= 1९0 10; 74 












ब्राह्स्फ्टसिद्ान्त 
. ध्यानग्रहापदेर्णाध्यायश्च । 
गणकनकषचूडामणिग्रीञ्जह्मयु्विरचितः । 


महामदापाच्यायसुधाकरद्धिवेदिकृतनूतन- 
तिलकखमैतः १ 





ए14 148 एग 770 प्र 4174 
= छ 
प्र 2146. 0.4 70708.2 एप 2 ४.4, 
एष 274 तो ^6 टा, 
70 कावप ए छम १.6. 0144-9. 


4 


का प्णण् र) इए एषित, 


लिक) (च्छल (द्म 5५०५ 


५1 


ऊष4 65 
एषापि) 4 द्र आष्णाठ०य घा ए58, 


----- 


1902, 





जिषयासुक्मः। 











--*-- 
मभ्यमापिदारः 9 

स्पष्टािकारः द स । ९ 
तिद्रशनाधिक्रारः ५5 5४ 
चन्रेयदपाधिक्नारः ५७९ ०११ 
परप्यापिषाप्ः ०० २ वि) 
कद प्ास्साधिक्ारः २९४ ५० 
चनप दत्यधिकारः ५०१ 
चन््रच्छापरिकारः वः > 
प्रदपुत्ण्यिकासः ५५५ ०५५ धि] 
अपदयुत्यधिक्रापः विनि ००९ ००९ 
(एका दणाध्यादो) 

तन्वप्तेचाध्यायः व ३.४ (० 
गथित्ाष्णपः ५.५ = ०० 





वे~५ॐ 
४८.७१ 
७२७६ 
०६६2“ 
९३६२ 
९००१० 
१०८-११९९ 
९९०-१० 
१३९४६ 


¶१४०१७ब्‌ 
१०२२८९४ 


{पादोगयितम्‌ ¦ श्यत परिर्मेिशत्तिष्छा व्यवदापर्ठ सन्ति) 








मध्यास्युत्तराध्यापः 4 नि ०५ २९५२०१५ 
स्फटान्युत्तेतप्यायः; ० ५५५ ४१६२५१५ 
प्िपषनाकएध्णपः ०१ ०० ५ ८५६-२०४ 
पद्पेाततशथ्यायः ००४ ० च०५-य६द 
प्य रचस्युत्तराध्यापः ०० ५०५ ७८०-२९ 
शुफाप्यायपः ए ब ५ १९४-३५० 


(अन्न कुदुक-धनणादि -सद्{लितादि-एकयतोनेकयगेभयित- 


खमीकःर्ण-वमेप्रषटतवय उदादरणानि च सन्ति) 


शरङ्कष्टावादिचष्नाध्यायः =+ ५०१ ००५ 
छन्दप्िधव्ुत्तयाध्याग्ः ०० ० ५५ 
गलाध्पायः 5० ५ धि) 
धयन्दाध्यापः ००४ ५ ०० 
मानाच्यापः ०० 1; ५० 
ष्ठाध्णवः >= भ धि 
ध्य,नपदावदेगरध्यायः ४१६ ५ 


धेपद्ाधनन ० + 





४४८-३४द्‌ 
५५०३५८९ 
३५४६३८० 
३८५-४०९ 
४०२४०४५ 
४०८६-४०र 
४९० -धणरे 
४५०-१५२ 


= 


भूमिका । 


निमे शोलानकोजानिजैवनोह लंगत्पति; । 
अनन्ता जगदाघाप्तोदेऽमदाष्य देच्रणा 8 
धं ब्रहरु्रोऽन्य चिद्धान्सस्य ४४ ध्याय पृ, ४० |- 
श्रीचापरदशतिलके शोत्याघ्रमुखे चे शकनृपएलत्‌ । 
पश्चागत्सय॒कतेनपेतेः प्चभिरतोततिः ॥ 
्राद्धः स्फुटखिद्ान्तः सष्जनगितन्तगोलदितमीत्ये 1 
िषद्रवैय कृते! लिष्डसुतन्रद्यशुरेन ए 
षति लेखाुनारेख यक्ते ५२० प्राहुगभत्‌ 1 
श्र जिष्युपुन-इति लेखात्‌ तथा 
शरिदुक ` पाये यद्विरिमलम्नेपुणाऽव पेस्कस्थमु 1 
. जिप्युक्षमते तदुक्तं न मन्मतं वच्मि युक्तिमिह ॥ 
कति मास्करीयगकित्ताच्यायस्यैवहवायिकारवचन। द प्कर- 
गन्धे बहुरेनदुगूलेखाच्चास्य रिता जिष्ुगुप्र यवाद ने गयः । 
गहना मतेऽपे व्िप्युुपरम्य पेते गुपरपदान्तादिस्यकुलेद्रुत सीवान 
गप्च्िपतेव्याघ्रमटे.ष्वरस्य प्रधानज्यातिपी किलासीत्‌ (दग्र्या गण 
मस्ज्गणो ए ९६९७) 
सप्रति पररप्देणोयविदुषामन्वेपीन गुजैरदेशमच्य भिनमाल- 
नामाप पद्वास्य लन्यस्यानं सिच्यति {७९ कप्वात्प कपद्वृष्मुः) 


इ प्ा.,  192, पपु, 1888) 
१ काका | 
शपले चास्य महाक्ररणस्य खदंड्खाद्णाख्यस्य टाया घर्‌ 


शङ्कसायामाचायेन्द्ेषणं भिल्लमलाचार्यः इति । श्रस्माद्‌गुनैर- 
1 















2 श्रिता 


दे सौयगयक्राना ठुखक्घातेऽपि ब्रणुप्स्य चन्मस्वानं भिहममानकषः 
पतिं भिनमालनेाष्ा एषि रत किष्यति 1 

अयं निनमालनामा यामा गजरदेयेत्तरलौन्नि मालव- 
प मारवाड ) देवते! द्िषमगे, श्राटववेतक्लषोनदयमेच्ये तत्ववेता- 
हायनो पञ्चयोचनान्तरे संप्रति प्रषिदधुः } 

लन्तपरोकाच्यये पद्युदसकृलटोकाणां 'क्ेलशोमियभाचाये 
स्येति लेखात ( दष्टव्यमम्य यन्यस्य ९६० पृष्ठम्‌ ) मन्मतेऽयं भो- 
चानो निल्ञादौनों एराहितेते भिल्ञमालकाचायेत्वेन प्रसिद्धो नीच 
क्लेदः 1 नहि देशस्य फरस्विदा चये मधसोति भणं बदधिमदि- 
विचिन्त्यम्‌ ! 

्षप्त्युपलण्यतामपटादिलेवाद्गुनेर्देये कोषस ०१६ 
६४१ म॑ध्ये चावडद॑शोया रालान श्रासम्‌ सथः चोनदेथोयहृरनर्तमे 
(प्राश्णा व ष्धफह) अरलेयानुषारेश तेर्घा राजेघायो च ममिलमाल+, 
श्रामोदित्यद म संक्षयः । चोधदवंरोया शव व्रह्मुरेा्तथापवशौया 
रान दतोतिष्ठाचतन्धिदामन्‌निलिः । षन्मते चापषेशोये। व्याघ्र 
षन।मा कच्वि्रनिः सिन्ध (य॑ज्नाच्) देशे बकरे (&०० ^गणष०. 
हाण्मो इर्‌ ग णवत पशात, एण २, 65, 80१६) 

यद्वगोणाः स्प्रदशमुद्राः सिन्धु ( पभ्नान्न) देखे लुधियाना- 
नद्मत्याने चेःपलन्धाप्तथां यत्निदे गल; कश्द्विदाम्‌ बगदरावनगरे 
खलोफाश्रालभन्सर निकटे लकाम । (8९९ 4 एटा वेह ॥.। 
0. © उव्लाष्ण, एण्‌ इ, 2 15.) 

इदानोमपि बह्यगुपरस्य करदयन्यो बहर दिन्धु-{ चञ्जान ) 
दिद्धे प्रचदुः 1 सदोयक्रणणण्डषादयान्‌ घरे सारफीलि बहुच 
संदरमे गजाः पञ्च च रचयन्ति । 


= 
भरि्मा ड 





सतत्कुतन्णात्य {ख दुन्तमन्यप्येर प्रति, काखकरालकौय- 
पाठालयण्ते। द्वितया डा. चिनेसाहिवमहासयतम्तृलोया चधयेध्य 
नरेथपधानज्येनिविच्छरीरक्षदतग्मेये मया लभ्या ! डा. यिमह 
व पुस्सक्र कप्य चिटू दष्देौय (0८८८१ (मार, ००१8 ) 
डे क] पुख्पम्य प्रत्यन्तरमु । इद पुस्तक तया पं श्रोयच्चद्तपस्तक्ष 
चेकमातृकरमेव । शरदं पुत्तक््रयमलतोचागुटधं अङष स्खलिते चात्सि ! 

यत्पस्तक्तानुमारेव॒व्यक्ताव्यत्तध्याययेद्रद चाद यसेश्य- 
ये हलम्ाषायामनुषादः कोलन षाहिनेन कृतन्तल्प॒म्सफमेनत्तयते। 
भिन्रङ्ित्य्गयं विभाति पाठषिभेदाक् । तत्पस्तङ्गप्य क्ुटुकाध्यायः. 
सपति इप्डिवा-श्राकिष-सरत्वनभवने वर्तते (8८० @५५५१०६४५ 


ध0० उत8८४1॥ क्0षपचला0४्‌ 10 16 [जए ज [पथ 006० 
29८४ ४., ४. 995.) 


प््दककृताऽम्य विदधान्तस्य टीभ्फा या देलनफ्रषादिवेन 






















सरलवतीभवरने षरैते 1 सस्या रका प्रतिमेदुद्ररेण प्री चि. 
प्राहिषमदाश्चयेनेत्पादिला सापि संप्रति मननिक्टेऽस्ति । ण्डा 
शप्डिपा-श्रकि् सरत्वलोभवने शरस्य पुस्तकस्य युटकबन्ध कानि 
इनधानतया पचाणयघदताति च्तातानि, षह खप्डितानि च 
खन्ति । तानि कद।विदनुपयुक्तपत्राणं मघ्ये स्युरिति तेषा सम्यग- 


* बद पुम्त्ते कस्य विरन्यिन्रेलिंखितस्य पुश्सक्स्य ब्र्यन्तरमिति वि ख्यय 
प्रसिभाति, ९१ पतने र इत्यत्य स्थाने ऽ दति सेद्‌ । पथमन्यत्रापि । विगत प्त 
न्क शयने शः इति सेष्लत्‌ 1 क्या १२ पचे द पद ! तवा वविसगंल्याने षः शति 
सेष्लात्‌, पथा ९० एच्च, णद ५ दाक्चदितमेऽपि सन्धिकरणात्‌ 1 पष्ठ गालाध्याधष्य, 
२५ धने २ पट्ट "व्वुपपद्चमु मप्वपदेन । छु्रित्‌ "न्त स्यणने श्नुः ईति नेयात्‌ 
यक्तस्सिन्‌ थच भचलाचरे मयो. नम, इति सेषटाच्च 1 








भारतय युप्लजञ्ा सा च संप्रति लग्डननगरे इड ध~अाफिष- | 





६ भमिता 1 





रचनारालल एषास्य रचना चिर्ध्याति (द्रष्व्यपरस्य चन्यत्यषएट) तथा 
"नवतिधयेाऽष्िविभक्ता इत्यादिगव्येन ( दृष्व्यम्रस्य यन्स्य पृ.) 
खप्डकद्यप्वनाल; पस्वातु चिच्यति । 

मन्मते केन चिदनभिन्नेनेद गद्य प्रत्र षस्तुतः खश्डखादा- 
शलेफा ये मया टीकायां लििलास्ते च्यानयद्धेपदेसाच्वायस्य। एव 
पश्वादाचायैण लाचत्रायै खष्डखादये च पनलिंखितास्त इति । 

श्रस्य घिदान्तत्य द्‌।दणाच्याये गपिताध्ययि पाटौगणित 
प पादाना "6्नोदाय 'शरजटकषाय- चतबेदाधायोष्रदकः 
टोकात इदादर्णानि सहत्य लिखितानि । चष्रादणघ्याये कटुका 
ध्यायन्ते च केालन्रुकानुषादान्‌ णारेण द्वुषादि शटिलक्त्तानि मूस- 
नानि तदथैनेधन्ानि रचितानि सथा तदधीणाः सुचपवदनमास्व घे 
शिलिखित्ता, । विशंतिततसोध्यायत्य छन्दस्वित्यत्तरामिधस्याशयः 
सप्रति मनति न स्फुरनि । श्रते रलयन्योपलन्या शराषै। एव विलि- 
चिताप्ताय्व बुद्धिमदिभण विचिन्त्यास्तदयेतेऽह मप्यनुयाछच।एन्ये- 
प्व नवध्ययेद्‌ मत्खेधितान्यपि श्दानि एूननिचापडोषानोति 
शुद्धिमत्सु सुजने मदोयाऽभ्ययेनः ॥ 


॥; 


"नुम 


क्क 








परमिका 1 8 





अघ प्रन्ये भग्रदयुत्यधिकारसमाश्षयर्थन्तं अ्न्यकतंल्या 
३७६ ( द्रष्ल्यमस्य प्रन्थस्य १४२५.) 


सन्धपरोक्ाच्ययि यं सं. ६ 

गकिताच्छये ६६ 

भच्यगन्युनध्याये ४९ ( चाधा्येलेखानुषारेणारेा्ाकटिः) 
स्युटगल्यु्राथ्याये १ (्राचयेलेखामुखारतेाऽ बेकायेऽचिका ) 
जिपरश्नोत्तराच्याये ६० 


ग्रहयोत्तराध्याये ४० (भाघायैलेखानषारतो(रिनायाऽयिका ) 
शङ्गेत्रत्यु्राध्याये १० ^ ; 
करटुाध्याये ९०२ ( आधायेलेलानुषारतेऽरिक्रायेशटिः ) 


शड्च्छायादित्तीनाध्याये २० 
दन्दरिधत्युलराघ्ययि १६ (्ाचायैलेखानुखारेवाकायेचयशटिः 2, 
गोलाच्ययि ७ 


[३ 
यन्तध्यये ४० (खचायेलेखानुपारेयाशयाचलुष्रण्म 
विक्षमु) 
मानाध्याये १९ + 
संच्चाध्याये १३ 
घेशलोफसंल्या पणस 


श्रचयेलेखानु सारेण खुवेष्लोक्रखेष्या १०२० । श्रद्र संञा 
ध्णावस्यापसंहारण्नोके हिन्वा दादश्यया होनाः क्रियन्ते तिं १००८ 
इयमाघयीकता संषयाःऽयातोति बुह्धिमदिषिचिन्त्यमु । (द्षएव्यमस्य- 


अन्यस्य ए. ४०८) 
३ (णिक म | 





भमिसा ॥ 





ध्णनयेएपदेशाध्ययि प्नवतिचयेःहषटिविमक्ता इत्थादयायंषदुं 
खग्डलादयाचिन्त्यनित्यच षटटु-प्याने सप्र भवेत्‌ । तदि दपधेदयार 
शलोक हित्वा ह्वासप्र्िरायोया मति । 
खयडपादे वस्सुतं` द-० सेके) शालनलाचलतरिशु । 
ममिनष्ान्तप्णुकिता' सकतिदिवपे निद्ेने प्रथमे ! 
शाव्यर्यभोष्रान्तरहता परे न्विष्मिग्येगेन ३ 
मिगरेवोादयकाने सच्यर्चैनास्तमयकषाले । 
प्या त्रिभज्य लव्य विशोध्य तात्कालिका भषति) ॥ 
षट -पदानरोधान्मया प्रयमायपएवीये दवितीयेन चे- 
प्त गृहत्वेकायै षी प॒लयन्ये स्याप्तिति सुघोमिदद्यमु 1 
यत्सिद्धान्तभवप्रकारविलसत्सत्सुचरनाफराद्‌- 
द्विदा परमत समानमत तत्ृश्ायि त्रिद्ास्केरः 
सेने तैश्व पििसपि निजगुये सात्सराया घर- 
म्तस्यामु तिलक सुधाकरकृली चक्रे जगन्मोष्टनसु # 
नुचिनानि पटानि मुश्द्धितेा गपितगेलजचाहद्रिचागन" ॥ 
चत विध्य बदन्त्‌ म॑देादया इति नितेदयतीह सुधाकरः ॥ 


त सुवाकरद्विषेदौ । 


[= 
1 


























= ॥ 
शरीषोशाय नमरः 1 
खै नमः श्र विध्रवन्ञोविध्छसिने गजवदनाय । 


अथ ब्राह्सस्फटसिद्रान्तस्य 
पवदशाध्याय्यां मध्यमाधिकारः 1 
= 00 {ह 04० 
सचादे। यन्यनिविघ्रमायथे महादेवं प्रणमति 1 


जयति प्रणतसुराश्छुरमै लिगरन्नप्रभाद्धुरितपादः । 
कर्ती जगटूत्पत्तिस्थितिविलयानां मदा्देवः ॥ १ ॥ 
चर्यति स दशप्यम्ननुस्तपथगता पादसेषिनो य्य 1 ~ 
द्विनयनजञाऽभरद्स्य सुधाकर नुगरेणेह ॥ ९ ॥ 
ऋता बहुविधा पुरात्नेतरस्गुप्तछनिप्त्र भास्वरैः 1 
था ्रदरकषिचाप्वर्िता सम््कराशयति तां सुधाकएः 1 २ ॥ 
प्रणता ये सुपसुपस्तेषां मोिगानि यानि रत्रानि तेषा प्रभा- 
भिर्दौ्निभिः दस्ति म्तः पदे यस्य स महादेषः । रपं 
स्यष्टायेमु ५९४५ 


शदानीं यन्यार्मे कारणमार्‌ । 
व्रह्याक्त ग्रदगणिते महता कालेन यत्‌ #श्लथी श्रूतम्‌ । 
अभिधीयते स्फुटं तज्िष्णुसुतन्नद्ययेन ॥ २ ॥ 
व्रस्य ब्रद्येपक्तं यहगखित व्ररासिद्धुन्तः ! स च सम्प्रति णाक 
ल्यंहितान्तगेल एकः विष्णुधतरत्तपपुणणान्तगेले गद्यमये द्ित्तीयः 1 
पञ्चसिद्वान्तिकान्तमेतः पञ्चवेमययुगदेनरूपस्तृतीयः 1 यद्धष्यजन 





# प्विनीष्ेतम-क्ति एटान्तरेम } 





स्य 





व्रसगुत्तेनेतेयः कतमः टुटाऽभिधीयते -ग्त्ति श्ट. नासत तथाऽपि 
भगणादौना मातैतयषुलगुप्तेन चिष्य॒घमतप्पुरायान्लगेतद्र्मल्दान्त 
श्मागमक्छनाद्ीरतः 1 पञ्च्रयेवयपुगस्य तन्कसेचाध्ययि ‹ युगमाहुः 
परञ्चाब्द "मित्यादिना सहिताकारमत प्रतिपोदयत आचार्य्य मते ज्ये. 
तिपषेदयाह्न न व्रस्मनप्रिति स्फर + घपहमिद्धिप्मत्डदिदः विष्टमित्ति 
सुभीमिविचिन्त्यष् 1 ^ अदा विष्णुधमात्तर घायि सम्यङ्‌ न वदुगमित्ति 
कप्रलाकरोर्लेष्रादपोति स्मुटभ्र 1 तासि सिदनते काका द्िरेता 
कातान्तप्वशाज्जाता तत्र का का ब्रह्मगुप्तेन स्फुटीश्नताः इति सव 
ज्गुष्वश्न्ये कुप नेएभ्यत्रे) केष्ल व्रह्मगु्पगस्वपपाथादेव् तस्य 
स्फुटत्व सिह्ानतष्ठि्विनै मान्यमति विद्रे विचिन्त्य ५२१ 
जृदानीं व्येति-णस्तरप्रनपरतस्य सयदस्य भचफ्रस्यः चलनमाहं + 
धरवताराप्रतिवडज्यातिथक्छं प्रद्तिणएगभादै } 
पैषष्णाच्िन्यन्तस्ैः सह्‌ ग्रैतरेखणा खषटम्‌ ॥ ३ ॥ 
स्यष्टायेश 1 “खटः भचशत कमलेन "व्यादि भास्कयकतमेतद 
नुरूपमेव । { गखिताध्याप-मध्य्राधिकाएप्य ९३ श्लेके द्रष्टव्य. + ) ४३ ॥ 
ददान कात्य प्ररत्ति्राद 1 
चैत्रसितादेरूद्यात्‌ भानेोर्दिनमासवर्षयुगकल्पाः ! 
खप्य्यादैौ लङ्खायां समं पवृन्ता दिनेऽकस्य ॥ २ ॥ 
स्पष्टम्‌ । भार्करणणिताध्यापस्य ९५ श्तेक श्तदनृरूपं ए ॥४॥ 


ददानो कालमानाना विमापजल्पनामादह 1 
शरातौविना डिका षड्‌ भिर्धटिका विनाटिकाषष्ठ्या। „ 
घरटिकाचय्ट्या दिवसा दिवसानां चिंशना मवेन्मासः ॥ ५१४ 


मासा दश वषं विकलालिक्षंशराशिगमयान्तः ॥ 
सेध्रदिभागदतुस्यः कालेन विनाडिकयेन ५६५ 
स्पष्टा) (भा ग. ९१७-९८ शला ) ८ ५-& + 


मध्यमाधिक्रार, 1 








ददानो युगमानमाह 1 
खचतुष्टयरदवेद् ४३२०००० रविवषाणां चतुग भवति । 
सन्ध्यासन्ध्यांरीः सद्‌ चत्वरि प्रथक्‌ करतादीनि ॥ ७॥ 
युगद्शमागे शितः . 

कृत्तं १७२८००० चतु्भिंखिभिरण ! २६२३००० स्रैता । 
दिखण ८३००० दापरमेके- 
न सद्भुषः ४२००० कलियुगं भवति ॥ ८ ॥ 
स्पष्टा । (भा. य -स्रग्लेा )॥७-त् 
इदानीं युगमानि विणे कथयति ¶ 
युगपादानार्थमरथत्वारि समानि कृनयुगादीनि। 
यदभिदितकान्‌. न तेपां स्ल्युक्तसमानसेकमपि ॥ & ॥ 
ऋयेभटा युगस्य महायुगस्य पादितानि चतुर्धःएघमानि छत. 
युगादीनि चत्वरि समानि तुल्यान्येरामिददित नान्न कितवान्‌ । यत्‌ 
यत्मात त्स्मात्‌ तेपा युगाद्व्रीणा मये एकमपि स्डृयुक्तन! यतेमनु- 
स्वया यु्पादा एतादया न समा. › अन श्र यमटाक्ताः समना युग 
पादा. स्पृतिषिषडा इत्यथे । तथा चाठमट. । ध्युगवादा गदेव, 
दति ' पीलिणक््टन्त च दिव्यनानेन एतादीनामङ्दा मनुसमृत्यादिषत्‌ 
पठिताः) ॥ 
तद्राक्य चः 
अष्टाचत्वास्णिर पादचिद्टोना फ्रमात एतादीनामु \ 
च्रज्दास्ते शतगुणिता यदतुल्ययुगः परे कस्‌ ॥ इति ॥ €॥ 


