमाम्बुधिद्धने स्ितिनन्द्‌नस्य 


सूयात्मत्स्य गुणिति “्वरृत्नाचनैश्च । 


ध) धोवुटिट्‌ाष्ये तन्त्रे । 












































` = न अस [व ~ - 1 
` = - 












































कात्तक्रियापाद्‌ः ४। ९ 


ध विद्धात लव्यं 
ण्ोतांघ्रुप्‌ नुकुनमन्द्‌ कलासु वादि ॥। 
र्ति। ब्रघ्रणरानिनुल्वस्सरवेपां दारकः कुनणनिन्नणाघ्रकलासु वुिवील्ये णेष- 
कलन्चष्णाोध्यं । टप सस्कारएणकाव्दाष्यान्नातीव मिन्नरः। ग्रच्र एकाव्दाचन्द्र- 
नाव्यिणोधन युक्तं नदनुततौ। नवाव्िणोधनं बटन तदक्तिस्सौकवायेति वे 
त्रमिति प्रकाणिकाकारेणाक्तं। ्रचनसंस्कार्‌श प्रदर्ितिः। 
कल्यव्दात्‌ ववपटरकृतिद्धोनादसुघ्रून्वनागणरम क्तात्‌ । 
णवे दिवाणशक्रेः पद्‌ भुनाव्दा दिसगुणिताः॥\ 
ए्णिमू्वद्धता लव्य भागादिफलत मुन्नाफलवत्‌। 
= ¦ कुर्यात्ते टक्समे भवतः ॥ 
र्ति। पदूप्दूोधु व्वराणटक्राद्दृषु गतमाग ब्रान्नपद्‌ मनाव्द्‌ः। वुग्मपद्‌ वेष्या 
मुनाद्द्‌ः। मुनाफलवन्‌। मेपादावृणं तुलादौ धनमित्वर्घः। ग्रघनद्धवगघ्रवयो 
ाणिचये राणिनवके चणधनचेत्वरवः । तानति के ऽयत्तावसानमित्युक्तं भवति ॥ 
युगावारम्मकरालसाम्यं आ्लस्वानत्वच्च प्रदर्णयति । 
गुगवर्मासदिविसास्समं प्रवृत्तास्तु चेचघ्ुक्तादिः। ^ ^ 
कवलो °वमनाव्वतो ग्रद्धभर्‌नुमीवते नेतरे ॥ १५॥। 
सर्वेपां मण्डन्नातगतवान्युगादौ सौर्चान्द्रादीनां वबुगपत्प्रवृत्तिः।। ब्रनाग्वतः 


काननः नेतरे गात्ते स्वििगरदरभर्‌ष्यनुमीवने । तदृतं मवति । प च्प्वनाग्यत्त 






































0 म्रायंभटोये 


११८९ 
















कालस्तघापि त्वातिश्चक्रस्वेहापिमूतेः 
परिच्छिखत इति॥ ग्रद्धणां ्मगतिचमाद्‌ । 
ध्या प्र्वाच्दानां प्रवृति ग्रद्धा मपरिणाद्े। 
दिव्यिन नमभःदरिधिं सम भ्रमन्तस्स्वकल्यासु ।। १२॥। 


मर्ीव्दानां पष्य सर्वे ग्रदध मपरिणादै नन्तत्रमणए्डलं परर्‌यत्ि । तावता कालेन 





नत्तल्यवोननानि गच्छतीव: ।॥ दिव्येन ननपरिधिं । दिव्येन युगेन ग्रह 


सामान्ययुत्रेन चतुर्पुगेन नमरिधिमाकाणकच्यां परिपूरयति । तन्तुल्यानि 





योत्ननानि गच्छतीत्यर्थः; समे श्रमतप्स्वकच्यामु। सर्वे ग्रा दिने-दिनि तुल्य- 

योनननानि स्वकल्वावां भ्रमस्त टवं मपरिणादे नमःधरिधिच्च धूर्‌यति ॥। 

समगनीनां मन्द्णीघ्मतित कच्यमिद्‌दवतीत्याद्ध । 
मण्डलमल्यमधस्नात्‌ कालेनाल्येन परूर्‌यति चन्द्रः । 
उयरिष्रात्सर्वेषां मद्ध्य सद्धता एनेश्चारी ।॥ १६॥ 


स्तेषां प्रद्धाणामधस्ताद्रच््‌श्चनदरस्स्वमणए्डलमतल्यवोननमल्येन कात्तेन प्रूर्‌पति। 


ग्रन्वप्रदमण्टल्नपित्तया. म्टलाल्यदं । ग्न्वग्रद्मण्डलपूर्‌ णापे्तया कात्तस्या- 





न्यचन्च । सर्वेषां प्रद्णामुधरिद्रद्रच्छञ्छ्नैश्वरस्स्वमण्डल्तं मद्धद्धिकयोनन मद्धता 
कालेन प्रूर्‌यति ।। राणिशगादिित्ाणां प्रमाण तत्तन्मण्डलानुपारेणित्यत ग्राद। 
रत्ये द्धि मण्डले थत्या मद्धति मद्धान्तश्च हणो सेवाः । 


ग्रेणाः कन्तास्तयेवे विभागतुल्वास्स्वकल्ामु । १8 ॥। 


५ न [सि सवयागाावाद्कुण्ि "` ग द वा भ १ १ व अ का र णी ीीणििकिणिगिीिषिषषियदररििके 





। 


स्वकच्यामु विभागतुल्याः। स्वकच्याया द्ादृणांणतुल्वा राणिः। रणिन्ेचर्ि- 


| कालक्रियापादः १ 
ग्रल्यन्ैत्रे मण्डले रण्याद्या °ल्यन्नेचाः। मद्टति मण्टने रााद्यो म्तः । 
|| शांणतुल्वनेत्रो भागः । तवा कलाद्वः। एव स्वक्रल्यामु प्रक्ल्यितविनागतुल्या 
हाद्वः ।} नन्तचरनणए्डन्नादूधा गतानां ग्रद्धकच्याणां क्रममा । 
| भानामधण्णनेयरमुरगुरमीमार्क्क्रवुधचन्द्राः । 
तिपानघश्र मूमिनेधीप्रता वमध्यस््ा ॥ ११५॥।। 
नत्तच्रकच्यावस्ितानां मानामधः क्रमेण एनेश्रराद्वस्स्वकच्यायां चरति । तेषां 
प्रस्यणामधष्स्यिता मूमिः खमध्यस्या। ब्राक्राएमध्ये तिष्टति । तेषां प्रद्धाणां 
नेधोनूता भूमिः। मेधी नान वलमध्ये सितो धान्यम्कानां बलीवर्दकादीनां | 
| वन्धना्घे स्वापिलस्स्रूलङ्ः । घा वन्नोवदमद्धिपाद्वस्ते णदं मध्यं कृचा तस्व 
धरिता धमति । तधा नानि प्रदधाच्च खमध्ये स्थितां भूमिं मध्ये कृचा तस्याः 
पररिो ग्रमति । दत्यर्घः। म्रतच्र निलन्तदेणमङ्काकृत्योधाधौविमागः कलः। प्रदाणां 
| मेधीमृतावा भूमेः परिता प्रत्णतस्तु मेरृमध्वमङ्गोकत्य ॥ उनोन कलच्याक्रमेणिव 
कान्द्ेराधिपत्यं दिनादिित्यन्च प्रदूरणपिति। 


( 


सतिने द रेणाण्णनेद्यराव्या वघक्रमे णघ्राः। ^~ 


+ 


एीघक्रमाच्चतुव्र भवतति प्वीद्वाद्विनयाः । ५६॥। 


उक्ताण्णनेश्चर्‌ाद्वो चघाक्रम घाः णोध्रगतवा भवति। कच्यक्रमणितत्िध्ति। 


यथाक्रम णीघ्रास्सत छते णन्राद्या वघाक्रमन द्धरेणाः कानद्धरेणा 






































(८ = क 
त्राचबदटि 





भवति। वालपिपस्व प्रयनद्टाता । पुनस्तप्मादतक्रमेण रात्री वाराधिपपच्चमस्व 
प्रवमकाता । पनस्तस्माद्लक्रमेण । रत्यधः। उताच्छीप्रक्रमाच्चतुधास्सूयीद्यमार्‌म्य 
दिनिधा भवति। शनेच्ररवाह्दृत्तर्‌वार्‌ स्लक्रमेण एनेघर्‌ाच्चतु्री को वा- 


पिपः। नत ययक्ितवारि जकीचतुर्ध्न्द्रा वाराधिपः। दषे पे °पुक्तक्रमेण 





चतुध्रचतुवरास्वीद्वमारभ्य वाराधिपा भवति ॥ मध्यग्रद्स्य दृग्वेम्यात्तत्स्फु- 
लीकरणमारग्यते । तत्र दृग्वेषम्बकार्‌णं प्रदूरणयति । 
कच्याप्रतिमणएटललगा ग्रमति सवे प्रद्धास्स्वचारेण । 
मन्दोच्चाद्नुत्तोमं प्रतिलोमच्रैव णोघ्रोच्चात्‌ ।। ५७॥। 


स्पुट टक टव ग्रस्तो मवति । तस्व विषमगतिवात्‌ तद्रतिसिट्ये समगतिम- 





ध्वमाव्या ग्रः पृथक्‌ कल्प्यते । त्र नृमध्यकेन्दरे कच्याव्यमटने मध्यमग्र- 
टस्सद्‌ा स्वचारेण मध्यमगत्या प्रमति गच्छति । स्पु्रग्रद्धस्तु नूमध्यातिक्रानतकेन्द्र 
प्रतिनण्टलाप्ये मणए्टले स्वचारण मध्यमगत्येव भ्रमति गच्छति। ग्रघवा 
स्वचारण कच्यामाए्टलगता मध्यमग्रद्धा मध्यमगत्ा दृग्विषये चर्‌ति। प्रति- 
माठटननगतस्स्फुदरग्रदस्स्लचारेण स्पुट गत्या दृग्विपये चर्‌ति। रति वाना ॥\ 
मन्द्‌ च्राद्नुन्नामे। वचर-यत्र मन्द्‌ोचमव्रतिष्टते तत्तत्स्यानाद्नुलोम दिनि-दिनि 


केन्द्रमुच्वा गच्छति । वच्र-यत्र गणोध्राच्मवतिष्टते तत्तत्स्यानत्प्रतिदिनं 








क्लल क्रियापाद 


कच्यानण्डलतुल्वे स्व-स्व व्रतिमणए्ठन्नं भवत्येषां । 


 प्रतिमाडन्नस्य मध्ये घनमूमध्याद्तिक्राते । ५८॥ 





कच्यामणएटन्तं द्धि सर्वेपामाकाणकच्यातस्स्वमगणिलव्धं स्वात्‌। प्रद्णितन्च तत्‌ 


ववुगणि ग्रद्धनव रति )। स्व-स्व प्रतिमए्टलमपि स्वरस्वकद्यामए्टलतुल्ये 


मवति । कच्यामाटलस्व मध्ये घनमृमध्ये भवति। भूमेर्‌त्गतो वो मध्माग- 


स्तचरेत्यर्धः । प्रतिमा्टलस्व मध्यत तस्माद्रनमृमध्वाद्तिक्राते भवति । षनमृम- 


्याद्‌्नीचवृत्तव्यासार्धतुल्यात्तंटे । रुत्यघः। तद्रच्वति च ॥। प्रतिमएटलनमूमध्य- 


ारतरालप्रनाणं मध्यस्फुटयार्‌ तरालप्रमाणच्चाद्ध । 
प्रतिमणए्टलमूविवरं व्याार्धं स्वोच्चनीचवत्तस्य । 


वत्तपरिधी प्रद्धास्ने मध्यमचार्‌ ध्रभत्त्येव ॥ ५९॥। 


गीतिकामु बन्मन्दवृत्तमुत्तं तन्मन्द्कमीुच्चनीचवृत्तं स्वात्‌। तयोक्तं णीप्रवृत्त 


एरघ्रकमीणवुचनाचवत्त स्वान्‌। तस्व स्वाच्चनीचवृत्तस्व व्वासार्धं प्रतिमण्ठन्नभू- 


मध्वयारेतद्तनमपि मवति। गीतिकोत्तवृत्तानि त्याकणानेतच्रसाधितानि। ग्रतो 


भूमध्ये कन्ध कुत्रा चित्याघ्यासध्रन कच्यामएटनमालिष्य तन्मध्यात्स्वोच्चनी- 


चवृत्तव्यासाधान्तर केन्द्रं कवा चित्यातुल्यव्यासा्ेन वुत्तमालिवेत्‌। तत्प्रति 


मटन मवति। प्रतिमणए्टने व्यान्नि दृ्यनानस्तानाद्रदखर्‌ति। कल्यिता 


मध्यमग्रद्कच्यानए्टने चरति। कल्यामण्न्ते वच मध्यमग्रद्ा ऽवतिष्ठते तवर 


ध दृ्मोतिक्रायां 8 । 

























































८ क ० 
्रयगदाव 


रन्द्र कला स्ववृत्तव्यासार्धेन स्वोच्रनीचवृत्तमालिषेत्‌। तस्व परिधौ ग्रद्धा 
मध्यमचारं ग्रमत्ति। मध्यमास्तस्मिन्वृत्ते मध्यमगत्या श्रमनि चर्‌ति। उच्चानि 
नस्मिन्स्वगत्वा चरति । इत्यर्थः । तस्मिन्वृत्त उचचमध्वनयोरृतदरालमवा भुत्वा 
| तत्प्रमाणा व्यापाधमण्टने मध्वमस्फुटवोटतरालमुनान्वा मभवति। 
नज्मानेनातच्र तुल्यता नतु लिप्रादिसिष्यया। उन्चनीचवुततै मध्यमोच्चानां चार्‌ 
प्रकल्य्य मध्माच्चवोर्‌तरालमवमुन्ाव्यातुल्यं मध्यमस्फुयार्‌तदालमिति प्रकल्य्ये । 


दत्य । गीतिकोक्तवृत्तानां *) काधापवर्तितवात्यरिलेखनकर्मणि चित्या का- 





धापवर्तिता प्राच्या स्यात्‌ = । तत्र भ्रमण्रकारमादध । 
यणणी्रमतिस्स्वोच्चात्‌ प्रतिलोमगतिस्स्ववृत्तकल््यापां । 
ग्रनुत्सामगतिर्वतते =, ग्रद्धा भ्रमति ।। २०॥। 


(श 
मतम्‌ 


या ग्रदस्स्वाद्धाच्दीघ्रातिर्मवति स्वस्वनीचोच्वत्ता्यकल्यावां प्रतिोमगति- 





श्रमति। तच नाता गतिः प्रतित्लोमेति कल्य्या। मध्वमादुधोगतस्य स्फुटस्य 
< न £ क 8१ नवतिशतं 
मध्यमस्य चातर्‌ तत्र नाता गतिनभुनेत्यधः। धा ग्रदस्स्वीच्चान्मन्द्गतिमवति स 