इदां मनुम न कल्पमान चाद 1 
मलरेकखपतियुगः 
कल्पो मनवग्धतुर्दश भनुनाम्‌ ! 
शआमा्यन्तरान्तसन्विषु 





~~~ --- -----~- -~-----~-~ 
४ घ्ासस्पुटसिद्धान्तस्य 





कुतकालेाऽस्मायुयसद्रभ्‌ २३२००००००० 1 १० ॥ 
छतक्रालः तपय प्तमानकालः 1 अयत्‌ १०२८००० स्तानि तर- 


(क 


चदाखि येषं स्यद्टाचेमु । "मनुः चमानगेयुते सत्त माछरक्तमेतदनुषूप- 
मत्र} (भा- ग, र्रर व्ल} ॥ ९१०1 

दृद्ानीं कल्पे विशेष प्रतिपादयति । 

्रायन्तरान्तसन्धिषु 

कर्पमन्‌नां कूताब्दसमकालम्‌ ! 

नेच्छन्ति ये प्नं 

तेषां कल्पो युगसदस्म्‌ ४२६४०८००००॥ ११ ॥ 

| छतान्वसम्रकालम्रादान्तसन्तेषु ष ्ादिमध्याक्रसानेषु सन्धिं भर 
च्छन्ति तेषा मते यहूने युगसहसर कल्पः । यतः शल्ये पनधश्तुर्ैग । 
समानीपुरेकमनुः । खतः छले युगमानप = ९१६१४ = ९९४ ॥ ११ ॥ 

दृटानों कस्ये आरयेभटमत कथयत्ति 1 

मनुसन्धिं युगमिच्च- - 

त्यायनरस्तन्मतयेतः उख-युगः 
कल्पञ्चतुयु गाना 
सदस्रमष्टाधिकं तस्थ ४३१४५६००००॥ १२} 

प्मायमटोऽपि युग युगसम मनुसन्धिमिनच्छति । यतस्सन्मते शुख- 
युण कमनः । श्रयेत्‌ द्वि प्तत्िुगैस्तन््ते एके मनुभंवतति । “धगेगचच 
राखि वं" इत्यादि -्ायेभटसदकुतेन 

श = 69 । ख = र दुयेप्यिागेन शख = 9२ 

{द्रष्टव्या मरदोया गणकतराङ्गणो ) । 

भयेन छमानगस्यानि द्विनगयुगानि गष्टीतानि । धतस्वन्मसे 
अनुषन्थियुंगसम रख फलिसाथे इत्यनुमीयते 1 

अये कस्मि फल्यं तन्मतेऽपि चतुदेथं मकः । अत एकप्िर क्ये 


॥॥ 








मध्यमधश्ार, । \ 


तन्मते युगानि = ७२०६ ९४ = १००८ ! अतर्वतुदुंगाना सदखमष्टाधिक्र 
पित्युपपद्यतते। 





तथा चा्यभटः। 


शहा मनवे ठ १४ मनुयुग परख 9२ गतास्ते चषटमनुयुगद््नार्ऽ्च! 
कल्पादेयंगपादा ग ३ चं गुषदिशरसाच्व भार्ताह परेम ॥ 
(दशगीतिक्रा) 
दिष्यं षपेसदस यदसामान्ं युगं दिष्टूगुणष्‌ 1 
अद्टात्तर सदषठ प्रासे; दिषेः यदयुगानार्‌ ॥ 


(कालक्रियापा" श्लो" <} 
ष्टानीं चमक खव्डयति। 


युगभन्वन्तरकर्पाः कालपरिच्छेदकाः स्रतायुक्ताः । 
यस्तन्न रोमके ते स्शतिवाद्यो रोमकस्तस्मात्‌ ॥ १३ ॥ 
पेमकमिद्धान्ते युगमन्वन्धतदीना चच नास्ति द्रष्टष्या पश्च 
सिह्ान्तिका ) अते रोमक. स्मृतिवाद्य एति स्पष्टायेम्‌ ॥ १३ ॥ 
श्वानो दयुग परिभाययति } 
कालक्तदेरयोमाद्धयेः व्रहमन्दशीघ्रपातानाम्‌ ॥ 
कल्पेन यते योगस्ततः स्फुर ्रहयुगं कर्पः ) १४ ॥ 
अज चतुतद्राचाये" 1 ‹कालयागश्वेचसितादेरययाद्रानो, 1 छतत 
येण रै(प्णारविन्यन्तस्ये सह बरहै. । देश्ये लङ्ुःयाम्‌-दति । तेना 
यमपे, । कालसदेरयागाद्रय एवैतावन्या साम्या पुनरपि यदसीघ्रमन्द 
पाताना यता यस्मात्‌ कल्यते येगे नावेक्‌ कतस्तस्मात्‌ फर्प एत्र 
ददयुग स्फुटष-दइ्ति 7१ 


बानो ग्रहाण मन्देाल्वाना वलेाव्वाना वहणतानाच भग 
धानादड। ध 


कश्पेऽकंषुधस्ितानां 








ष्युटसिद्कान्तस्य 


भगसाः गून्यानि सत्न रद्वेदाः ४३२००००००० १ 

आरा्रजता कुजगुरखनि- 

शीप्ोच्नां स्वकल्ाघु ॥ १५॥ 
पञ्डणम्बराणि गुणएराण्- 

पथ्चमुनिस्वरशरर्भिताः शशिनः ५७७५ ३३००००० । 
प्रीमस्य द्वियमश्तरा- 

टपनत्तवसुरसनधद्ियमाः २२६ ३८२८५२२ ॥ १६ ॥ 
कूतवसुनवाष्टनवनव- 

चट्‌त्रिनचागेन्दे ज्ञशीघस्य १७६३६६६.८६८४। 
जीवस्य शरेपुद्‌धि- 

षटूपच्दिह्ृतरसरामाः ३६४२२३४५५ ॥ २७ ॥ 
सितशीघस्य यमलगा- 

वेदमवा्टा्निपच््यमम्बनमाः ७०२२६८६ ४६२ 1 
अष्टनवपक्तूमुनिरस- 

शररसमनवेऽकपुच्रस्य १४३४ ६७२६८ ॥ १८ ॥ 
म्काष्टाज्धयेा ४८० वस्तुशर- 

वखयुपश्दखचन्द्रवद्ुवखु समुद्राः ४८८ १०५८१८ । 
दिनवयमा २६२ द्वित्रिशंणाः ३३२ 

शरेपुवसव ८धभ खिपन्दरसाः ६५३ \ १६ ॥ 
शध्िकेदा ४१ भन्दाना- 

भकौदीनां विलोभपातानाभ्‌ । 
वशुरसस्दर न्दु खण- 

दिच्ियमाः २३२३१ ११६८ सक्षरसपचाः २३७५ २०॥ 
शशियमशरा ४२१ शुणरसा- ६३ 
सखिनन्द्थसधः ८६३ खखुद्र वद्युजिक्यः ५८४ । 





-~---~~-----~~~-------~------------------ 





अध्यमाधिकारः १ (~ 





सन्द्रादीनां पथात्‌ 
चजतेऽश्विन्यादिभगणस्य 1२१ 
स्वषायाः १ एत एव भाषूकरेापि मिदटुगन्तर्सिमकी पटिताः 
( यहमणिते मथपाधिक्राप्-भगणाध्याये १-६ रजा. ) ५ १५-२१ ५ 
ददानो भधमादीनाद्‌ 1 
परिवर्तः लचतुष्टय- 
शराव्धिरसगुणएयमद्विवसुतिवयः १५८२२२६४५०००य्‌ 
रविभगणेाना भानोः 
सावनदिवसाः कुदिवखास्ते ॥ २२ ॥ 
उविभगणा रज्यब्दा 
द्वाद्शगंणितता भवन्ति रविमासाः ५१८५००००००० } 
अगणान्तरं रवीन्डाः 
श्रिमासाः ५३४२२३००००० घुर्वमासानाः ॥ २४॥ 
अधिमासा; १५६६३००००० शलिमासा- 
छिंशदुणिता १६०२६६६०००००० भवन्ति रशिदिव्रसाः! 
शशिसावनदिवसान्तर- 
मवमानि तिशिः धशाङदिनम्‌ ५ २४॥ 
सएवनशुद्याडुदयेः ५.५ 
भवानां चां खरवत्सरोऽकान्द्‌ः ! 
पिदेदिविसाः शयिमासा 
दिच्पानि दिन्यानि रकिभिगणाः 1 २२४ 
स्पष्टा ते शलाकाः ! भाषते तिद्रान्तशितिप्रणावप्येता एव 
भथवादीना अद्या; पठिताः । ऋत, क पिष्देयेनेति ॥ ६र-२५ ॥ 
ददने कल्पातपाहं 1 
कल्पया मनवः 








= व्रास्स्फटसिदुान्सस्य 





पट्‌ कस्य स॑ताच्चतुयुंगत्रिधनाः । 
चीणि कृलादीनि कल- 
गाऽौकगुणाः ३१७९ शकान्तेऽन्दा; ॥ २६ ॥ 
नचनगतिसुनिकरुचनव- 
यमनगनन्देन्द्वः १६७२६४७१.५९ शकन्दपान्ते । 
सार्धमतीतमनूनां 
समन्धिभिरायन्तरान्तगतैः ॥ २७ ॥ 
कष्य प्र्छणः फल्पपरा छं कल्पत्य द्वितीयां पट मनवरश्वतुये- 
गान जिघनाः सप्तघत्त्गेताः । शेषं स्पटाैम्‌ ॥ २६-२० ॥ 
गोापरीनद्रद्विकताङ्कुन्यादि भाप्क्तेकतं द्रव्यष्‌ 1 (पहगेखित- मण्य, 
माधिक्रारे श्ल" २८) 
ददनों कल्ययते ्ायेभटमतं प्रतिषाटयति 1 
चअधिकः स्द्रतयुक्तमनेारायेभ्यो कतश्चतुथुगेष सदुः 
अधिक वि शयतैच्छिभिेनैस्तस्य कल्पगतम्‌ ॥ २८ ॥ 
श्मृत्यर्तभनाः सक्राशादावभटाक्ता मनुस्ठत॒युगणक्न म्हायुगनां- 
धिकः * धै मनुस्मन्यपद्री ठमानगेऽश्युमेरेकाः मनुायेभटमते च 
५२ युगैः । तोऽनयेोरन्तरसम्र एकयुगपतरोऽधिक इत्यदः ॥ सस्यायेभ 
टस्य मतेऽतः कल्यादा 1विंगाशयुतेस्विभियुगेरधिक्ने छरपगते भवति 1 
अ्दाचायेमतिन एव यञ्‌ केपगलसथाऽऽयेभटमतेन च यत्‌ सवोरन्तरे 
युगचयमेकयुगस्य चिशा याधिक् भकतोत्यकेः 1 
अत्रापपालिः 1 अआयेभटमते भारता वाह्‌ फलियुगारम्मात्‌ श 
दतैमानफल्ये & मने व्यतोता युगपादचये च ) सन्ते ८२ युगेरेके 
भनुः हतादपरव युगपायसमाः सं रमा इति पवेमेष सरे बतिपादि शष 1 
ऋत श्रा्मटभतेन कल्यादा गतयुगानि ~ ०६२९ ६ + १ = ४४३१ 
आचायेमतिन श्तय॒मे य॒थमानन = र, । चादिभधयावसजिश्‌ चवा प 








न मध्यमाधिकारः । [- 





सप्ससन्धिध यगमानम्‌ = 1 चरणां मनना मघ्ये युगानि = १९६1 
कततेता्ापस्वेमिं युगमानम्‌ = # + += 1 सर्वैगोगे कल्यादा 
सत्तयुगान = धच्द + 2६ + र = ४२८ क \ चते दुपोमेत्तयेरन्तरे युगात 
धिर - एरर = ४३२ - ४८ र = ३ र श्रत उपपद्यते सतम 
` दृदानोमरर्मणानयनमाह । - 
कल्पगलाब्ददादश्चघात्रैश्रादिमासयक्ताऽधः 1 
शुणिता यगाधिमासै रविमासा्षाधिमासयतः ॥ २६ ॥ 
, भिंशदणस्तिथियुतः प्थगृयुगावमयुष्णो शुगेन्दु दिनैः । 
भक्तः फलावमेनाऽकंसावनाहर्मणोऽकादिः ॥ ३० ॥ 
स्या । सिद्धान्तरितिमणिग्रहगणितमध्यप्राधिकरारे पदान 
यतस्य ९-३ रलो द्रष्टव्याः ॥ २९-३० + 
ददाना यदरानयनमार } 
इषृश्रहमगणरुणाददगणात्‌ कल्पसावनयु्टतात्‌। 
भगणादि फलं मध्या लङ्कायां मास्करौीदयिकः ॥ ३१ ॥) 
स्पष्टायेम्‌ (मध्य यहा" श्ला.-8) ॥ ३९१ 
` "ददानो निज्ानयनप्य-प्ररीसापराद 1 † 
दानयति दिवसवारं स्त्यचिरोषेन मध्यमयवा वा । 
ब्रा्मादन्येक्तंखरायभटादैने कुशिद्पि ॥ ३२॥ 
व्रारखत-अ्रचाधाक्तान्तन्वादटश्च स्मरन्यवितिेन स्मृत्यन्‌कलन दत॒ना 
दि्स्वार्मवीाददगेणमयवा मध्यं मध्यगान्‌ आनयति गणक इत्यः 
ध्याहारः । प्रावभरटाद्ेरायभटाद्िप्रणोतिय्येस्तन््ैश्च छरिचिदपि मध्यात्‌ 
यहानद्मय -च नाऽऽन्पति स्मृतिदितधादित्यधेः १ देर ॥ ~ 
बदानीं वाप््ररत्तिमाद 1*- # 
जगति तमेग्रतेऽस्मिन छष्व्यादै भारकरादिभिः खष्टैः 
यस्ारिनपदृत्तिर्दिनवारोऽहादथात्‌; तष्मात्‌ ॥ ३३ ॥ 





९० बराद्स्फटसिषटान्तस्यं 





~ अस्पाताऽप्मिच तमेरते प्रकतिकप्रये पयादयीनमभरवादन्ध- 
छास्यये जमति भास्कपदिपिः खट्टे रचिते ठष्ठद्र एनप्रदतिजोाता । 
अयात्‌ श्यना प्रथम रे य रचना ब्रा इतः तद्रथनाक्रास श 
.दिचपरृक्तपपत्‌ तस्मादद्धादयादेव द्विव जेय इति 0३ ४ 
ब्दानीमदगेणेन कुच याः सिषा इत्याह 1 
लङ्कासपयाम्पात्तररेखायां 'मास्कसोदये मध्याः । 
दे्ान्तरोनयुक्ता रेखायाः भ्रागपरदेेषु ॥ ३४ ॥ 
लङ्का ्तमयाम्ये्तस्त्कपामपौङ्ज्रायान्यात्तररेाया ये तिष्ठन्ति 
तषां प्रास्कपेदये मध्यमरचयुदयकाले मध्या यदा ग्रदगेरोज भवनो रथं । 
रेखाया प्रप्ययरदेयेद च गङितागता गहा देशान्तर्सखेन अमेयोनयु- 
तास्तदा स्वनिषतेगदयकालिका भवन्तीति सप भास्कर्मध्यपाधिक्रारतः 
स्फटा 1 द्न्दयान्तप्स्कारेण घास्तव्रा स्वनिस्तादरपे यहा भष्न्तीति 
भास्करेशादयान्तपपस्कार श्रानोत दरति ५ 28 ४ 


इटा घापदिमाद्‌ $ 
दिनवरारादिः पञचाद्रुल्यिनीदक्तिणोसरायाः प्राक्‌ 1 
देणान्तरवटिकाभि; पश्चात्‌ प्रागूमवतति रद्युद्यात्‌ ॥६५॥ 
लह्ष्दये घापादिप्ति परिभाषया ' श्क्तादयादुध्व धश्च ताभिः 
प्राच्या प्रतीच्या दिनपप्रत्ति' सिति भाश्कराक्या सथ स्फुटमेव # देथ ४ 
षढानों देशान्तरभार ! 
-मुपरि धिः स्वखम्वशरा रभ्वा स्थान्तान्नरशसंखषणिलाः ॥ 
भगणांशह्टताः रलकृतिरीना देशान्तरस्प कृतिः ॥ ३९॥ 
शेषपद्गणा सकििमपरिषिष्टता कलादिलम्धणलम्‌ । 
उच्थिनीयाम्यात्तररेखायाः प्रामूघनं पश्चात्‌ ॥ ३७ ॥ 
मध्यग्रहे स्कुटे वा सूपरिषितात्‌ पदात्‌ शशास वष्ठ्य । 
लञ्परं घटिका अनध वा कमं तियाकृष्दघनं प्रकत ॥ ६८ ॥ 
1. लज याटिकः अथवा कम तयाद्ववन्‌ चष ~ । 





मध्यपराधिक्तारः 1 ११ 





अगयेमते पपपििः = ३००० ‡ श्रं 'व्यासवरोटूशनु्ात्‌ पदं 
सित दन्य ¢ हि 

भरुपरिधिभते" दित्यादिना क्ुभुजङ्गसायक्रममिताद्ासात्‌ सिध्यति + अनन 
वेचद्शननच व्याप्य स्फुट । कल्यते ध ष्ररनि धु, स्वयाग्ये तरतम । 
ख = स्वत्यानम्‌ । नि = स्वनिर्प्यानत । धर.रेलु, = सङपाम्यात्तर- 
दतम्‌ । खत = स्वदेथातांगषम्बन्धोनि योज्ञना- 

भरिपश्रदा 
निन, 
$पि रेखादेणः । रे = नादोडततसमानान्तरं लघु- 
के । सनि = तदेखादेशालाशसम्बन्धीनि या- 


भ्रपन् रेशा ~ = = 
जनानि = ~र ~ 1 खरे = रेखास्वदे धार्त. 


4 ल्धायाम्येात्तरदत्त ^र*का- 





श्योज्ञनानि ‹ अाचार॑ण सरेसनिभुजशरनुत्रात्यतेन कल्पितम्‌ । तन रेम- 
मानमि पषपरान्तर देशान्तस्याजनममानपु । तदरनयने जन्यते जुवा 1 
रेष = ५८८ ~ सत, = ५/त्व'- {-‡ (स्वदेग्रचा ~ स्तां ॥} 
लते यदि श्रपर्पिथना ग्रदभुक्तिस्तद देगान्तप्योज्ञनैः किमिति कलादि 
एलं प्राङ्पश्दग््ृश घन मध्ययरे घा स्फुटे कायामरत्यये सम्बन्धः ॥ 
पञ्चसिहुान्तिकायां वद मिदिरानयनानुरूपरेवेदम्‌ । (द्रष्टव्या 
यञ्चसिदटुरन्तिकामकाखिका ए. १२--९३) 
ऋत प्रुपरिधिद्ता स्पद्पुपििहता तथा देशान्तप्त्य रेषा 
स्वदवेशयोरन्ताप्य येोज्नात्मरप्येति व्यास्या समीवीना 1 घटिकादिफं 
देणान्तरं तिये तिप्त घटिकामु यद्द्रेयम्‌ । येषं स्पद्टायंम्‌ ॥ इष-३८५ 
इदानीमब्दादव दिनाद्वि्तयादादिसगधनमाह ! 
कल्पगताब्दा गुणिता ` 
रूपाछटजिमै २४८१नवाभिसष्तनगैः ७७३६ । 
श्वस्वरसनवभि६द० मक्ता 
~ दिनाषमान्यंशकाः रोषः ॥ ३६ ॥ 


अ~~ न -- 


१९ व्रा्ष्णुटसिहुन्तस्य 


छलपशताष्दा एकञ्च कपाष्टजिनेरूपएयन्र मन्नागिनिसप्तनभे- 
रदु णिता: । उभयत्र खषरसनवमिरई००अैताः फलग्राखस्याते सात 
नद्विनानि द्वितीयत्यनिऽधमानि भषन्ति 1 शेपा स्व क्रमेच दिनाशका वर. 
माका तयाः 


त्रापपत्तिः । भास्क प्पत्यय्ट शुहधिस्यदिनादावरमाव्यनयनषतु 1 
अनामय सलप्सनपभिः ८६०० स्येन कार्वामिति ॥ ३९ ॥ ` 


इदानी मब्दादावधिप्रासताधनम्रार ए 
तदिग्गणान्दयागा अधिमासाखिंशता हेता लन्धभू | 
शेषास्तिथयः शुद्धिदिनानि विकलं दिनांयेम्यः ॥ ४० ॥ 
" ददिनारेप्यो$वमदिनखभ्या शिकल सत्‌ दिनानि शद्र्भषति । 
धयोदधिगेपतिचपः चेययेषाक्यव्ेन हताः सत्यः रुदिभेशरति । ये 
स्यम्‌ \ 
अग्रे पपत्तिः । * विनादिवपपददिदिग्रा्वयेाग ° इत्यादिना भा. ` 
स्काक्तेन स्फटा ॥ ४० ॥ 
दद्ानोमष्याधिप लघ्व॑हगेणं चार । 
कर्पगतान्ददिनयतः सय्योऽव्दापिवोाऽन्दभमखवषः । 
करपाब्दहता गणादिमध्यमाः स्य नगतान्ते ॥ ४१ ॥ 
यैत्र स्िताय्यास्तिथयः शुडिविरीनाः एथक् युष सदः । 
छअवमांेभ्यो यममवरसशणितेभ्या विमक्तेभ्यः ॥ ४२ ॥ 
स्वच्छैदेन एलयुता इता खिखामेः ७०६ फला वमविहीनाः। 
रथिरेषादिदुगपा खनिष्टत्‌ रषाऽन्द्पस्यादिः ॥ ४३ ॥ 
स्वष्टा्चे्‌ । 
अत्रापि । ' तदष्ठाम्वित्त अाप्काराददम्क्दः स्था दित्यादि 


आस्वसक्िनाष्दा धिंद) नथनताप्तना समवः । शद्ा रच्वच्छानते बहानयनं च 
(न ---------------------- - 





भध्यप्राधिक्राटः ; १३ 





। 1 लघ्वहरगेणेऽउमानयनाचं च जिखनग ९०३ न्द्रा 
धद्र१९मितान्यघमानि स्वल्यान्तप्तः प्रकन्प्यानुपातः कत्तदयध्ा 1 
अष्दादेगे तिथयः = इृष्टति ~ श्रधिशेति । एता दद्रगुास्िखन 
गऽ०३हता अष्दादि्तयशेषयुताः 

९९ (श्ष्टति ~ प्रतिति) ठरे 
+; ६६०० 
९९ (द्टति ~ शधियेतति) + > व्ये 


ऋषमानि 





= 





&0३ 


९९ (दति - अधिशेति) +११ ये } ६९२ धये 
-------- ~ प च्य 


& ) २६०० 


€०३ 


[प (ववति) + 


<६०० 





श 
६०३ 
६८२ यक्तये 


९१ (द्रति) + -दम 





९०३ 
श्रत उपपचम्षमानयनम्‌ । शेपं भास्कर्लघ्व हरे पानयनकवद्विति 
सय निर्दयम्‌ ५ ४९-४३ ॥ 
श्टाना रव्यानयनमार) 
श॒गणात्सपतत्यंग स्वनवाकशापिकं विगाध्यांशाः। 
मध्यमवुघसू्यसिताः शीघोचं कुजयर्यनीनाम्‌ ॥ ४४॥ 


शत्र गणितन्यासेनेव ध्याप्या सुगमा ॥ 


4.1 


श 
भागाद्धा मध्यमस्विज्वपगुक्राः = यट - (ह नः ) 4 


छावायप्रतेन महीतितारहगेणात्‌ कलाद्विका 
रषिगति- = ४९१ ८} ¶१०। २२ 1 भगस्कपतिऽन्तिमावयपे इर 
स्यामे २९ धायाति। 








= त्रा्छस्फटनिहान्तत्य 





अना पपत्तिः + 'मरोमितादरमैकात्‌ फलानि यानि तत्कलाः” 
इत्यादि भास्करविधिना मध्यमा गत्तिमाचावपरार्णानीय तता विला 
मेन खण्डगुणनसल््ेनादिना सवषां मध्यदानयनानामुपपत्तिः फतष्या 
कि ग्रन्यगोप्वेकेति॥ ४ प 
एदानीं चन्द्रानयनम्मद । 
तवि न 
्निशमवम्ावरषं दणसश्श श्िभिरासैः । 
4 ५ तिथः 1 
षथगधिकोश्की रविशणतिध्यंतैः संयुत्चन्द्रः ॥ ४५॥ 
स्पष्टम्‌, 
अत्रापप्तिः 1 याचायप्प्रयष सब्रटेत भत्ट पद्मशबमर्‌ = ~ 1 
तततः “ स्वनगभागयत्तेन टरगाहतत्तणदिना्जंस्तिनि व््लान््त दति भास्क 
एिधिना फछलात्मक्र फल प्रष्या त्रभस्य स्वतमरत्रम्शपसम्‌वुहमर गात्मक 


त्व्म ८३ भ्४्तो ञश्े इ धथ 
फलम = ------- = ------- = ------- = 
® > १३ > 69 अ १९६८३ ७9 > ११०८६०८३ ४५८३ 

¬ 1 


[ स्वल्पान्तरातत्‌ । रोदापर्पात्तमास्क्तकत) उपेति ५४५५ 


दटाना मोमरष्धररीप्रोच्वानयनमराद 1 
एकादन्तलिपरांया' तीमः शरसतवभि८अधरिन्डुयर्वः २२। 
कृलयुणितदु गणां खाः; पज्डरसे; ६९. पर्‌. बुधः शाघम्‌॥ ४३॥ 


५१ अद 
तरतः ५१८ अपाः = 
ह+ । 





[र दिक नमति 
ऋवग्यमतेन कलादि ममगलि- = २९) रई} =! 


दथ भास्करोकषप्च 
जह 
चधोषोच्च भ्यादम्‌ = ४ ह + --- ? 


५ ऋआचायेभतेन मागा इशीघ्रोच्चगति>= ४। १५ ४२॥ 


९८! २८४ 
कयमद भ्सद्छतक्ता च ए 
४ कषप रच्यानयनेपपत्तिवस्‌ सममा 0 ४६ धर 





मध्यपाधिकारः 1 ९४ 





दानो गकर रौ घ्रोच्चानयनमादह 1 
ध्युमरेयवघे लिप्रा जीवः कतश्वरयणैः शरकलेनः 
'भागकलाः सितशीघं विषयैवंसवो दिषष्टयाष्डो ॥ ४७ ॥ 


कलात्मके मुरः = प्रग्रह + ५४ 
न प्रेषणे 


खपादगतोन कलादि गुप्ति = ४ 1 ध १९} <€\ 
भाष्वरोत्तापौयमेश्र 1 


क ५ 
स्व शुकणीप्नोच्मु = (८ ऋणः + कलाः) 
रूपादहगो भागादिकः गतिः = १ 1 ३६ । € । ४४ । ३१ । 


भास्कर्मतिन ३१ स्ये ३५ श्रागच्छन्यन्तिपा तयद ॥ 
जक्ापरपाततपतियुगमा रव्यरयनेापपत्तिु्पा ॥ ४५ ॥ 


इठानों एनि~उन्देच्छानयनमम्द 1 
मिगुखः कला दिनगषस्तिधिरा्र्दे कते च सूर्य्ुतः ¦ 
नवभिभामः; सामरखद्छन्यवेदै चन्द्रोचभ्‌ 1 ८ #॥ 


(ए रश्रद् 
दलात्मकः निः = २ श्र + ~ 


श्राच्ायमति फलादि गतिः = २} ०1 २२५१५१५ 
इपपरिध भास्करेक्तापि 7 

णः 

४००४ 

श्राचापपने कलादिका अतिः = ६ । ४० 1 ५३ । भ 
भाद्कतक्तापरीयवश्च ४ 

च्रजरापर्णात्िर्य पएकैऽत्‌ # ४८॥ 


1 4 
चन्द्राच्च भागादयम्‌ = ट + 


श्दानों चन््रषातानयनफिष्टटिने पडानणनं चाह 
भागे नन्दशशाद्धैः शशिन्यस्वरयमैश् शशिषातः { 
रचिमर्डलान्तिकयुतः सध्या नयणान्तगाः शेषाः; ॥ ४६ ॥ 
~~~ 





भागात्मक्र2चन्द्रपातः = --- + ---- 
८9०९ 


श्राचायग्रते कलाद्रिका गतिः = ३ । १० ४९ । २३1 

भास्कण्मतेऽन्तिप्राकषयतरे रर स्यान २० अरायि १ 

रप्प्रण्डलान्ते श्विभगणन्तेऽचाद्रवयव्दान्ते ये यदा; परवमनपा- 
तेन सिदुाष्ते रविमण्डलान्तिकाः कथ्यन्ते । तैरदगेणेगद्बा पता दृषटटिमे 
छदयफाति यदा भवन्ति । शेपा मन्दाच्चादयेा मत्यस्वत्वाद्ुगणान्तमा 


शव्यध्टान्ताद्रधा एवेष्रदने देषा शति 1 
प्रा्तप्ाधनोपपत्ति्दानयनेोपपत्ति्रदन्यस्याततिमुगमेति ॥ ४९ ॥ 
हटाना यदानयने धिरष प्रतिपादयति 1 

पादाषचिषाददिभै रान्यभीास्तमयदिनदज्ञीदयिकाः। 

ऊनाः कूत्वा तिथये देशान्तरनादिकेनयुताः ॥ ५० ॥ 
प्रत्र चतुतत॑दादाय. । ' पादार्धिपाददिनैरूनीक्ठन्य तिथये थथा. 

सह प्यधास्तमयद्धिनदजोदपिका यदा अगच्डम्ति । एतदुक्तं भति 1 

याम्तिचयेाहगेयानयने दीयन्ते ता यदि पष्दनाना दीयन्ते पञ्चदश 

मिधटिकानिना इत्यचः 1 तदा तत्र याऽदगका भषति तेन चे यहा 

श्ानीयन्ते तेऽतीतताधंपनजसषालिरो भषन्ति ” 1 
एव द्धिनाधौनादहमंषाके पहाप्तेऽनोतास्तक्छलिकाः । विषाद 

छिनोनाददर्मेणाके ब्ाप्तेऽतीतदिनाधेकालिका । द्विजानादषहगेणाच्व 

रे तेऽतीतदिमोदचिक्षा भवन्तीत्ययेः । 
एव प्रागपरन देथान्तरनादिकेानयुतास्तिघये यदेखाधे शा. 

न्ते तदा स्वदते तत्तत्कासिका य्दा भवन्तोस्यचेः ॥ ५० ५ 
इदानीं कललिगतादेख गुद्धादधयानयनाप विशेषं रखिमष्डलान्तिक- 

धदातरिपनाच प्रमणन्तरं चाद 1 

कलिगतरुष्डिः प्राग्वत्‌ 
शुकायोऽन्दविपेएऽन्दभगणदधात्‌ 1 





मध्यमाधिकारः । 


इ 


न्तितिजस्य खनत्रया्टर- 
ससघ्रवक्षुखास्निवेदयुतात्‌. २३०८७६८००० ॥ ५१ ॥ 
बुघशीघ्स्य खखास्वर- 
रसनन्दाष्ाछ्वस्ुयमेदधिनिः ४२८८८६१०००॥ 
ए्वचतुष्टययमशरणणए- 
शदिच्रिवेदैः ४२१३५२०००० खुरेन्द्रखरोः ॥ ५२॥ 
भार्गवशीघस्याम्बर- 
खखाच्येद्ाच्धिाभनिद्तैः ४२०२४८००० 1 
-भास्करसुतस्य खच्रय- 
रविुणशरखददनससुतर 
श॒न्यचतुटयपनत्ते 
नटुरामर्णनव भि ६३६१२०००० रर्क॑मन्दस्य । 
इन्देषः खच्नययमगशर- 
नवपब्व्यामशर चन्दर; १५०५६५२००० ॥ ४२ ॥ 
छश्रययमनवपष्ा- 
छरामधतिभिः १८३८५६२००० शशाङ्कपातस्य 1 
करल्पगतभगणएघातात्‌ 
कुजादिमन्दोचपातानाम्‌ ॥ *५॥ 
भगणादि कर्पवयें सन्धं रविमण्डलान्तिका मध्याः । 
मेषादिद्युगणफलाधिका भवन्तीषटदिनिमध्याः ॥ ५९ ॥ 
छनि इष्टा गतास्ते कलिगतास्तेभ्य. गुद्धिः कलिगतयुष्टिः प्रात्‌ 
हाया । श्रयेत्‌ कन्पगताब्देभयेः यथा पू गुद्धिपनौता तया कलितः 
ष्ठेभ्यः साध्या कन्तु तत्र कल्या शुक्रयार्प्यतत्वादष्दाविपरयजना 
शुकाणत्‌ कायै 1 ऋब्धभगपवधादिति । कलिगता्दानां इमक्काना 
च घधात्‌ पार्दैपटितप्वसष्वचेपुतात्‌ कन्पवयुगणादि लक ते एड 
अण्डलान्तिका मध्या यडा भवन्ति! ते च मेषादिकागक्लन यद 


; ४६०५३१२००० ॥ ५३॥ 


॥ 1 ~ 





्ालम्क्टस्दगन्तस्य 


गपामवलेटे पथिका इृष्टदिने मध्या यषा भवन्ति 1 रषं श्यषाचेम्‌ \ 
अनापपत्ति. 1 कलिगतशद्धादीनायति सुगम्ना । रयन्दान्ते वहा 
नयनाय कल्वगताष्दाना खण्डदुय कतमावार्य् कस्यास्‌ कल्यदययंन्त- 
मेक कलेरिषटवप्पवेन्ते द्वित्‌ ? ततिऽनुपाति दि कल्पान्देगेहभग 
पास्ता फल्यगताष्, कि जग्तेदभी्टक्षयेन्ते मगयादिकेहः = भन पम 


कन्वात्‌ कत्यारिपर्यन्तधये ५ शभः थ कितव २ ग्भ 
= 
क्य कय 


चर प्रचपरलप्दे पटुगणरोषं तस्येव तेपघन्ता छताऽऽप्राचा्धैण 1 





यचा क्ुक्तभगक्णाः = २९९६८२०५२२ 
छल्पादे 7तवदेग्यः = १९०२९४४००० 
पअननयाघातः = ८१८९८२७४३५८८२८ >€ ४३२०५१० 
भल्प्दे४३२०००००००विभन्य लघय = ८९९९८२०४३५ 
मोष उप = ४६८९८९६०००। रमन्येषा छपरा उत्यादा, ५५१ ४6 
इदानीं र-यष्दान्तवैनादिमधमरे कियन्ति साचनद्िनानि तदपेमाह । 
शुद्ीशवधे शुद्धैऽवमशेषात्‌ सावनद्युणणसिद्धिः 1 
श्यैकावमं ग्रहीत्वा शणखश्ुनियुतान्न शुदि.शेस्‌ ॥ ५७ ॥ 
शे सैणानामेकादणाना च वधेऽवम्ररेषादरष्यन्यान्ते प्रापानोताद- 
भरेपात्‌ यमनदरषगुणिताह्‌ खल्रप्सनवहूतात शुदु तत्त. सावना रेणच्चि 
द्धिः “दूतास्ते फलावमविदीना इत्यादिना चैचादावदगंफसिद्धि. 
भेवतीन्ययेः 1 यव्ाघ्मशेषादेकाद गशुदटिषधस्य न शधि धन भवेद 
रष्यन्दान्ते कल्पाकयन्यघमषनि तानि ष्येकानि कृत्वा गुणजन्नि ७०य्‌ 
तादश्मशेषात्तद्रध िरेष्धयेत-श्तति। 
अरननोपएत्तिः। वेचादितिधि" शन्यमित अक्षति तदः 'विषरोतयेःधं 
नेन ०~शु~-शु । तत ^ऽत्रमारेभ्यो यमनरसगुच्ितभ्या विभ 














= 1 ९९ 





दवि ९८ ववे ^ १११ तदा खणावपरोप् भति तदा लब्यो रूपाल्पा 


भ्त । खणात्मके देवे धनां शूययाजनेन ९ + ----------- १ 
६१ वक्ते 
००३ + *९० पवर ११ 
&€०० ४ [4 [व हि 
बद चेत्रादावमरेप भति -इतिस्फ्‌ 





७ 
टमेव । एष रव्यन्दात्‌ प्राङ्‌ चेगरशुकषादो विपयोतादगेणस्य [तदिति 1 
अयते वेजादादणाहगण दति लल्ञाव्तेरुच्यत दति ॥ ५७ ॥ 
दानीं चैजदेस्दगेण तता मध्ययहानयनमाद । 
वैन्रसितायेऽब्द्पतिः शुद्धानाया दिनान्दरूपयतेः 
तद्‌ शगणाददिनवारः शु्धाना मध्यमाः प्राग्वत्‌. ॥ ५८ ॥ 
त्रिनाना पूतरेषाध्विसदिनाव्यास्य-घ्वयनर छन््यगता-दाना रूपस्य 
चया युतिः सा दिनाब्दरूपयुतिस्तस्या, शदनापास्देचसितादोऽष्द 
प्रतिः साध्य । अधेदिनाव्दरूपयुते शष्ानाया यद्देष तत्सम्ततष्ट 
घ रव्यादिक्ण्चे जादे वापि भवेत्ततर्वेचरादेयेा ऽदगेणेा भयेत्तच चेच्रावि 
घारादिनेषाति जेवस्तस्माद्ये यदास्ते श्द्धानाः शुद्धिचिनेद्रषसेरेरना- 
स्तवाः सेःणब्दान्तातं पवेसाधित्ताः प्राश्तु मध्यमो यहा. प्यः \ यवि 
छश्चिदिष्टषं वै नादेरदेथ तते वात्‌ तत्व सेग्ान्दात्‌ मणध्युमार्‌ 
यदत ्ातुपरिष्याति तेनैवमुपरि प्रतिपादितेन प्रकारेण कायेमित्यधेः 1 
अननापपिः 1 गमान्तस्व्यष्टान्तमरध्ये या रष्टत्तिथयस्ता धि 
शेषरततियस्ताभ्या ववैन्तत्यठेवधटिका विद्धाष्य शु्धिमत्ता शता चैवा. 
मान्तरवषेन्तम्रे सावनदिनानि । 


कस्वाेरिष्टमर्वशन्त साखनानि दिनानि = ३६५ कव + दविनादि 


एष्योऽमान्तप्यद्दान्तप्रध्ये यानि सावनानि शुद्धिमितानि तानि धिच्चोध्य 
चेरे साषनदधिनानि = ३६१ गव + हिनादि -शु 








= 


२0 व्राह्लस्फटसिटान्तत्य 





एतानि मप्ततष्टानि वत्तेमानघाराचं सैकानि जातश्छेजादा चथा. 
हारः = गव {नादि + ९~ श 1 अत उपपतच्म्‌ \ शेषस्य छाषना स्पष्टा} 
ल्चहगेणामपने फथं बाए्णणना काय न्यच क्रमलाकरदिरोस्तच्चद्ि- 
"जे द्रष्टव्यः । सेन कदाचिद्रेपयेगं छिनैव शद्रे घासे जायते । वा- 
राेमहगैणः सेके निपकः फाये द्रति मठ ज्यातिर्िदःं स्फुरमेष लेख. 
प्रयाते ५ ५८॥ 
स्दयनों याणा बीजकमैाद । 
स्रवस्याकं १२००गहताब्देभ्यो 
गतगम्याल्पाः खशुन्ययमल २० नहताः } 
सन्धं न्निरसयकथदतं 
कलाभिख्नै सद्केन्द्‌ ॥ ५६ + 
शरिवत्‌ जीवे दवि रदतं 
चन्द्ोचे तिधिश४दतं तु सितशीत्रे 1 
_ ओीषुभरेदतं च तुघोचवे 
दिरककरबेद्‌डदतं च पातकुजश निषु ॥ ६० ॥ 
लीके गुते शरि्त्‌ एलं देयम्‌ । अथे व्व्वनद्र तद्रेष लिम्तिक्ताक 
शुपवण्य॒यौ कायम्‌ 1 शेषं स्पष्टायेमू 1 * खाभरखारकरहताः; कल्पयाताः समा " 
शस्या भास्क क्रमेतर नुखूपमेष । 

* ्त्रापसब्धिरेव धासना । " यद्वदेसदशषट्रं यादु पदयस्तताऽप 
चय दत्यज्ागम शव परमाणं नान्यत्‌ भारथ वन्तु श्यते ' स्ति भास्क 
चदत्तीत्यन 1 "द्वि ङूवेद इतं" चेत्यष्य माने ` द्वकतरेदेः" इति पाठः घाधु- 
छन्वोऽभङ्गातु ॥ ५८-६० ५ - 

इुटानीपरयेभरम्रतौयेन्दुपाचेच्वयेदेषणमाड । 

अङृतार्ममटः शीघ्रममिन्दूचं पातमस्वगं स्वगतेः 1 

तिध्यन्तग्रहणानां घुणाच्रं तस्य संवादः \ ६१ ॥ 


शछायेगटमते चन्द्राच्चभगवयाः कल्पे = धे८८२१९००० 





"--~-~---~---------------------~------ 
म्रध्यप्राधिकारः 1 २९ 





अचायेमते चद्धराच्दभगणा कस्ये = ४१० ततरो लयाः 
अल ्रायेभट दन्टूच्च शीधग शीघर्मात्ति स्वपतिराचाधेत्तगते 
श्छत्‌ एतवान्‌ । 
एषमायभटमते चन्द्रयातभंगया. कस्वे २६२६००० 
प्राचायमते चन्द्र पातभगया कल्पे = २३२३९१९१६८ ततेा$धिकाः । 
ऋत श्रायेभटेनाचा्येनिणीतपाततगति' स्वपातमल्पगमल्पगति एत. 
धानु । ्रतस्तत्य मते यदि फदटावित्तिप्यन्तयदणाना मध्ये श्रादा्ध॑य 
सदे सघाद एवय भवेत्तद्‌ धृणात्तए यमु । यया कछाष्ठावयबभ्तये 
छवदाचित्‌ ककारद्पत्तयकछतिरत्यरते पन्न तद्तर चपेन न वीटा 
लिखित तैश्च चायेभटत्य यद यादिष्वैस्य न तदषटिमशमित्यात्मप्रणा 
$ऽचार्येण तेति ॥ ६९ ॥ 
भगणाद्िप्यायेभटधाक्चोनि घ । 
युगरविभसा. स्यु णश चयगियिङ्गुदर पु ईिःिघए्‌ः्खषट प्राक । 
णनि दु्िष्व गुर दि्युभ ऊज भद्लिमुतु ड भ्रगुुध सौरा, ॥ १॥ 
चद््रोव्व लुष्पिध बुध सुगुिषने श्रगु लप्र गोपाम, 1 
श्ुकिनच पातविल्लिमा वुधाह्यनाकौदयाच्व ल्ग्‌ ॥ २ ॥ 
(आपेभटस्य सल्याप्रका्यनार्ये सङ्के गणक््तस्भिप्या द्रिष्ध्य, } 
द्टानीमात्मप्रशसाम्ाद 1 
मध्यगतिज्ञं वीचय आरीपेणा्थभटविष्एचन्द्रज्ञाः 
सदसि न भवन्त्यभिखस्वाः सिं दष्टा यथा दरि णाः 1 ६२४ 
मध्यगत्तिज्नमाखयेमध्यग्र्ठानयनपेत्तार वीय श्रीपेण-त्येभट- 
विष्ुचन्द्रोक्ताना मध्ययहानवनवेततातः सदसि श्रभिटुखा न भन्ति यधा 
षरियाः पिच दुष्टा तस्याभिमु्ठा न भवन्तीति स्पष्टाऽपे. ५ ६२॥ 
श्दानों मध्याधिकार्स्येपपदापपराद । , 
युभमगणमानयाता्मणदिनवारमध्यमायेु । 
भष्यमगतिल्िषष्टयापाण्णां प्रथमः कनाऽप्यायः॥ ६२॥ 











ल घ्रारस्फुटत्िदटान्तस्य 


~= 


इति श्रीन्राह्यस्फटसिद्धान्ते भध्यमाधिकारः प्रथमः ॥ १॥ 
द्रापोणां निपद्ये भध्यमत्तष्ष्यायः कत दति ५ ६३ ॥ 
म॑धुूदनम तुनेगदिते यत्तिल कः श्रोश्युनेहं चिष्डुजोक्ते \ 
छदि त छिनिधाय तरतनाऽय सचते मध्यगते सुधारे ४ 

दति गीशपालुदत्तमूनुसुधाकप्टिवेदि धिप्चिते एाच्छस्फटब्िद्ान्त- 

जूतनतिलङ्ञे मध्यमाधिक्तारः प्रथमः ॥ ९५ 





































& स्यष्टाधिष्षारः । 
तनादेः तदार्मपप्योल्ननमाह ! 
धस्मान्न मष्यतुटथः प्रतिदिवसं दर्ये ग्रहा भगे । 
तस्माहुकूतुल्यकरं वच्ये मध्यस्फुटीकरणम्‌ ॥ ९ ॥ 
भगे भकलये । रेप स्यष्टाचेम्‌ ॥ १५ 
श्दएनीमरधल्या श्रा । 
छर्धज्या मनुयमला सुनियमयेदा व्ुञ्वलनपयृक्षाः । 
रसक्रनवसवः शश्विपभ्बखेन्दवरचन्द्रशरस्यीः ॥ २ ॥ 
चड्दधिमनये भूतागनिरसशशाङा खनीन्दु वदुचन्द्राः। 
इन्दुनवनन्दचन्द्रा रसतिधियमला रचिधधियमाः ॥३॥ 
चिद्रेषुजिनाः कूतनवपण्डयमा नन्द्चन्द्रखुनि प्चाः । 
द॒न्ताष्टयमा युणरामनवयमराः शरियमखरामाः ॥ ४॥ 
ऋतुनयसशुणा नवशरचन्दडगुणाः स्गुन्ययमद्द्नाः 1 
द्विजिनशषास्िरसरदाः खस्यमवहयैा व्यस्ताः ५॥ 
मलुमला इत्यादधंच्याश्वतुर्विं श्तिर्ृत्तपादे सन्ति । व्यस्ता 
उत्कमल्या इत्यस्यापि सेधन्धः । 
अधेज्याः मञ्याक्व चतुषिशत्तिः ! 

२१४ । ४९९ । ६३८ } ष६ । १०५१ । ९२५९१ । १४४६ । १६३५ 
१८९७ 1 १९९१ 1 २१५६ । २३१९ ! २४५८ । २९४ । २९१८ 1 <<३२॥ 
२८३३ । ३०२९ ! ३०९६ 1 ३१५९ । ६२०५ । इर४र । ३२६३ । ३२७० । 

गरदानीमुत्कमव्या श्राह । 
सुनयाञ्यपाचिरसा स्द्रशगशाङ्गाः ससुद्रषुनिषन्द्राः । 
नववेदयमा खुनियणड्ुताखना वद्शणसखदराः ॥ & # 
ूमीन्दरियेषवेा रसनगतेवश्न्दशीतकरवसवः । 












्ा्सम्फुटसिद्ान्तत्व  ,. 


शरवेकुनन्द्‌ए; सागरस्द्रश्याङ् नवाङ्कः 1७1 ५ 
न्निचिपधवेदश्शाङ्काः पष्चा्चिरसेन्दवोाऽब्धिवमघ्रुतयः। 
शअविघरतिखैयमा नवश भियमपन्ाः सागरद्धिलिनाः ॥८¶ | 
रदरस्षपमला युणवेदवस्ुयमाः; पद्ुविषयशून्यग॒णाः । 
घुनिरदा व्या साधं नवरदचन्द्रा जिनांशज्या ॥ ९ ॥ 
उत्करमज्या रतु यतिश्च ठत्तपरादेऽधा लिखिताः सन्ति । 

५ ८। ६३ 1 ९११९1 १७४ र्ट । 2389 । ४ैवैट। 
५५९ । ६७६ 1 दशत्‌ । €८५ 1 १९९४ । १२९९ 1 १४१३ 1 १६३५ \ 
पछ । २०१९ । २२१९ । ‰9ेरेण 1 २६३२ । २८६३ 1 ३०५६ । ३२९५० 1 

नशप्दचन्द्रा = १३२९ जिनायाना परमकरान्त्यदाना च्याऽस्सीय 
सन्तततापयेपित्वात्‌ पटितेत्यवेः ॥ 


अन्नोपपत्तिः 1 रत्तपादे चतुविणति कऋमल्या उत्करव्याग्व 
९० € > ६०। = स 
स = ~ = २२५" कनायृद्धा आचर्धै खमुनिरद ३२९० व्या माध 





व्यत्यत्निविधिनाऽऽनीप पटिता दृति सुगपरा तद्या 1 भास्करदीना 
मति वहुपावक्षेदपम्र ३४२८ व्यासा प्रधमन्या प्वल्पान्तयतु २३५ । दय 
माचाधाक्त्यसाधना ३२९० नेन गुणा वमुपाघकवेदणम रेषडे८ हता 


६. व भभ > १६१४ 
जाताईपचायक्ता प्रयमज्या ~ - + ५3०, ~ 


न= 


३४३८ = उस्र ९९९ 





४०८५४ ॥। 
रद = रणत्‌ = २४४ स्वत्पान्तदात्‌ । एवमन्या" क्म्या त्क 


ज्यारच सिध्पन्ति । 


= 





आपण कमय चित्या खप्रुनिस्द ३२९० प्रिता रीता दत्म्य 
मीमामा भ्रमिक्ताया भविर््याति । एष पठिताभिन्येषमिश्वतुरव चतिभागाना 
ज्या १३९ एतावतो पर्सक्रान्तिज्या भवतीति स्छुटा क्षानना प ६-र४ 
(दानां धापाह व्यानयनम्याद्‌ ! 


ल्लिः दातत यमहता लन्धज्या ज्यान्तराहतात्‌ शेषात्‌ 1 





स्पष्टाधिक्ाप। भ 


तिधिङ्कतिद्टतात्‌ फलयुता लन्धज्या ज्याग्रहेएमेवम्‌।। १०॥ 
तिथिशति; णतद्रया धिका पञ्चधिशतिः = २५ । रोप स्फटा्ेम्‌ । 
श्जापप्रत्तिः \ “तत्वाखिभक्ता अप्तवः कलां चेत्यादि भास्कणन 

यनायपत्तष्नन स्फटा ८ ९० १ 





दृद्धानीं जीवातश्चवापानयनमाद । 
ज्या ग्रद्य शेषयणितास्तत्वयमा ज्यान्तरादता लन्धम्‌ | 
द्ेप्यं चिगुद्जीवासंख्यात्तियिक्रतिवपे चापम्‌ ॥ ११॥ 
स्पष्टाचेमुपपत्तिश्च ज्यासाधनतैपरोत्येन सुगमा ॥ ९१ ॥ 
ष्टानों मन्दगीप्रकेनद्रे केन्द्रयाहुकोटिव्ये चाद 1 
भध्याद्िगाध्य मन्दं गीघात्संसाध्य सथ्यमरं केन्द्रम्‌ । 
्मयुजि गतयेययेगयुलि पदेऽन्यथा वाहुकेरिञ्ये ॥ १२॥ 
श्रु पटे गतयेययेगतगभ्ययेबयादुकाटिन्ये साप्ये । मधात ६ि- 
। | पमरप गताद्रुलज्या गम्यात फेषटिल्या साध्या) युनि समे प्रदेऽताऽन्प्या 
ऽय्‌ गम्यादरुजज्या गतात्कोदि्या साध्या । येप प्यष्टायेमू 1 
` तरपि \ ‹ ्ररूच्वेन दोन यदा मरन्यकेन्द्र "मित्यादि भाक 
रोक्तधिधिना स्फुटा ॥ ९२ ॥ ४ 
षटानों स्यद्टपरिध्यानयनमाद । 
जिज्याद्टता श्चजज्या युगयुक्परिधिदयान्तरयुणाप्त्या । 
पुग्मान्तपरिपिरधिको दीने टीमेाऽपिके सपणः ॥ १२ ॥ 
भुजज्या केनद्रन्यः युगयुरूपरिधिद्वयान्तरेण युगमान्तोजान्तपरिध्य 
गन्तरेण गुणा चिज्याहता 1 र्या रन्धया युग्रान्तपर्सिधिर्पधकषः कायं 
यत्तेालान्तपरिचेयुग्मान्तपरिधिप्ल्या भवेदधिके च लब्धा हीनः फा 
स्सदा स्पष्टः परिधिमेषेह्‌ 1 
अन्रोपपत्तिः । चिज्यातुल्यया केन्द्रभुजन्यया यद्धि यग्भान्तादधप 











ब्रा्कुटनिदधान्तस्व 





ठ 
धनपित्यादिषध्यसता सुगमा ॥ ९३१ 


ददनों भुजक्राटिफले यष्टा काटि चाद + 
सद्रणिते ज्ये भारते फले कारिफलयता भिज्या । 
आयरेतयार्विंहीना पदयोर्दिंदृतीययोः कोटिः ॥ १४ ॥ 

त्ये भ्ञओदिये नैन स्यष्टपापिना गुणिते भ्यते ३६० हते सले 

शजक्षाटिफने भवतः 1 चन्या ऽऽदन्तये- प्दयेाप्यातु मृगान ा- 
टिफनेन युता कायै । द्िवृततीययेाः षदशप्थात कक्यादविकेनद्रे चिल्या 
फाटिफजेन धिदीना क्राथी तदा कोटिः स्यष्टा कटिं तरतीत्यधेंः 1 
अभो पर्पात्तः। ' स्वेनादते पररिधना भुजकाटिजीे * तचा ' चिज्या 
सधा का्टिफलेन पुक्षा * इत्यादि भास्केक्तन विधिना स्फटा ॥१९४॥ 
इदानी कणीनयन प्रकारान्तरेण भुजफलानपनं चाह । 
तद्धजफसकरतियेगात्‌ मूलं फर्प॑ः पदेष्वयुगयुध्ु । 
स्वपरिधिशुषा कमोत्कमजीवा भारौहंता' न्दे ॥ १५॥ 
तष्याः स्फ़टकाटभरुलफलस्य च छत्यायागातु श्ल णा भवत्‌ 1 
प्रुश्षयदे क्मज्या केन्द्रकमज्या स्वपरिधिगुखा युग्मप्दे किन्ेत्करमक्या 
स्वपरिथिरुयोभपन भाके३८णदेतः, मन्दे द्रन्यस्यारे प्रबन्धः । एवमुत्तर 
मण्या यत्शलें सक्पपमे भुजरले होन फायेमित्यप्याहयेस्‌ । , 
शवताःपप्ि; 1 कषयानयने भास्करकेव । एचमपवे गतानां 
कभज्यः स्थर्पारधिगुषा भाता पञप्रकारेण भुजफलं स्फुटमेव । द्विती 
यपदे ग्यांध्ाना क्ेमन्या गतात्कनन्छिाननिष्यासमा सा परिभिवुकः 