स्ववृत्ते ऽनुलाम गच्छति । तस्मिन्वृत्ते ताता गतिमुनानुलेमिति कल्प्या । 





तत्र मध्वादूपरि स्पुटो भवतीत्यधः। ब्राचचद्रधगतराणिषटृस्यो प्रद्द्णीघधग- 
तिरित्युच्यते। ब्रधोगतर्‌ाणिषटस्या मन्द्गतिरिति च। रति द्रष्टव्यं । मध्यमा- 
स्फुटस्य प्रतिलोमानुलोगगतिलमुक्त ।\ उनच्ननीचवुत्तस्य श्रमणप्रकार्‌ तन्म 


*) द्मोतिकतवां ठ । 
































च्य 














[नि । 








ध्वावस्यानच्ाद्ध्‌ । 





ग्रनुलोमगानि = मगानि वृत्तानि । 

क्वामएटललगरस्स्ववत्तमध्ये प्रद्धा मध्यः ॥ २५॥। 
5 यच मध्यमग्रद्स्तत्र केन्द्रं कुचा स्ववृत्तपरिसेवनं कावमित्यर्थः॥। 
ए्वमुच्चवणात्‌ स्फुट गतिः प्रतिदिनं मिन्ना । ततस्स्पुटगतिसि दार्थ स्पुटकमं क्रियते । 
तमैकोच्ोस्सूर्विन्दरेरिकमेव स्फुटकम । च्युच्ानां कुनादीनां स्फुटकर्मणी दवे मवतः । 
तच तेषां स्फुटकमद्वये कृते ऽपि कदापि दृम्भदूस्समवति। मन्दूणीघ्रयोः कल्या 
माटल्तेदात्‌ प्रतिमणए्डलमेदाच्च संनवति। तद्रम्मदृव्युदासाधमेवे क्रियते । क 
तगुरृणनीनां प्रथम मध्यान्मन्द्फलमानोय तन्मध्यमे कृचा तस्माच्छोघ्रपल्चानोव 
तद्ध तस्मिन्नेव कृचा तस्मान्मन्दृफल सकलं केवलमध्ये कुता तप्माच्छोघ्र 
फलच्च सकलं तस्मिन्नेव क्रिवते। स स्फुटा ग्रद्ः। वुध्रुक्रयास्ल प्रघम 
मध्यमाच्छीघ्रकलमानीव तद्ध मन्दोचे व्यस्ते कला तन्मन्दोच्च . मध्वमादिणंध्य 
मन्द्फलमानीव तत्सकलं मध्यमे कृचा तस्माच्छोध्रफत्तच्च सकल तस्मिन्नैव 


क्रियते। स स्फुटस्स्वात्‌। इति। टृतत्सवमावा्रमेण प्रदूरणवति । तत्र प्रधमं 





मन्द्णोघ्वारणघनविनागमावार्धेनोक्रा सार्धेनावाद्वन स्पुढक्रमचाद्ध। 
ण्ाघ्रोचचात्‌ । 
मन्दच्चात्‌। मन्द्‌चद्धोनान्मध्यमादित्विघः। तस्माद्त्यत्ना नीवा पदूक्रमेण ऋण. 


धनधनत्तयास्स्युः। व्यत्ययेन गाघ्ाचचात्‌ । मध्यमद्धानाच्छोघ्रान्चात्पत्ना नावा व्य- 






































(व न $ [4 
६९ श्रायभरीये 


त्यवेन धनीर्णधनास्स्युरित्यधः। एतटक्तं भवति । प्रचमपदे मन्दभुनायाः | 
त्वाफल्मृणं भवति। दितीषपदे कोच्या उत्क्रमन्याफले । तृतीषपद्गतसंपूण- 
भूनाफलसंस्कृते इणे भवति। शीतर तु धनणएव्यत्येयेन मवति। इति । मान्दे 
मेषादौ नुनाफलमृणे तुलादौ धन। शेप्रे तच्चान्मध्वमस्व णोधनविधानान्मेषादौ 
धरन तुलादावृणमित्येवाधः। 

एनिगुहवुनेपु मन्दाद्धमृणधन भवति पूर्वे ॥ २२॥ 

मन्दोचच्छीघोचचाद्धमृणधने प्रदेय मन्देषु । 

मन्द्‌ोच्ा्स्फुटमध्यार्णोप्रोच्चाचच स्फुटा नेयाः ।। २३॥। 
एनिगुरकनेषु मन्दोच्चात्‌ सिद्रान्मन्दान्मन्दूमुनाफलादर्ध मेषादावृणं तुलादौ धनज्च 
भवति। पूर्वे स्पुटरक्मए्येवमित्वर्बः। मन्दोच्चद्धीनान्मध्वमात्तिद्वान्मन्द्फत्वादर्ध 
मध्यम इणं धन वा वधािधि का्वमित्युत्तं भवति ।॥ शीघ्रोच्चाद्धमृणधनं ग्रहेषु 
मन्देपु 1 णीघोच्चान्मन्द्पला्धतेस्कृतमध्वरीनाटत्यत्नणीघ्रमुनापलाद्धमृणं धन वा 
य्ाविधि मन्देषु प्रदधेपु मन्द्फल्ाधसंस्कृतेषु एनिगुरकुनानां मध्यमेषु कुत्‌ ।! 
मन्दाचात्स्पुटमध्याः। मन्दोन्चात्‌ मन्दोच्चतिदमन्द्फलमेस्कारादित्य्थः। मन्द्फला- 
वरणोघ्रपफलाधाम्वा संस्कृतान्मध्वमान्मन्दोच्च विणोध्व तस्माटत्यत्नेन मन्द्फलेन 
कृत्मेन संस्कृतः केवलमध्वः स्पुटरमध्यमाद्यो मवति। टव शनिगुर्‌कुनानां 


स्ुटमध्या भर्वात ।। णोप्रोन्चाच्च स्फुटा न्नेवाः। णीघ्रोच्चात्स्फुटमध्यमद्ीनादूत्यत्नेन 


णराघ्रफलेन कृत्स्न संस्करतस्स्फुट मध्यस्स्पुटग्रद्धा भवति । वं शनिगुरकतानां 























॥ 
| 





= ६७ 





स्फुटा सेवाः ॥ 

ण्ीघ्रोचचाद्धीनं कतव्यमृणं धने स्वमन्दो चे । 

स्फुटमध्यी तु मृगुवुधी सिद्रान्मन्दात्स्फुद्रौ भवतः ॥ ९8 ॥ 
मृगुवुधयोस्तु णीघ्राच्चान्मध्यमरोनादूत्यत्नं णीघ्रफलमधानं स्वमन्दोचे मेपादावृणे 


तुत्तादौ धनच कार्ये। शोघ्रविधिव्यत्यवेनेत्वर्थः। स्फुठमध्यौ तु मृगव॒धौ सिदरा- 





मध्यमो स्फुटमध्याष्यी भवतः। शी्रफत्ताधसस्कत मन्दोन्चं मध्वमादिणोध्व त- 


प्माटत्पत्तमन्द्फलेन सकलेन सस्केतो मध्यस्फुटरो मवति ।) फत्तानवनघ्रकारस्तु । 


भ 0-००-० क, 
~ .-~- ---~-------- ----------- ---~------ --- ----~~-~-~~-~-~-- 
= ४ ट 


| न्मन्दात्‌। टवमिदान्मन्दान्मन्दोच्ाग्यन्मन्द्फतत तेन सक्तेन संस्कतौ भगवध- 
| 

न = (ध ~ (द १, = 
| मन्द्केन्दरभुनात्यं मन्दस्फुट वृत्तेन नि्छत्याणोत्या विमन्य लत्यस्व चापं मन्दफलतं 


भवति। तथा शोघ्रकेन्द्रमुनत्यां णीत्रस्पुटवृत्तेन निद्त्याणोत्या विमन्य लव्ध 





व््रापस्ताधेन नित्य शोघ्रक्णेन विमन्य लब्धस्य चापे णोघ्रफले मवति ॥। 


कणास्त्‌ (तत्कर दत्वत्मनन्तधा कादन्चराच् स्वतततन नद्त्वाप्रात्वा तननत्‌। 


धादौ कोद्रिफलं व्यासाधादिणोध्य वर्मकित्य तस्मिन्‌ भुनाफलवर्म प्र्निष्य 





तत्र लव्ध मूत्नाकोद्रिफले भवतः। किपलं मृगादौ व्वाार्धे नि्तिप्य क- 


मृत्तीकुवात्‌। स कणी भवति। टवं सकृत्कृत टव ॒शीप्रकपस्स्पिदरस्स्वात्‌ | 







एः विणेपितस्स्पुरा भवति । तत्प्रकार्‌स्त॒ । प्रघमसित्रं कर्णो मृनाक्ोटि- 
फलाभ्यां निद्धत्य व्यासधिन विननेत्‌ तच लब्पे मनाकाट्िफत्ते कर्णसिद्रे मवतः । 


वुनस्ताभ्यां व्यासर्धेन पवत्‌ कमानयेत्‌। तमपि कर्णो व्रचममण्रीत्या 


= 

















५ = भ 
८८ प्रार्यमदटोये 







लव्यान्वां भुनाकोटिफलाग्वामेव निद्धत्व व्याताधेन विमेन्य मुनाफलन | 


| फलच्चानोय ताभ्यां कर्ण साधयेत्‌ । टवं तावत्कुयात्‌ पावद्विशोषकर्णलव्धिः । 





ग्रविणिष्टो मन्द्कर्णस्स्फ॒मो भवति। वृत्तकम तु। र 


पतंरेण निहत्य व्यासर्धेन विभन्व लव्धमोनपद्वृत्ते धनमृणं कुषात्‌। श्रोनवृतत 





अन्वस्मात्यृने धने । ग्रधिके ऋणां । तत्‌ स्पुयवृत्त भवति । टतत्सर्व कच्याप्र- 
| रत्यारिमि प्रःदर्गितिमे व 

| तिमण्टलगा रृत्याद्निः प्रदुर्णितमेवेति भावः। 
प्फुटविधियुत्तिस्सिध्येत्नैव विना हेग्यकेन विद्ध्गानां। 


तस्मादिद्ध संन्नेपच्हेन्वककर्म प्रद्य्यते तेषां ॥ 





तरित्याकृतं कुमध्ये कच्यावृत्त भवेत्तु तच्छ । 
शोघदिणि तस्य केन्द्र शीघ्रात्यफला्तरे पुनः केन्द्र ॥ 
कृत्या विलिषेदु्त शोघ्रव्रतिमणए्टलाल्यमुद्तिमिद्‌ । 


रद्मेव मवेन्मान्द्‌ कल्यावृत्तं पुनस्तु तत्केन्द्रात्‌ ॥ 





कु्ात्प्रतिमृण्टलमिद्‌मुदिति मान्द्‌ शनीदाभूपुचाः ॥1 


मान्द्प्रतिमणए्डलगास्तत्कच््याचां तु ब्र्र लच्यते। 





| 


तत्र द्धि तेषां मन्द्स्फुदढाः प्रदिष्टास्तधेव रत्र ते॥ 


| प्रतिमण्डत्ते स्थितास्स्युस्ते सच्यते पुनस्तु शेघ्ाघ्ये । 





| कि व्यावृत्ते चस्मिन्‌ भागे तच स्फुटग्रद्धास्ते स्युः ॥ 











का 9 मा-क > न 99 --9-क- 


। = = ।॥ मूतादप्रदवितवदनवनावाद्ध्‌ । 





| 
|| ग्रत्यापात्यस्पटकर्मसिटयोश्णोघ्रकर्णमन्द्कणावोस्सवगी व्यापाधरष्टला | 
|| ॥ हि 


१ > ॥ | 
कात्तक्रियापाट्‌ः ९५ | 


नये नाद्‌ माल ्त्ेनि कऋरलसृतो अयव ॥ 


द्विव नवति। मृमेस्नार्‌प्रद्धाणान्चातलानने कललात्मकमित्युनं भवति। ता- 


ह्रद्धाणां विन्नेपानवने भृतार्‌प्रद्धवितर्‌ मागद्धारा भ्रात । तत्र स््रपाता- 





ट्व सिध्यति तच स्पुट्रयुग्म तत्र भवति टृग्नेद्‌ः 





यच खगा लच्यते तस्था ललिता वना «न्वस्मिन्‌ ॥। 


) 


(स 


क्रियते ० तत्तिमित्त मध्र मान्दार्धमपिच गेघर्ध। 


६] 


मान्द्‌ कच्यावृत्त प्रघमे वुध्रुक्रयाः कुमध्ये स्यात्‌ 
तत्कन्द्रान्मन्द्दिणि मन्द्‌्यपफलान्तरै तु मध्ये स्वात्‌ ॥ 


मान्दूप्रतिमएटलस्व तस्मिन्यत्र स्थिता रविस्तच। 





प्रतिमण्टल्स्य मध्ये शेघ्रस्य तस्व मानमपिच गदितं \। 
प्राध्रस्ववत्ततुत्ये तस्मिञ्र्‌तस्सदा ज्घ्ुक्रौ च। 
स्वदयति प्राग्बत्स्वाद्रभ्नद्‌ः पृत्वद्रवेदिद्ध च ॥ 
क्रियते अन्र तन्निमित्ते शीघ्रां व्यत्ययेन मन्दे 


नत्सिद्रं मान्दं प्राक्‌ पश्चाच्छेघन्च सूरिमिः पवः 


मृताराप्रद्तविवरं व्यासार्धद्धेतस्स्वकर्णसंवर्गः। 







कल्चावां प्रद्धवेगो वा मवति स मन्दनाचाच्चे ।। २।॥ 






































स ह 
श्राचब्ढधावच 


लब्धं स्वविनेपो मवति । तचास्य विनिचागः कच्यावामिति। ग्रच प्रकाणि. 