४ ध एरि (ति 
भाशषटतो घातं फलम्‌ = भ (लग 


भाश 
उत््रमक्दटा ५ 
= एरमभलफस ण 4 एषे युगपद उस्कमश्ते यत्कलं तेन 


५ = 
परमं भुजफलं हीने सवा वास्तवं सनफलम्‌ । रषं करद चुषु ष्ठेषु 
भुषफसश । च 


= 
~ -------------~--------------~-----~--~ 





-स्यष्टाधिज्नासः। ६ 
~~~ 


= यपरे 
प्रधापपदे द्वितौ पदे र 
कमज्वा" ध 0 पस्भभ + 9 
"प्र" प्रत्रान्ते प्रम मुजफलम भृनफलम्‌ भाष 
पदान्ते श्रत्यं भुजफलम्‌ । 
द... 
=> प्र 
वुतीयपदर चतुय क र 
क्मज्या प्र परं भुकफलमर ~ ` १.० 
भा 





प ` » पदान्ते परमं शुलकलप््‌ प 
पदान्ते शन्यं भुन्नफरष । 
अजेत्करमघ्यागतं फले पते भुजफले चं कार्यरत्या्याहाप्त्व. 
सुतैदाचा्ंमम्मतः । घस्तृत आदापेमृचते नायम त्यते ॥ १५ ॥ 
ददानो पवागरतफलस्य तयत्ख धनत्व तत भृजफले च सस्कारेषद 1 
च्यधनधनव्देयास्ततफलानि शीपेऽन्यथा धनं धनयः 
ऋण्णयाया्माऽन्तरणधनयेस्तुल्ययेः शून्यम्‌ ॥ १६॥ 
पूतागतफनानि मन्दे मन्दकमेयि प्दद्रमरेण चय-धन-धन-छया 
मेवन्ति । शे शोप्ररमेणि चान्यथाऽचेात्‌ एदकमेण धनतयवयधनानि 
भान्ति । तते धपे धनष्णयेर्यागस्व दये तथा खप्धनयोर- 
न्तरं च संस्कारवश्ते धने भुल्फले भषति 1 धनपेये्तुस्ययेवेशाह्‌ 
ए्यमरेष भुज्फलमित्यधेतः सिति । , 
अजे पाततः । प्रयमद्धि्तीयपदवेोभे पादिकेन्द्रर । वतोधचहुषेपवः, 
याश्च तुलादकेन्दरम्‌ । मेषादिकेनद्रे मन्दकमेपि मूक्नफलचामसमं मन्दफ- 
सथ्य तुलादिकेन््रे च धनम 1 ग्रतः प्रथमे परे भुन्नफलश्रपं द्वितीये च खण 
मु । ए दृतीयवतुयेपदयेभुलफलं धन यतप्तस्माद्ुनमन्दफरमुत्यदाति । 


ध. 
ितीयपरे धजफलं पवात्‌ = परमधुलफ - ५ मेय. 


व्यापिन भुजफलस्‌ = - परभधुजफ + म 1 एवं चतुरधैप एवोत 


भ्त धन ~ यरमभुजस - १ न्य । प्रथमे पदे ख ठृतीरे धनं 


मेषतुलादिजेन््र्यात्‌ प्रसिटवरेव । एष पटक्रमेण सलानि मन्दे चेदधन- 
~= --~--- --~- ~ 





स्ट च्ासस्फुटसिहुन्तस्य 





पनत्तयाप्यानि भर्बान्ति १ शद्धे च व्यप्तओाधनेन केन्द्र साधितमतस्तभ्र 
मेपादिदन्द्रे धनं तुलाद्विङेन्द्रे उण फले भवति । अतस्तत्रान्यचा भुजफनं 
घातम्‌ ॥ ९६१४ 
षढानीं मन्दफल चीप्रफले घाद । 
तचापं मन्दृरूलं लपागान्तरवशात्‌, धनस्रणं धा । 
शीघ्रफलं तद्वणिताद्यसाथात्‌ कणं लन्धघनुः ॥ १७ ॥ 
तस्य गनददधा.फलस्य चायं मन्दन पषष्ाधितणिः फलय 
गान्तप्शाद धने वा ण भवति । व्यापाधेह्‌ तेन पोणतेन शप्र 
भुजफलेन गुणिता शीघ्ररणंन तप्माद्यल्लव्य तस्य धन्‌. शीघ्र सल 
भवतति 1 
ऋचेषपपनि. 1 भास्कप्मन्दगीद्रफएलघाधनविधिना स्फुटा ५ ९७ ॥ 
ददाना पुटः सत्रिचन्द्र धाद 1 
देश्वान्तरे खमध्ये खुजफलचापे खजान्तरे च कृते । 
उन्मर्डलेऽकवन्द्रौ स्पष्टैः रकिचिरदले कितिजे ॥ १८ ॥ 
यदि खमध्ये स्पष्ट मध्या म्यटेष रधिचनद्रापेचिकती तवा मध्ये 
स्थ चन्द्रे वा भुज्ञफलचापे मन्दफले भुजान्तरे देणान्तरे चर पर्छमे 
सति सविचन्द्रो स्फटा भश्चतः ) रवप मण्डले स्वनिरतत्तितिजे चे फलं 
अपलस्कारेण स्फटा रविचन्द्र भप्रतस्तत्र रदिचप्दले रव्रचिद्यधेफले 
ख मस्ति स्विति रधिचन्द्रो स्फटो स्तः । शक्रादयास्तप्रथदारित्यर 
पिगर्सेाेने सयन्य दति 1 
चतराप्रपात्तः ) भास्करशचिधिना स्फुटा ५९८ घ्र 
ष्टानीं चरापेस्कारे धिरेवमापेभटद्रुपण चाह 1 
परदादयास्तमययोर्विना चराधैन राच्रिदिनदलयेः । 
न स्छुटमार्थभयेाक्तं स्पषीकरणं रफुयो किरतः ॥ १६ ॥ 
पन्िदिनदसयेरसपने चिनार्घं च चरार्धन छिना किन चर 
स्वार स्फटा दयन भवत. । 








स्थष्टािक्रारः 1 २९ 





श्रायेभटधक्त स्यषटठीकप्ण न स्फुटमतः स्फुयक्ति स्फुटीक्रप्यप्या 
क्तिः कथन युक्ताऽस्ति ~ इत्यात्मल्फुटी सस्यार्मे कारण कथयति द्र 
गुप्त स्ति 1 
अत्रापर्पत्त' । गेल्या स्वदेशनिरवये च्य दिनाधे च एग- 
पदेव भवति ग्रतस्तच दर्सस्कायमाव दत्त स्युटं गोलविदामित्ति॥ ९९॥ 
इदानीं स्पष्टीकरण र्चिचन्द्रधोर्मन्दपर्पिधमागानाद । 
स्थस्य मजद्धितयं वयंन दिनदल्े नतस्य प्राक्‌ । 
तिथिधटिकाभिखूयंश्वाप्थिकेानमस््‌नाधिकं पथ्धात्‌ ॥ २०॥ 
च्युदले जिनलिोनं दशनदितयं दिशरकलेानं भाक्‌ । 
पञ्चात्‌ युनानभिन्दाः सयं इव ऋणे घने परिधिः॥२१॥ 
णे वा धने मन्दफलि भूयस्य दिनदने मनुद्धि्तप व्यशोन काये 1 
पचेत्‌ चतुदश भागा द्विघोभयन भागव्ययेन हीनास्तदा ते खतो घा धने 
मन्दन भध्पाद्े मन्दपरिधिभागा भवन्ति) खणे धने च फले मध्यात, 
प्राक्‌ पश्वदशरघाटिकर्गभनेतभ्य रवेदिनदलपरिधिमान धवस्य न्यगा. 
धिकम्‌ कार्यम्‌ \ पस्विमे कपाले च पश्चदगभिधटिफाभिमेतस्य रेणे 
धतरे च फले तद्रिनदल्पारथिमानं ययाप्प्य भागच्यक्ननोनाधिक कराध 
भ । एष प्रान पश्खादुन्प्ष्डलस्ये एवे तत्य मन्दपरिधिभागा भवन्ति । 
एष चन्द्रस्य "छो धने च फने दगनद्धितय ज्िनलिप्तान तवा उदसे 
मन्दयसिंथनाया दन्ति 1 सूये दव प्राक्‌ पश्चात पञ्चदययटि ककि 
मपि धधा खये च फले तट्िनदल्परिधिमान दि शप्पते।नम्‌ । धने फले 
ताभिप्रटिकामिः प्राक्‌ परवाचते धिच नद्विनदलपिधिमान द्िफरफ 
लाभि. करेण युतान तदा प्राक्‌ पश्ठाटुन्ष्डलस्ये धिधोतस्य मन्दप 
संथभागा भवन्ति । 


ए रवेणफने धने मन्दफले 
प्रागन्मणदलस्ये रवा = ९१४० 1 ०" | प्रागन्मण्डलस्ये प्व = १३० 1 २०८ 
मधष = १३ 1 ४० | मध्यट = १३ 1 80 


परिथमेन्मषषल्ये रखा = १३ २० | पशविमान्वडलप्ये = १४ ) ० 

































८ शयछस्फु ट सिदरान्सश्य 
षः 





चन्द्रस्य खणफले धने फले 
प्रागुण्डचेस्ये विधो = ३०" । ४४" | प्रागुन्मष्डलस्ये परो = ३००1 ४४" 
भध्याह = २९ \ ३६ | मध्या ३९1 ३६ 


परिचपिन्मच्डसस्ये = ३२ । २८ | पपविमेन्मण्डलस्ये = ३५ । ४४ 
अत्र भास्कपचायंः । ^वतुददाचा्धेवाणुपनभ्िेद वास्नेत्यमि- 
दित यदीद पलब्थि्सस्त तदाऽष्माभिः कि ना्गोकरे व्योमति 
भाषः ॥ २१ 
दानोपभीष्टे नते स्सुटपस्थिानयनमाद ! 
तदु्यदलपरिध्यन्तरणुणा हता च्रिज्यया च नतजीषा । 
ऊने घनग्टणमधिके दिनार्धपस्िै स्फुटः परिधिः ॥ २२॥ 
स्पधटार्दुपपततिर् ज्राशचिक्रन स्फुटा । " तिष्यन्तनाहौीनताङु- 
मेधा लघ्यामेवीताश्कन्ते विनि * इति भगस्केक्त द्रष्टष्य स्यष्टाधि- 
क्षारे ॥ ६२॥ 
इदानीं म्न्दफलस्य धनर्णीत्छपाद 1 
भुजफल चापं केन्द्रे वडारयुने रचाधृशं मध्ये । 
स्वशुजफलचापमेवं षङ्कारयधिके घनं भवति ॥ २६॥ 
वद्वाष्यत्रे केन्द्रे मेषादिकनद्र षद्वाश्यधिके तुलादिकेन््रे म्मे स्वौ 
भुञ्जफलवाप मेन्दफल कमिण छण धन कायेति + 
शत्र प्पत्तिः । ' तुलाजादिकेन्रे फल स्वयमिधरं भृतु जेय ' त्या 
दि भास्करेक्तया स्वुटा 0३५ । 
दानीं रविचन्द्रसफुटौकरणे विदेषम्राद 1 
देशान्तरादयमेवं स्पष्टीकरणं दिनाधपरिषिध्याम्‌ 1 
करत्वा तत्तिथ्यन्तरफुटपरिषिम्यां स्फटाषसकरत्‌ \१२५॥ 
रव एवात रधिच्न्द्रधादिनाधेपसिथिम्या देद्ान्तराद स्व्दोक- 
श्त हृत्या स्फुटाभ्या स्विचन्द्राभ्या प्रहरो तिच्यन्त साधयेत्‌ । ततेम्त 
्िच्यनकालि काम्या रद्िचन्द्रयोः स्फटपरिक्िभ्या पृचेः शयष्डा पथि 


















स्यष्टाधिक्षारः1 ३ . 





चन्द्रो क ताभ्यां पुनस्तिथन्तस्ततः पुनः स्फु टपरिथिभ्या सषु रवि 
चन्द्रा । वमसफ़त्‌ स्फुटो रविचन्द्रौ यदयोपयोगितरो भत दति भास्क 
रेत आचायेभिप्रायः स्फुटः । 

श्रीप्र्गुोक्तं नतक्रमे सक्द्धिधिनैव यथा स्यात्‌ पतचाऽन प्रद 
प्येते 1 छल्प्यते गितागतत्तिखन्दकःलप्यासकृत्साधितनतकमेषस्फतर्‌ 
विचन्त्रात्यचतिथ्यन्तकाल्य चान्तगेता घययः = या ' तत्सदन्िते {ठाः 
क्या) सयितायतततिणन्तक्ाले रकेपरैतरालांशः "= न ! अनाः संस्का 
धास्षवनतसालाशाः = न € वा। यहि वषा घरीमिगेत्यन्तरकला लभ्यन्ते 
तदा “या” घटोमिः का दति नाता “या घरी रचिचन्दरयोरन्तर- 
ः (गक ~ रगक्ष)षा चग. | 

9 &> 

शद * तिखन्तनादीनतबाहुतिषवये" इत्यादि भास्कपेक्तिणि 
रफरक्या (ल~द्षा) 

४९२० 


| 
न=चफ घ्या (नशष्या) 1 


फलाः 





=गन्या। (रच ग = गत्यन्सरमृ= 


घास्सवे नतकमे येत्य = रफ व्या (ना; 
शफ. क्या(न ष्या) 


चन्द्रस्य ~ ४३०५ 


~~~ ~~~ ~~~. 


चर र च्रा्स्फ़ट सिद्ुबन्तप्य 
= 


~~~ ~ 


हि ९ २११३ यण्यार एव्‌ “~~ +~ ~ 
अथिना इत्याद्या = >> ण ५ श्रध ‹चापवारिटयेोद्धाच्य" द्या 














९०२ ६१४ 
$ उ्याने कज्याथ्या  कज्यान, छ्य) 
देना च्या {न्या) = क 1 0 तणा 
रि त्रि _ 
हयान" उच्या-दा , कोाच्यान याया 
= ठयएन ~ ---- ई ~ = द 
+ च न जि 
ददान" २९१ ४८ ३्द२ । किाथ्यान्‌ 3१ ज स्था 
५त्यान- वि न 
४१ > ४६० > ९५५ ११> १८४ 
क््यान पा सेाल्यानं घा 
ज्यान - -----र- र 
६५०६१ २०४ 
( ०९ ) > = 
यान याः । केल्यान्‌ धा ३0४ 
= ज्यान - - र -- (प्न दा षः =) 
च्च धा >१ 
क्ष्या(न >) यान _ लयन । क्ताक्पान “ 
रः = अर कः । 
षान हा षान 


उभयने दर्प गणनात्‌ ॥ ध र धष न्प: दरः = 





भा प्च 
 क्लोल्यान 1 समओोधनेन ल्यान-भक्तिल च । "च = परः 
न्त भ वि र ~ ध ॥ द्वेदगमेन 1 र हाया ` 
= रश्च ्टात्या । समरेाधनेन) याः ~र अरहा-पा ~र षाः) 
खग ुस्पेन, या" ~र प्रदाय" 
= हार +रेदार = (अष +न) ) परलपचयोन थान्श्ननडा 
ना ५८८ २1 अतः या= दा (५८ रनः) पतेन 
भत्यन्तर्मला. चष्टिभत्मा ग्यन्तरे भवेत 1 
कलेलिप्ताः स्वदाराप्ता रदोन्यगदव फलं माद्‌ ॥ 
गत्यन्तर फलव्रियागद्रत कधा: प्राक्‌ 
स्वे तत्फसेऽन्यसमये युत्त पण्यम्‌ । 
खाभास्िने दिधुरुरेरविहता दरपस्त- 


जिघ्र प्रे भषति पृवसेन्कं ततत # 
(कण 9  ग्यीयिणणीगणिणिरी 











स्यष्टाधिक्ञाए 1 ३ 





सीयते गतजकराटिगुणेन होने 
नष्या नतामुमवया विटरताऽपतेऽस्य ! 
गात्‌ पद कप्युतादपरोनित त. 
इपपरेघमिद दण्ठमुख विधोः प्राक्‌ ॥ 
शस्ते फने रविफलातु स्वफलप्य घास्य 
हीनान्यवा च सदितिष्फनेन नूनम्‌ 
तिष्यन्तदण्डमितिर्त भवेह स्फुटा सा 
प्राङ्‌ चेद्विधाधेनफलाल्यपयान सरम्‌ ॥ 
सिं धरात्‌ सनतकगोटिगुणादिदान्यः 
साध्ये धिदा पितमोलघिदःा सुदेव 1 
शो्ररगुप्तनतकमे भवेतु सुष््स- 
मे सक्तु सक्षलघज्जनरभ्ननाधेम्‌ ४ 
गति मदुक्तपुपपदयते। अतर विः प्रापित्यादिपि्ी विरेपोऽभि- 
हितस्तस्थापपत्तिधेनयेगयितिनेगदया । इति ॥ 
दानीं यद्ये रथिचन्द्रयोनेतकासम्पह 1 
प्राक्‌ पश्चाद्वा याभिर्घदिकाभिर्दिनदलाप्नतः सूर्थः। 
तिथ्यन्ते तद्धिदितं सिंशद्दरिकावगेपानभिः ॥ २५॥ 
चिपरीतम्धराच्ात्‌ चन्द्रग्रहे शी रविम्रदणे । 
श्यौ यते नतस्ताभिरेव घटिकाभिरिन्डुरपि ॥ २६ ॥ 
चन््रपहे तिच्यन्ते प्रणोन्तसमये प्राङ्‌ वा पश्चादयाभिघेटिका- 
भि्टिनदात्‌ दिनप्धते नतो स्त्रभवति तर्‌ भ्ष्य नत.सालमान द्वि 
ददित भवतति \ ताभिघटिसाभिः स्विशिष्टाभिस्तिण्टुरिकावयेपामि 
क्विषसेतमपन्रात्‌ यणी नते भवति ! श्रयातिथन्ते याभि्दिकाभी 
रिनतप्ताभ्यस्वियदुषटिका विगोाध्य केषं शथिने$धेरशादटरपसेत मतं 
यद्धि पपर; प्राक्‌ तदा शिनः परवग्यद्धि रवेः परचाचदा शशिनः भ्रा 
मतमर्धपाद्रुवतीति ॥ रतियषटये यत्ता यामि्दटिफाभिः श्रयः नत्त 
स्साधिह्छ घरिश्षाभिस्तस्मिच्रेव कथले चन्दरोऽति मत इत्यधेः 


~~~! 
#। 





१४ घ्रा्नस्फुटसिदधान्तस्य 





श्रतरापपत्तिः 7 चन्द्रयदथे पणान्ते रविदन्दर/ बदुर्तरिताव्त 
ऊध्ययान्येग्तरटत्तादामिघरिमामो रतविनसस्तिशता रहिताभिस्ताभि 
विपसेतकपपले शशी नता भवतति । रिरे दयिरेराश्यायघयव- 
सतत्याटेककपलि समा एव नत्तथटिकाः दति सधे सिद्धान्तविदा 
स्युटमेख ॥ रं१-२६ ॥ 
इदानीं नतकमाद । 
दिनद्लपरिधिस्फुरतिधि- ४ 
नतकेन्द्रज्यावधेः शणोऽकैन्डेाः । 
इन्दतिषूति १६१ भिनैवनव- ॥ 
पेदैशहव्वासाधकति १९०६६२९ ००भक्तः ॥ २७॥ 
फलविकला वा सयं पभरागरणमसकृन्े धनं पश्चात्‌ । 
केन्दफलब्ुणं चन््रेऽम्यधा धनं परायणे स्पष्टैः ॥ २८ ॥ 
द्धनदलपरिधिभ्या चै स्फटा रविचन्द्र ताभ्यां या ति्चिस्ति 
यन्तस्तन्न ये नता नतकरासप्तस्य केन्द्रस्य च त्यये. कायः । म यवि 
रवे्तां प्रिधुनवभरिभि१९१गतश्यन्द्रस्य चे्तद ब नख्रनववेदेऽर<गुणि 
त्तः । उभयत्र जिकल्यावं १०६९२९०० भक्तः फल विकला भवन्ति । प्राक्‌ 
नदे खं तत्फलष्रण पश्चाचते च धन कायम्‌ । चन्द्र तत्कन्द्रफले पवा 
गत ह्िकरलात्मक प्राक्‌ कमते शणो मन्दफले धन कायन्य प्राक षा 
यश्विमे खणरिव चिधेपमरेवमसकन्तद्वा स्फुटा रषिवनद्रा अ भवतः 
^ सहय्यु दसप्रिष्यन्तरगुर " इत्यादिना मध नतकमोनोतमिदानीं पुनः 
माच्ितमरतत "घा" शब्दप्रयोगः युक्तः 1 
ऋापपत्तिः । पपरा हिनाध्ररर्पिथिना मअन्वषलकला रतेः 
11.8.81 
भ । एतहिकलाः णे पि 


आन्तरम्‌ ~ ३८ क । सतेऽुपातेः यादि दविनाधपदििना पवोगकत 


अन्दकसधिकसास्सदाऽ नीतेन परिध्यन्तत्य कि जाताः पररिषणन्तरसंब. 


~~~ 


५ 





स्यष्टाधिन्नारः । 














न्धिन्यः फलदिकला रवेः 
न ४०१९ ०२१५६ ्दिप > व्याके > ल्वान्‌ _ २० ॐ चनप > व्याक > व्यान ४ त्रि 





चेष म्प्रारत्रत्रि मदिर २१४ 3६० सज्ज 
यर» 3२90 ६ व्याक भ श्यान २५५८ ९६३५ ., ज्याक्ेः ज्यान 
व ब म 
४७८०५ _ व्याक वान ९१९१ क्ष्याके ज्यान 


1 एव चन््रपरिध्यन्तरेण चन्द्र 





भ्त == 


५१४ रिष चि 
गुणक उत्यद्यते 1 धनयेव्रासना भास्वरविधिना स्फुटा ॥ २०-रे८ ॥ 
इदानीं भुजान्तरं स्युटभुक्ति चाद । 
श्रकंफलसक्िधा ता द्रगणकलाप्ं चजान्तरं रवि वत्‌ । 
स्युरटभुक्तिरतीतैप्यग्रदान्तरं व्त॑मानेऽद्धि ।॥ २६ ॥ 
भगणक्रला ब्रहापत्रापतवः 1 ्तीतिव्ययदान्तरं दविनान्तपस्यद्ट. 
यदन्तरं वसमान दिवसे स्फुटुक्तिमवति । श्रधाददत्तनयवस्तन्पट- 
यरयेरन्तररेय तत्समयान्तपतले स्फुटगतिभरेरतोति । शेषं स्यष्टाचैम्‌ 1 
श्रन्रापपत्तिः 1 श्राचायंछ स्वल्पान्तपददंफलकलाषमा एष 
भस्सत्फनेोत्यासघः स्वीकटतास्ततिऽनुपातेन घास्तना सुगमा 1 (मध्या 
क्षादयात्‌ प्राक्‌ स्फुटाकरादयः स्यदरणे तत्फ ते" दत्यादिभास्करविधिना 
घनपोवासना ^ दिनान्तरस्पष्ट्वगान्तरं स्याद्‌ गतिः स्फुटा तत्समयान्त- 
शले ' इृत्यादिभाष्करोकतेरेब स्फुट गतिष्रा्ना च सुगमेति ॥ २९ ॥ 
गृटानीं नतव मेषरेन र वचन्दरयेगे तिपलपाह । 
चपधनदानिधनानि भाक्‌ पञ्थादन्ययथा रवेरिन्देः । 
प्रारवत्‌ पश्वात्‌ स्वगतै घनक्तयक्तपधनानि भाक्‌ ॥ ३०॥ 
* दिनदलपिथिस्फटतिचिनते त्यादिना ए यतनश्चस्तफलधिशन- 
सानां यदन्तरं तानि विरलात्मजान्यन्तपयि प्राङ्कुपाते स्वैः क्प. 
वरेन छयधनदहानिधनानि भवन्ति स्वगत परवसाथितरतिमन्दस्कट 
गति 1 पश्चात्‌ कपाले चान्यचाऽीत्‌ धनदयधनवयात्मकानि भवनि । 


इन्दः पश्चात्‌ कपाने प्रात्‌ 1 श्रधात्‌ हयधनहानिधनानि भवन्ति ! 
~ 1 





2 ६ त्रास्कुटसिदधुमन्तस्य 





प्राङकुपाले च तान्येव धनेच्तयत्तवधनानि भव्न्ति चनद्रमन्दस्यष्टभत्त- 
कित्ययेः 1 
अननोपपर्तिः 1 प्रथप्रपटे केन्दरज्यापचीथते द्विती चापचीयते । 
शस तीये पटे चे द्रज्यापचीयते चतुरे चापचीयते 1 श्वेः प्राङ्कणमे 
नतकर्मे खया पचम च धन भवात्ति 1 ग्रसः प्रयगमपदे च्शफनस्यापव. 
याचत्तक्रमेन्तप््रण हितीये खणपसप्यापचयाच्तक्रमेन्तरं धनं वत्ते 
पनरपि चणफलस्वापदयाद्चतकरमे खग चतुयं च -णफनस्यापदयाहु, 
नमु } पारविमकपाले नतरूमेको धनत्वाटन्यथा विपरीतं स्फुटमेव । 
न्द्रप्य पर्ि्रफपमि खये धने च मन्दफने स्वेदा ऋणेव मत्य । 
अतः चपधनदानिधरनाईन केनदरपदवगातु फलान्यत्यद्न्ते । प्राङ्कपाने 
परमपदे ऋन्फ नेतके धरत्वात्‌ मेन्दरेज्यरया उएध्यत्वाच्छ 
नतढान्तर धन भवति 1 द्वितीये पदे बन्द्रज्याया अपदयत्वाकत्‌ नतत 
मीन्तप्मृण ब्ृतीये पटे भन्दफलं धन नतक्मे पं भषति बन्द्रत्याणा 
शठापचयेऽति मतक्रमेन्तप्प्रणम्‌ । चलू कन्द्रन्याया शपययत्वाचतकने- 
याच क्षयत्साचचतकमन्तर धन भवतीति सत्र {निप्वदम्‌ । दविनान्सष्सयह 
एथान्तर स्फुटा गतिरिति नियमात्‌ द्वितो पदिन वि गेद्धिननतकाषभ- 
शवर नतक्रालस्तेन बनद्रत्याय। रदापचयापचयत गाचतकरमेन्तर्टपद्ठिसो- 
यर्गल्िफलस्य धनणेत्व ममुचितमेवेतति सुट सिदान्तधिदाष्‌ ॥ ३० ॥ 
एदानीमात्मप्ररसामाद 1 
च्रच्यौक्तमध्यरविखरितदुदतत्परिधिभिः रफुटीकरथग्र } 
कूत्वैवं स्पष्टतिष्थिदूरश्रष्टान्यतग्मोक्तैः ॥ ३१॥ 
एष दष्टाक्तमध्यस्विशशितदुच्चतत्यस्थिभिः स्फटीकरकं कत्था 
-स्यष्टत्तियिः साध्याः । यतान्वेवयमयेरटाटीना तन्ते प उक्ता मध्यः 
विशशिवरिप्ाययन्ते. स्यव्टतिथिटेप्धष्टा भधति-ष्ति श्कटेाऽचेः + ३९४ 
श्यनो श्यवदारोपयेःनि' रविचन्द्रयोः स्टीकरदभाद १ 
' स्यदिनार्धवररिधिखशकलनापं मष्याकंवन्द्रयोः कत्वा 





(= धिकारः 1 ३8 





पर्व॑चदन्यत्‌ स्पूं संन्यवदारार्थमेवं वा ॥ ३२ ॥ 
स्वदि नाधपरिधिना यद्ुलफलचापे मन्दफलं तदेव मध्याकचन्द्रपोः 
हृत्या संछत्य अन्यदरशान्तयदि परषत्‌ कृत्वा संघ्यवदयाप मरे वा ष्टं 
प्यष्टीकर्यं कार्यम्‌ । व्र्मगुप्रनेदं श्यष्टीरूप्यो नतकमेसस्काप्मन्तरा 
घ्यवदाराद् स्युले प्रतिपादितमिति स्फुटमेव परन्तु भास्वरेयेदं प्लव 
रविचन्द्र; स्य्टीकर मूत्मन्वेन सवंङमेदेमहुी छतम्‌ । केवलं रधिच- 
्द्र्दणयेरेव नतकमेपेस्कार नतः । वाग्वलाद्रेव " मुहुः स्फुटाति 
गर्गे रवौन्दस्तिधिरित्वदं निष्णुमुता लगाद ° दति भास्करेण ध्रसमु 
पएिमत्तमन्यथा प्रतिपादितमिति सुधीभिभूतं विचिन्त्यम्‌ ॥ ३२ ॥ 
शृदानीं मप्र दिस्पष्टीकप्ले कोर्पामाद । 
श्राय मरस्याज्ञानान्मध्यममन्दोचशीघपरिधीनाम्‌ । 
न स्पष्टा भीमायाः; स्पा ब्रह्मोक्तमध्येचैः ॥ ३२३ ॥ 
स्पष्टायेम्‌ ॥ ३३ ५ 
ष्दानीं प्रामादीनां मन्दशीघपरिधिभागाह्‌ स्फुटीकरथे घाद । 
मन्दे चनीचदत्त- 
स्य परिधिभागाः सितस्य विपमान्ते । 
मव € युग्मान्ते रुद्राः ११ 
शीधोजान्तेऽभिरसयमलाः २६३ ॥ ३४ ॥ 
यग्मान्तेऽपुशरयमा २५८मन्दफलान्मध्यमः स्फुटो मध्यः । 
शीघ्रफलात्‌ स्पष्डऽसकदेवं स्वफलैक्ञगरसैीराः ॥ ३५॥ 
ुधमन्द्परिधिनागा 
वखुरामाः ३८ सुरयुरो खय च्ितत्‌ ३३ । 
रविजस्य छान्पराम्‌(३० 
ज्ञशोघपरिधिटिखणचन्द्राः १३२ ॥ २६ ॥ 
दैवशरोरण्रसा ३८ भारकरणु चस्य शरणणाः ३५ स्पषुाः 
कुजशीघकेन्द्रपदगतयेयाल्पज्या च्रिमागोनैः ॥ ३७ ॥ 
~~~ ~ | 





च्ष्फट खिटान्तश्य 
ष्‌ 


सप्रभिररैयणिता ६ ! ४० दलाश्ठवराश्विल्ययाघरंसैः । 
अधिकानः कुजमन्देा सगकक्यादै स्फुटा भवति ॥ ३८ ॥ 

तद्‌ स्फुरपरिधिः खनगाः ७० 

शीध्रस्फुटपरिधिराछभागोनाः। 
सेदलिनाख्यंशानाः २४६ } ४० 
स्पध्रीकरणं ूजस्यैवम्‌ ॥ ३६ ॥ 

मष्दफलं मध्येऽ तच्डीघफलस्य मध्यमे सकले । 
मध्येऽसक्ृत्‌ चरितिसुतः स्पष्टो शुक्तिः स्फुटा प्रहवत्‌॥ ४०॥ 

शुकस्य प्रन्दनीचोच्च॑शततस्य पररिधिभागा त्िषरमान्ते ओजान्ते 
मश <। युम्मान्तेरुट्रा एकादश ९१1 शीधपररििभागा च्ाज्ञान्ते २६३ 
युमान्ते र । मन्दफलान्मध्यमः सस्छतः स्फुटो मघा मन्दस्यष्टा 
भक्षति 1 शीघ्रफलात्‌ मन्दष्यष्टः सस्छलः स्यदटाऽतकषतु । अयात्‌ स्पष्ट 
यहात्‌ पुनमैन्दफलमानीय तत्सप्छृतेा मण्या मन्दम्पष्टः साध्यस्तप्पा- 
न्मन्दस्पष्टात्युन; भीप्रफलते विधाय तत्सस्छतेा मन्दस्यष्ट, स्मदटभदे 
भक्ति । पुनरस्मात्‌ स्य्टगदात्‌ पएवेतन्मन्दस्यष्टस्यट साध्यो यात्रदति 
येष द्रति 1 श्व शधगुरशनयः स्फुटा भर्वन्ति शुक्रसवेवमित्ययेत एव 
सिष्यति । श्धमन्दपरिधिभागाः व< + गुतः ३३ । शनेः ३० 1 रते 
जाजान्ते युग्मान्ते च 1 ग्याटुधगुदर्णनमन्दपपिधिभफोषु सस्कात 
भ्रातरः 1 घधशोधपरिंिभागाः "१३२ । सुण्णुतः ६८ भाप्कपुजरस्यं 
सने; ३५ । रतेषु वधगुरुशनिशीघरपरधभगोष्वपि सत्काराभावः श्षेने- 
करुपत्घात्‌ ॥ ुजणोघरकन््र॒ यम्मित्‌ पटे स्यात्तत्र गतचेयये्नेतगम्य- 
ये्येइल्ा भागयास्तेषा न्या कणा, सा त्रिभगेमनेः सप्तप्रिोनुणिष्रा 
डलाठपशिल्यया पञ्चवेदमागज्यया भक्ता । आ्रारेुगसज्येदिशौप्र 
कन्दरे कुजन्यः कुजमन्दाच्च अमेखाधिा हीनरच काये । रं स्य्टो- 

५ दिशाप्सतिल्वयाव्ताे"- इति पाठान्तरम ॥ 

दिवः धराशिज्पयः = छाधराथिज्यथा इति तुदाव 1 

+ स्युटन्धनीचाखवरशविधि- 1 

 _-=ू*-------_-_ ~~~ 
५ 














स्पष्टाधिकारः । ३९ 





करणोपयेि कूजमन्दोच्ं स्फुटं भति । तत्स्फुटपरिधिस्ततससुटमन्द- 
परिधिः । ऋत्‌ तमस्य मन्ददसिधिभागाः ॐ 1 व्यंशाना वेद 
लिना र्द । ४०“ भागा मन्दाच्वप्त्काराे च परवेमाप्ता भागास्तेः 
कषवेदरा उनात्तद्ा गरीमत्य स्फटः शौप्रपर्सिधिः स्यात्‌ । तते एषं घच्य- 
माणं कन्य स्यष्टीकरयौ भवति ? मध्ये यणितागते मथ्यमस्रोमे परथमे 
मन्दफलमधे धनं वा णं यथागतं देयम्‌ । तते मध्यमेऽ्धमन्द- 
फल्त॑स्तमप्यममरीमिऽेमन्दफलसंस्छतान्मध्यतरै माकच्दीघ्रफलं तस्या 
यद्चागते धनं घा छप देयम्‌ । पुनरधेफलद्रपसंष्छतान्मध्या दगम्न्दफने 
तत्कस्कृतान्मध्यावाच्छीप्रफले च ते सकले सस्त मध्ये गणितागते गरोभे 
देये त्तेः ज्गुरशनिषद सक्षत कायं यावददिेयः ! रथं ितिशुतिः भैव्मः 
स्पष्ट भवति । स्फुटा भुक्तिश्च यवत्‌ साध्या 1 श्रोत्‌ दिनान्तप्म्पद्ट. 
सरगान्तसेव् तत्समपान्तरलि बदस्फुटमुतभंर्वाति । भास्कपचा्चीक 
स्पष्टीकरण सवेमेतदनुरूषमेष । किन्तु शनेमेन्दपर्पिधिभाया अन्न ३० 
भाष्करेप ५० रीत; । एवमत एनेः शौ व्रपिधिप्यगा ३५ भास्कतण 
च एरीताः! केन हेतुना भास्करेण भास्कपुच्स्व परिधिभागेषु 
वपम्यं छत्तमिति सुधोभिविभावनौयस्‌ । चतुर दाचायेठीकराया पादः 
पाटस्तादृश एवाम्माभि्ले नितः 1 

प्तरापप्र्तः । एयुष्वामिना चतु्गदाचादेणाप्लब्थिरेवामिददिता ! 
यदीद प्रह पलब्धिष्तरहिं यदि दुभणितेक्यकर्तारं मान्यवेति ॥ ३४-४०४ 

दृढानां भन्दस्यष्टां स्फुटं यत्ति चाद । 

म्हमन्दकेन्द्रखक्ति- 

उयान्तरयुणिताऽऽधजीवया २१४ मन्ता !* 
लन्धं स्छुटपरिधिघ्रं 
भगणांशद्धतं कलाभिस्तु ॥ ४१॥ 

मूगककयादावूनाधिका स्वमघ्यमगतिः स्फुटाऽगन्बोः । 
शीधगतिं मन्द्फसस्छुटसक्तयूनां कुजादीमाम्‌ ॥ ४२ ॥ 





शे व्रा्स्फ्‌टसिदरुमन्तस्य - 





शीघफलं भग्पज्यासद्ुएितं त्वा्जीवया विभजेत्‌ । 
फलगणितं व्यासार्घं विभाजयेत्‌ शोघरकर्णैन ॥ ४३ ॥ 
लन्धाना शीघ्रमतिः स्फुरशुक्तिर्मवति लज्यमधिकं चेत्‌ 
शीघ्रगतेः रीघगतिं ल्यात्‌ खलाध्य वक्गतिः ॥ धथ ॥ 

अन्वकेन्द्रज्याङ्कियमणे यद्ो्यखयडं तदत्र व्यान्तप्यन्देनोच्यते । 
तेन कयान्तत्थ प्रदमन्दकेनद्रेगतिगुपित्ताऽऽख २१४ जीवया भक्ता लन्ध 
स्फुटमन्ब परिधिगुिते भगणारोद्ंत लब्धाभिः कलामिमूगक्क्यादिकेन्दर 
स्वमध्यमगतिरूनाधिक्षा तदा स्वीन््रोः स्मुटा धुक्तिर्येषां कुादीनां 
मन्दस्पप्टा गतिभेषति । र 

सौध्रगतिः शौघ्राव्वेशतिः स्वमन्दस्पष्टगत्यना तव्या कजादोनां 
णीघ्ररेन््रगत्मिकति । सां शीप्रफलस्य क्पापां क्रियमाणाया या मेग्य- 
जीद ष्यान्तरं तया सद्भुणितां छृत्वाऽऽदननीघपा भजेशन 1 यल्लज्ं 
तेन व्यातताये रङ्कुयय शोधरकरेन विभाजयेत्‌ । शोत्रोच्वगतिलचयेषना 
शजञादिकानां स्सुटभुक्तिे ति । चेर्लक्धं फलं शौप्ोच्चगतिर्पधक्ष तदा 
लभ्यात्‌ णीचचोल्वयति विरोध्य रोषं कुजादीनां वक्रगतिभ॑वतीति । 

इद्ापत्तिः 1 तरेराशिङकेन 1 यदि णरद्विदख २२५ भितिन चापेन 
मरोगयद्रष्ड लभ्यते तदाऽखतनग्वस्तनक्रनद्रान्तेरेण केन्द्रगतिमितेन क्रप्‌ । 
लश्धमरद्यतनश्रस्तनङददरज्यत्रन्तरम्‌ 1 मन्दगतिफलंघाधने तास्फुट 
मन्द पिय भातीदत भुजफलान्तरं भशरति 1 सत्‌ पञ्वद्धिद खगुणमादय- 
श्ीष्या भक्त स्वर्प्न्तयज्च्यततमरव्छतनसश्वस्तनम्रन्दफलान्तरे गतिफलश्च 


क), उक्थ कग भए स्फण 
ग +ल , सुप , २२ = 71 स्वं शोघ्रकमखि भीघ्- 


प्सू ` " ३8० ` ज्या च्ाज्वा ` ४ 
फलस्य शीधघकेन्द्रगत्यधिकणीघ्रफलस्य च व्ययाटन्तपम्‌ = ~ 


इदं त्रि्या॒णं शीघ्रभ्येहूतं स्छले स्क्टङेनदरव्यान्तरं भवति तदाद, 


छाप्गुयामादाल्याहूत जाता स्यला स्पष्टकन्द्राति 


कोन न्ति क्रि > __ शिरः काष्ठः ज 
४ । दाक " सङ्क ऋल्या "दौः रत्णानपनतुपपतर। 


[न 








र 1प्थिक्षाद । ४९ 





शेषोपप्तिभाष्कपतिधिना स्मुटा । षद स स्य॒लं तात्कालिकः 
मे्यखग्देन एूस्मनित्येवदये *कलाशदाङ्कन्तर्दरण्निनीघ्री ° स्यादि 
भाष्कःद्िधिस्तथा तदुपपत्तिप्रकारस्व मदौयस्त्वविेकटिप्पय्या दि 
लेप्लोय दूति ५ ६१-४४ ५ 

द्ठानीमिद स्यष्टीकप्यो छष्मे न देयमित्याद 1 

देथमखताय नेदं शपयैरपि द॑त्तखक्रतनाश्राय । 
याश्राविवा(हजातकफलस्फरत्वं यतः स्पष्टैः ॥ ४५ ॥ 

यतति! दत्तस्य सुश्त दत्तसुशुत तस्य नाणाय भवति । तचा स्पष्टः 
सरेष याजाविवादललातकफलाना स्पुटत्व भवति 1 अत श्रापचेप्पीद 
स्पष्टीकप्यमसुाय न देयष् । श्रयेद्ुक्ताय वितेचित्ताय शिष्याय पपे 
द्विताय देयमित्यधेः ॥ ४५॥ 

ददानीमावेभटादौना दूपयमाद 1 
मेषाददितः परवृत्ता नार्यभरस्य स्फुटा युगस्यादै । 
श्रीपेणस्य कुजाद्याः खेटाः सरवे हि विष्एुचन्द्रस्य ॥ ४६॥ 
द्रञ्रष्ठाः स्पष्टाः श्रीषेणायेमटविष्णुचन््ैष 1 
यस्मात्‌। कुजाद्यस्ते विदुपां नैवाद्रस्तसमात्‌ ॥ ४७ ॥ 

श्रायभटस्य श्रीचेएस्य तिष्णुचन्द्रस्य च सवं खेटाः कुक्ाखा युग- 
प्यादवै मेपादितेः न प्रशत्ता श्रत्ते स्फुटा न सन्तत्यथेः । तेपा मते 
युगा कुनाव्ाः घं फेटा मेयाद्री नासत्‌ ॥ ४६ ॥ 

यतः परोपेणार्यभटविष्ुचनद्रेए अयेततेषा तन्वे ते शजादयः स्यष्टा 
दुर्भरष्टा ने दु्वोग्ास्तस्माहिदुा मये तेवा तन्नाणा नावर एति॥ ४०१ 

इदानीं भरीपमादीना धक्रावक्षत्वमादह 1 

्मगन्यष्टिभि १३३ रिष्‌मलुभिः १४५ 

शरखयं १२५ रिपुरसेन्दुभि १६४५ खिभवैः १११) 


* पूणाव्ण चिष्णुदन्रस्ठत्ति णटान्तरम ! 
¶ पण्मात्‌ कुजादस्तेषु न चिषुरामादेर्स्तव्मात षति पाठान्तष्म + 








४० व्राह्लस्फटसिहुान्तस्य 


शीधफलं भाग्यज्या सहुपितं स्वादयजीवया विभजेत्‌ ॥ 
फलग॒णितं व्यासा विभाजयेत्‌ शीध्कर्णन 1 ४२ ॥ 
लन्धाना शीघ्गत्तिः स्फुटशक्तिभंवति लन्धमधिकं चेत्‌ । 
शीघ्रगतेः रीघगतिं लन्धात्‌ सयोाध्य वक्रगतिः ॥ ४४ ॥ 

मन्वकद्धल्याक्रियम्राो यद्ाग्पखषड तदन्न न्यानरप्शब्देनेच्यते 1 
तेन यान्मत्ण यदमन्दकेन्द्रगतिगोणिताऽ ऽप २९४ लीघया भका सक्थं 
स्फ टमन्बपरिधिगुणित भगणारटरेत लण्याभि" कलाभिषटगसवयेादिजञनर 
म्यमध्यमगतिरूनाधिकषा तवा रवोन्टो- स्फटा भर्तिट्येश कजादोना 
मन्दस्यष्टर यतिभति ? 

शोधर्गातिः शोघ्रोव्वपतति" स्वमन्दस्यष्टगत्यना सद्रा क्ुजादीना 
शीधरकेन्द्रग्िभषति । सा शोघ्फलम्य पाया क्रियमाणापा या माव्य 
जीका ल्यान्तर हया सक्कणिता एत्वा ऽदाजीषपा भजेम ! यल्सश्च 
किन न्यसे सङ्कुप्य शोघ्रकयेन विभाजयेस्‌ ! शीदरोव्वगतिलश्येभा 
कुजाधिकामा स्फुटभुर्निभेर्वास । चेल्नश्य फल शौघ्राच्तरगतिर्मधक सद्‌! 
लभ्यात्‌ शीद्रोघ्वगति शिखाध्य शेव फज्ादोनः वक्रयतिभेबतीति । 

श्द्ाक्यत्तिः । चेपशिकेन । यद्धि शरदिदस २६५ मत्तेन चापेन 
मोभ्मब्ण्ड सभ्यते तदाऽखतनण्वप्तनकनद्रान्तरेण केनद्रेगत्ति मितेन किप्‌ । 
ल्म वातनग्वस्तननद्रज्यणेारन्तरम्‌ । भन्द्रगत्िफलपाधने मिटे 
सन्दपरसिधिगुण भारे्त भुज्नफलान्तर भसि ! सत्‌ पश्वद्विदसणुताच्य- 
नोचया भक्त स्वल्यन्त एज्तरातमाततनश्वस्तनमन्दफलीन्तेर गत्तिफनमर 
५ कग न्मा स्प „ ४ केत मष हि पसव शोद्रकपसि भोपर 


1 ॥ १६9 श्रग्पा ऋ्राङ्पय १६१ 
[ ् भी भे 
फलस्य शोधरकेनद्रगत्यधिकशोघफलस्य यं छ्ययेरन्तप््‌ = ~ 








श्वर जिज्यागुण शीघ्रज्णेषत स्यन स््‌टबेन्द्रज्यान्तर भषति तष्टा. 


चापनुखनादाज्याहृत ज्ञाता स्थरा स्यष्कन्द्रगतिः 


शौक भख भि , = ९ मोकेण मेष्वे , 79 इल्यानयनपपवद्ते) 
जन्‌ अक ` चाङ्का काङ्पा शी 





र ॥ ४९ 





शेपोपपसिभोस्करधिधिना स्युटा । १ सधे द्यं तात्कालिकं 
मेग्यलण्डेन सृच्ममित्येतदये “फलाशबाङुन्तर्पसिज्निनौघ्रो त्यादि 
भास्कपिपिस्सथा तदुपप्तिप्रकारस्व मदोपस्सस्वदधिवेकटिष्यप्या वि. 
लोभनीय इति ॥ ४१-४४ ॥ 
दृढानीनिद स्पष्टीकरण कस्ये न देयमित्याद 1 
देयम्छताय नेदं श्पयैरपि दन्तसुकूतनाश्वाथ । 
याञ्नाविव(दजातकफलस्फुरत्वं यतः स्पष्टैः ॥ ४५॥ 
यतत दत्तस्य सुरत त्तषु तस्य नाशाय भवति । तचा स्पष्टे; 
सेष्रेव याजाधिवादलातकफलाना स्पुःरष्व भवति 1 शर्त गरपैरपोव 
स्यष्टोकरयमसुताय न देयम्‌ 1 धये द्रक्ताय चितिष्ित्ताय रिष्याय पसे 
हिताप देथपित्यचेैः ॥ ४५ ॥ 
ददानीमापंभटादीना दूवयमाद 1 
मेषादितः प्रवरत्ता नार्यभटस्य स्फुटा युगस्यादै । 
श्रीषेणस्य कुजाग्याः #खेटाः सवं हि पिष्णुचन्द्स्य ॥ ४६॥ 
दूरश्रष्ाः स्पष्टाः श्रीपेणायभटपिष्णुचन्दरेपु } 
यस्मात्‌} कजादयस्ते विदुपां तैषादरस्तस्मात्‌, ॥ ४७ ॥ 
ऋायभरस्य श्रीदस्य धिषु न्द्रस्य च सवं खेटा. कुजा पुग 
प्यः मेपादिते न प्रदत्ता श्रत्ते प्फ्टा न सन्तत्य. । तेषा मते 
युगकरो करुन्ाया. सष्ठ सेटा मेपादी नाप्त ॥ ४६ ॥ 
यत ग्रीपेणार्यभरविष्णुचनदरेयु श्रयीत्तेषा तन्ते ते क्षत्राय, यष्टा 
दरष्थष्टा न दृग्पोाप्यास्सस्माद्िदुषा मथ तेवा तन्ाणा नादर दति॥ ४५१ 
बवानी ओदना षकाव्रत्वमाषह । ५ 
अगन्यद्िभि १३६ रिपुमसुभिः १४५ 
.__ रख १२५ रिप्रसेन्दुभि १६५ श्िमवैः } 1 । 
* दाया पविच्णुदधनदरम्यति णटान्तरेम । 
१ वलाम्‌ जादयस्तेषु न विदुणामादरन्तल्यत-कृनि कठा ‡ 








= बराह्छस्फु टसिद्धगन्सस्य 





शीघाम्स्यकेन्हमानै- 
जसादीनां भवति षकम्‌ ॥ ४८ ॥ 
चक्रा राकौ ३६०स्तद्‌नेरलुवक्रं तद्‌ धिक्ानमागकलाः । 
मन्दफलस्पफुरस॒क्तयुनश्रीध्रखक्तया इता दिवसाः + २६॥ 
मन्वफलस्कुटभुक्तमेन्वस्पष्टा गतिस्सद्रूना शौघ्रगति; शौश्निच्च 
गिः शीघ्रेनद्रगतिभेवति । तया सदपिक्ानभागसा हृता गतेष्या दि 
चसा भवन्ति । यीघ्रान्त्यकेनदरभागैरसङृद्धिधिनाऽखिरेएकमेपि स्थिरौ परतः 
केद्राेरत्ि । शेष स्यष्टायेस्‌ । द्राक्छन्द्रभागेस्विरपैः अचनद्ररिव्णाटि 
तधा ' प्रवरदक्षास्तमयाद्येाक्तभागाधिकाना,' इत्यादि च भास्कर क्मे 
तदनुरूपमेव । गपिताध्यायस्पष्टापिक्षापस्य ४१-४ष ग्लानि दरष्टा । 
श्रजापपत्यधं मत्कृता यहलाधशरश्ासनः धिललाक्या + ४८-४९ ॥ 
एव्रानरं वक्रातिषक्रानुधकपरिभापामाइ । 
शीघात्‌ स्फुटग्रहानाच्देषे मध्यस्फुटान्तरार्थं बा । 
पिके घनब्णमूने स्फुटमग्रहान्मध्यमे चापि ॥ ५०॥ 
राशिषु चतुषु वक्र घटस्वत्तिवकमञुवक्मष्टासचु । 
श्रप्राप्ताऽतीततकनला सुत्तपास्यवाद्टृता दिक्साः ॥ ५१॥ 
स्फटपहानात्‌ शीघ्रा शौद्रोच्चात यच्छे सस्मिन्‌ स्फःटयहान्प 
ध्यते ये; प्यके मध्यस्करयेरम्त रधं धन स्पटवदन्मध्यमे ऊने तदन्त 
दां हनं कायेषु । रष सस्मेषु चतुष्ट परु षक्र षट्सु राचिष्‌ ग्रातिष- 
कष्टासु राशिषु अनुषकर च ज्ञेयम्‌ \ चज्राप्ययाप्तातोतक्लाः । अदात्‌ दधा 
छक्गननाने दष्टदिने ' गोधराह्‌ स्छटप्रदाना ' दित्यादि द्वधिना शे मध्यस्सु 
रान्तस्‌ यद्धि शशिचतुप्कादल्प तदा सस्छृतस्य रारि चतुष्कस्य 
चान्तरं या" कलास्ता चप्राप्तकला" । एब चेह सस्त राखिचतुव्लार धिक 
तदा त्चारन्तरे अतोतकषला भवन्ति ! सा एष्यगतय, कलाः । अस्य सम्ह 
ज्स्छ भक्तयव श्रयत गतिश्यद्धिनयेः ' ओीच्नात स्फटवदाना ° दित्यादि 
प्िनाऽ नीताः भष्छतदेरन्तरतुस्थया भुक्तः दता दिवसा भषन्ति \ 


= 



































= ("£ ४३ 





अन्नापपत्िः । फलायै यक्रातिवक्रानुवक्राणा घा पंहिताक्ताएव- 
दुषनिन्द्रा ! रष्यातीतदिवसानयन त्रेयाशिकेन सुगमम्न ॥ ५०-५१्‌ ॥ 
श्दानीं वरीपरादौनामुद पापस्तपभषगराह 1 
अष्टपभैः २८ कृतचनद्े-१४ 
मनीन्दुमि $ऽभामजीयरविजानाम्‌ । 
उंद्शः प्रागस्तमय- 
स्तद्‌ नचक्तांशकैः ३६० पथात्‌ ॥ ५२॥ 
खरै ५जिंतरेरध्सितपा- 
रिपुतिधिभि १५१ सुनिनगेन्दु भिः १७७ पथात्‌ । 
उदयास्तमये व्यस्तौ 
मरुडलभागै २६०स्तदूनैः प्राक्‌ ॥ ५१॥ 
मण्डलम प्वशन तेत प्र्‌ व्यप्ताकु यस्तो भवतः 1 श्रयेत्‌ 
हृधगुक्येाः पश्वादुदयगरनद्रगेष्टनाश्वक्रो णास्सये।: प्रागस्तकेनद्रंणा भष- 
न्ति! एवं प्वादस्तकतेनरदनाश्वक्रभागाः प्रागुदयकेन्द्र धा भवन्ति 1 
शेषं ध्यायेम । 'प्रा्यामुदेत्ति चितिनऽष्टद्े' सिष्णदि भाष्करोक्तमे- 
सदनुष्ठपमेषच । (गपित्ताघ्यापस्यष्टाधिक्रापम्य ४२ प्रलाको द्रष्ट्यः 1) 
पदधेापपत्यदधं मदीया यदलाघशवासना निरीकषणीपेति ॥ ४२-४३॥ 
गदानीं स्वदे कं स्यष्टा भधन्तीत्येतदपेमाह 1 
स्पष्टा द्युरात्रिदलयेा रव्युदयास्तमयये रविवराधीत्‌ । 
एष्ये श्यधिकेऽतीलादवकिितेए दक्रितेर दीने ॥ ५४॥ 
रकं ये परामाव्याः साधितन्ते दरान्रिदलयेदिनाधं बा निशीचे 
यथागतः स्य्टाः स्यः श्रधेति तज चरसंस्कारामाष्वः 1 यटि गशदये वा 
रण्यस्तमये साधिपास्तदा रखिवयधातु र्िचरफनस्कारात्‌ स्वदेये 
उदये श्वाऽन्तमये ति स्य भन्ति 1 प्रतीताहूहाद्यदि ण्य श्गामिः 
प्वनिग्ुवः स्प पदेािसष्तदाऽशक्रिरि मनी यदि हीनस्तदः दक्रिता 
वकि ठय इति स्थे स्फुटम्‌ 








४ ब्रार्ष्फटमिटान्तप्य 
~ र 





श्रो पपत्तिः स्फुटा ॥ ५४ ॥ 
ददान पष्यज््यानयनभाद । 
जिनंभागञ्यागुणिता सर्य॑स्या ष्यासदलष्टता' लब्धम्‌ । 
इषापक्रमजीवा यिपुयदुद्ग्दद्विणा सधितुः ॥ ५५॥ 
हृ्टपक्रमवर्ग चिज्यावगादिाध्य शेषपदम्‌ । 
विपुवदुदेग्दकिणतः स्वादाराश्राधंविप्कम्भः ॥ *६॥ 
क्रान्तिज्या विधयनच्छायया गुणा व्राद्गाखता दितिजा । 
स्ाहारान्नेऽनपा न्यासापैनाहता भक्ता ॥ ५७ ॥ 
स्वादाराश्रार्षेन च्॒यवृदिज्याघसुख्रप्राणाः। 
तेश्पद्ह्ता विनाच्ये विनाडिका नाडिकाः षष्ट्या ॥५८ ॥ 
सुपेज्या रिभुजज्या । रष्टापकमवयेमिष्टक्रीन्तिल्याद्म्‌ । स्था 
दारचाधेकिष्कम्येा खुल्या । स्वाहापने दाज्याङ्तते वििजा चित्तिश्धा 
ऽत्‌ कभा साऽनषा एयर्‌ स्याप्या 1 स्वाौराजाघन खन्या । सय 
्िल्या घरज्या । शपे स्यष्टाेम्‌ । ‹ युनायनाशादपमः प्राभ्य "द्या 
द्वि भास्करेक्तमेतदनुषषेश् । ( यितोध्णाप स्वटाधकारष्यं 8५ श्ल 
के द्रष्टयःभ। 
ऋश्ापरपाततिश्च भास्कयोक्ता सिडुान्सदिदां स्फुटा ॥ 
संचमुजञव्या, क्रान्तिज्या, द्या, प्तिसिज्या, वण््या-द्ति एल्व- 
श्यानथनपन 1 प्राचायेमरतेऽयतमागमभावोतिः यच्रागतरत्रर साना 
रविः । भास्करेण क्षायनप्वेभरंजज्या साधिता । एतयैव तन्मते विध 
बति ॥ ५५-५८॥ 
ददानो शर्कमे(ह । 
चरद्लधरिकाशणिता सुक्तिः षष्ट्या हता कलाध्याप्रम्‌ ! 
ऋणघुदयेऽस्तप्ये धनदुत्तरगोजेऽन्यधा याम्ये ॥ ५६ ॥ 
ष्या घेश ¦ ` चघ्रभु क्तु निापुभक्ता ' शव्द मास्कगाक्रमेत 


* चट्रेाद्धसा-ददि पाठान्तरम्‌) 





श्यष्टाचिकारः । ४५ 





वनुरूपमेश्र । (यणिताध्याय स्पष्टाधक्ारस्य ४३ ग्रसता द्रष्टव्यः ।) 
शरज्ोपपत्तिश्च व्रेणशिङरन स्युटा ४ १९॥ 
ददानीं दिनराचिमरानमाद 1 
द्दिनपमानराश्चिवटिकाश्चराधैवटिका भिरत्तरे गोल 
पष्चद्श युक्तहीना यास्ये दीनाधिका दिगुण्णः ॥ ६०॥ 
स्पष्टायेमू 1 ^धष्धटीदहिता रहितः क्रमा ` दित्यादि भास्क. 
पिक्तमेतव नुष्ूपमेव 1 (गाणताध्याय.स्पष्टाधिकरारस्थ ५२ ्रलेक्ता द्रष्टव्यः ।} 
अन्नापपत्तिश्व गालयुक्तया स्फुटा ४ ६० 1 
ष्टानों प्रहाणं नत्तजानयनमादं । 
भान्यश्विन्यादीनि ग्रहलिधाः खसववद्धद्धता८ ० ०लव्धम्‌ 1 
अुक्तिहृते गतगम्पे दिक्साः षष्ट्या गुण घटिकाः; ॥ ६१॥ 
गसग गत्तगम्यकले भुक्लिद्रते गरतगम्या दिवता भवन्ति । तच्छेषे 
ष्टा गुणे पुनरभं्या हते घटिका भषन्ति । ' यहकलाः सगवीन्दुकना 
एताः षग,” इत्यादि भास्करेक्तेन येषा व्य्येपरपाततएव स्फु टा ॥६९॥ 
{ गणिताध्याप-स्यष्टाधिक्ारस्य ६७ शलाका द्रष्टष्यः 1) 
श्दानों ति्पानयनमाद । 
अफौनचन्द्रलिप्ताः खयमशरस्वरभाजिताः फलं तिधयः। 
गत्तमस्पे षष्टिशुे शुक्तपन्तरभाजिते घटिकाः ॥ ६३६ ॥ 
स्यष्टायेष्‌ 1 ' सधस्मेधिरधोन्दुलवा हता. * द्त्यादि भास्कराक्त 
चिन्त्यम्‌ ॥ ६२ ॥ (यथिताघ्याप स्पष्टाधिशारस्य €६ शलेोका द्षटव्य. 1) 
द्टानों सोगानयनमाह। 
रविचन्द्रयोगलिपाः खवसतरवसुभिमाजिताः फलं योगाः । 
गवगम्प चषिगुणे भुकतिसमासेादते नाय्यः18३॥ 
श्यष्टायम्‌ । सपरत्युपलन्यचतुवदाचायटीक्राया्नियमाणा नपएल 
भ्र ॥ ईडे 