काकार्‌ः। मतार्‌ ्रदविवरव्यासाधविर्‌चितावां कच्यायां या ग्रद्धस्य नवस्स 





| ननुत्ात्यां स्वपर्मवित्तिस्या निद्त्व स्वेन मूतारग्रदटविवररेण विमत्त । तत्र 


मन्द्नीचेाचे नवति। तावत्प्रमाणावां कच्यायां घ्रद्धा मन्द्स्फुट गत्या गच्छ- 








|| तीत्वघः। दृत्याद् ! श्रस्मान्‌ विन्वेतत्नोपपन्नमिति प्रतिनाति। ग्रथवा वौनना। 
क््धावत्ते स्युरय्रदस्य मध्याद्धि भवति । टव शोत्रे पाति । ग्रघवा । कल्यां 


 गच्छतौ प्रदस्य प्रतिमणए्डलतो वद्िरेतवी घावतीं परमा गतिस्तावत्प्रनाण- 





= मन्द्नीचोच्चवृत्तं भवति। टव गत्र ्रीति॥। 


रति पार्मेश्रिकायां मटदीपिकावां काललक्रिवापादस्तृताचः 


ग्रव गोलपाद्‌ ्रारभ्यते। नत्राधमण्डलपंस््ानमाद्‌ । 





मेपादे : कन्यात्तं सममुद्गपमणए्टलाधमपयरात । 








नौल्यदिमीनिन्तं नेषाधं दृत्तिणेनेव ॥ \ ॥ 


मेपादिकन्याति राणिधिक्षयलन्तितमपमण्टलस्यार्धमुदगपवातं । तौल्यादिमीनात 





। राशिनिरयलन्निन शेपाध दन्तिणेनापयाने । स्ममयवाते । टट भवति । 
मेप्रादूः क्रमेण कन्वादेरृत्क्रमेण च सममययाति। मेपसम कन्याया ्रपयान । 
व्रघप्तम सिंद्स्य । रत्यादि । श्रपयान दि ~~ क्रमेण मवति । नघा 


तुलाम मीनस्ाद्धान । वृ्िकसम कुम्भस्य । त्यादि । मेषादिः कन्या्ताच्च 





























| ग्रोत्लयाद्‌ः ७१ 


व 
वन्त्य 


तरिरा पदमापयान भवति। चतुर्धिणतिनागाः परमापयान । नापक्रमा 





ग्रा रति गीतिकामूत्तं तत्‌ *)। श्रत्र मेपादिकन्वातणव्दौ पर्वस्वस्तिका- 


धरस्वस्तिकवो्गतर्‌ाणिमागवावाचकौ । ग्रत वदा धनात्मका ग्रयनंस्कार्‌मागाः 


तदा मीनमध्यात्‌ कन्यामध्यातमधमुद्गपयातं रोषमयं दृत्तिणतो धनात । ब्दा 
| उणात्मकाः पच्नदूणानागा श्रवनाव््ास्स्ुस्तदा मेपमध्ये पर्तस्वम्तिकगते तुला- 
| नमध्यमपरस्वस्तिकगने। तदा नेपमध्या्तुलामध्यातनुद्‌ गपवातं लेपमधं दृननिणनो 
-पयाते। रति वेव्वं। ग्रत ट्व मेपादितिः प्रवुत्ेघ्रपक्रमानयनावनमंस्कार्‌ः 


भ तः 


नार्‌ग्रदन्देपाता म्रनत्वत्र्मपमणएटले वच्च । 





| पच्चद्ण भवति तदा मानमध्ये वृरवेस्वम्तिकगनं कन्वामध्वमपरृस्वस्तिक गनं । 


| 
| क्रियने॥ ब्रघापक्रममणए्डलचारिण ग्रा । 
| 


ग्रकाच्च मटललार्धे प्रमति द्रिं तस्मिन्‌ ज्तितिच्छावा ॥ २॥। 





नाराम्रद्ाणां पाताच्रन्द्यातञ्चाकंय्च सदापमणए्टनने ध्रनति। श्करात्मण्ठलर्ध 


०पमणए्टले मृच्छावा तदा धरमति। णशिकुनाद्यश्च स्वे-स्वे विन्नेपमण्डन 





ग्रपमण्टलस्व चन्द्रः पाताब्चात्युत्तरेण द्त्निणतः। 


| 

|| चरति ॥ विनेपमण्ड्लस्व सस्यानमा्‌ 

| 

| 

| गृर्‌कलकाणाग्रेव णघ्राचेनापि वुधप्ुक्रो ।॥३॥। 
| 


स्फृचन्द्रा वदापमण्ठल्लस्यपातत्तमा मवति तदा चन्द्रा शम्टने चर्‌ति। 


४ प्रतलो० ३ । 


















































ध र श्रायभटोे 


ततः क्रमेणोत्तरेण याति। पाताचिराण्यत्तर परमविन्नेपसममुद्ग्गमन । | 
पटाग्त्तर स्ितश्न्द्रा ध्पमणए्टले चर्‌ति। तत्र दि द्वितीवपातस्य स्थितिरुक्ता । 
तस्माद्ितीवपातात्‌ क्रमेण दक्षिणता वाति। तत्रापि धाताचिरणयतर परम- 
विन्नैयसम द््तिणाचनं। टव ॒चद्द्राधार्‌स्व विनेपमण्टलस्व संस्थरानमुदितं । 
परमविन्नेषस्त्‌ वाधमिल्युत्त )। साधीश्चवार्‌ जणा रत्वयः ॥। मुरृकुनको णाध्ेवे । 
यया मन्द्स्पुटरसिदर्न्द्रस्स्वयातस्तमो “वनण्ट्ले चरति तथा गुहकुनकाणाश्च 
स्वमन्दृस्फुटे पातत्तने ऽपर्मष्टले चरति । ततः क्रमणत्तिरैण वात्ति। पाता- 
चिरात मन्दस्फुदे परमविन्नेपसममुद्गगमन्‌ । पातात्‌ पट़ाप्न्तर्‌ मन्दृस्पुटे 
-पमाए्टले चरनि। ततः क्रमेण दृल्तिणतो यानि। तत्रापि तरिराण्य्तरै 
पर्‌मविन्नैपसमं दृत्तिणगमनं। टव गुरकुनमन्दानामाधार्गरूतस्च विकतेपमण्डल्लस्व 
सत्यान ।॥ शीप्राच्ेनापि वुधत्रुक्रो। स्वगी्राच्चेनष्यपमणए्डलाट्ृद्ग्दृ्तिणतश्च 
चरता वुधमरुक्रो । ग्रपिण्नन्मन्द्स्पुटवणान्च। एतदुक्तं भवति । र 
प्स्वमन्द्पफलं स्वणोघ्राच्चे व्यस्तं कृचा तस्मात्स्वपानं विशाध्य विनेपस्साध्य 
रति। ग्रता मन्द्फतत॒सस्कने शीघ्राजे स्वपातप्तमे “मण्डले चर्‌तः। ततः 
क्रमेणद्ग्वातः। पाताचिर्‌ानतरे णोघराचे परमविननेधसममुद्ग्गमन षटुण्वत्तरे 
शपमणएटने चद्तः। तस्मात्‌ क्रमेण दृ्तिणतचश्चर्‌तः। तचापि त्रर्‌ाण्यतरे 


परमविन्नैपसमे दृत्तिणगमन । दति। ट्वं सवेषां विन्नेपमणए्डलमपर्मए्रले 




















































पकक "9  -गीकाकश्काक्राौक्यायाय 
[लि 





|| 
| 


























॥ गुरृकनणएनीनां णीघ्रोच्फलं स्वपति «पि ग्रङ्वत्‌ कुला तथाकृतं 
स्वपाते स्पुटग्रद्धाद्िशोध्य विन्नेपानयने कुर्वति वुधघ्रुक्रयोस्तु स्वमन्दफ्ं 
स्वपति कृला तं पातं णीघरोच्चादिणोध्य विन्नेपे कुर्वति। तघाच लल्लाचायः। 
न्ितिमुतगुरसषम्र नुपाताः स्वचतलफलेन वबुता चघा तवेव । 


गणिमुतसितयाः स्वपातमागाः स्वमूदरफलेन च संस्करताः स्पुटाः सुः ॥। 


| ~ =| ७२ 

| | न > (न (त (अ | 

| स्वपातद्रयनागवोरवद्रं ताभ्यां तरिरा्तरे उदृग्द्निणतश्रापमण्टलात्यरमविन्ने- | 
पात्तमित मवति। पर्मविन्नेपस्तु णनिगुर्कन खकगाधं मृगुवुध ल रत्यक्तं ")। 


र्ति। ग्रस्मिन्‌ पने कुनगुरृणनीनां स्फुटग्रद्धात्यातोनं ।॥ रन्द्रादानामकविप्र 
क्तनिकर्पकतोद्यास्तमवयस्य परित्तानमाद् । 
चन्द्रो ऽशेद्रादूएमिरविन्निप्तो .कातरष्थितिदृयः। "~" ` 
नवमिर्मेगर्नगोस्तेद्यधिकेव्यधिकेवघा्चच्णाः ।। 8 ॥) 
ग्रवित्तिप्रो मगाद्धस्स्वाकातरस्थितिदाद्शमिरिदृ्वः।। (नवमिर्मृगुः । 
कालांिर्मगुदृचः)। नवमिर्विनारिकामिरित्ययः॥ मृगोहकस्तेद्यधिकरगुहदृश्यः। 
ट्कादूणमिः कालनगरित्यधः ॥ तैर्यधिकरैवधो टृचः। अयोद्णमिः कालनाग- 
रित्वधः। तिदधिक्रए्णनिदृः। पज्चद्णमिः कालमरीरित्वधः।। तियधिकेः कनो 
टृण्वः। मप्रदूामिः कालमाररित्यधः ।। षय्याक्चच्णाः। यघासुच्मा इत्यः । प्रुक्रा- 


ुरेस्सृच्मः। ततो वुधः। ततो मन्द्‌ः। ततः कृनः। मृगुगुर्वुधएानिनौमाण्य- 


*) द्प्ाणोतिकायां ६। ॥ 
































































| £ श्रार्यभटोये 





णिङ्जणनमांशका रति ") श्च्णक्रमश्नोक्तः। विन्नितरे प्ररे तु दूणनतेस्का- 
रयतग्रहसृषयोरतदालगतरंगिवघोक्तसंपयैदृष्वो मवति ।॥ स्वतोऽप्रकाणस्व 
भूम्यदिः प्रकाणद्धेतुमा । 
भग्रदहमानां गोलाधीनि स्वच्छायया विवणीनि। +. ` 
( ( = सथीमिम (0 दीप्यते = 
ग्रधानि वघासार्‌ प्रधानिमुलानि दप्यत्ते ॥ ५॥। 


भूमेखन्द्रादीनां ग्रद्धाणां मानामचिन्यादितारकाणामितरतारेकाणाच्च गोत्लाधानि 
(` ८1 0(८॥ श = पानि विवणानि ~ (~ ज 

तोवृत्तानां स्वदार लणामधानि स्वच्छायया विं स्वभावसिदेन पेण 

विवणीनि । ग्रप्रकाणात्मक्रानि। श्रवा स्वच्छाया स्वणररिणार्ककरव्यव- 


धानादत्यत्ना या ह्ावा तमोद्रपा तया विवणानीति । मरषामिमुान्यन्वान्वधानि 





परघाारे दप्वते । ब्रल्यणरोर्‌ा ब्रल्यत्रपा दीप्यते मद्धाणरो र मद्धादपा दाप्यते । 
रत्यर्थः। चन्द्रस्व चार्धं सदा प्रकाणवद्वति। ग्रमावास्यायां चन्द्रस्योधाधं 
प्रकारवदवति । तस्मादृस्मानिस्तद्धमटृण्ये भवति । प्रतिपदादिषु क्रमेण सि- 


तमागो अधो लम्वते। व्रृणावामधोऽधं सर्वे सिते भवति। तस्माद्स्मामिर्ष्वमधं 





सिते मवति ॥ वुधग्रुक्छावकादधस्स्यावपि तयोप्मू्वसत्त्या सूवविम्वस्व मद्वाच्च 





सद्‌ा सितमेव तयाविम्वं भवति ।॥ कच्यासेस्थाने भूमस्यानच्रादः । 





वृत्तमधन्नर्‌मध्ये कच्यापरिवेष्ितः लमध्वगतः। 


मृत्नलणिषिवावुमयो मृगोलस्सवतोवत्तः ॥ ६॥ 



































जे 





मपन्नते नच्तच्रकच्चा। वृत्ताकार्‌नन्तत्रकच्याया मध्ये मूर्मवति। कच्यापरिवे- 


द्ितः। चन्द्रा्वतदिरद्धाणां कच्यामध्यगत रत्वधः। लमध्वगतः। त्रच्लाए्टक. | 








घाद्टावच्छित्नस्वाकाणस्य मध्वगतः। मृन्नलशिषिवाच्वत्मकः सर्वतोवृत्तश्च 


मृगोतललो भूमिमवति। भानामध रृत्वादिसिटस्व मृमेस्यानस्व पुनर्वचने प्राणि- 





संचारेप्रदर्णणेपतवा टवमूतायां भूवि स्त्र प्राणिन स्तचर्‌तातिप्रदूणनार्थ 
तत्प्राणिसंचार प्रदुति । 
पत्‌ कट्म्वपुष्यग्रन्यिः प्रचितस्समततः कृसुमेः। | 
तटदि सर्वेसचैर्त्तनेस्स्यलनिश्च भूगोलः ॥ ५॥ | 
| कट्म्वाव्यवृन्तस्य कुसुमग्रन्विस्समततः सर्वत उर्धनगि जधोमगे पर्चेषु 
च कृमिः प्रचितः । तथा वृत्ताकासे भूगोल तलनिस्स्सचेः स्वननिम्सव- 
सवेश्च सर्वतः प्रचितः। भूमी सर्वच स्याघरनद्गमा नदातद्राकादयश्च नवत्त 


त्यधः।। कल्येन संभूत भूमेव पचयमाद् । 





त्रद्ादिवतेन भूमेरूपरिष्टा्याननं मवति वुद्धिः। 
दिनितुल्ययेव राच्या मूद्रप्रचिताचास्तदिद्ध दलानि: ॥ ८॥ 
त्रदादिविसेन भूमेह्यरिष्टा्ोननं वुद्विमवति। समताब्योत्नं वदिनवतीत्यधः। 


दिनितल्ववा राच्या ब्रद्मणा शच्या मृदोपचितावा भमिस्तद्रानिमत्रति। बोन्ननं 


सानिभवतीत्वथः। ग्रतः कल्यादौ पच्राणद्धिकं बोनस भूमेर्विष्कम्मः। 


६ <नुपातेन कल्य्यः। र्त्युत्तं मवति ।॥ मूमेः ्रागमनन नन्त्राणां | 









































| 
| 


। ॥ 
| 

॥ 

। 

| 














६ श्रायभटोये 

| ॐ केचित्‌ तन्मिध्याज्ञानवशादि्याद्ध । 
ग्रनुलोमगतिनीस्यः पशर्वत्यचले वित्तोमगे चद्रत्‌। ^" 
ग्रचलानि भानि तदत्‌ समपश्चिमगानि लङ्कायां ॥ ९ ॥ 


या नौस्यो नौयानं कुर्वन्‌ पुरुषो अनुलोमगतिस्स्वानिमतां पञ्िमां दि 


7च्छन्नचलं नव्या उमवपार््गतमचलं वृत्तपर्यतादिवस्तु विलोमगं प्राचीं दिणि 


गच्छदिव पश्यति तथा मानि नन्तत्राणि ल्लङ्कायां समयश्चिमगानि करतृमूतानि 
ग्रचलानि मरमिगतान्वचलवस्तूनि कर्ममूतानि वितलोमगानीव प्राचो दिशं 
गच्छतीव पशचति। लङ्कादिविपुवद्रेणो च्छव न्तच्पन्नरस्व समपश्चिमगव । 
ट्व ताराणां मिच्याज्नानवणादूत्त्नां प्रत्वगमनप्रतीतिमङ्धीकृत्व त्रमेः प्राग्ग- 
तिरमिधोचते। परमा्धस्तु स्वरिव मूमिदतिविघः।। भपज्ञरस्य भमणद्ेतुमाद । 