= 


* प्मथत्रनगम्लता दात दाठन्तयम + 








= £ ब्राटस्फटसिद्रान्तस्थ 





द्धानां रतिचन्द्रान्तरमादे 1 
राश्यंशकलाविकलाः स्फुटमासान्तेऽशलिपिकाविकलाः । 
पन्चान्ते तिथ्वन्ते समा रवीन्दाः कल्ाविकलाः ॥ ६४ ॥ 

स्यष्टा्ेस । ° यातेष्यनाडीगुिता स्वभुक्ति› रित्यादि भास्करोक् 
सथा “भान्ते एखिणयिनी समी भवेता ' मित्यादि लन्नाक्त च शिवि 
न्त्यम्‌ । == 
श्रचेपर्पात्तः ॥" रधिचन्द्रयारन्तरं यदा दादशमागसमं तदरैमा 
तिर्पिप्ति न्योतिविदां परिभावा । स्फुटमासान्ते ज्रिशतु तिचयः । 
प्रता रिघन्द्रान्सप्मागाः (= ३००८ १२ = ३६००) वा प्रन्यप्तन्यः 1 श्रता 
राश्यादाशय्॑ै सत्रचनद्रो पतनी 1 पतन्ते पञ्चदश तिचयः । श्रता स्च 
नद्रान्तप्म्‌ = ९५८ ९१२ = १८००८= ६ राशयः 1 श्रत रघिवन्द्रांयादष- 
यतरैः सत्री 1 श्न्यधा कथं तथारन्तरे केषलं रागय एष भवन्ति । एवं 
कस्मितरपि सिन्ते रत्रचन्द्रयेारन्तरमागा द्वाद शापवत््या एव 1 अतप्त 
दन्ते कलाविकलाषमत्वादेव केवसं भागा उत्यद्छन्ते दृत्ति गद्ितविदा 
स्फुटमेव ५॥ ६8 ॥ 

इदानीं स्थिष्करयान्याद 1 

कृष्पयचतुदैरयन्ते शकुनिः पर्वणि चतुष्पद्‌ प्रथने 1 
तिध्यश्यञन्ते नागं किस्तुष्नं प्रतिपद्य । ६५ ॥ 
स्पषटाचैम्‌ । “शकुनिताऽतितप्रतदलादनु * रति भास्कराक्तपे्. 
दनुरूपमेष ॥ ६५॥ (गणिता ध्याय-स्पष्टाधिक्ारस्य ६६ श्लेक्रो द्रष्टव्यः । } 
दानां दरकरणान्याद्‌ । 
ग्पकेन्दुकला' भक्ताः खरसशरैलंन्धम्‌ नमेकेन । 
ष्वरकरणानि ववादीन्यगहृतरोषे तिधिवद्न्यस्‌ ॥ ६१ ॥ 
्माधार्ये व्ेन्दुकना रीता भास्कप्य "रिप्देविप्वीन्दु 
ला हताः" इत्याखात्मप्रकारे रिषन्द्रान्तयं खा डताः ! परतस्सच 





* त्िच्यन्पेऽ्ं इति पाठान्तरम्‌ ॥ 











स्पष्टाधिकारः1 ४6 





दतेऽच्र प्रद्िगुणाः खप्सगु्याः ३६० । शेवं सदे भास्करो चिन्त्य- 
भ्‌ ॥ ६६ ॥ (म्िताध्याप-स्पष्टापिक्तासत्य ६६ शलेक्षि द्रष्टव्यः 1) 
दद्धानीम्रधरिष्ट स्फु टगल्यत्तराध्याये बच्यामीत्येतदयेमरह । 
इ ने क्तानि बहुत्वात्‌ स्पष्टगतेरुत्तरेऽभिधास्यामि 1 
सङ्क्रान्तिभितिधिकरणएन्यतिप्राताधन्तगणितानिः ॥६७॥ 
स्पश्टा्येम्‌ ॥ ६७ # 
दृदानीपध्यायेाप-हार्मार 1 
पा परिधिस्पधीकरणदिनगतिचराधेभतिधिकरणेषु ! 
स्फुःटगत्तिरध्यायः सक्षषद्िरायौ दितीयेऽवम्‌ ॥ ६८॥ 
इति श्रीत्राह्मस्फुरसिडान्ते स्पष्टाधिकारो दवितीयः ॥ २॥ 
स्पष्टायेयमाया ४६८१ 
मधुमूदनमुनादिते यस्तिलकः श्रोषुमेद लिष्णुनेगकते 1 
हदि ते विनिधाय तूतनेष$ये रचितः स्यष्टगरि। सुधाकरे ॥ 
कृति श्रीकपालुगतत्नुसुधा कप्डवेदिषिपचिते घ्रारस्फ्टमिद्ान्त- 


अ) 


पतनतिलके स्पद्टाधिक्तारे द्वितोयः ॥ २॥ 


"प भ्रू, > ८ वी 
् 





* करान एति पाठान्तदम्‌ 1 
































जिप्रह्नाधिक्तारः 1 


== 
सचादे दिम््ालपाह 1 
प्रवीपरयोर्विन्दु- तुस्यथ्चायाग्रचारदि गपराऽञ्य; 
परवोन्यः छान्तिवस्त्‌ तन्मध्याच्छङ्ूतलमितरे ॥ १॥ 
पुभेणपत्कपालये स्तु न्यच्छायावयेत्यै। विन्द तत्रा द्छाऽपरा परिचि 
मा दिक्‌ । न्यः पर्िमकपालस्ये रप य उत्पद्रः स पी दिक्‌ । श्च 
य॒कपप्कपाकतवेस्तल्यच्छया पयं श्रान्तो नपेधेणद्ेद उत्यकात इन्ण- 
क ५ 9 ८ ४ £ 
ध्पादायेम्‌ । तयेर्डायाप्योमेष्य तन्मध्यं तस्माच्छ ततं शद्भूलपयंन्त 
या र्वा ततरते याम्यासेम्पे भवत शत्यः । अतरेतदुक्त भवति । जलबघत्‌ 
समीक्रपताया भेमाभीोष्दिने तदिन माध्याद्भिकच्छायाप्रमाणताऽधिकेन 
छकेटकेन ष ्मुत्यादाय ठत्तमघ्ये दवारथाद् लगङ्ु्िदेश्य, ॥ तस्य प्राक्‌ 
क्षपास्ये पतवितरि य्न परि प्रधाने रत्तपरिेष दायापं लगति तत्रात 
छिन्दुः कायः । पुन परिविभकपालप्ये एता तस्ये हुभापरं यत 
एषंभणे शत्तपप्णि निगेष्छंति तज्रन्यो विन्दुः षाथ. 1 श्राव्छः पराडइन्यः 
एवै दिग्यहारोपयोगिनी जेया । तद्वता रेखा पापा सस्या तयेाश्ा- 
यरप्येाध्य यत्तप्माच्छडुप्र गामिनी रेवा दचणोक्तप । तच याग्येात्तरे 
भवत स्ति कह्िमतानुक्ूछमपि स्नायते 1 ज्र कान्ति्रणाद्रिकभाधने कथय 
भेद उत्पद्यते इत्येतद्ं चलुघदा वाथ कणेटत्ायान्तर यत्‌ स्वटौकाया 
दापित तदेवं भाख्सटेय ' तत्कालापमनोधयेगस्त्‌ विवरद्भाकेणंमित्या- 
दषा ' दिन्यादिनेापनिनद्रुसं 1 ‹ दततेऽम्भःसुप्तभोकतत्तितिगति ' इत्यादि 
भास्काक्तमेतदनुष्षपपरेव 1 
्न्नापरतिभरस्कतरेशर स्फटा । कयोऽतायान्तरदानेनापवि न स्फुटा 
धरा भास्कपदधितिधिनः भवतोत्येतद्दच मदोया दिग्मीमापता चिक 
नोप किम गोरतेयेति ०२९२६ ॥ 









जिप्ररनाधक्नारः । ४९ 





दृद्ानीं भाभरमरेलां तद्शतेऽपि दिग्बानमाह । 
च्रिच्छायाग्रजमत्स्यद्रयमध्यगखन्रयेयतिरय॑न्न । 
सान्तरभोाले याम्या शङ्कुतलादचिणे सम्या ॥ २॥ 


चछायाग्रश्रमरेखा खूज्युतेदेत्तपरिषिरग्रसएक्‌ । 
भध्यच्ायाऽन्तरखुदगितरदा शङ्कुमर्डक्योः ॥३॥ 

दृष्टेह दिप्मध्यस्यशङ्करायाजयं जात्वा तदय्रमेतसयद यमुत्ा- 
क तनु पुच्छमष्यगस्खयोयेच युत्निः सेत्तसलि याम्या दिश्‌ चेषा 1 यदि 
लिनाल्पाते देशे का चिच्छङ्लादरविि कायाये सा यतिभति तव्यसा 
किप्या जेया १२४ सुनयुतम॑तस्दरयुखपच्छनिेतपरजुतेये1 दृत्तपसधिः 
सेाऽयस्पक्‌ छायापरस्क्‌ भवति । श्रतः पप्ित्तेव छायायभमरेखा 
भाधरेला भषति । गङ्मण्डलयेःः जदुमलभाभिमरेषयेोवंदन्तरं सैव मध्य- 
च्छाया दिनार द्या भवतीति । सा चेदग्‌ वेतद दततिणा भपति ! 
अवेान्जिनधिकासदेये मध्यच्छाया सवेदेत्तय भवति । उत्तरभेते 
जिना देशे यदा रवेरत्ता क्ान्तिप्वाधिक्षा तदा गङ्कामेष्याङ 
धाया दचिणामिपुली भवति । इष्टेऽहि मघे प्राक्‌ पर्वाहूते वाहुनया- 
न्तरे । मास्यदरपान्तपयुतेस्विसङ्‌ सूरण भामः * । दति संग्रतप्रतिद्मु 
यसिद्धान्तेऽचेषमेव \ सल्लाद्दिभिस््यवमेषो दिते स्वतन्ते । भास्वरेणाप्येष 
"भचितयाव्वाभ्रमपे न सदप्माट्‌ दिक्‌ पादपो चे * त्यादिना भाधमणस्य 
खण्डनं शतम 1 

तरे यदिः रविशन्तिरेकस्मित्‌ दिने स्थिय स्यात्तं भायमरेखा 
एत्तपरिष्याकाय स्यात्‌ 1 वस्तुतेऽभोष्टदेशे माभमरेखा! कौडुणी -शत्येत- 
दवै मर्छत्तं भप्थमरेखरनिड१७ द्रष्टव्यम्‌ ५३१५ 

इदानीं टुदणाद्ुलणडुभेनानयनमाद्‌ ध 

कायावृत्तेऽकोमाः कणुणा न्यासदलहताऽकीया । 

विपुकच्चाया याम्या तदन्तरेकयं सुजाऽस्यामे ॥ ४ ॥ 


भ ॥ 


~~~. 


9 ब्राह्स्मुटत्तिदान्तत्य 


1 ~ -- =-= 

ऋकाया कोगुष्ण छायाकूणेगुखा व्यासदलहता तद्या छायावत्ते 
छायाया साच ््र्तेऽकाणऽयेास्‌ कणेडसावा भवेत्तथा विकवचा 
प्रलभ्वा सदा याभ्या भवेत्तदन्तरेक्च मलः स्यात्‌ 1 भिवदिशेर्तसमेकदि- 
शोयागः घस्कारदिग्कषा भुज. स्यादिति ! 

































अन्रापपत्त 1 ° निभव्याहूताकायका कणेनिद्ठी भ्वेत्‌ कणेकत्ता- 
क्षो व्यस्तगोयला * इत्यादि भास्कर्पविधिना स्फटा ! भास्करेष छाया 
प्रा्यपप्यारन्तर भु शत्यद्रकषन्य केशाः व्यस्तगाला पलभा दम्या 
चच कल्पिता 1 दृहा$ऽचाचिंण लघुशडूमूलपाच्यपर्योप्तरे भुज एति 
स्वीकन्यायाप्रलमे यया दिष्कु ए स्यशपिते श्ति सिद्धान्तविदां स्फटए्‌ 1 
अस्य भजस्यापि इत्यते ध्न्धः॥ ४४ 
दद्यनों कटिसाधममाद्‌ $ 
शद्कः प्राच्पपरायारछायाभुजकूतिविरेषस्रूलं यत्‌ 1 
तत्‌ पाच्यपरा चायाभुजाग्रयोरन्तरं कारिः ॥ ५॥ 
प्रा्यपरत्लाणाः सकाशादाधादिमतप्य ुलस्यामि शङ्कुः शङ 
लमिति त्रेय । दापामुजकत्याकिदेवादन्तपन्प्रलं यद्ुब्तदेष छाया- 
भजापयारन्तर्‌ प्राच्यपयं प्रवाप्रररद्षारूपा काटिभेवरदिति | 
श्त्रापपत्तिः । शद्यलप्राव्यपत्येायंदन्तर तदेष ॒दिश्रैवसैत्येन 
दिग्ध्यगततस्य शङरद यागस्य पयरापरख्ायाश्चान्तप्मतेा ' विकमूत् 
सन्पातगतप्य शदूाश्खछायायपुत्रापदमचमध्य । टादापप्रभावमेकिपोगः 
म्रल क्ञेटिने तत प्रागपरा ततः स्या * दिति भास्कतेक्तपावशिष्टा वासना 
स्फटा 1 दृह शङ्प्नलप्य प्राखपरायाश्वान्तर भुजः । शङ्मलाहिष्मध्या 
दिश्या तदरुगान्त्र्पदे पवाप्रररेख्ाणा छायापषतराण्यारन्नर मोटि 
पततत सतं स्फट९१२॥ 
इदान शङूच्छा याये; स्वितिधाद । 
दिद्सच्ये कायाम कृत्वा शद्धोयेधादिष्ं मणम्‌ । 
अमति विपरीतम्‌ ॥ ६॥ 





च्िप्ररनाधिक्रार. । ४ 





य्॒ोषपस्त्ातः गहल यदक्‌ प्रति तदिपेत्त दिग्मध्यस्यित 
शद्श्डापाय धमतीति स्फुटोाऽयेः । 

वासना च परवेरलोा्तः स्फुटाः ॥ ६५ 

ष्दानों विुषत्कयेमाद । 


शङ्कलैम्बरवायाच्तज्या तद्र्गसंयुतेमलम्‌ । . 

विषवति विषवर्कणंरछायाकणौाऽन्यदा शङ्कुः ॥७॥ 

धिषुबति दिषुवरद्िने मध्याहे द्ादादुलणङकरेव लम्बा सम्बल्या 
कल्पया । सन्न या द्धाया साऽत्तज्या च कल्या । तद्गेषयुतेयेन्मल स विषु 
त्वरय मवति 1 अन्यदान्यस्मि्‌ दिने मध्याह्ादन्यप्मित्‌ काते षा 
पवेधतिधिना य, को उत्पव्यते स हादगाङ्कनगङ्स्कााकणे भवति } 

श्ने।पपत्तिः । ' क्रियतुलाधरमदमपूवतीऽयनलवत्यदिनेिषष 
्रिनक्' इति भास्करोक्तेन तज मध्यादे छाया धिषएवती । ततः 
लभागेवेागपदान््रस विषएुवत्कणे, स्फुट एव । त्रिज्या कथो. । लप्बल्या 
कोटिः । श्रदन्या भुक्तः । इत्यते प्य सजातोयमपवत्तित लघ पलभा 
चेबरप्ताऽस्य काटिमुन्येलेम्बात्ये नामनौ समुचित एषेति । शङ्करित्य 
स्यार सबन्धः ॥७॥ 

द्दानौं सत्नाविशेषानाह ! 

उन्नतजीवा केाटिश्याया टगज्या सुजा नतज्या घा । 
कणश्छाय वृत्ते व्पासार्षं दयमतेाऽन्यत्र 1 ८ ॥ 
गहु" । उचतजीश्वा दा क्ञाटिः। इत्येकप्दायिन" शब्दाः । शष 

छाया दुग््या नतज्या वैते शब्द! एकपयेयाः । यत्ते भुजक्षटो तस्मत्‌ 
दायादततेऽनयेभजकव्योवेयेन यः केस्तदेक व्याप्ता तेय । श्रता. 
ऽस्मादन्यज्रापि दरव ज्यम्‌ । अरत केटिमु नवेति यदद य तदृदूयं तयो. 
वैगेयोगपदश्या पाची दके इते कल्पनीयमिति ॥ «५ 

इवान लम्बात्तन्ये श्राह । 


शद्कुच्छायाकृत्याखिज्याकृतितत्समा सगुणहतयोः । 





=-= 


= ब्राहष्फु्टासदुान्तस्य | 





























भूले सम्बाच््ज्ये तदेशकास्तडलभेागाः 1 & ॥ 
शुशव्देन दाद साद्ुलणङुस्तया यायाब्येना ज पलभ। शयति । 
तेनायमर्धः । ददगकतिः चलमारुत्तिस्व रिक्यारृत्तिगुरा । उनयन्न 
तत्छंत्िसमात्तन तये हुपलभचेेर्येगिन हतप । तन्मूले कमेण लम्धा- 
चतव्ये भवतः । तयेपैनुभोगास्व तदशकरा लम्बासभागा भर्वान्ति । 
खजापपत्तिः ! यवि पलक द्वार रमेः जेटिव्ेः पलभा- 
छ श्व भुजवप सभ्यते तद चि्याख्पंण कि जाता 


व्वा १४४ चि \ तथा ऽदज्याघमेः थिष्वि 
सम्यव्यायगः ~प दल्याघणेः = 





॥ १ 

स -उपचं परनित्तम्‌ । न्तस गममिति ॥ ९ ५ 

ददानो प्रकाणन्तरेण लम्बा्ल्ये आद्‌ 1 

विपुवत्कीहते वा शद्ुरघायादते पृथक्‌ न्रिउये । 
अत्तउ्येतर जीवे लम्बा सांताच्छमज्याने \ १० ॥ 

{न्ये पथक्‌ शडुच्छापाहते दुष्टसप्लभादते िषुवत्कणेहृते 
ल्बाशचव्ये भवतः 1 ` ्म्यालाशोत्कमल्येाने जिज्ये धाऽततच्चेतप्यीषे 
श्मतक्यालप्बग्ये भवतः अपास्तम्बेस्कमव्येानर चिज्या$चक्या । भि. 
त्कमस्येाना विश्या सम्यज्या 1 

परज्राप्ततिः 1 एस्यानन्तपप्तपकापान्समेला 1 उत्तरापैस्य 
च्यात्यस्यः सगः ५ १० ॥ # 

पुनः प्रारन्तेय लम्बाचज्ये चाष 1 


नयलेलंम्बाच्वा सान्‌ पोह ज्या चेतराऽलम्बज्ये । 
शङ्कच्ायाशुिते छायाद्वाद्शद्ते चान्ये ॥ ११॥ 
„ लम्ात्ताणान्‌ जतिः पराद् रदत्वा क्था पाष्या तहा सावा 
्रमाशन्तरेणेलर च्या स्या 2 चेल्ल्बारिननवतेन्येः {सक्या + शाता 
जनवतेन्या सम्बज्छा 1 अरहलम्यन्ये गङुच्छायागुपते दाद्ययसमादति 


हलः शरेण छागादादश्ते पशदूादशहते तदा ष्ण प्रकाशान्तरेण नये 





=-= ~ ---------- 
िप्रनाधिक्रार 1 ५३ 





सम्बात्त्ये भवत 1 ग्धोददन्या दादशगुणा पलभाहता लम्बन्या 
भवति । लम्यज्या पलमादता टप दशदटरताऽचज्या भत्ति 1 


श्रत्रापपति । पुवेधेस्य ल्यात्यत्वा सुगमा । उत्तयधस्यातछेरा 
नुपातेनातिमुगमा ॥ १९१ 


वानीं पन प्रकारान्तेफाद 1 

लम्धादज्यावर्म पोष्य चरिज्याक्रतेः पदं वान्या । 

अन्यन्न सर्वदान्नतनतजी्वांशानयनमेवम्‌ ॥ १२ ॥ 

िव्यारतेम्बल्यात पराद्य पद याद्य घाएन्या{तत्र्या भवेत्‌ । 
एश जिन्यारृतेरतज्याव्रप प्रोद्य पद खाऽन्या लम्यन्या भर्घेदिति ! एवम 
म्यच सदेदा नसि ब्रतजोखःयानयन कायम ) ग्रयेादुत्रसन्यावेनात्‌ 


तरिव्यावगेत्‌ षदं नैततज्या ! नतज्याोनात्‌ चिच्य(वगेत पदमुचतत्या 
ततश्वावात्तयोभोगा भवन्ति 


अनापपतति 1 तात्यश्यज्सिद्ानतेन स्फुटा । ' जिष्ये एथक््‌ छाटि 
मुजादते ते कर्ते लम्वपलज्यङे स्त › इत्यादि भास्कप्रजाप लम्बा 
छष्यानयने प्माचाप्प्रकारमम्रा एव ॥ १२ ॥ (गिताध्यायन्निप्ररलाधि 
क्षाप्स्य१८ग्लेकरे द्रष्टः )) 
ददनों दिनाधं नतागक्षान्त्य स्नाने मति पसन्नानमार । 
इ्दिनार्धनतांशक्रान्त्येैतयान्तरं कियतुलादौ । 
अवासा याम्यायां छायायामन्तरमजादै ॥ १३ ॥ 
क्रियतुलाद सघितरि क्षमेगेष्टदिनाधं नतायना करान्त्यशाना 
चैषदमन्तर वाचतभ्यगा भटन्ति । अहलाद्वी मेपाद्धै स्वी मध्याहच्छायाया 
याम्धाया खत्या नताशन्नन्त्यश्न्तरमेष पलभरगा भर्वान्ति ! 
तरापपत्ति । "नताशापमाशान्तर सुल्यदित्तवे युतिभिंचदिक्ि 
पला भवेयु ° रति भास्करद्िधिना स्फुटा ॥ ९३ + ( गणितताध्याय- 


प्ररमा शधिकारस्य 6षरनेगके। दरष्टव्य । ) 
षभ 


--__-___~--~--~-~--------~--~“भत्नौ 
४४ आाश्लस्युटास्छुगनतेसक # 
{+` ~~~ 
~ शानो मेदादिरक्षोना चर्अ्पाघधनवाह 1 1 
मेषवृषमिथुनजीवा स्वाहाराश्राषचरदख्याशान्‌। -., 
भ्रारवत्‌ कृत्वा स्वाघो विभ्य चरखवरद्कथावाः ' १४१ 
मेषदषमिएनजवात. स्वारा शां दान्छादते अाग्डल्‌ स्वाभिः 
करोक्तोनिधिना " निनमागज्पामुता ` इत्यादिना वरत्‌ कश्या ताव्‌ 
स्थाधे विशोष्य षरखण्डप्राया मेादिराशिचय्स् द्रेया इति । 
श्त पर्पाजतः ? "मोाद्िराहिकितयस्य यानि वराख्यसेषः षरि. 
लोधिमेगनो ` स्यारिभाश्रञिधिना स्फटा (स्पष्टा गिता. } ५ १४१ 
श्वानों सडादयसाघनमाद 1 
मिथुनारेराच्रां किियाद्यदारात्रदलतं गणितम्‌ । 
तज्ज्याभिराकचापान्तराषि लद्धोदयप्राणाः ॥ १५ ॥ 
स्पल्टापेम । 
उपपत्ति ‹मेषादिजीवा विशदमेषा ुक्ला हता प्वसवदि, 
नश्यवा धा ' इत्यादिषिधिना श्छुटः (स्य अधि" गि" ऋ ) ४११५ 
श्वानो प्र्ारान्तर् लकार यसाधनमाईइ । 
स्यावर्गात्‌ कान्तिज्या वोन सत्पदाहता ज्िज्या । 
स्वारारात्रा्पहता वाध्पपान्तरास्यथवा ॥ १६ ॥ 
स्पष्टाधस्‌ । 
पपत्ति › "दकस्य रारेदेहती व्यकाया बुरास्विभस्यापि 
हतोकतानाम, शस्यादि भास्करवििना स्कंटा 1 ( गक्ताध्मव सहा 
कारस्य ५त स्वको दरषवय 1) 
इदानीं स्वदेशेषदपसाधनमाई \ 
सदषयरासुभिरनयुताः ऋमेस्कमस्पैः कमेात्कणस्वाशे । 
उदयपाषपा स्पस्तााकं तास्काखिकः कस्या ४ १७ ¶ 
ल सदंपकारायता ब्ेशाद्िराशिदिणादवाः हमत्वा रामस्य 


प 1 



















¶िपरश्नाधिकारः । ५ 





ृषेषपरत्रातः शङ्मूल यदक्‌ धमति तरद्िपरोतं दिग्मध्यस्थित 
शङाश्छायाग् धमत्तोतति स्फुटे; । 

वासना च परवेल्लाकतः स्फुटाः ॥ ६ ४ 

श्दनीं विुवत्कयेमाद । 


शङ्कुलंम्बर्ायाद्ञ्या तवर्गसंयुतेसूलम्‌ । 
विषुवति विपुवर्कणरदायाकणाऽन्यदा शङ्गः ॥७) 
िषुवति िुवद्धिने मध्याहे दद णाद्ुलगहुरेष लगे लम्बल्या 
कल्या । सत्र या छाया साऽचल्या च कया । सदरगपुतिधेन्ले स षिपु- 
चत्क्यो भवतति 1 अन्यद्रा एन्यस्मित़ दिने मध्याह्कादन्यस्मितु फाते ता 
पवेकिधिना यः कणे उत्यद्यते स द्वादणाङूनगङदावाो भवलि । 
अरनरोपपत्तिः ।  क्रियतुलाधरसद् मपु ताऽ यनलवेत्वदिनेविषुव- 
षिन" इति भास्करक्तेन त मध्या छाया धिपुती ! ततः गुप 
सभावगेयोगपदान्मरसं विपुवत्कणेः स्फुट एष॒ । त्रिया केः । सम्बज्या 
कटिः । अन्या भुजः 1 रत्यवतेत्रप्य सलातीयगरपवार्तित ल पलभा 
केचपतेऽस्य क्षाटिभुज्ञयोलेम्बावल्ये नामनौ समुदिते एवेति । शङ्ुपितय. 
प्यापे सं्न्धः ॥ ०॥ ५ 
दीनो संजादिकतेपानादर । 
छन्नतजीका केटिरिद्ाया दगृञ्या भुजेः नत्तञ्या वा } 
कणशवाय दृते व्यासार्थ द्रयमतेाऽन्यस्न ॥ ८ ५ 
शुः । उदतजीवा शा कोटिः ¦ रत्येकपये यिनः शब्दाः 1 एवं 
छाया दृष्या नतज्या ते शच्या एकपयेयाः । यत्रैते भुजक्नारी तस्मत्‌ 
इायाङ्सेऽनयोभुबक्ञोरयोवेयेन यः क्ंस्सरेद व्यासा जेयम्‌ । श्रता. 
$स्मादन्यजापि दये त्य । अधेत्‌ काटिमु जर्वेति यदृदरये तदद्रये षयो 
कगेयेःयपदव्यादापतदुडे इत्ते कल्पनोयभ्निति ५८५ 
बानो नन्बारन्ये राह 
शङ्करक्ायाकृत्यचिज्पाकृतितत्समासणणषतयोः । 








५४ अ्रह्रस्फटपिहुन्तस्य 


„ ब्ढानीं मेषरदधिसशीना चरलय्डसाधनम्याह 1 
मेषदूषमिधुनजीिवा स्वाहोराच्रार्धबरदलग्राणान्‌ । 
प्राग्त्‌ कृत्वा स्वापो विशेष्य घरखरुडकपााः॥ १४ 
मेपरदमिधुनजीदातः स्वद्िरनत्राधं दुष्याइते प्रात्‌ श्यष्टापि 
कारोक्तदठिधिना ' स्िनमागन्यागुिसा ` गृत्यादिजा चरान्‌ कसा तान्‌ 
स्वाधो विरोध्य चर्डण्डाणा मेदाहिराथित्रयस्य त्रेया एति 1 
श्रज्ाप्पत्तिः । "मेषादिराितितपस्य यानि चराप्यघो$घः परि 
शेोधितानौ ° त्यादिमास्कपत्रिधिना स्छटा (््टाधि- गिता.) ॥ ९४ + 
ददनों सङ्धदयसाघनमाह 1 
मिथुनाद्यराघ्राधं कियायरारात्रदलषतं गुणितम्‌ । 
तज्ज्याभिराषएटवापाम्तराणि लद्धोद्प्राणाः ॥ १५ ॥ 
स्यष्टावेम्‌ 1 
उपपत्तिप्व “प्रेशद्िजोवा चणददपरेष्या तुया ता स्वस्वदि- 
नक्यपा धा” ृत्यादिषिध्िना स्फुटा (स्य, ऋधि. गि" प्-) ॥ ९२१ 
इदानीं प्रकारन्तरेण लङ्कादयसाधनमाद । 
ज्यावगात्‌ क्रान्तिज्यावर्गोनात्तत्पदाहता भिज्या । 
स्वाहोारात्रार्षष्टता चाधश्चापान्तराख्यथवा ॥ १६ ॥ 
स्यष्टाे्‌ 1 
प्र्ापपत्तिः 1 “एकष्य ररेकेदतो व्यकापा द्रुधास्िभस्णर्प 
हतोरतानाम, दृत्याद्वि भास्करदना चटा) (गरिताघाय स्या 
कार्य १४ चले द्रष्व्य. 1) 
शृ्ानीं स्वद्वशेषदयसाधघनमाह । 
स्वचरादुभिषूनयुताः क्रमोात्कमस्यैः क्रमोत्कमस्थास्ते । 
दपप्राणा व्यस्तार तात्कालिकः कूत्वा ॥ १७ ॥ 
ते पवेप्रकारगता मेषादिपा्िजयारयाः कमस्य उत्तप्रस्याश् 
धायः 1 सत्तस्ते यथाक्रमं करमेत्मष्यः स्वचरासुभिषनपताः सन्तो मेश. 








् र 





द्विषा स्वदेशे उदया भव्न्ति । तत एत एव र 
सदयप्राया रेया; । रके तात्कालिकं हत्या ' इत्यस्या सबन्धः ॥ 
शत्रापपततिः । (तऽधाद्वषषा गृणगेशद्रिवनद्राः '~रन्णदिभास्क 
रधििना स्कुटा (स्व ग्रधि. गि" ऋ) ४ ९९॥ 
शदानों स्वदेरे लभ्नानयनमाद 1 
रथिशुक्तहीनरायेः कला गुण: स्माद्याखुभिभकाः 1 
राशिकलाभिसन्धाः प्रभ्राखम्पोऽसवः शाध्या; ॥ १८ ॥ 
प्रक्ष्य सग्पथ॒क्तं रोषासम्यः छमेण यावन्तः । 
शुध्यन्त्युदयाः दये तावन्ता राशयः कसेप्याः ॥ १६॥ 
सेषा्रिश्णितादविशुदस्योदयास॒भिविं भजेत्‌ । 
शन्धं मागादि रवै पररेष्यं स्यात्तथाङ्कते लग्नम्‌ ॥ २०॥ 
रविभुक्तदोनरगे. कला मेयता । प्रषनापुभ्य दष्टकालामुभ्यः 
रश्यमुक्त सागिोग्यभागा्‌ सू प्रचधष्य सयोल्य । येव स्यषटाेष् ! 
अरपवन. । "तात्कानिकाकेण यतस्य रारेसयुक्तमागिगोखितोद 
याह स्वाद्‌” इत्यादि भास्करविधिना स्फुटा । (चिथ श ग्रथि.) 
॥ १८-२० ॥ 
शानो लप्नात क्रालानपनपाह 1 
रविराश्यसुक्तलिषास्तदुदयगुणिता शता गृदकलानिः। 
रन्धं प्राणाः स्थाप्याः पकिष्याकं गरदाङक्तम्‌ ॥ २१॥ 
वत्स राशीन्‌ चिपेत्‌ समं रारिमैपावत्‌ । 
चिरथृदाणां प्राणान्‌ प्रचिप्य स्थापितेप्वस्ुष्‌ ॥ २२॥ 
तद्धिककलेादयवधं रारिकलापिर्मजेत्‌ फलपा एन्‌ । 
प्रक्सिप्य प्राणेषु प्राणाः स्यादयादसकत्‌ ॥ २३ ॥ 
दासक माभ्पकला. । रशिभेलेमनणशिभि.। सम हन्यष  तद 
क्त्वा लग्नभृत कसा 1 ख्या लानपष्यदपप्राणाः ग़ ओष ष्पष्टा 
च्म । 
----------------_ 





भरद बराद्छस्युटमिद्धान्तप्य 





अगापयत्तिः ए जअ्रकंप्य मेग्यस्वनुपकयुततिः मध्यादवाद्मः समये 
शिननादि? स्यादि भास्करतिधिना स्द्टा (जि प-ग-अ ) १२१ 
दुदार्नो ्िनामलवन तत क्ानानयनम्राह 
प्राशदये प्ररनासुभिरूनेयऽक्ञा खक्तराशिभिर्लग्नम्‌ । 
कृत्यैवमूनमक लग्नसमं भाग्‌ मवेत्‌ कालः ॥ रथा 
प्रयनापुमि प्राक्‌ पमु नने प्वेदिते धुक्तपििपरक्रमगै- 
भरते पथिभिस्वाक्रं उनत्तदा न्न भेन 1 लानात्‌ कालानधमे चाक 
लग्नप्तमर्रन एत्वा एत प्राङ्‌ सादात्‌ प्राक फाल रष्टकाला भद्र 1 
अरय तैर्धेपयिभिषनेऽक्रा लग्नममा भदेप्त्सत्न्धिनामपूना याग 
द्रष्टक्राला भवेत्‌ ¦ 
शअनेापपत्ति" ! “भुक्हानुराषप्रिपरीतलेप्न भक्ताशगेदाप्तलव्रनि 
तिक. 1 इत्यादि भास्कर्प्रथिना स्फटा (चि प्रम) 0र्४॥ 
दृदानीमिष्टयद्माह ॥ 
गतरेषात्पस्पाहः साम्ये तरमोालयारचरापैन । 
उनाधिकरस्य जीवा स्वाहारात्रार्भसद्णिता ॥ २५ ॥ 
त्रिज्याष्टता युतोाना दवितिञ्यया सान्वयाम्पयेश्डेदः 
खदेऽवलम्यकरुये व्यासाषेविमालितः शङ्खः ॥ २६॥ 
रदा दिष्परस्य गत्तग्रोपयायल्पस्तस्ण याट्‌बतकासप्य साम्य 
सणोलयेार्दयर्धन कमेशानाधिक्स्य नीवा मद दटक्यासङ्कुगा जि 
व्याहता कना भद्रतीत्यये; । सा सेोम्ययाम्यदानालयेः तितिन्यषा 


यक्ना दद श्टहतिभंऽति । स देता वलन्वक्ेन लम्डज्यया गयो न्य 
साधन ज्रि्यया विभाजित" शङर्टि भेदति । 


अनापपत्ति । ‹ शचोच्रतादूुनयु ताच्चर्े * त्पाश्दभास्कपविधिना छेदा 
नयन पुगमम्‌ 1 सेतस्विज्यया यदि लम्ब्य कञाटि्सदा छेदेन कि 
जात बष्टशङिति ५ =५~२६ ५ # 
ष्टां प्रक्रारान्तरेण शङ्‌ तते दुग््यय चह 1 
विषुवत्क विभत्तगशेदा वा दादृशाहतः शङ्खः । 


; 






< {8 ७ 





शदङ्कङतिषिष्ोनाया व्यासार्धङ्कतेः पद्‌ दगृज्या ॥ २७॥ 
स्पष्टाये़ । उपपत्तिश्वाचतसेःनुपातेन षफटा ॥ २७ ॥ 
श्दानों छायाक्रणोषह } 
शृगज्या द्वादशगुणिता विभाजिता शङ्कुना फलं छाया । 
्ास्राध दछेदष्टतं विषुव्कणाहतं कणे; ॥ २८ ॥ 
प्पष्टाच्‌ । 
अनरापपत्तिः । पृवधस्य दृरन्यातरिजीवे रविसङ्कणे मे गदु 
भाग्रवरणे भेता ? नित्यादिभास्कसंद्वोधिना स्फुटा । कयोनयनेऽनुणति 
यदि ष्िपुवत्क्ैन द्रण कोटिस्तदा छेदेन किं लात दृष्टशद्ुः 
एुनरिष्टणडना ` यदि श्रिच्या कयास्तदा ददशाङ्गुलशुना पिं नात 
शि ८९३. २ _ ण. पि 
ष श्य््े ् 
चिक्र 
दृद्ानीं प्रकरणान्तरेण कणानयनमिष्ठान्त्यं चाद 1 
शितं वा बादराभिव्यासारघं द्खुना हतं कणे; 1 
जीषा चयघृद्धिज्यायुत्ररीना ज्या करियतुलादैष ॥ २६॥ 


शखायाक्षणः १ ऋत उपप कषणानयनप्‌ा 


नीवा गतरोदास्पस्य गोालक्रमपच्वपघानयुतप्य । अपात्‌ 
शूप 1 सा छयदृद्विल्यया घरल्यया प्रिपतुलादो युतिना । एवं व्या- 
इृष्टान्त्या भरेत्‌ 1 


श्रननापरपरत्तिरत्तस्यष्टा ॥२९॥ 
शानं प्रकारान्तरेण छेदाद्यानवनमाद । 
- स्वादाराश्रार्थगुणा व्यासार्थविभालिताऽथवषा चेद्‌; । 
शङ्कादि पराग्वजञ्ज्यास्वाहाराचा्धैवातहता ॥ ३० ॥ 
सा पवेाधितिषठन्त्या रष्यागुण त्रिवयाट्ताऽचघा प्रकारान्त- 
रेण चेद इष्ट हति; स्यात्ततः प्राग्वत्‌ शदूक्ादि भवेत्‌ 1 ल्याया दष्टा 
न्यायाः स्वादोसज्राेस्य दज्यायास्व ये घातस्तेन दता जा व्यसाधे- 
छर्तिसत्यये भषन्यः । 


च 











५ 


र बराहस्पुटसिदधान्तस्य 9, 





अनपपत्तिः \ पुत्ीर्धस्फतिसुगमा ॥ उत्तपपेष्यािपर्लाकेन 
सह भट्विष्यति ॥ २० #॥ 

श्दानीं प्रकारान्तरेण दायाकर्यं शं चाद । 
व्णासार्थक्ृतिर्यणिता विषुवत्कर्णेन वा भवेत्‌ कणैः । 
लम्बशषो वा घातः शङ्ुन्यसारषटृतिमकतः ॥ ३१॥ 
घातेः वाऽकंशुएचिज्याविषुवत्कणेवधहतः शद्धः । 
कषरते; संशाध्य दाद्शवर्गं पदं छाया ॥ ३२ ॥ 

धात दष्टान्त्पादरल्याघात । रवर स्यष्टायम्‌ | 

चतरोपपत्तिः ॥ द्टन्त्या दुल्यागुणा निज्याहूता लातश्ेव" 


ष्पा ट्यु ् 
= ॥ तते 'घ्यासाध देवल विषुकल्कणगदत कयो › दृत्णाविना 
तः 
छायाकरय, = धिन 1 ्यादघातः शुतिहर. स्याणवत्यादि भा 





ल्या यं 
७ 


[व टि ¶ञतरिन्ष्या दयु +च्क्या यु 
स्क्ाक्तेन धिधिना बषटशदु = ~ त रम = त वग 


ष्च क्षया य लव्य छया त्यत 
= ह्र ` -त्रः = -- त्र ~ इत्यनेन शठकानयनषटुपपवे ॥ 


द्धायानयनेपपत्तिरतिसुगमा ॥ ३१३२ ॥ 
इदानोमिष्टच्छेदान्त्ययविगषमाड । 
शस्पाः प्रश्राद्धनां चदि बहवश्चरदलासवः दितिजा । 
इतेचेाना जीवेना च्यदृदिज्याक्तवच्छेषम्‌ ॥ ३३ ॥ 
यदि प्रशनापरनामिष्टाम्नना सस्या खस्पाग्चरासवश्य बष्टव उतत 
रोले तबा चयसुभ्य शृष्टारूनपास्य रोषस्य लोढा सूजपरजना स्याल्‌ । 
सप दयुष्यायुणा िव्यामक्ता ऽथे कला स्यात्‌ । तया लयेन तिः 
प्िन्ना छुक्या ददा भवेत्‌ तथा चय्बाहन्या चरल्या च हवया कूम 
करोऽ रेवप्रव्टपत्य श्यत \ म्‌ दष्ट दून्यन्स्याभ्या ओव अद्क्घादि 
उक्तदत्साध्यामित्यधे, । अच चतुद दापत्यादोदृक्तौ घ्याश्या } 








= 


जिप्रलाधिष्छारः १८ 











अन्नापपत्तिः 1 यच क्चिच्छुद्धिविध देह शोध्य नं शरेहि 
पेता ` दत्णादि भास्करषिधिना विपसेतरेधनेन स्फटा ॥ ३३ ॥ 
(गथिताध्याय-चिएशनाधिकारप्य ६३ श्लाका द्रष्टव्यः 1) 
इदरानं हत्यन्त्ययाः साधनमाह । 
स्वारारात्रार्धशुदग्दकिणयेाः चितिजया युतविरीनम्‌ । 
धुदलान्त्यज्या त्रिज्या च्यदृ्धिज्यायुतनान्त्या ॥ ३४॥ 
उदगदक्तिफयेनिारोः; स्वाहोरात्राधं द्या तितिव्यया यधा 
कमं युतचिदयोनं तदा दुदलान्त्यज्या द्र तिभ 1 एवं गेलक्रमे निञ्या 
छषयश्द्विज्यया चेरल्यया य॒तेानाःऽन्त्या स्यादिति । 
पमन पय्िः । * तितिव्यवेध दुगुणश्व सा दतिस्वरन्ययव बरिगुणे- 
ऽपि सान्त्यक्षा ' त्यादि भास्क्पघयिना स्फुटा ( च्रि प्र गणि.) ॥३४॥ 
ष्दानो प्रकारान्तत्णेष्टकणेसाधनमाद । 
छेदष्टतप द्युदलान्त्या दिनायंक्णेन सङ्णा कणः । 
क्ता ज्ययाथवान्त्या द्िनार्धकणीदतां कर्ण; ॥ ६५॥ 
दछुदलान्त्या हतिदिनाधेगेन दिनाधच्छायाक्येन गुणा देन 
हत्या हता फलं फणौ दृष्टको मेतत्‌ । श्रयवारन्त्या दिनाधेक्णेगुण 
क्ययः दृष्ान्त्यया भक्ता कयौ भधेत्‌ । 
प्मतरपपत्तिः । * जिन्याग्रंघातः श्रिहश्चः स्या" दित्यादिभास्कर- 
विधिना मध्याह्णडुः = र 1 त्ताऽक्तेज्ानु पतिन यदि इत्या दि- 


श = नि ^ ९० जिह १२, } 44 
नाधगहुपतदेष्टदल्या क्रि लात श््टणडरः न ~अ 


तति 'दुषस्ाकिजोषे रिङ्गण से शदे भ्ये भ्‌ "कत्यपि 
वि 


९२ शिन मक हु ध आः) 
९२ तरि ३६ ष्ट 





भास्कराक्तेन रष्टच्छाथाक्षणेः = 
चति" मक श्र प्रक्रम 


षरेश्रि शे षर 





1 अत उपपचं सत्रम्‌ { 





= 


लिक श्चि चत्रिक त्रि 
१२ बक्टाक ददधाक 


म्न ! ततो दुन्यानुपातेन लग सत्रप । तप्य धनुहन्मष्डलादुश्वसजाल- 
स्त धपसस्कारेण स्वरे प॒दवापर्कपालयोङबतकाल शष दिनगतचचेद- 
प्राणाः । अप्त सन्न नतरालद्ाटिन्याखम व्याषाधेप्त्‌ जेष्य शेष 
नतकलित्क्रमज्या । इत्करमज्या सष्डेस्तव्वाप पुव परकपालपेनेतपाणा 
भवन्तीति स स्फटपु ॥ ३८-४० ॥ 








दतिः । अते कुज्यासस्कारेख कलानयन सुगर 


बूदानीं प्रज्ञारन्तर्याचत्तक्ाल नतकाल चाह! 


स्वाहोराचार्धन छाधाकणंन भक्तायाः । 

विषुवक्ैशणाया व्या सारतः फलं साम्ये ॥ ४१॥ 

ष्दयन्रदिञ्याहीनं युक्तं याम्ये घलुख्रपारैः 1 

सैम्पे युतं विदीनं याम्ये प्रागपरयेाः पराणाः ॥ ४२॥ 

भध गतावदेषाः फलमन्त्याया विशोध्य सेषश्य । 

घनुसत्कमजीवाभिः प्रवापरयानैतप्रादाः ॥ ४३ ॥ 

वरिवुवत्क्ागुणाया व्यासे; स्वाहेागानारधेन दन्य द्धाय. 

पतन च भक्तायाः फलं म्राद्धम । तत्‌ सोम्ये गोले तयद्दधिल्यया चरन्य 
या दीन याम्ये युक्त यदुधैत्तस्य धनुकत्तणोले चरासुभियुंत् याये विद्दोन 
तदा शषापर्कपालयेप्टर दिवस्य गतावछवा उब्रतक्राला भषेत्‌ । 
रेष ष्यष्टाथेम्‌ ! 


चि हिस्त 
भोपपत्ति, । दृष्टश" = र्म सत रृष्टहतिरतसेत्ानुपा 
विक ९२ रि पविम्‌ ति कि तिः 
तिन = --- ` ----~-= दरज्यानपातन न 
लेन = र 1 तेन द्ष्टान्त्य ९ 


य॑ 


अन्यत्‌ सवे भाक्कजपरहनधिकारतः स्रम्‌ 0 ४१९-४३ 7 
इदानीं पनः प्रकातन्दरेखाचतकास नतकाल चाह । 
दिनिद्लकणेगणान्त्या चायाकर्णोद्धता फलानान्त्या । 
मषस्यात्कमजीवाः धनु दिंनाधाल्नतप्ाषाः ॥ ४७१ 
लः 


८ ॥ 





्वरदलजीवेानाधिकफलक्रमस्याघलञरा्घन } 
युतदीनं पूरवाहे दिवसगतं रेषमपराहं ॥ ४५॥ 
श्न्त्या दिनाधकणन गुणा इषटव्ायाकरतंन भक्ता यल्लब्य तत्‌ 
फलसन्न त्रेय 1 शेपं सगमम । 


श्भ्ोपपततिः। दिनदल शङ्खः = १२॥ि। श्ष्णङुः = १०३ दिना 


धेशङ्ककोव्या धदि हतिलभ्यते तदाभौषटशङकना कि बतिषटहुतिः 


षट. दिव त्रि ह दिद श्रन्त्या दिदक 


{तता दन्यानुपाततनष्टान्त्या = ------- --~- । 
द्यु हक क्क 


शष्टान्त्याया एव फलक्षत्ा । गोलक्रमात्‌ चर्दलजीवपेनमधिकरं च फलं 
सचसनञं भषति तस्य कमन्यासष्डेधतुरन्मप्डलादुखतक्रालस्तति दिनगत 
येध्ाानपने सुगप्रम्‌ । रेपवाषना चातिस्फुटा ॥ ४ष-४५ ॥ 


ददरानीं नघत्यधिकचाप लोत्करमज्यां चिज्यातिाऽधिजाधा उत्क्रम- 
ल्याथाश्चापरं चार । 


उत्कमजीवाभ्यधिककषमज्यया संयुतं धर्षा । 
च्पस्तरविरु हीनाश्वरासवः पूरव दच्ेषम्‌ ॥ ४६ ॥ 
श्न व्यासा नव्रतेः कलाः सस्राव्धिषाणाः ५४०० इति द्प- 
मध्यादायेम्‌ १ तेनायमयैः ! सदाध्िदायेभ्यो यादवत्यः कला श्ध्यधि 
कास्ता कमज्यया युते स्यासशे (चिव्या) सखस्राच्धिवाप्याधिकवा 
पश्यात्करमरक्या स्यात्‌ 1 एष रिज्याते पावत्यधिक्तोत्करमल्या क्रयल्याष्प्दे- 
स्सच्वापं जलच्थतराकेः लंयुते धनुः स्यात्‌ । एवमुत्तपाने चसशुभ्य 
उक्रतक्रालासवे। यदाल्पास्तदा घ्यस्तविशुहधिप्सस्णां सत्यां धनुोचतका 
लाुभिश्वणस्ो होनास्तन्च्या षिपरोते पचसे भवेह । ततः रमिः 
ष्ट्या दिक परवंवन्जेय किन्तु धनयेयेरन्तरमेद या शति ब्ौजयुत्ा 
सधिया योगि ध्यिगे पेयः! 
अन्रोपयात्तः \ विपपेत्ियिया सुगमा ४ ए€ 7 





[= स 
इदानीं चभ्रमण्दलंस्येऽः छापाक्रणेचाधनमाह । 
दादयविपुवच्छायायुणि ते दलम्बजीवे 
ऋान्तिष्टते सूममरण्डलकरण छापे ५५६१ 
अच्तज्या हारणगुण ~) खम्बल्पा श्वदवच्छायगुण \ एतद्रू 
क्रान्तिहतं प्ान्तिच्याृते तदा सममण्डल भवतः । ताभ्या प्रात्‌ 
पर्वधिधिना एयक द्ध्य खाध्य 1 % 








ष क्रौष्पा , तति 
शअन्रापपत्तिः १ लते्ालवतिन समशः = प्व । तता 





द्यावे सठद्भुणे त शहुटुते भारा भवेत ' पतया 


खर्थिना घममप्ठलक्य = ~~ ९० ति ्रदञ्ा = भ यया 







कि ष्पा पाद्या 
ज ~ छि" लनयणया 1 प्रत्‌ उपपद्ो प्रका ५५६५ 
लम्दर्पा ध प्राज्या 






टाना काणणडसनयनम्पह || 
ऋअीम्रावभोनं तिज्यावभीैमरकृतिुपित 
भवमऽनयोऽरादाद्विपुवच्छा पाच त हतये; थय 







विषवच्डायाकृत्या 
, पदुमन्ययुलविदीनं चाम्वेतरगेलयेः शङ; सगल ५१ ५१॥ 
विदिशः दाभ्येतरयेस्तरगेलि पदानयुकतऽम्यः। 
द्दिएगेन रुक्ाया नाडिकाः प्राग्धत्‌ ॥४६) 
दमस्य ष्याल्याण वयापे एयाकयाकानाद्‌ हाद १: 
लयतदभासहसनतष्क 
पापपतिः । काण ऽकं शूमूलभा्मयरयोरनतर बहुत्स 
५ दतिणोत्तस्यायन्तप्ण मिति रेर्यामाततः टप्‌ 1 अच शमम 












सुप्‌ ० उक्षष्ठत्तिथतरया क्रमेणा भुजः 


कतै =२ (6 ~ गे 








= ४ &9 








१४८४ ऋष्दद्थनश् हि प-िष्थय ३ 
न र उशयर) 


समरयाधनादिना (७२ +- तरिः) यच्नःर४े-धिन्य 
= 9२ ज्रि - ९४४ श्र = ९४४ & श्र ) 


त्रिश 

ष्रि, ४ ०) 
भरन-यिष ७२4 विर 

माचा यगुणकापैस्यान्यसन्वा व्यक्तपकतीयाशमानस्याऽ सन्ना 
छता । किए द्ागसयुतया धिपुवच्छायाङया हतारपि अन्यादो! भवतत; ! 
एव छते जाति प्तौ यः क २ अन्य य~ श्राय । तततो वर्धिधिना 

य नर अन्य "य~ अन्यः =रन्यः आ 

५, यनःअन्य = “अन्यन 

छा य= अन्य +ओआ अन्य 

श्रते उपपचम्‌ ) पदा जिज्याघगीर्धंत्ाऽया्घोऽधिकप्तदात्तप्याति 
द्यस्य स्वात्‌ केाणशद्ुचतुष्टयमुत्पदाते ददिणगोले च केोणण्डुर 
भाव इत्यादि सवे भरस्कर्मसद्गन्तशिसेश्रणित, स्युंटस्‌ ॥ ४४-५६ ॥ 

दानं भुचद्रयज्ञानात पलभामाद । 

प्राच्यपराशङ्कुतलान्तरदयव्धस्तकणैवधविवरमर्‌ । 

समदिभि विपुवचचायान्यदिगैक्यं कणेविवरहतम्‌ ॥ ५७॥ 

भ्ाचयप्यशद्रुतलान्तर शद्मलमाच्ययसान्तरर 1 ये द्द श~ 
ङ्ुलणङ्कमुंजः ॥ एव भुन यस्य व्यस्तनणेषधस्य समदि विवरमन्य- 
दिश्य कगोवेपिषरेण दत चिषुवच्छाया भवति । 

अननापपत्तिः । “ भाद्यभ्य भुज्येाः समाशयेव्यस्तकयेहतयेोये 
दन्तस्‌ ° दृन्यादिभास्करविधिना स्फटा ॥ ५७ ॥ 

इदानीं प्रफाणन्तरेण पलमानयनप्राद ! 

घायावृत्ताग्रोना सीम्पेन युतान्तरेण धाम्येन 1 


घा, यर्नः 































= ष्फटसिदान्तस्य 








र ल < = 
छायादृत्ताया यचादिज्का कणेदत्ताया सेम्येन न्वरे हादी 


इ्ुलणङ्कतलप्राच्पतन्तरेणाथेद्‌ भुजेनाना यगम्येन मुजेन च युता 1 श्वः 
मचादिपु रषु श्रधदुत्तरगोले । तुलादिषु चाचेोद्रसिणनोजे सैष 
त्तदन्तए भुज्ञमान दीन छायाडत्तायया तदा विषुषच्छाया भदतौत्यचेः । 
अत्रेाएपत्तिः 3 कृरच्छङ्ुतलापासस्कारेण भनेर भधति ! 
तु शटूतन विषएवती ' श्या द्धायाकणटप्ताया यथादिङ्का । उत्तरो 
सम्म्रण्डलपरवे धात्‌ एव द्धाथारत्ताया पलाना सेगग्या भलेऽतः सोम्येन 
अजनाना चछ्आापाट्त्ताप्रा पलमा। मममण्डलप्रचेशादुपरि पलमातस्कामा- 
दृत्ताप्ा शुदा भवत्ति तताऽशशिष्ट दि भुजाऽतस्तेन यत्ता साऽय 
धिषएवतो भ्वति ? दत्तिणमेले सवेदा तिपुषतीदरयारत्ताय्येग्यामिन 
भु्लमानपरतस्तच्छापाङत्ारपः दीन पलभा भ्वदात्त स्मेव ॥ ४८१४ 
ददानीमष्टच्छायाईत्ते पलभायपे. सस्यानमग्द । 
इष्टच्चायाद्रत्ते तद्ग्रयोयैदुदयास्तमयसश्रम्‌ । 
अनुपातात्तच्छङ्खा विंघुवच्छायान्तरमिष्टा्रा ॥ ५६ ॥ 
दष्टच्छाययत्ते पृशोएपणण्येये तदये श्रधोच्छायाक्ते परिणते 
श्ये तथेगेत सूभमुदयास्तमूज्रष 1 तष्ठट्ः } सप्य ररे शदुससचछङ 
स्तश्यानुपातात्‌ प्रपातान्मरलादुदयास्तमनपयेन्तमन्तर धिषदच्छाया भ्न 
ति । एषमिरास्मित्‌ छापारेतते भुजधियुव्रतीभ्यामपा च ज्ेया-द्ति 
फलिता बोध्य. 
बनत्रोपपत्तिः । महारडावुदयास्तशननात्‌ शदुषलपयन्तं शङ्ुतल 
सघुद्रादशङ्घुनगड्धा चासक्तेजसाजात्याच्छायाङ्सोयादयास्ससु गाज्ञघथ 
लषयन्तमन्त पलभेत्ति सवं गानविदा स्फटमेवेति ॥ ४< ॥ 
दानां भवच्छायाभ्या क्रान्तिज्यानयनमादह 1 
य याम्ये । 
प लम्बसुणं चायाकपेषदतं कान्तिः) ६०) 
अन्धो भुञ्ज । विदुवष्छाया पलभा 

























चिप्र्नािक्षारः 1 [3 


प्रसिद्धा \ याम्ये याम्यभुजेऽनयेएङ्कुनान्तरमुदगुक्तरमुजेऽनयेरेब्य यत्तह 
म्बरुख लम्बषयागुणो कायाक्थोदुते फलं कन्तिः क्रान्तिज्या स्यादिति । 
शअनोपपत्तिः । उत्तसाले पु्ंधिधिना याम्ये भुजः = धि - | 
= रतः ऊयेडत्ताया = वि ~ २! दततिणयेल सवेदा याम्यो भुजः 
=वि ~+ कञ्च = भु ॥ अत्तः कणेढत्ताय्रा = मु - वि 1 ण्वं याम्ये मजे भुजप- 
सभरन्तरं फणेदत्ताशा फलिता ! उत्तरमेले सैर्या भुः = कञ्च ~ वि 
न्भु। आतः क्र = धि +भु ' एवे कयोटृत्ता्ानयनमुपपचर्‌ । कथे 
काया जिन्यागुणा छायाकणेहता लात्ताऽणा = > । यं लम्ब. 


लेया. क 





क्यागुखा च्िज्याभक्ता{ वते नसाजात्याज्जाता क्रान्तिल्या = 1 


प्रत उपप्रदाते क्रान्तिन्यानयनष्‌ ॥ ६० ॥ 

इदानीं क्रान्तिज्याति स्व्यानपनमादइ ¦ 
्ान्तिन्यीसार्षखुणा जिनमागज्यगहता धलरजादै । 
कक्यादौ चक्राधात्‌ पराद्य तुलादौ सभार्धेन ॥ ६१॥ 
चक्रात्‌ प्रोष्ठ गादौ स्फुदोऽसक्रद्‌ धनगे धने त्वृणकम्‌ । 
छअकेऽस्मादेशान्तरयुगयुमतेा मध्यमः प्राग्वत्‌ ॥ ६२ ॥ 

प्ान्तिः क्रान्तिज्या व्यासार्धेन चिल्यया गुया लिनल्यया हता. 
द्ये भवति । तद्धुुषेपष्य प्रधमपादेऽजादेः राशित्रये स्फः मेः 1 
कक्थादो राशिच्ये तदुनुश्वक्राधोत्‌ प्रोद्य रपं स्फटाकेः । एव तनादरौ 
राशित्रये तद्नुपो खभार्चन समः स्फटा ऽकः । भ्गाद्रो राणिज्िपे च चकाद- 
द्रादशषपशिम्यस्सह्नुः बरद शेवं स्कुटोऽकषौ जेयः । तताप बन्द. 
फले धनं धने च खण मन्दफले टेयं तदा स्वदरे्े मध्य्राऽकौ भवति } 
श्स्पादगान्तरयुगगुगतः ; अये प्राग्देणान्प्सलघहितात्‌ शिवम. 
शन्तप्कलरमदितादस्मात्‌ स्वेरीयमध्यपराकात्‌ प्राबद्रणितागक्नो मध्य. 
मः स्यादित्यथ ॥ 

ऋद्धापपत्तिः ! दिपरीतन्नियया स्फटा । "ल्ङुतल्मे चरे वषे- 





&0 ब्ा्टयस्फुटसिद्रुान्सस्य 





स्याक्षः प्रलायतिऽन्येषु  दत्यादिभास्करिधिना पदवशात्रचित्ताने सुग 
अपिति ॥ ६१-६२ ॥ 

इदानीं शणिशटरा चतः शिश्रय धिशेधमार । 

शशिश्रङोन्नत्यर्भं राभरर्मतशेषनाडिकाशङ्ूः । 
विपरीतगालविधिना राञ्यधीकौन्तराभिषी 1 ६३ ॥ 

पपिमदिशि चङ्ाचत्यप रागेतनाहिक्रामिश्चताभिः प्रागिति 
च ताच्रिरेप्रनाडिक्रापििहचतानिः “यत्शेणल्पम्याद्ः ° दत्यादिना चिप 
सोत्तगोलिधिना रवेः गः साध्यः । यदि नतमिनाडौभिरकंगङ्रपेि- 
सस्ता यव्यधेगान्तरानिनतनगहिकानिः स शद्ुरनेयः 

श्ना पपत्तिः । ‹ जिगावरेपेरसुभिगतेवे।* दत्यादिभास्करशङ् 
चर्तिविधिना स्फटा । दश्यशङ्ावति रवेः त्ितिजाधं स्यत्यादघोया- 
भ्योत्तरटत्ता्तरलोाऽ्पेचितेऽतेा राच्यधाकान्तप्ता नतनादिकासाध 
नायाततिदेश चकाऽऽचायेः ॥ ६३ 

शदानीमयापुदयाप्तप्नञ चादर 1 
लितिजेऽग्रां भाच्यपरा क्रान्तिस्िज्यारुणाऽच लम्बहता । 
द्विुणखुदयास्तदत्रं तचिज्याकूति वियुक्तपद्म्‌ ॥ ६४ ॥ 

क्रान्तिः क्रान्तिज्या जिज्यागुणाऽवलम्डन लम्बज्यया हता तदः 
इया स्यात्‌ 1 इयफ्पा तितिज्ञे प्राच्यपण भति । अरघोत्‌ तिति 
प्राचि प्रतीच्या च प्रागपरस्लस्तिकाभ्या यचादिक्का$या भवत्तीत्प्चैः 1 
सच्चिन्यारतिचियुक्तपदं द्विगुणमुदपास्तमुज् भषेदिति । 

शचापयत्ति. 1 कक्या भुल, । क्रान्तिज्या कोटिः । श्या क्ण" 1 
शत्य्ततेने प्रसद्ुम । तता यदि लम्बन्याज्ञास्या चिज्या छणेष्सदा 


८ ष्ाञ्या त्रि ~» 
कान्तिक्याकोख्या कि जाताया = दुं ॥ अयावतानाद्धिकयावगेत्‌ चद- 


मयाराटिश्या तरेद्धियुणमेगादयास्तमूज परसिद्ध ४ €$ ¶ 
बदनीं श्ुतलानयनमादह्‌ ¶ 


अच्ज्याशाङ्कवधाहम्यकसन्धादयास्तमयसन्रात्‌ । 