उद्यास्तमघनिमित्त नित्यं प्रवद्धेण वादुनात्तिप्तः। 

त्वद्धासमपश्चिमगो भयज्ञरस्सग्रद्धो प्रमात ॥ १०॥ 
व्यादीनामुद्यास्तमयद्धतुमूता मपज्नरो न्तत्रगोलो राणिचक्रात्मकः | 
दाघ्येन वाना सदा ग्रात्तिप्तो लङ्कायां समधश्चिमगो प्रदेस्सद् धमति ॥ 
मेरृप्रमाण तत्स्वदपच्चाद् । 

मेक्यलनमाचः प्रमाकर्‌ा द्िमवता परित्तिप्रः। 

नन्द्नवनस्व मध्ये रत्मवस्सवतोवृत्तः ॥ १९ ॥ 


मेर्यीननमत्रेच्छितस्तावदवस्तेतश्च । सर्वतोवृत्तो रृलमयवात्प्रभमाकर्‌ श्च ॒प्रमा- 




















ककि कक अ 9 " "गगण ीरगिणणरोषोषरषयगीीणषयषीिधधगणििर 























[1 ब ररेरषिगाककाक्काकाीकावव्वा ष क व या | 








= 1 
( । क्मिवता पवतेन परित्निप्रो नन्द्नवनस्व मध्ये नवति। भमित. 
घरमधस्च निर्गतो मेहसित्याद । तघाच मवः *)। 


मध्ये समत्तादृणए्टस्व मृगालो व्यप्र तिष्टति । 





विघ्राणः परमां त्तिः व्रछ्यणो धारेणात्मिकां ॥\ 


तद्नतरयुग्रास्सप्र नागामुर्‌्माग्रवाः । 





दिव्यीपधिरसोपेता रम्याः पातालममवः ॥\ 
ग्रनेकरलनिचयो ाम्नद्मचो गिरिः । 


मृगोलमध्यगो मेहर्मवत्र विनिगतः॥ 














र्ति ॥ मेकवरवामुवाव्ववस्यानप्रदूणमाद् । 





| 
स्वरमे्र स्यलमध्ये नरका वरवामुवश्च तलमध्ये । । 
ग्रमर्‌मरा मन्यन्ते परस्यर्‌ मधस्स्यितानिवत ॥ १२॥। 
मर्मागगतं मून भू्राचु्यत्स्यलमंन्नं । वडवामुखम नलप्राचुीन्नलसं्े । 
तत्र स्यलमध्ये मेहस्स्व्म्च भवति । न्लमध्ये नरको वटवामुख्च भवति। | 


ग्रमराप्स्वर्गवासिनः। मर्‌ा नर्‌कवासिनः। स्वगवासिनो .स्माकमधस्सयिता || 











नर्‌कवासिन इति मन्वते। नर्‌कवासिनश्च तघास्माकमधस्स्यितास्स्वगवासिन | 
र्ति मन्वते । 
उपरिष्टात्‌ स्थितास्तस्च सेन्द्रा दैवा मद्र्षः। 


मसनिद्धान्न = तनोल्लाध्याते = | 
५) म्र भः प्तलो० ६२-३९ । 
॥ 








































ग्रधस्तादमुर्‌स्तदद्धिषततो भन्योन्यमाध्रिताः | 
र्ति *)। तस्व मेरोरिति शेषः 


ततः समत्तात्परिधिः क्रमेणावे मद्धा्णवः। 


मेवलावत्‌ स्थितो धाच्या देवासुर्‌विभागकृत्‌ ॥। 


र्ति च †)॥ स्यत्तनलांएयोस्सन्यौ भूमिः परितो मृपरिधिचतुधमागातर्‌ानन- 


व्यवश्यिताश्नतसर नगरोराद्ध । 


उद्यो चो लङ्धायां सो स्तमयस्सवितुरेव सिदुर । 


मध्याङ्गा चवकोवयां रामकविषये ऽयर्‌्रस्स्यात्‌ ॥ ९२॥ 


लङ्का दत्तिणदिगगता। तस्यां घ उद्यः। यद्‌ सवीद्य 


ट्वास्तमयः। तदा रषेरृस्तमवस्स्वादित्वथः। सिद्रयुरौ 


स्ितत्यनेना्तं भवति । पस ट्व तलद्धोद्यो चवकालां 


मध्याक्रकातल रृत्वर्थः। पृवदिशि यवकोदिसक्ना नगरीत्यनेनोक्तं भवति। ्‌ 


नकविपये त वाद्यो अर्धरा्रसस्वात्‌। पचचिमदिणि स्विता सा नगरीत्यनेनोतं 


भवति । तप्ाच मयः - + । 
समतान्मेर्मध्यात्तु तुल्वमागेषु तोचधेः। 


देषु दन्तु पवादिनिगयी देवनिर्मिताः ॥ 


द 0८ (= सयसिद्धान्ते स वि र वः 1. यदा क ~ ५. 
) ्? भालताध्याय प्राण ३५। | ) ? प्रत्ता” २६ । 


४ ") तत्रेव प्रत्लो० ०-8० । 























र्त्वघः। सिद्रयुरे स 


नाम॒ नगर्वत्तरदिि 





मध्याक्तस्स्यात्‌। तदा 




















[व (4 





लि 
मृवत्तपाद्‌ पवस्वा बवकोद्रीति विश्रुना । 
मद्रा्चव्पे नगर स्वणप्राकार्‌तीरणा ।। 
याम्यायां मारतवपे ल्भा तटन्मद्धापुरी । 
धरिमे केनुमालाष्ये होमकाष्या प्रकीर्तिना ॥। 
ग्द्क्‌ सिद्रयुरौ नाम कृरव्पे प्रतिष्ठिता । 
तस्यां सिद्रा मद््ात्मानां निवसति गतव्यघाः।। 
रति ।। रेवेस्समत्ताहमणात्प्रतिदेणं काल्मेदस्व व्ृवादिदिग्विमागा ज्र लङ्का 
|| मधिकृत्य मरृस्यानात्‌ कृतः॥। मेरृलङ्यो्वटवामवलङ्धयोघ्रातरालप्रदणं नङ 
त्नविन्यार्‌तर्‌ालप्रदेणच्ाद । 


स्वत्ततत्तमध्याल्लङ्का मृकल्याया भवेचतुभाग । 


उनविनो लद्भावास्तच्चतुर्‌णे समात्तर्‌तः ।। ५8 ॥ 

| स्यननमध्यान्मरस्यानान्‌ मृकच्याया्तुभागातरे सङ्घा मवति। ता ज्रलमध्या_ 
दटवामुवस्यानाच्च भूकच्चाचाय्नुभागातर लङ्का भवनि । नङ्कावत्सिद्रपुरयव- 
कोदिरामकविपवाश्च स्यलन्रतलमध्यादूकल्याचतुनागे मवति । नङ्कावास्समोत्त- 

 रदिणि चतुरंणे। भूकल्याचतुमागस्व चनुरणो । मृकच्यावाप्पाटणणि । उज्जयिनी 

नाम नगरों मवति । उव्नविनो लङ्कायास्समात्तर्‌दिणि नृक्ल्यावाः परज्दूणामि। 


केचिद्द्ति। तिर्‌ग्रातर्‌ च्च प्रदृर्णितिं । 





लद्धात्तर्‌ला वतो मृपरियेः पर्तद्णमागि ॥ 























0 अ्रायभटोये 


र्ति त्र्गुप्तः॥ मूपुष्टस्थितेन्यीतिश्चक्रस्च टृ्यमदृश्यन्च भागमा । 
मव्यासर्धिनोन टृ देणात्समाद्रगोलार्धं। 
रध मूमिच्छे भव्यासाधाधिकच्चैव । १५।। 
समाद्रेणात्‌ पर्वतादिव्यवधानरिताद्रषुष्टाद्रगोलार्धं त्वोतिश्चक्रस्ोपय्धं 
तर्धनोनं मृव्यासाधतुल्यांणदीने दृव भवति। श्रपर्‌मध मूव्यासार्भेनाधिके 
भूमिच्दत्नमदृण्ये भवति । टतदृततं मवति। न्योतिचक्रस्य बाधं तस्व पृवभागे 
मृव्यासाधतुल्या रणो सस्मानिर्‌टृष्यो भवति मूपृष्टव्यवधानात्‌। तथा | 
मागे °पि मृव्यासातल्यांणो °स्मानिदृण्यो मवति। ग्रतस्तान्यामशाभ्यां 


[ 


द्रीनमुपयर्ध समदेणे मपु वस्वितिट्‌ 


(~ 
८ 


ण्ये मवति । ग्रपर्‌म्धं ताभ्यामश्ाभ्यां युते 
मूमिच्छनवात्‌ समदेणे मपु ऽरस्यितेर्‌टए्वे भवति ॥ ज्योतिखक्रे देवासुर दृण 
भागमाद्। 

देवाः प्रणयति नगोलारधमु्लेरसप्थितास्सव्ये । 

ग्रपसव्यगे तया दत्तिणवटवामुवि प्रेताः ॥ ५६॥। 
उ्द्गतमेरृसंस्िता देवरस्सव्ये भगोलार्धं न्योतिश्चक्रानिमुवस्य लङ्कास्यस्य पुरषस 
सव्यमागगतं पण्वतति। उङ्गगतमधमित्यर्थः। दन्तिणमागगतवरवामुषे स्थिताः 
प्रता नरकवासिनो “पसव्यमे दत्तिणमागगतमरधं पश्चति। मेषादिगमुद्गर्धं 
देवाः प्रण्यन्ि। नुलादिगि द्तिणमर्धं नर्‌कवासिनः पण्वति। उत्यधः। 


केचिदेव वदति । न्यतिश्चक्रस्ाद्गधं सव्ये सव्यगे मेरृस्या देवाः पश्चि । 









































नल ` 
परयति । तघाच ब्रद््मगुप्रः। 
सोम्यमपमए्टलाधं मेपाने सव्यगं पदा देवाः । 
परवति तुलाव्य्धं दृत्तिणमयपसव्यगे देत्याः ॥ 
र्ति। श्रत्ेवे बोत्चं। महवउवामुवयोन्यीतिश्चक्रवदरमतां देवासुराणां सव्य- 


गमधक्तव्यगच्चेति। ग्रपसव्यगण्व्ो द्धि दत्तिणवाचकः।॥ देवादीनां दिनप्र- 


माणमाद। 
| रविवधार्धे देवाः पर्चत्ुदिते रविं तथा प्रेताः । 
ए्शिमासार्धं पितर श्णणिगाः कृदिनाधमिद्ध मनुत्ाः ॥ ५७॥ 
|| रविवपार्धं मेपमापतादिकन्यामासाते दैवास्सदादितं रविं प्रणयति मेपाद्कि- | 
| न्यादीनां मेहत्तितित्रादर्गतवात्‌ नितिनवन्चक्रथमणाच्च । श्रतो नेपादि्‌- | 
मासपटूं देवानां दिनि भवति। तुलामासादि मीननापात् देवा रविं कदाचिदपि || 
| न पयति तुलादिदाणिपट्रस्य मेरृन्नितिनादधोगतवात्‌ ज्ितित्रानुसारेण च- 
क्र्रमणाच्च। ग्रतस्तुलादिमास्पट देवानां सत्रिभवति। तथा प्रेताः। नर्‌क- | | 


वासिनय्च तथा रविवयीर्धं रविं पण्ति। कितु तुलामासादि मीनमासात्त | 





। रविं प्रत्त । ्रतस्तदा तेपां दिनि मवति। नेपनातादि मानमासात्े रविं 
कदाचिन्न पश्वति। ्रतस्तदा तेषां सत्रिमवति । नेरवरवामुववोगरधाधादिणौ | 
| 

व्मत्ववादवतः। ग्रतस्तवादिनराची च व्यत्ययेन मवतः॥ मुगाद्मात्तपटू 


|| शः (श 1 | 
|| देवानां दिनमिति बो व्यवद्धार्‌स्स तु तत्र व्रेदिककर्मणां विद्धितवात्‌ कृतः | 
































न ~ 
त्रदयगद्धाय 


कवधादिमासपटरे ग्रविक्तिवात्तेषां रचरिरिति च व्यवद्ार्‌ः कृतः। श्रत 
वराद्धमिद्धिर्‌ः । 
मेषवृषमिघ्रनसंस्े दिनके ककटाद्गि रातरिः। 
मेहस्यितेदेवानामिति वैरृत्तं नमस्तेभ्वः।। 
र्ति।॥ शणिगाण्णणिमण्टलाधमागगता पितरृष्णणिमासस्व 
रविं पश्वत्ति। णणिमासस्ापर्ध न पण्त्ति। रतः प्रितुणां चान्द्रमातार्धे 
दिनि मवति। तदूर्धं॒रातरित्र। ग्रमावास्यावां हि चन्द्रमटलाद्रधगना भक 
भवति । ग्रतस्तदानीं पितृणां दिनाधं मवति । पौणमास्यां चन्द्रमण्टलाद्धागतो 
<कः। ग्रतस्तदा पितृणां दचर्ध भवति । श्रष्टम्वधयोरृद्वास्तमयौ च ॥ कुदि- 
= मनुन्ाः। मानुन्रास्सावनदिनस्वार्धं रविं परवात । ग्रपरमधं न पण्वति ॥। 


गालकल्यनामाचाच्येनाद्ध । 


्रवापरमधञघं मण्टलमव दृक्निणोत्तरत्रैव । 


्ितित्न समपाश्स््े भानां प्ोदयास्तमयौ ।। १८ ॥ 
वणणलाकादिना निसिंतमेकं मण्टल वृत्त पतापरमपङर्धं निद्ध्यात्‌। तत्‌ 
सममण्डत्ते नाम भवति। तत्प्रमाणमेवापर्‌ म्टलं दक्निणोत्तरमधङ्धं नि- 
ट्ध्यात्‌। तदक्तिणात्तरा्यै भवति। पुनरम्वन्मणए्टले तत्प्रमाणं तमपास्य 
तिर्यग्गने दिकरतुष्रयननितस्वस्तिकं निद्ध्वात्‌। तत्‌ ल्ितिनं नाम । तस्मिन्‌ 


न्ितिते भानां नन्नत्राणामकादिरद्यणाञ्चोदयास्तमघी भवतः ॥ 























[स क 


वृवापरदिम्लप्रे ज्ितिनादृन्नाग्रयो्च लप्रं वत्‌। 

यन्मण्टलले भवेत्तत्‌ न्षववृो चत्र द्विस्निण्रोः ॥ \९॥ 
वृवप्रमाणमेवापरं नण्टलं प्वापरस्वस्तिकयोप्तिवद्िधावोत्तरस्वस्तिक गतनि- 
तित्रमणए्टलाद्र्धमन्ताप्रे °न्त्ाततरे द्निणोत्तरमण्टले लगे घत्रा मवति । तथा 
दृ्तिणस्वस्तिकगतनितिनमणए्टलाद्धग्चान्नन्यात्तरे दन्निणात्तरमण्टले लग्रे चथा 
भवति तधा निदध्यात्‌ । टतटन्मणए्डत्तं नाम मवति । दिविसनिणाः नयवृद्रा 
ग्रस्मिन्वेये। छल्‌ खगोतलत्नाम मवति। ब्रस्यातगतं नन्नचगोलमध्यस्ति । 
= । पव्रापरमधञधं तघा द्न्निणोत्तरमधठर्धन्च समास्य दिक्रल्‌- 
एवनननितस्वस्तिकल्च वध्रायात्‌। लानि तच्रोणि विपुवन्मए्टलानि । तेपु पीपा 
घदिकामण्टला्ये स्वात्‌ । पुनरयरे मणए्टलं पुवरीपरस्वस्तिकवोस्तिवद्धिावाधस्स्व- 
स्तिकाटत्तरेत उपरिस्वस्तिकाद्रनिणतश्च परमापक्रमतुल्यातरै दन्निणोत्तरण- 
लाकयावध्रोयात्‌ प्रू्रापरस्वस्तिकयो् वध्रीवात्‌। टूतद्पमए्ठट्ले रा्ाच्यद्ितच 
मवति । पुनधदििकानण्टलस्य दन्िणत उत्तरत स्वेच्छापक्रमात्तरेपु पृवाप- 
हवतानि तत्तत्स्यान्तमानि मए्टलानि वध्रायात्‌ । तानाषएरस्वद्धोराच्रमण्टलानि। 
वुनण््यच्णामृन्वामचण्णताकां गालस्च दत्िणात्तरस्वस्तिकट्रयानिवेधिनों निधा 
तद्ग्राद्े एरद्ण््कि निञ्चले निद्ध्यात्‌। पुनस्तद्रद्िण्णरदणटिकवोहततल- 


नुल्वव्यास वगोातं कुवात्‌। पुनः गाल उन्मारलद््निणात्तरमणए्टलमपातच्ये 


वेध क्ता तवारयण्णलाकाग्रे प्रवेणवेत्‌। टव स्वविपयगोलावस्पितिः ॥\ 





























- ~~~ 
न -ा)|| 














श्रायभदटव 


प्रवायर्दिगगता घा रेवा घा चाधङशदिग्गिता दक्तिणोत्तरदिग्गिता च 


दरष्रवग्रादधरघाद्ावमागः काघः। इत्याद्धे । 
वृवरापर्‌द्प्रिवाधश्चाधा दात्तणात्तरृस्या च । 





ट्तासां संपातो द्रष्टा परस्मिन्‌ मवेदरेो । २०॥ 












तासां संवोगो द्रषटस्याने भवति ॥ दृकणए्टले टृकृननेषमणटत्तच्चाद्ध । 
उरधरमधस्ताद्रषर्तेवे दृज्नए्टलं प्रङामिमुषे । र 
टृकत्ेघमणए्टललमपि प्राग्लग्ने स्वाचिरनं ॥ २१॥ † ` । 

उश्राधोगतं ्रष्मध्यमिष्र्रद्धामिमुषे टृक्रण्टले भवति। पवी्तमए्टत्तानि भूम. 


ध्वमध्यानि। ददतु मृपुष्टस्यितद्रष्ूमध्ये भवति। चिर्‌श्यून प्राग्लग्ने टृकन्ले- 





पमएटत्तं भवति । दत्वर्धः। टृन्रएटलट्कूनेषमणए्टलबोलम्बनविधावुपयेगः (1 
गोलं येण भ्रामयति केचित्‌। तव्रोपाें प्रयति । 


काष्ठमयं समवृत्त प्मनततस्समगुरे लघं गोलं । 





पारततेलनलेस्ते श्रमयेत्स्वधिवा च कालसम ।\ २२॥। 
काठटमवं वंणादिकाष्टेन निमिते समवृत्तं सर्वतोवृत्तं समन्ततस्समगुके सवा- 
वयवे सम गुरुत्व व्रधा मवति तथा कृते। लघुमगुर्‌। एवमृतं गाल 


कुचा पारतादिनिस्तं स्वधिया च कात्तसमं भ्रमयेत्‌ । त्रवमघः। मूमिष्टदन्तिणा- 





तरेस्तम्मवारपार्‌ गालप्रातावण्णलाकाया ग्रग्रे स्ापयेत्‌। गांलद्तिणोत्तर्‌- 


च्छिद्रे च तलिन सिञ्चेत्‌ चया निस्सद्गा गालो ग्रमति। गोलस्वापर्‌ता गा- 
































| ् त 
लपरिधितंमितदिष्यं पाधण््टरं नलप्रणा नलकं निदध्यात्‌ तता गोलस्वापर्‌- 
स्वस्तिके कोलकं निधाय तस्मन्सूत्रस्येकमग्रं वदाधो विपुवन्मए्टल्तपृष्ेन 


्राद्ुषे नीवा तत उयवाकृष्य प्रत्वन्नावं तेनेव नीवा तद्वदे पारतयपण- 


मत्तात्रु नत्तपूर्णि नलकरे निदध्यात्‌ ततो नत्तकस्वाधण्द्रं विवृते कात्‌ तेन॒ || 
| निसवति । नलकस्यनलमधो गच्छति । तदशान्च तच्रस्यमलावु पारत- 
पृत्वा गुरवान्नलेन सद्धधो गच्छद्‌ गोलं प्रत्व्मुवमाकर्पति। वे तिंणद्र- 
दिकामिरधसेमिते यवा नत्त मवति गोलस्व चार्धं ध्रमति तधा स्ववरुला 


नरत्निस्छावो योन्यः । र्ति। गोलो भये घटि कावन्लात्‌ कालयरिच्छेद्साधनमेव 


| 

नतु (त्वातिक्रग्रमणसाधन)। न्वोतिश्यक्रे हि समादितौ गुषचन्द्रौ प्रतिमुद्घर्त | 
स्यानात्रितो द्ृ्वेते । म्रप्मिन्न तथा दश्चेते। ग्रतो घटिकायच्रसमो “वे गालः 
नतु व्योतिशक्रसमः। क्रात्तिमून्वाकाग्राणङ्णङ्कग्रसमण्क्तादीनामुपपत्तिन्नाने दि 
गोलप्रयोननं । श्रव त्यातिखक्रस्येत्याधेः नेचविणेषान्‌ प्रद्णापिष्यन्‌ नेज्क- 
ल्यनाप्रकार्‌मन्नावलम्बकौ चाद । 

दृमगोलाधकपाले त्वर्धेन विकल्ययेदगोलाधं । 

विपुव्नावान्तमुना तस्ास्ववलम्बकः काटिः ॥ २३॥। 
टगोलाधकयाले द्वे गोलाधभागे व्ा्धेन तत्र गोलपाद्निष्पतनेन = 
| न्नादिमुनात्मनावलम्बकादिकोव्यात्मना च स्थितेन भगोलार्धं विकल्ययेन्न्या. || 


तिखक्रा्धं विविध कल्पयेत्‌ । ग्रन्त्याणएङ्धमृत्वा्ाधितिर्विविधेः नेवैर्धतं दयं 








ट | न [> 
आ प्राभि 





भगोलार्धं कल्पयेदित्यवः। सा वच्यमाणान्तादिपु नेत्रकल्यनयोपत्िज्ं चेत्युक्तं | 
भवति।। विपुवन्नावात्तमुता । विधुवदिनमध्वाद्के कवमध्यवोर्‌तललन्या वि- | 
पृवत्नीवा मवति। विपुवच्ायेत्वर्थः। सान्तमुना मवति । ब्रन्नत्चेत्व्ः। ग्रव- || 


नम्बकस्तस्वा : कोद्धिः। ग्र्नन्यावर्गद्हीनचित्यावर्मस्च पद्मवलम्बक रत्यघः। 


विपरुवन्मध्याङ्गणड रवलम्वक्रस्स्यान्‌ । स्वाद्ाराजाधमा । | 
रष्टापक्रनवर्गे व्वासाधकृनेविणोध्व चन्भृ्े । || 
विपुवटद्ग्दज्निणतस्तदद्धाराताधविप्कम्भः ।। २8 ॥। 
रष्टायक्रमत्यावर्मे व्वासाधवभादिणोध्य णिष्रस्य मूते विधुवनमण्डलस्य घटद्रि- । 


काल्यस्वदृग्दननिणगतवोस्स्वाद्धोराचमण्टलयोर्‌धविष्कम्भो भवति। विष्कम्भा 





परमित्यर्थः। कऋरात्तिमन्ावाप्स्वाद्धाराता्धं काद्िः। व्यासा कर्णाः। गोलात्तर्ग- | 
तम्तनुनादिकं नेत्रे मद्धानस्करौवव्याप्यावां विस्तरेण प्रदर्णिति। अ्रनो र || 
न व्याष्यास्यामः।॥ निर्‌्ेदेणे र ुद्वप्रमाणमाद्ट । 


रष्रत्यागणितमच्छराचव्याप्तापमेव काषाये । 





स्वाद्ोरे्चाधद्तपफलमतालद्गाद्वप्राग्न्वा ।। २५॥। 


| 

स्वादो रात्रव्यातार्थ स्वाोातरार्ध काष्टात्यमपक्रमकाष्ठातगते। परेमायक्रम. | 
साधितस्ताद्ाताधमित्वचः। सवराचिविपये «पि परर्‌मापक्रमसिदस्वाद्धारात्रा- 
| 


परमेव निद्धन्वते । टत्येवणब्धना्तं परेमायमसिद्राद्धो चाध शणिकृतणणिरा- 





मतुल्वमिष्रन्यवेष्रमुनन्यया निकृत्य तद्रनन्यासाधितेनेष्टस्वाद्धोरोताधेन देत्‌ । 














ता > ~ भ -~ 











प्रोल्लपादः ~ 


तत्र नव्यमनराल्लद्भाद्वघ्राण्न्या मत्रि । लङ्कायां तदनाभागगतर्‌ाच्युद्यकालतराना 


्राण्त्या प्रागपरमण्टलन्या । पद्विकामण्डनत्येत्यर्ः। सा चापिलोद्यास्तमिति- 


~-~----~ ----~--~~- 





मवति । टृ मूनाभागस्योदवप्रनाणानवन । व्रतिराणिमानतु । टष्रराणे्तवा- 
त्यमुनाल्याभ्वां पुवग्राणिमानद्रवमानीव तवेद्तर कृवान्‌ । तदिष्टराणेलद्भोद्यमाने 
भवति । मेपादितस्तुलनादितय्र क्रमेण मुन्रावाः प्रवृत्तिः। ग्रलस्तच राण्वुदयाग् 


क्रमेण मवति । कन्यातान्मीनातान्चोत्क्रमेण मुनावाः प्रवृत्तिः। ग्रतस्तच दा 





ए्वुद्वाञ्चोत्क्रमेण नघति। ग्रैव चेरारिकं। यदि चित्यया परमायभसिद्र 


+ 


स्वाद्तराच्ाधतुल्वा कोदिनम्यते तदैषटत्यवा किवलीती दस्वाद्धो रात्रापगतेष्ट- 





कोदिलव्पिः। वचदीष्रस्वाद्ोर्‌ाचाधं रवती कोदरिस्तद्‌ा व्यासर्धे किवतीति 
घटिकामणए्टन्नगतर्‌ण्द्यत्वालव्िः। ग्रच प्रघमचेराणिके व्यापार्धं मागन्छार्‌ः। 
दिति स गुणक्रारः। तयोर्गुणक्रारृद्टारयोस्तुल्यवात्त रदु विना कम क्रिवते ॥\ 
दिनिनिणाः नववृ द्यानवनमाद । 

र्टायक्रमगुणितामन्तन्वां लम्बकेन द्धा चा। 

स्वाद्धर्‌त्रे नितिना त्तयवृदधिन्या द्निनिणास्सा ॥ २६॥। 
रृष्राक्रमत्वयान्नत्यां निद्धत्य लम्बकेन द्टृ्ा यल्नन्यते सा स्वाद्धार्‌तर 


[ रे 


स्वाद्धोर्‌ाच्रमणए्टलनिप्यत्ना दिनिनिणोः त्तचवृदिल्या नितित्रा त्ितिन्म- 





~ म 


एटलादृत्पत्ना। न्ितिव्येत्यवः। ग्रैवं अेराणिकं। बव्यवलम्बककोव्ात्तत्या 





मुना तदाघक्रमकोदा का भुनेति त्वालव्पिः। सा स्वाद््चरनिपणा। ग्रतम्लां 


हि 9 

















। 6 ञ्रायभरीये 


|| जन्या निद्धत्व स्वाद्ोर्‌ त्रेण विभनेत्‌। तत्र लब्धा चरेद्लन्या भवति । 
| म्रतेवं त्ैराणिके। षद्‌ स्वारारात्र रची त्या तदा व्यासार्धमएरते कियतीति 
|| व्यासार्धनण्टलत्यालव्पिः। चरद्लाच्रापिताच्रर्‌द्लासवौ भवति ॥ स्वदेणर्‌ा- 
| ए्वुद्यमार । 

उद््बति द्धि चक्रपाद्श्चर्‌दलद्धानेन दिविसपददेन । 


। ~ र १ ध 
| | प्रघमां “त्वश्नाघान्वा तत्साद्धतन क्रमात्रमतः ॥। २७८ ॥। 





|| प्रयमच्रक्रादौ नेषवृपमिघ्रुनाष्यन्नरद्लद्टोनिन द्विसपादेन । चरदलद्तानानिः 
पञ्चद्राघटानिः। उद्यति । ब्रच्चश्च मीनघटमुगाष्वस्तव्रा चर्‌दलद्धोनानिः पञ्च 
द्एघदििकानिर्‌द्यति। ग्रत मुगादिमिघ्रुनातानां षणां लङ्खाद्ास्तद्राणशिभवच- 
इद्त्वाुमिदीनास्स्वदेणोद्वा मवति । ब्रघान्यो तत्सद्धितेन । कवि,सिद्कन्वा- 
| व्वस्तुलालिचापाष्यश्च चक्रादौ चरद्लसदधितिन द्विस्पादेनाद्घतः। ग्रतः 
कवधादिचापात्तानां पणां राणीनां लद्धोद्बास्तत्तत्चरेदलयुतास्स्वदे णाद्या मवात्ि। 


क्रमोत्क्रमतः। प्रमादे प्रवमररोमेषस्च लद्भाद्मे प्रवमर्‌ाणिमेवे चर्‌दल 





ण्ोध्ये । वृषस्य द्वितीयस्य लद्काद्ये दितोचराशिगव चरदत्तं शोध्य । तृताघस्य 





भ 


मिघ्ुनस्व लङ्काद्ये ततोवर्‌ाणिमवं चर्‌दल शोध्य । दितीवपाद्‌ नूत्क्रमेण दैवे । 
 कक्टस् तृतोयराणिचरदलं देये । िंदस्व दितोयराणिचरद्ले देवे । कन्यावाः 
|| प्रवमराणिचरदत्त देवे। तुतीयपदि क्रमेण देयं। चतुधपाद्‌ उत्क्रमेण शोध्य | 
 इत्युत्तं भवति । गालस्यात्तरोत्नतवान्मोनाद्यणणोघ्रमुचति। ग्रतस्तेषु चरद्त्त 



































ध 
राध्ये । तस्मादेव कक्टाद्वण्णनर्‌ चति । श्रतस्तेपु चरद्नं दवै ।। इष्टकाले 


= = 
7्रान्तपादः 0 


एट़कानयनमाद्ध्‌ । 

स्वाद्धोर्‌ चेष्या त्तितिनाद्वलम्बकाद्धतां कृचा । 

विप्कम्माधविमनो दिनस्य गतणेपवो्ण दुः । २८ ॥ 
स्तितित्ात्‌ नितिनमाटल्ाठत्पत्नां स्वादोरचरे्त्यां प्रवाते दिनस्य गतघदि- 
कानिरानोतानधर्‌ाह्ने दिनस्य शेपघटिकानिरानोतामवलम्चकरेनाद्धतां कला 
पुनस्तस्मिन्‌ राणौ विष्कम्मर्धेन विमते सति शदुभवति । दृष्टकाले मका 
दुर्मति । दिनिस्व गतणेपवोण्णङ्कः । ग्रमो्टदिनिगतकाने मीषटदिनप्यकाले 
च एङभवति। दिनस्य गतरेपयास्स्वाद्धार्‌तरेटव्यामिति वा सवनः । ्रत्रव 
वैराणि । यदि चरिन्यातुल्यस्वाद्धार्‌चरषटन्यया लम्वकलुल्यण्णङ्कन्नम्यते तदेष 
स्वाद्धाराचेत्यवा कव्णङ्िताष्टणङ्लत्पि :। विप्ुवदिनमध्यक्रे द्धि चन्या 
स्वाद्टोर्‌तरि्टव्या । श्रवत्म्व्कण्णङ्ुः । स्वारोरात्रषट्यानवनतु । उत्तर्गाले 
गतगततव्यासुग्यश्चरद्ल्नाप्रत्विगोध्व नीवामादाय स्वाद्धा रा्ाधन निद्ध्त्य किठ्यया 
विमत्य लव्ये मृत्ां प्रलतिपित्‌। ता नितिनाट़त्यन्ना स्वाद्छारात्रे्टल्या नवति । 
दननिणगेते तु चरद्लप्रनेषनूत्यावाण्णोधनं । रत्येवे विेषः। णवे चित्या. 
वर्द्धय णिष्रस्य मूलने तस्व णङ्कोण्ावा भवति । शङ्च्छाववोमुतराकेादि- 
चादृान्यां चेराणिकादिष्टच्छया साध्या । छायावा नाटिकाकरणन्तु । द्रादूणाङ्न्न- 


एदना त्रि्यां निद््य्टच्छावाकर्णेन विमत्य नव्य मद्छणङमवति । तस्मा- 








| 


„ = 











0 
च्टविषिव्यत्ययकमणा गतगत्तव्यनाटिका भवति । शल्क्ग्रानवनमाद्‌ । 
विपुवन्नावागुणितस्स्वेष्टशणङ्कस्स्वलम्वकेन चेतः । 
्रस्तमयोदयमूत्रादन्निणतस्ूर्वट्यम्‌ ।। २६ ॥ 
वेट मदाण्धं स्वदेणविपुवल्त्वया निरेत्य स्वदेणलम्वकेन विमत्ेत्‌। तत्र 
सलव्यमस्तोद्मरचादर्निणतस्पर्वस्व णट्क्तग्ं भवति। नित्यदन्निणं णट्क्त्रं भवति 
गालस्योत्तरत्नतवात्‌। पूर्ग्रदणं चन्द्रस्वाघ्युपलन्णं । श्रतरेवं ेराणिकं । य- 
वत्तम्बककोव्ाक्तत्वा मूता तदा शङ्कोव्या का भूतेति । उमचत्र नेत्रस्या्त- 
निमित्तचाचेराशिकं घटते। ग्रघवा। लम्बकणद्ोरत्तत्या भूना तदेष्टणदोः का 
मुनेति तेराणिकं । ग्रवाकाग्रानयनमाद् । 
परमापक्रमनीवामिष्ट्याधाद्रतां ततो विमगनेत्‌। 
त्यालम्बकेन लव्धाकाग्रा पीपर त्तितिते ॥ २०॥ 
परमापक्रमन्रीवामिष्टठ्यवा सावनार्वस्य मुनत्यया निद्धेतां कुला ततौ त्याल- 
म्वकेन लम्बकाष्यत्रीवया विमेनेत्‌। श्रवलबम्बकेनेत्येवा्घः। तच लब्धाकीम्रा 
भवति। पीपर लितिप्ने। पूर्वत्नितिने यत्र रविद्धेति। ग्रपरलितिने यृ चास्ते 
गच्छति । तत्स्यानद्वस्व पू्रीपरृस्वस्तिकस्य चातर्‌ालनाता ्ितिन्नमणए्टलगता 
नीवार्वागरत्य्घः। भ्र्ेवं अेराणिकं । पदि मित्यया परमापक्रमो लन्वते तदे 


ठत्यवा करियानयक्रम रतोष्टक्रातिलव्थिः। यचवलम्बकोढ्धिकस्य नचरस्य त्रिया 


कार्णस्तद ्रक्रातिकस्व नेचस्य कः कर्णा त्यकीम्रालव्मिः। प्रवमतरैराशिके चित्या 











ह| 












































ह ; । ९१ 





| दारः । दिती त्रिल्या गुणकार्‌ः। ब्रतस्त्दूमवे विना कर्म क्रियते ॥ ्र्कस्च 


|| स्ममण्टलप्रवेशकातले शट्वानवनमाद् । | 
ता विपुवञ्छ्योना वेचिपुवद्द्ग्लम्बकेन संगुणिता। '" 
विपुवल्न्यया विमत्ता लव्यः पीपर शः ।। २९॥ 
विपुवटद्क्‌ विपुमणए्टल्नाटद्ग्गता। उत्तर्‌गोलनवा सा। ग्रकाग्रा। विपरुवन््याना 
चेत्‌। विपुवत्त्योनवा क्रात्या साधिता चेदित्यधः। वियुव््योनक्रालिसिदता || 


सोद्ग्गताकीग्रा लम्वकेन गुणिता विपुवल्न्यवा विमत्ता कावी। तत्र लव्य | 





्रतरापरसूत्रगते “कँ शदर्मवति। सममणए्टलणङहत्यः। सममणए्टलगति च्छ 
-काग्रातुतिते एट्कय्े। तत्रैवं तरेराणिकं। यव्यत्ततुल्येन णङ्क्तयेण लम्ब 


भ 


| 
| 
४ नल्चण्णङ्लम्यते तदर्ाग्रातुल्येन शच्प्रेण क्णङ्रिति पममण्टलणङक- 





= + 


लव्यः ।। मध्याङ्कगङ्‌ तच्छावान्चादर । 
तिततरादूत्नतमागानां वा न्या सा पर्‌ा मवेच्छदुः। || 


मध्यात्नतमागत्या काया शद्ास्तु तस्व ॥ २२॥ || 





मध्याक्रकान्े दृत्तिणत्तितिताटृत्तर्‌ ्तितिनाद्ा बावदिरंणेहनतो “करी भवति 
तावतां भागानां या त्या भवति सा परृणङ्मवति। मध्याङ्ृणङचिर्थः 
वमध्याग्यावदिरंणेरवनतो भकी भवति तावतां भागानां यान्या मा तस्व 


एटाश्छा्रा भवति । मध्याङ्गच्छवेत्यध्ः। दन्नतिणगाले क्रात्तिचापात्तचायवोयीागा 








कि (क लि न ८ ~ अवतिवीनं * ~ ^~ 
<कावनतिः। उत्तरगोले तवेविवरेमकावनतिः। अ्रवनतिद्धोनं राणिचयमुत्नतिः ॥\ 


| 
| 
| 


| 
| 
































^ == ` न ज 
म्रायबद्धाव 


टृकृनेपत्वानवनमाद्ु । 


मध्वन्योद्यनीवासवगें व्यासदृलच्छते = 4 स्वात्‌ । 


तन्मध्यत्याकृत्वोविशेषमूले स्वद्कन्ेपः ॥ ३६ ॥ 


मध्यलग्रस्व दृत्तिणापमधनुरत्तधनुपोीगस्व तीवा मध्वत्या। मध्यलग्रस्यात्तरा- 
पमधनुरृत्तधनुपोर्‌तरस्य नोवा मध्यत्या। नितिने यत्र तत्काललग्रमुद्यति 
तत्स्यानपूर्वस्वस्तिकयोारतरालनीवा सोदवत्येत्य॒च्यते। सावनलप्रस्य मूनन्याप- 
क्रातिद्धता लम्बकमातितोदयत्या मवति। सवगः परस्परनिद्धतिः। मध्यत्यो- 
द्चत्यवोस्सवगे व्यासाधन्टरेते चल्नम्बते तस्य वग मघ्फयावगाद्िणाध्य णिष्रस्य 
मूले पत स्वदृकनेपः। यस्य ग्रद्धस्य रवेश्ाणिनो वा मध्यल्रे परिगद्धोत 
(== टृकृलनेपत्या मवतीत्वधः । टृकृत्ेपलग्रवमध्ययोर्‌तरालनीवा टकृनेषन्ये- 
त्युच्यते । पयग्रदणे रवेश्चन्द्रस्य च मध्यव्याटृकुनेषत्ये पृथक्‌ साध्ये । युक्तित 
च्हेव्के नेवा । तदन्यत्र ्रदणित। मध्यलग्रतु वृहि नतामुभ्यो रविस्थित- 
राणिनागादत्क्रमेण लङ्कोदूयामूत्विणोध्य तावतो ्णीन्‌ रवै विणोध्य साध्यं । 
ग्रपराह्ने तु नतप्राणेभ्पं रविस्थितमागात्‌ क्रमेण लद्कोदयासून्विशोध्य तावता 
तणीन्‌ रवौ प्रनिप्य साध्यं ।॥ टृगतिन्यालम्बनयेाननानय्रनमाद्ध । 

ृ्टरकूलैपकृतिविणेपितस्व मूलं स्वदृगतिः कृवशात्‌ । 

नितित्े स्वा दृक्‌ कावा नृत्यासाधं नमोमध्यात्‌ ।॥ २8 ॥। 


द्धतुग्रता स्वच्छा टृग्त्या वा स्वदृगतित्या वा दृकन्नेयत्या वेत्वधः। सा 










































~ 
ग्राललपादः ४८६ 


व तितत मवति नमोमध्यात्‌ त्ितितनाता मवति व्यासाधतुल्या भवती. 
त्व्ः। तदा कुवणाद्रमिवणात्निप्यत्नो दृमभेदो व्यासार्ध मवति । मृव्यासा्धनुल्ये 
दर्मेद्योननमित्य्वः । ग्रतराने भनुपातात्‌ कल्प्य । ्रतो दम्गतिन्यां मृव्या- 
सार्धेन निद्धेत्य चित्यया विमत्य गतं दृग्भेद्योन्नन मवति। प्रद्रणे तल्लम्ब(न 
भवति) टृकल्तेयत्यां मूव्यातर्धेन नित्य चित्ववा विमन्य लव्ध प्रण 
न(ति)बोनने नवति। दृण्यात टवं लव्य दृकणएव्लगते कर्णी लम्बनयोन्नं 
भवति । ग्रनेन प्रणि न व्ववद्धार्‌ः। वुक्तिविपंने वेतदरपि वेन्ये। लम्बनवोन्ने 
नतिकाननच्र चित्यया निदत्य स्वेन-स्तेन याननव्यासेन विमेतत्‌। तत्र लब्धं 
तस्य तस्र लम्बनलिप्रा नतिलि प्राञ्च मवतति। ग्रकेन्द्रानतिलिप्रातर पूर्वगरद्धणे 
नतिर्मवति प्वीतकालच्छोध्वा । ्रयराहनं देवा । टवं संस्कृतं पर्वते स्यु 
ए्रणिमापतात्तमित्युच्यते ।1 चन्द्रादानामुद्ास्नलग्रसिद्ये स्वस्वविन्ेपेण टृकृमाद्‌। 
विन्नेपगुणात्तव्या लम्बकमक्ता भवेदृणमुद्कस्चे। ˆ` ^ ' 
गद्ये धनमस्तमवे दत्तिणगे धनमृणं चन्द्रे ।॥ २५॥। 
विन्ेपगुणिताल्छया लम्बकमानिता लिप्रात्मकं दृकफत्ते भवति। यउद्कृस्परे । 
ग्रपमण्टलाट्द्कस्ये चन्दरे। यदवे ऋण । उत्तरविन्नेप उद्वविपये तदरूकूफल्ते 
चन्द्रे णे कावयमित्यध्ः। ग्रस्तमवविषये तत्फन्ने चन्द्रे धन करात्‌ । दन्िणणो 
धनमृणं चन्द्रे। दनिणविन्ेप उद्यविषये तत्फले चन्द्रे धने कार्वे। तत्का 
सचन्द्र तत्‌ क्रिवते । तदाननं दृकुर्म । श्रायनं दृकृमाद्‌ । 


-~-~--- ~ ------- ------ -- -~ ------------~ ~ न ------------- - ~न | = क्‌ --~ नन - 





~ ज 








€ 2. [> 
ए 2 ञ्रायभदाये 


विन्नेपायक्रमगुणमुत्क्रनणं विस्तर्‌धकृतिमक्तं । 

उद्गृणधनमुद्गयने दत्तिणगे धनमृणं वाम्ये ॥ २६॥। 
उत्क्रमणं विन्नेपायक्रमगुणं । सायनचन्द्रस्योत्क्रमणे कोवा उत्क्रमत्येतवर्घः । 
तदिन्नेेण परमापक्रमेण च निद्धत्व विस्तराधस्य व्यासाधस्च कृत्वा विनतेत्‌ । 


तत्र लव्ध निप्रात्मकदृकूफन्तं भवति ।) उद्गृणघनमुद्गचने दत्तिणमे । उदगयन 





उद्ग्विननेपे तत्फल चन्द्र अणे भवति । ततर दत्तिणगे विन्नेपे तत्फल चन्र 
यने मवति उद्ग्द्त्तिणमे च क्रमाटृणं। र्ति व्रोत्ं।॥ धनमृणं वाम्ये। 
द्स्तिणायनगने चन्र पूर्वक्रमादनमृणच्च मवति। उद्ग्विन्नेपे धनं । दृत्तिणविन्नेय 
वरणमित्यर्थः। ्राचर्विण स्नूलद्रपं टृकूफालद्रवमिदध प्रदतं । नतु तृच्मद्रपमिति 
3 । म्रस्मात्‌ स्व्रलदयात्‌ सृल्मरय वुत्ता सिद्यतोति मावः। चस्व चन्दरस्वा- 
द्बास्तलग्रमयेत्तिते ततर दृकुमद्यै कारवे नतु ततो न्यत्र ॥ चन्दरा्कमूमिमू 
च्छाचानामकेन््य्रद्णवाश्च स्वरयमाद् 


चन्द्रो नलमकी ्रिमृदरष्कायापि घा तमस्तदि । ू 


~ न ० ~ ¢ 

ङाद्यति णो स्रव णणिनं मद्धती च भूच्छाया ॥ २७॥ 

चन्द्रा त्रलात्मकः। श्रकी °प्रिमवः। ~ । तस्या = काया 
मच्छावाष्या सा दि तमः। पूर्य ग्रद्धण्ातले शणो क्ाद्यति नतु टाद्धः। 


ग्राणन प्रङणकाने गद्धतां भृच्छाचा क्षादयति नतु राङ्क ॥ ग्रङृणकालमादे । 


सपुरणणिमासात्ते ५क पातासत्नो पदा प्रविशतीन्डः। 
























































सः ; ४. | 





मूच्छायां पन्ना तदाधिक्राने प्रद्धणमध्ये ।। २८ ॥\ 

स्फुटणणिमापतात्ते लम्वनमंस्कृते °मावास्यातकाने पातासत्ना ल्यविनेपश्चन्द्रा 
दाक प्रविाति तदाधिकोन ग्रद्धणमध्ये। ब्रधिककालस्वाल्यकालस्य चन्द्र 
दणस्य मध्ये तदा भवतीत्यर्थः । पत्नाति पौर्णमास्वते वदा चन्द्रो मृच्छावां 


|| प्रविणति नदा चन््रयङणस्व मध्ये मनि । क्रैधित्त स्पुणणिनासातं केव. 
| हि हि भ 





नमनावास्यात्े तच ग्रङृणमृधगते मवति कदाचिद्रलमधोगनं भवति। (र्तिव्या )._ 


४ 


|| घ्याते ॥ मच्छवदिष्यमाद्‌ । 


भूरविविवटर्‌ विननेदरगुणितत्त्‌ रविगरविेषेण । 
मृच्छावादीर्घवं नव्य मृगालविप्कम्भात्‌ ।। ९ ॥। 
 भ्रविविवरमर्स्य स्फुटयोन्नतुल्यै तद्रूगुणिते मृव्याततयाननगुणिलं कवा 
रविभूविणेपेण रविव्यासमव्यासवेार्‌तरेण याननात्मकेन विमेन्नत्‌ । त्र घ्म 
मृच्छायाया दर्ये याननात्मकं भवति । नृगालविष्कम्मात्‌ नृव्यासाधात्‌ । नगाप्नस्य 
मध्यात्प्रमृतद्‌ क्ावदिर्घ्यं नवतोत्वधः।। मृच्छायावा्नन्द्रकल्ाप्रदणे व्यासवात- 
नानवनमाद्‌ । 

ङावाग्रचन्द्रविर्‌ मूविष्कम्भेण तन्‌ समन्वस्तं । 

मच्छावया विगक्ता विव्यात्तमसस्स्वविषप्कम्मं \ 2०॥। 
रावाग्रचन्द्रविवरं चन्द्रस्य स्फृदरवातनकर्णेन दान क्ाचदि्यमित्वर्थः। तदृव्यान 


र मृच्छा दूष्येण विनननेत्‌। तच लव्ध चन्द्रमा तमसा भृच्छावावाम्स्व- 


ज 


























| ९६ ्रार्वभरीये | 
विष्कम्भो बान्ननात्मक्व्यास्तो मवति। तं व्यासं चित्याकर्णेन विभनेत्‌। तत्र 
सत्य लिप्रात्मकस्तमोव्यासा मवति। श्रकेन्दाश्च स्ववोन्ननव्वासं चित्याकर्णोन 
निद्त्य स्वस्यःटयोतननकर्णेन विनत्य लव्यं लिप्रात्मकस्वव्याप्ता भवति ॥ 
 प्ित्यधीनयनमाद्ध । 

सपकी्धस्य कृतिश्यणिविन्नेपस्व वितं शोध्य । 

स्वित्वधमस्व मृत्ते नेये चन्द्रा्वादिनमोगात्‌ ।॥ ४१॥। 
सकारस्य कतेः। सूव्ररणे पर्यन्धोरविम्वयोगार्धस्य वर्गाच्छणिनो विन्नेपस्व 


विते णोध्यं । विशोधेदित्यथः। चन्द्र्रद्णे चन्द्रतमसोविम्बयोमाधस्य वमात्‌ 





कोवलस्य चन्द्रविनेपस्व वर्ग विशोधयेत्‌ । तच वच्छे तस्व मूतं स्वत्र्ध || 


(क ^~ ^~ ^ (शेः ~ (व | 
भवति । स्थित्यधसाधनमित्वधः। तत्‌ कघमित्यचाद्‌ । चन्द्रार्कदिनिभोगादिति । 





नस्मान्मूलात्‌ पष्टिघ्रादूकेन्दो्गत्यतरेण स्वित्यधनारिका मवतीत्यधः। चन्द्र. ` 








स्व तास्स्फुटा मवति। पूर्णे तु स्वित्यधकालतेनूतेन लम्बनकालेन 
तासस्ुटा भवतति । मध्यकाललम्बनस्यणकाललम्बनयोर्‌्ंरण वतास््यण. | 
म्वित्यधनारिकास्स्ुढरा- भवति । तघा मोत्तकाललम्बनमध्वकाललम्बनयो- 
र्तरेण बुना मोन्नस्वित्वधनारिकाश्च स्फुटा भवतीत्यघः।॥ विमदाधकाला- 
नवनमाद । 

चन्द्रव्यासधानस्य विलं वत्तमामवाधस्य। 

विन्नेधकतिविङान तस्मान्मुने विमदीर्धं ।॥ ४५ ॥ 














= ; ९ 


चन्द्रविम्वाधलीन तमोाविम्वाधं प्रत्तस्य वमाद्धिन्नेषवर्गे विणोाध्य वच्छिद्रं 
तस्मान्मूतल विमदाधं विमद्‌साधनं भवति। तस्मात्‌ पष्टिघ्राद्केन्द्ोगत्यत्तरेण 
विमदार्धकाललो नाटिकात्मको भवतीत्यर्थः ।। प्रस्तणेपप्रमाणमा्‌ । 

तमतो विष्कम्भा एणरिविष्कम्माधवर्तितमपोक्छ। 

विन्नेषाव्यच्छेय न गृ्छते तच्छणाटुस्य ॥ 8६ ॥ 
चन्द्रविम्वाधं तमोविम्बाधादिणोध्य पिष्रं विन्नेपादिणोधयेत्‌। तत्र यच्छये 
तत्तल्यश्न्द्रस्य भागस्तमसा न गु्छते। टोपलिप्रासमानलिप्रा न गुद्छते । 
दत्यर्घः }। तात्कालिकग्रा्तपरिज्ञानमाद् । | 

विन्नेपव्गसर्तिात्‌ ल । 

सपकाधाच्छोध्यं शेषस्तात्कासिको ग्रासः ॥ 22 ॥ 
(विन्नेयकृतिनुतादिट्रकालकायरनस्ित्यधकदिर्वगावन्मृन्ने तत्‌ सपर्वधकृनेवि- 
रोध्यं । तत्र चच्छपे तत्‌ तात्कालिक्ग्रासप्रमाणं मवति।। स्यमान्नादिक्नानमाद्ध। ) 
मध्या्कात्‌ क्रमगुणितो तो दृक्निणतो विस्तरतो दिकि। 

स्यित्यधाचार्केन्टोखिराणिसद्धितायनात्‌ स्प्यो ॥। ४॥ 

(मध्या्तात्‌ ्रमगुणितो भत्तो ऽधविस्तर्‌ टतः । नतत्यया गुणिताक्ततया तित्यया 


भक्ता । तन्चापप्रमाणा दिग्मिवति।) ग्रा्तवत्तन भवति। दत्िणतो (दि,गम- 


*) प्ररतकदरयेऽपिं व्याष्यानं लपिटिलं । तम्मात््रकाणरिकःव्याष्यानमिद्‌ लिखितम्‌ 1 ^स्थित्यधत्तत्रमध्यप्रागतोतकालः । 


| #े 99 ह ~ व्नन्रा 
मध्यकाल्लाटूष्वमेष्वकाल रट्कालः स्थित्यधन्तत्रादि्कालल  टति परम्तकट्टयेऽप्यत्रप्रिष्ट॑ख्रण्डवाच्म्‌ । 























९ 


6६ © ^~ =~\ 
अ्रचगद्धाव 


नरया क टः न ् ~ ~~ ~ [= ब, 
1 म मन्न्न-------------------------------~--------- 1 | 
# 1 § । 
| 
1 §: 





शयाक्गात्‌ (वरभागे) द्ननिणं वतन मवति। [दल्तिणतो दिक्‌| प्राकूपाने 





ततेस्स्यणे दृन्निणवलन भवतीत्वर्घः। प्चात्कयाले उत्तरवनलने । (मध्याङ्गे) 





|| न दिग्मिवति। चन्द्रस्य सविपराते सर्वत्र मवति। टतद्नवन्तने स्वित्वधीच्च । 

स्यित्य्धव्देन लन्मूलनूलो विन्नेप उच्यते मूर स्पुटनतिख् वलन मवति । 
। तस्व नतिवदिगवति स्वर्णे मोत च। चन्द्र्रद्णे चनद्रविन्नेषा वत्सन भवति। 
। तस्व विननेयव्यत्यात्‌ स्यते मोत्ने च दिग्भिवति। ्रकेन्टोलिराणिसद्धिावनात्‌ । 


[ऋ 


ग्रनणब्दैनायक्रम उच्यते । चरिराणिसद्धिताद्काञ्चन्दरान्च निष्यत्नो “क्रमो «पि 








। नलवारकेन्दोर्वलनं भवति। प्र्णे। रति। म्रद्रणे। रत्येवाघ्नः। टतदावनं 





वतनन । ग्रस्य दिता विम्वस्य मुवि भयनवद्वनि । चन्द्रस्य स्ये 4वनवतु | 


माने जचनव्यत्यवात्‌। चन्द्राच्त्ययेन सुचावनवल्तनं दिम्मिवति। ्रन्वत्तना- 


| 

| 
8 कृचा र कला नीवामादाव संपकार्धन | 
(व (श (0 र. * * €~ | 
निद्धत्य सरत्यया विनन्य लते विन्नं संस्करुवात्‌। ततु स्फुटवननं मवति॥ | 
| 

| 





गृद्धीतविम्वस्यान्वणानादध। 


|| ्रगरद्टणात्ते. धूम्रः वण्टग्रदटणे शणो मवति कृल्तः। 





| स्वग्रामे कपिलस्स कललाग्रस्लमोमध्ये ॥ 8६॥। 





्रग्रद्णे प्रारम्भ। ग्रते माने समाप्री च। चन्द्रा ध्रम्रा मवति। वण्डग्रद्णो 


-रविन्वे गृद्धोलप्राये क्तवर्णः। सर्वग्राने विमद ताने सति कपिनः। सव- 





। प्रण ऽपि तमोमध्ये प्रविशति सति कृल्तलाम्र(वणण्णणी मवति) । चन्द्र- 












































= ९ 
नात्तपाद्‌ः १८ ९ 


वदूर्कस्ापि वणा रति प्रकाणिकावामुतो ॥ प्र्धग्रदृणे दृष्यनागनाद् । 
ूर्वनटपरिधिवोगे अकाष्टममागो भवत्वनादि्वः। ` ` 
भानोमामुर्‌भावात्र स्वच्छतनुवान्च एणिपरिपिः ॥ २०॥ 

ूर्ेन्टोः परिषिवोगे स्यणादावकविम्वस्वा्टनमागो प्रस्तो “प्वनदिथ्यः। द्रष्ट 

मणव्व दत्यर्घः। तत्र दतुनाद् भानोरिति । पूर्वस्यातिनामुरतरात्‌ नननमवस्व 


णणिनः परियिरत्यच्छवान्च । ग्रासतताकर्रिनिनिष्णणिपरिपिरच्छ्यं समवति । 


ग्रटममागाधिके ग्रस्ते तेनाष्टमांणेन सद्धं प्रस्तमाग उपलन्वते ॥ टवं स्वणा- 


छखप्रतिपादित्रद्धगत्यदिदृकमषादात्‌ स्फृटवमाद्‌ । 
न्नितिरविवागाद्िनकृद्रवान्दूवोगात्‌ प्रापितेन ः। 
प्रणिताराग्रद्धयगात्तयेव तादाग्रद्धास्सवं । ४८ ॥। 
रद्ध तच उदिति जका भूरवियोगान्‌ प्रसाधितः स्फुट इति कल्यितः। चथा 
वृवापरसूत्ायरे सवेहदयास्तमवान्च गोात्ातगतो °क इति कल्ययने। दननिणा- 
तर्‌गतिनिवृत्यावनगतिघ्रेति च वृ्ापरसूचगत्टच्छवया दन्निणात्तरगतण- 
च्छावया च तात्कालाकस्साघ्यत। ट्व वद्धनिः प्रकारैः प्ररल्याचादितो 
<वस्स्यढ र्ति कल्पितः। रत्य्ः। टवं प्रकारिकावामदितं। एतेः प्रकार 
मदिस्सायनार्क टव सिध्येत्‌ नतु टृगानातः। श्रचनचनननच्च प्रतिकालं मित्र 
युता तत्परिलानच्र गणिताकाटेव मवति ')।) शाखस्य मृलमाद् । 


†) श्रतः पर कतिचित्वण्टितव्राक्यानि पृ्तकदटये टूप्यन्ते । तद्या । रतः कचिदेवमाहूः । कृत्तिकादितार्‌काणां 





[त 2 त व = ~~~ 



































१०० ब्रार्यभदाये मोलपादः 
सदसन्त्ानपमुद्रात्‌ समुदते देवताप्रसादेन । 
सन्त्ञानात्तमर्‌ल्नं मघा निमग्र स्वमतिनावा ॥ ४९ ॥ 

सद्सन्न्ञानर्‌लवता व्योातिश्णाखराल्यतमुद्रात्‌ स्वमतिनावा स्वमत्याल्यां नाव- 

माद्रेन मया तन्मध्य प्रविष्य तत्र निमग्न सन्न्नानाष्यमुत्तमर्‌ल्नं दैवतापरास्स्व- 


परमुवः प्रसदेन स्म्यगुदरत। स्ववंनुवोदिष्टा्घप्रकाणनमेव मया कतमित्यघः । 


- सत्तिप्रवन्चाचर सिध्यति।॥ ब्रघोपपंद्धटति । 


ग्राचनटीयं नाप्ना पं स्वायंमुवे सदा व्यत्‌ । 


सुकतानुपोः प्रणा कुर्ते प्रतिकल्चुकं यो “स्य ।॥ ५०॥ 


र्वमादिकाले वठ््योतिष्णाद्य वेदात्समुदुत्य य्रन्येन लोके प्रकाणितमासीत्‌ 


सदा सर्वदा सद्रूतं तदेव मघा नाघ्रापमढीवमिति तचे प्रकाणिते। ग्रस्य 
एाखस्य यः प्रतिकल्ुकं कुक्ते। दोपोत्याद्नेन तिरस्कटृणमित्यघः। तस्य 
मुकृनाव्रुपाः प्रणाणस्स्यात्‌ ॥। 

परमादाश्चर्‌ष्येन कृतेवं मटदोपिका । 

प्रदोच्यत्पं सद्‌ा व्यातिण्णा्न्नानां द्धदात्सये ॥ 

रति मट्दोपिकायां गोलपाद्‌ः 
रत्याघमटीवे समाप 

णा्रोदितुः ~ - ~ वरो तासामुद्यलग्नं मध्यत््नमरतलग्नज्च सम्या्ञात्वा पनर्‌कस्याधास्तमय वद्धिकायन्त्र मंभ्याप्य 


१9 [क (चे ७ > ^) क 
तन कातक्ताट्‌ना ~ ~ यन कालन वष्र ~ 


द [न्क = । €^ 6 
) प्रतिक्लको यो ऽस्य । र्ति पठनीयम्‌ । दीपिकाव्याख्याया व्याकर णविहुडत्त्रात्‌ । 












































> 
छ | 
गोतिकापादे पराङ् | 

मङ्धलाचर्‌णम्‌. . . „ . 
द्गोतिकम्चोपयागिनी परिमापा ., . , . . . . .,... ९ 

„ चतुचरुगे दव्यादूर्नां भगणसष्या . . . . . . र: 8 


नद्रयातमगणाश्च मगणारम्मकालश्च 
१ कल्यक्ालाततगतमनवा गतक्राल्च 
3 र्‌्वाद्विनाग श्राकाणकच्यावान्नप्रनाण व्राणकलयाः नेचरसाम्ये 
ग्रद्टनत्तचकच्यायाननप्रमाण च . . 
५ वोत्रनपरिमितिमृम्वादेरवीतनप्रमाणे च. 
\ प्रद्णामपवानप्रमाणं नरप्रमाण च. 
° कनाद्‌ानां वातमागा मन्दून्चाश्च . 
: स॒वादानां मन्दवत्तानि एनिगुर्कनमगुवुधानां णोघ्रवत्तानि च 
॥ वाक्रणा नुम्मे पद्‌ वृत्तानि नृताचेः कच्चाप्रमाण च 
| ८० व्याधान . . 
| 


| 
| 

| | २? चन्द्राच्चनमणा वृधमृगृणाध्राच्चनमणाश्च कृ > गुरुगनद्यस्यणा णाध्राच्च च च_ 
| 
॥ 








द्एगीतिकम्रपरिन्नानफल्तम्‌ . 
प्रवमः धाद्‌ः समाप्र 
गणितपादे 





९ प्रतिज्ञा 








































२ दग्रल्ान्मल्याना तन्ना 
३ वगल्त्रद्रय घवनस्यदरय च 
> वममत्तं १ 


प्रेटाफलानवनं . 


 मद्घनतानवन 


राणिसेवमाद्राणिद्धयानयन 








त्रनक्रमणिका 











घनमृल , . | १ १ 
त्रमुननेत्रफल्ं घनिमूनफ्तं च .. 
वृत्तसे्रफल्ते घनगोत्लफत्ते च 
विपनचतुरृ्रादीनां नेचरफल . वि 
सवेषां नेत्राणां फल्लानवन व्याप्ताधत्‌ल्यत्वात्नाने च 
वृत्तपरिषिप्रमाणे . 

नोवाधरिकल्यनाविपिः 
मीतिकक्तवणट्त्वानामानयने . 

वृत्ताद्परि कल्यनाप्रकारः 

वृत्तविष्कम्भाधानयनं 

कायानवबन 

वतव्यानवने मूतनानवन च . 

कणानवन श्रधन्यानयन च 

एरदयानवन .. 

















गच्छानवन्‌ . 


वरमघनवोः सद्लितानयने . 
दविराणिपेवगानवनोपाचा्तरे 






































मी भि द 





मरनक्रमणिका 


(6 
अराणिवं 
मित्रानां पसवणोकरण . 
व्यस्तविधिः 
पटघनानवन . . . . . 
ग्रव्यत्तमृल्वानां मृल्प्रद्न . 
प्द्ठातराद्रद्धयागकालानयन 


कुट्कारगणित . 


दरितोयः पाद्‌ः समाप्तः 


अ 


कालक्रियापाद्‌ 
कालविमागः नेचविमागश्च . . .. 


व्िगस्ल्या व्यतापातमष्या च 
उन्चनीचवृत्तपरिवती गुर्वपीणि च 
सोर्‌चान्दरतावननानचमानानि . . . . 
ग्रधिमासावमाद्नानि . | 
मनुष्यपितृदूवानां संवत्सरप्रमाणं . 
व्राच्यदिनिव्रमाण . . 

उत्सर्पिएयादिविमागः 1. 
ग्राक्चप्रणयनकालः स्ववय्रमाण च . . . 


गुगाब्यार्‌म्मकरा्तः , 
ग्रद्धाणां [व 6 , , 








@ ॐ ® ॐ # 





















































र ०४ श्रन॒क्रमणिका 


९६ समगतोनां मन्द्शोघ्रगतित्वं कच्यानिदात्‌ . 
8 राणिनागकत्तानां मानानि . . . + +... ......, 
९५ प्रक्क्च्याणां क्रमः . . . . . .. .... . ..-.. 

९६ ग्रद्ाणां द्धोराधिपत्ये वाराधिपत्य च . . . . . .. 

९० टृभ्विषम्यकारेणं .. . ~ ~ - ^^. ~... ^... 
९८ प्रतिमाएटलप्रमाण तत्स्यान च . . . 

«^ मध्यस्फृरयोर्‌तर्‌लप्रनाणं . . - . - - - . 
९० श्रूनषघ्रक्ारा ज~ ५ 
२, उच्चनाचवृत्तग्रमणप्रकारः 


५ 

२३ । मन्दूणीघ्रवोणधनविमागः स्पुटक्रमश्च . , 

२४ 

९५ मृतार्‌प्रद्विवानवनं . . . . . +. ........... 
तृतोः धाद्‌ः समाप्तः 

गोत्तपादे 

९ अषमणटलसष्थान ^ ^~ ~ 

२ ग्रपक्रममण्टलचारिणो ग्रद्धाः . . . . [ 

: विनैपमण्ठटलसंस्यानै . . . . . . ~. ~... ......, 

3 चन्द्रादोनामुद्चास्तमयपरिज्नान 

५ मैम्यादः प्रकाशद्धेतुः . . . . ~. - ~~. ~~. ~ ~. . 

\ क्यामुवोः सस्थान . . . . . . . .-..... | 

° मूगेत्तस्वव्रपं . .. . . .. .. 

° मूमर्वृपच्ौ  . . .. .. . ~... ......... 
























































क १ 
ना १०५ 


1 ग... 4 ~“ ~ 
० भपज्नरस्य प्रमणद्धेतुः . . . - . ~. . ~~... .-.- ० 
९९ मेरृप्रमाणं तत्स्वखप च॒. . - - . ~... ~~... ण 
९२ मेर्ेवटवामुलावस्यान . क क्वा व 
९३ भचतुभागातरातलगता्तचा नगः . . . . . . . . . .. . . छ 
8 त्तद्ोन्नविन्योरतर्‌ालप्रदेणः . . - . - . - ... ~... .- धे || 
९५ मचक्रस्य टृण्यादृण्यविभागः . .  . . . ~... .. . . . 
६ भचक्रे देवासुर्‌द्र्वमागः . . . . - ..-- ~~~ ~~~. . > | 
° देवादीनां दिनप्रनाणं . . - ~ - ~... ---------- ८ || 














गोलकल्यना , . . , .. ............-... प्र | 





<° द्रष्रवणाद्यङधविमागः . . . . . . . ...-..... . . ष 
९ दृच्नाटले दृकृन्नेषमए्टले च . . . . . . - ......... > || 
-; गोलग्रमणोपावः . . . . . 8. 
|| =: न्नेचकल्यनाप्रकारो भ्नावलम्वका च . . . . ....... - प्प || 
| 1 "^~... 4. ~. ~ . + १६ || 

| 

















२ निरृनदेणे रष्यद्च््रमाणा . . . - . - - ~ ~~... ~~ ~~ 
- ; १ 11 ण ~ ५ = 
२० स्वदेणर्‌खवद्घः . . . . ~ . . ^. ~ ...-.-.-.-.-.-.- .ष् || 
२ इष्टकाते णङ्क्तानघनं . . . - - - ~ ~ ~~~... ..-. -प्रे | 
0 वान + , १० 
वाधना 99 ष.ः.ःष.ˆूाुष. 3 -३.---- १ 
ग्रकस्व समप्रवेणकाल शङ्क्ानवनं . . - - - - ~ . . ~ ~ ~ ~ ९५ 


























- 
१०५ तरनक्रमणिका 


|| ४९ मध्याक्नणद्धस्तच्छावा च .. 

:३ टृकूलेपत्यानवन . . . 

| : टृगतिन्चालम्बनयोननानवन . . 

:५ विन्नैपेण दृकुम 

४६ = टरम . . 

:५ श्रकेन्दूग्रटणस्वग्य. 

५" प्रदणकालः . 

+ मृच्छायदिरघ्य . 

० व्याप्तचात्ननानयन 

५ स्ित्यधीनवनं 

विमदार्धकालानयन 

| : ग्रस्तणरेपघ्रमाणे . 

तात्कालिंकम्रासघ्रमाणौ 
ग्रा्तवसलनमावनवललन च 

५ गृद्धातविम्ववणाः . . . 

मूवग्रद्णे “टृष्नागः . आ... 
, शाखप्रतिादितग्ररगत्वदिरटकृसवादात्‌ स्पुट्व . 
णाखस्व मले ` 

उपसदः . .. 


























.& 
$ 


चतुः धाद्‌ः समाप्तः 


























प्रुटिपतज्म्‌ 


--~-~~- ~ 


चधटम्‌ मखम्‌ पृः पक्ङ्ः 
^ ९ ६ १६ 
गोतिका गातिक १७ १६ 
णा णो १८ १८ 
धरन धन १९ १8 
© ¢ १८ २ 
सपादान्‌ तव्रादात्‌ ए ट 





म > 1 अ ~~ ^ ~ 


क) 97 ४. व. 711,, "णपि. 


^ ~ ~ ~ 








धि 
ये नी 





| [र 
॥ 1 














ऋक 
ह 


{१३ 
ध 
च्य 6 ॥ 
१1 ^, ॥ 


४६ इ, | 
|) > १.९8) ५ 
+> ११९ ११ 





1 {1€ ॥३५८ १३८८ ऽञ्‌ #ला० ५. 


1.05 ^+1ए८1८5 
1715 १००4 "७ 2.० 


श्प 07 (1170 प्चा+ ए+ प्ति 





| 0 2338 9/77 













। ॥ ॥  ॥।। । || त ~} 
। | | | | । | ॥ | ॥ 10 । । | ॥ ` । 
| 
1 | 1 


1 ॥ | 


| | |||||' + ॥ + { ॥॥ | । 
॥॥॥॥१8 | 
| ||॥|॥ 19 ॥१¶॥ 1 1॥॥ (| || 
| | ||| ॥ ! + १) ।।| | ॥॥ / ४ | 
0/01101 ॥ 11.41 ^| (070 |. 
|. ^ || || 17) (91 | 
। ॥। | ||| 4 । 
। । || || ॥ । | ५.३ | ` । ५ ॥ ५१ (4. 
|" ॥ 4१ (व 
।।१ |^ |। । , त ॐ । । च. ॥ ४ 
"| 111 10 | (# १ ४ 
|! || । || । || । | ॥॥ (1 त का 
। ।| । | + ॥ | । 11) | १। 1, 
| || \ न 1/1. 11|| ५ 
॑ | | | | ॥\ 1, । । || ४  १\। 
"1 11 | 0 1 
' । "1 ॥ 1/1 71 क 
। १ । क | ५ 
(^ | ।॥।। ॥||| 1. | (पि |^ 
। । | ५ | | १ \ | ॥) | ॥ | 
| १५ ॥| । 1 ॥ 8 # || (भौ |+ ॥ ॥ 
। ॥ , । | प र । ॥ ॥ । ॥) 
| । । । । |} + | ॥। + ५ ([ 
|) । ज) | त (01 १) ी । त 1 1/1. । 
५ 1 + ^ 11/11 
१ 8 #॥ १ | | | ', ।। | ॥। = \) | त | † ८), 
, |+ (४) ॥\ | ३। ॥ =, ॥ १4१ ॥।\ । | ॥ ॥ ।' + ॥॥ 
& | । । ९ ।) +| | | । । | ५ ) 11 (6 ॥ ॥ 
1" "11 "10 1 
॥ । 1१4 । । । | 1 ॥ ॥ 1 (4 ११ |॥ ॥ 1 4 
॥\ 4 14 । + || । । ॥1॥ | 1) ॥। त । । 
१। | | ¶ । । ॥ | ॑ 1 0१ ५/ । । ॥।॥ 06 | ॥ 
| | ॥ । (4 | + न कव । 0.11} 
। ।। । ॥ | | १, ॥? + । | १ त |“ | ॥)| + । 
। ॥ । 11104 | 111 ॥ 
1 | । | 1. ॥ ` 1 । + 1] ^ ५ {|| 11 . ४ 
।,॥ । । ५११ 4). 
स । 


। । | | । ||| ।१,।। ॥ । 
। ॥ | | | (+ | 1 /1 ^ १0 
॥ | | ॥ | ५१, 1 
1 ॥ "॥ कि 
१।। |, 1 4६) 1ि/) 
1