+ ~~~ 





जिप्ररलधिकारः । [] 


दद्विणतः शङ्कुतलं दिवसे रा तदुत्तरतः ॥ ६४ ॥ 
स्यष्टाैम्‌ 1 
अ्नज्ापपत्तिः । अरचवशते दिवाऽदोराजनदत्तानि द्तिणतो राग- 
हततत नतान्यते दिघ्ा शदूतल दत्ते राजासुत्तर भषति । श्त्तेजा- 
नुषातेन शहंतलानयनं सरट्‌ ॥ ६५ ॥ 
गृदधयानीमध्यायोपसंदारमाह । 
दिरलम्ाचेस्वादयलग्रच्छायादिपपदिष्येयु । 
घट्षष्टयायाणां न्ि्रश्नाध्यायस्तृतीयेाऽयम्‌ ॥ ६९ ४ 
ति श्रीन्राह्मस्फुःटसिडान्ते चिग्रभ्नाध्यायस्तृतीयः॥ \॥ 
स्यष्टायेमर ) ६६ ॥ 
भधुमदनेप्र ननदित यस्तिलकः घो ण्युनेद लिप्णनेक्तं । 
ददि त दिनिधाय प्रतनऽय पचतः प्रणनषि्धो सुप्राकरेण ॥ 
रति शरौकष्ानुदत्तमृनुषुधाकरद्वेदिषिरचिति श्ररूस्फ्टसिदटुान्त- 
शतनत्तिलक्ते निप्ररनाधिकाप््तृ्ीपः ॥ ३५ 








छ खन्रग्रहणाधिकारः । 


तन्नादो तदारम्मे कार्यमा ! 

कालज्ञानं प्रायः पर्वज्ञानार्थमिष्यते सद्धिः। ~ 

शिमास्करद्रहणएयेानास्तवभेदाः स्फटा भेदैः ॥ ११ 

दिग्बर्णैवलनवेलानिमीलनेन्मीलनखिति विमदः + 

स्पच्छायामाचग्रासेषटग्रासपरिलेखाः ॥ २ ॥ 

भेदाश्चतुर्दश तयारिन्दरकय्दणएयेः परिजानात्‌। 

यस्माद्धेदज्ञानं तस्माद्‌ ग्रहणे प्रचद्यामि ॥ ३॥ 

सद्धिः सद्रणके. प्राये घाहुल्येन प्दै्ताना्च कालन्नानमिष्यतिं ; 

तद्विपसोतिनाथेत्त पवेननानात्‌ कालन्नान च स्छुटमु । फालकानादााहि- 
क्रिया स्फुटेति फलिताः । शिभास्करग्रदणयततनाध ये घास्सवगेदा 
दिग्देशकालारणाव्पस्ते भदवै्यमातेः स्फुटाः । चतुर्दश बेदाश्व 
दिग्वयोषलनवेलाव्ाः स्फुटाः । ( विग्येदग्चन्द्र्य प्राङ्‌ प्रथय ष्धेः 
पश्चात्‌ । षथोमभेदश्चन्दरप्याधाल्पापरादियासे ध्रकादयो वो स्ये, सवेदा 
छृष्ाः 1 वलनमेद गचन्द्रयदे स्यरेमेचेद्रुववलने प्राक्परश्विमता हेये 
रधिपदे पश्चिमपुदरैतः । वेला समधश्चन्द्रयदे सदा तिच्यन्त एव मध्य- 
यहः सेहे स निषमे तैव । निभिलनेन्मीलने च गशिमूपरहयये 
मियो ध्यस्ताणतेा भषत शति तजपि भेदः । स्थितिश्च चन्द्रयदे महतौ 
रिह लघूर्पिति । एव विमदेकाल्वं वन्द्रयदे मदात्‌ रधिषहे लघुः । 
स्यशैः श्पशंकालनिणयश्च चन्दर यरे स्थित्यधीाद्रियदे लम्बनशस्छतस्यिः 
स्यधवह्‌ । छखायापेदस्व प्रयहणा दिषु स्वस्वणडुमेदास्‌ प्रसिद्धः । माच 
अस्व चन्द्र रे पश्चाद्रचिपे प्राक्‌ मेतत्तः ! सासमेदश्वन्द्रवदे श्त 
सविधरे नतिपस्छताच्छरतः । दृष्टया सभेद श्यनद्रये तस्कासशचराद्गखितता 
मिस्िप्यधाच्वं रवये निस्त शरात्‌ स्थरषटात्यष्यधाच्च । पर्लिखभे- 
हश्च सन्द्रपरे गितागतशणत्‌ र्विषरहे नतिषस्कतात्‌ । द्म दिक्‌ 








र ॥ [| 


-------------------~-~ 


११ घे २। दलन ३1 वेला 91 निमोलन ५। उन्मोलन €; स्विति 
© १ विमद ८) स्पशं < ! छाया ९०॥ मोत ९९) णस १२1 ब्रष्ट 
पा १३ 1 पप्तिख १४ । चहुदेय अदाः 1) यस्मादिन्दुकेधदपपिः 
परिक्ानादिति चतुदेशगेदस्ान भवति तस्माच्छशिरधिगरदणो ग्रह प्रघ 
च्यामीति ५५-३ ॥ 
बरदानीं तात्कालिक्रीकरणमार ¦ 
तिधिगतगम्ये ्क्तिराणे सुक्त्यन्तरेहते फलानयुती । 
रविशशितरौ समलिक्ती पातस्तात्कािकेा भवति ॥४॥ 
तिथिप्रतम्ये त्िंचिगततगम्यकले भुक्तिगुणे रविभुक्तया चन््रभुक्तया 
च गुणो 1 उभयन्र रविचन्द्रुक्तयन्तरेण हते ! गतचालने फनेनो गम्ये 
फलयुते रविशंशिन । णव ति तात्कालिकी तियन्ते समलिग्रै। भवतः । 
एकच पातगत्या पाति$पि तात्कालिका भति । 
अन्रोपपात्तः 1 त्ििगत्तगम्ये कले प्टिगुणे रचचन्द्रगत्यन्तपभक्ते 
गतेष्या चटिकास्ता गत्नगुणाः पष्टहताश्वालनकलाः स्युः । एषमेनर 
ष्टितुल्ययागुंणदप्यानेशादधेक्ता क्रियेपत्पदाते ॥ 8 ॥ 
इदानीं तिथ्यन्ते शप्कलानयनमाद । 
खश्रिघन २७० गुणा व्यासा्धैमाजिता चन्द्रपात्तयोगज्या । 
विच्तेपकला सम्या; पड्ारयूनेऽधिके याम्याः ॥ ५॥ 
पडराश्य॒ने चन्द्रपात्तयोगे सम्या अ्रधिके याप्या घिच्चेपकला 
भषन्ति । रेष स्यष्टायेम्‌ 1 
अतरापपत्तिः । ' सपात्ततात्किलकचन्दरदेज्या सप्ते" त्यादिभा- 
स्कप्चिधिना स्फुटा ॥१॥ 
दृटानीं चिम्बान्याह । 
रषिशशिथुत्ती मवदशशणे नखै; स्वरजिनैहते माने । 
तत््वा्टयणितशक्तयेार्विवरं षष्ट्या हृतं तमसः ॥ ६ ॥ 
स्रिशगिभुक्तो भवदशगुो ने. स्वर्णजिह्ते शरधेद्रविगतिर. 
कारुणा नब्रणहता । चनदरगतिदेशगुखा स्वरिता तदा रषि. 
न~~ 











(= ्रा्स्फुटसिद्धास्तस्य 















चनद्रयोमेने पिम्बमाने भवतः । तत्वाष्टगुखितभुक्योः पञ्वप्रिशिगुख- 
विर्‌ य्या हत तमसा शदोषिम्बमान 
भवेत्‌ । 
अरज्ापफत्ति,1 ` भानेगेत्तिः स्वदशमागयुतार्भित्य › केत्यादिमास्क- 
र्विधिना पठ ११ रभ { चदि= । श्म श्वगण १० चग १० चे 
~ 1 ७४ 1.1 9४० ४9 
द 1 
स्यान्तणएह्‌ ) ^भानेफेति शर्दता रिभििभक्ता ` इन्यादिभास्क्विधि 


ॐ पथ ५ रण ८ दग-नभरण श्रत ््‌ 
ना रादु व थ ‡ अति उपपन्न सवम्‌ ॥६५ 





ष्टानों पापतपानपरार 1 
छायच्छादकमानैश्पार्धं विक्ेपरीनितं धल्म्‌ । 
सवग्ररणं द्यादधिके खण्दग्रहणमूने ॥ ७ ॥ 
स्यष्टार्धैयमायै 1 


श्रज्ेःप्पत्नि । “ यच्छादढाक्षज्खादकमण्डलैक्यखणड शरोन स्थि 
प्रमाण प्रित्यादविभास्कप्वि्िना स्फुटा ॥ ०४ 


शदानों स्यितिचिमदेाधानयनमाद 1 
घाद्येन युतानदय छादकमानस्य तदलकूत्तिन्याम्‌ । 
विद्धेपकूतिं प्रोष्य पदे तिथिवत्‌ स्थितिविमदीधे 1८ ॥ 
एदे तिथित्‌ 1 श्रयेत पदे पष्टिगुणे रववनदरगस्यन्सरेण दते 
स्यितिविमङ्चायं मवत । रोप स्यष्टायेम्‌ । 
अननापर्यात्ति 1 मानाधयागान्तर्यो, ' कत्िभ्यापमत्याविमास्कर 
खिधिनां स्फुटा ॥ ८ ॥ 
इृदानीमपक्द्विधिनः स्वितिचिमदे दले स्फु टीकरपामाद ४ 
षष्ट्या चिभाजिता खिलिथिमर्ददलनाडिकाशणा स्वगतिः । 
आरौ रवीन्दुपातेष्डरेणमसकृत्‌ तेषु घनमन्ते ॥ ६ ॥ 
~... > -------~---_- 





चन्द्रयहणाधिक्ारः 1 भ्‌ 





+ 


स्यष्टाचेम्‌ 
शज्ञापपात्तः 1 ° स्वित्यधेनाहीगुणिता स्वभुक्ति  पित्याद्विना ' एवं 
विमदेकनेनयुकत' त्यादिना च भास्करविधिना स्फुटा ॥<९॥ 
इदानीं निमीलनन्मीलनकालानयनमाद 1 
स्पश्रान्निमीलनं स्थितिदले विमदीर्दीनिते पश्चात्‌ । 
माच्लादवीारन्मीलनं तविमर्दसतरदैक्याधेः ॥ १०॥ 
स्यितिदले स्पंस्यित्यधं विमदैर्धहीनिते काले स्पर्शात्‌ पर्वात्‌ 
निपरीलनं भवतति 1 एषं मातस्यिन्य्ं उन्मीलनविमदेधेहोनिति काले 
मताय पर्वेमनमीसनं भषति । तयोनिमीलनेन्मीलनयेाः कालयोः 
सगा विमर्द. 1 अयेकतोपार्धक्रालपर्यन्तमेघ द्धादकविम्बे दावकवि- 
म्बश्य निमन्जनं भषति ! 
अत्रापपत्तिः 1 स्वित्यधैविमदीर्धपरिभापातः स्युटा ॥ ९० ॥ 
ददानोमिष्टयाप्तानयनमाद । 
श्ु्तथन्तरमिष्टो नसितिदलघरिकाराणं हतं षष्ट्या 1 
बाहुः पाग्वत्‌ तत्फलदीनयुतैः शर्य॑शश्तिपातेः ॥ ११॥ 
तात्कालिकविक्तेपः काटिस्तद्रभयुत्तिपदें फणैः 
भानैक्याधीत्‌ कर्ण विशोध्य तात्कालिको ग्रासः॥ १२॥ 
दृष्ट स्पा काद्विकं तत्‌ सक्ञातीय स्यितिदलं च रीत्वान्तरे 
कर्ेव्यश्‌ + रोषं स्यष्टा्थे्‌ । 
च्र्रापपतत्य्ं भास्करमुजानयनं द्रष्टव्यम्‌ । (य. ग" चन्द्रय. शला, 
११५-९६ ॥ ) ॥ ९१-१२ ॥ 
इदानी मिष्टथासात्‌ कालानयनमादह 1 
श्यसकदप्रासकलानपमाणयुति दलक्रतेर्विाध्य कृतिम्‌ ¦ 
तात्कालिकविन्तेपस्य शेषमूलं कृतं तिथिवत्‌ ॥ १३ ॥ 
भरग्रहणस्थित्यधात्‌ मद्य भग्रहष्पता भवेत्‌ कालः । 





# भदति- षति पाठान्तरम्‌} 





् 


शद ्रा्छस्णुटसिद्भान्तस्य ~ 































भाच धिसाध्य मे्स्थित्यधात्‌ माग्‌ नधेन्मो खात्‌ ॥ १४॥ 
पाघकनेोनप्रमाणयुत्िदलकष्तयेसोनमानेच्याधवगात तास्कात्ि- 
| कृत्ति षियेध्य तषमे तिधिव्रडसकृत हतप । श्रौत येवम 
ष॒ रुण ॒रिचन्द्रगत्यन्तरहूते छलक्षालेन रंतधन्द्रपाताप्‌ प्रथाल्य 
तात्सालि-षरिेपे प्रसाध्य तस्मात पनस्ासकलोानप्रपायेत्यादिनाऽस- 
व्यः रोपम्नसकास स्यरोभवति ते प्रय्टयस्त्यधास्‌ स्थाशिकप्थि- 
त्यधात्‌ पराद ददित्वा गदणतः स्पणेर्दनन्तरं काले भवेदयाते स्यक्ानन्त- 
स्मेलाव्तीष्टक्ाले ताघानिष्टयासा भषति 1 एवं समध काले ओतं 
मेत्तप्तजन्धिनं मोत्तस्यित्यधंद्ि शोध्य शेषं मेतत्‌ प्रागेरेष्टकालेो भवेत्‌ । 
अवैत्‌ मेतत्‌ पाक्‌ तादतोष्टकाले तावानेवष्टणासरो भतेत्‌ ! एषमिष्ट. 
पापाद्‌ द्धेष्टकासे उत्पद्यते \ एकः स्ययानन्तरमन्ये। मो्ताहु प्रागिति । 
प्यनापरपासिः ) तत्कालशरस्याज्ञानान्मध्यक्रालिङणयत्‌ क्षमे छतत 
मतिऽसकद्विग्धिना स्णु टकालसाधनमुचितम्‌ । रेपोपपत्ति * पा तानम्त. 
मैश्यदसस्य गीद्धितेपषटत्था रहिता › दित्याद्विभास्क्सिधिना स्फटा 
॥ १३-९४ ॥ ् 
द्रदानो स्परादिव्यवेस्यितिमाद 1 
स्फुःटतिथ्यन्ते मध्यं प्रग्रहणं स्थितिद्ल्तनकेऽभ्पपिके । 
भेकी निमीलनेन्मीलने चिमदीधदहीनयुते ॥ १५॥ 
स्यष्टाेशुपपत्तिशव स्फुटा ! ' मध्यपहः पेविरामकाले ' इति 
भास्क फमेतदुष्पमेश्च ॥ १५ ४ 
इृदानीमच्चप्रलनसाधनमाद + 
प्राक्‌ पश्चान्नतविषवज्ययाषेधात्‌ चरिज्ययासचापांरौः 1 
छस्रयाम्ये पूर्वा विषुचदुत्तात्‌ च्रिमे प्राप्या ॥ ९६॥ 
पाक प्रह्पाने एश्रातत्‌ एश्विमकपाने ठा नत; प्रममणडलौया 
जपपपयास्तेषां या ष्वा 1 या च विववल्पाऽचल्या तयोषेधात्‌ त्िल्यया 
अद्ाप्त तस्य चायांयेस्छिमे हाद्राधिययान्तत उत्तरवान्ये पाक्प्यवान्र- 





चन्द्रयडणाधिकारः 1 ७७ 





तक्गमेण याद्या याद्यदृत्तीया िपुवटु तसय पवा भवति सममणडलादि- 
स्येव सदान्वयः । 

श्रन्नापपत्तिः । “तेषां क्रमज्या पलशिञ्जिनीघ्री भक्ता दमैयाः 
दत्यादिमास्करक्राधिना स्षटा 1 गऋचारयैण टुःज्यास्याने च्रिव्या स्य॒ला 
श्टोता 1 नशब्देन यद्यापे नतक्राले र्यते तदा धलनवासनयां 
ऽत्यन्तं स्यलमाचयिक्तपतचतवलन भवेदिति चापोयात््ञापपित्या घल 
नानयनेन स्फुटम्‌ ॥ १६५ ४ 

इृद्धानोमायन वलनमाह 1 
सममर्डलाद्धिषवतेः ग्राद्यात्‌ चिदाधिकाटुद्ग्याम्यैः। 
क्रान्त्यसीरपभर्डलपूवा स्याश्चन्द्र विदेपः ॥ १७ ॥ 

सममण्डलाद्िति पतण शतान सदान्वयः । ग्राद्च्छन्द्रग्हे 
चन्द्रात्‌ शये भ्येत्‌ किविरि्टात्‌ चिण्ाधिकाह रारित्रयपरदितादे 
क्ान्त्य शास्तेरूदग्याम्येविएवति नाडौटत्तात्‌ त्रिभान्तरेऽपमप्डलपवौ ए 
न्तिमण्दलीया तात्कालिको पूते स्यादित्ति । द्याः क्रान्तिततपूतीपाः 
सक्षाशाकाम्योत्तरशटन्द्रवित्तपो भवति-दति प्रसिऽचेः । 

अननापपत्तिः । सचिभयदक्रान्तिज्या दयुश्याट्त्तेऽयनवलन भवति 1 
ऋवण स्यलाद्द्ल्या चिन्यामिता रीता । अतः कन्तिन्येवायन 
घलनम ! तच्वाधागाः सन्रिभपददिक्का उत्तप्याम्या अयनवलनाशा भव 
न्तीति सधे भास्कपीयवसनवासनातः स्फुटम्‌ ॥ ९७ ॥ 

इदानीं स्यष्टबलनमाह ! 
एकान्धदिलयुतिवियुत्तेज्या भ्रदणएमध्यमेद्देपु । 
चलने निमीलनेन्मीलनेष्टकालेष्वताऽन्यदिशाम्‌ ॥ १८ ॥ 

एकद्धिशोर्वजायनघलनचापयेयं तेरन्यदिशो वियुकि्यो स्यणेमध्य- 
म्तकालेष चलन स्फुट भवति 1 एव निमोलनेन्मोलनेष्टकानेष्‌ स्फुटं 
खलन साध्यम्‌ 1 अताऽस्माहुलनादन्यदिशामानयन कायम्‌ । अथर. 
स्माटूत्तादगव्विरशेष्न्यदततस्य पूवा चलति तावद्वररेरन्या दिशश्च 
चलन्तोति तासामानयन सुगमम्‌ 1 





= प्रारष्टसिष्घान्सत्य 








शम्रापपत्तिः 1 ^ तयोः पजल्थापनयोः समाशा ^सित्यादिभा. 
स्कपपरिधिना स्फुटा 1 तज भास्करेण मातेक्याधेडृतते स्फुट वसन पि. 
एाग्यते । अचा्॑ण च ब्रिभ्याइतते यथागत तथेव स्याप्तिमित्ति 1 एद 
स्फुट वलन परस्ता चेमुपयक्तम्‌ । पप्लिस्चविधि चापरे घत्यत्याचायेः ४ ९८॥ 
इदानीं यदो घणेपराद 1 
आ्आयन्तयोः स धृञ्नः कष्ण; खणडम्रहेऽधताऽभ्यधिके । 
ग्रासे स क्ृप्णता्रः स्वग्रहणे कपिलवर्णः ॥ १€ ॥ 
श्राटगन्त्येश्चन्द्रः स शरध वा भति 1 चयोद्दणादै प्रह 
णान्तेच चन्दर धरर भराति ॥ एष्णताय. एषणा मिच्राऽजनच्ड 
पित्र, 1 शेर स्पषावेष । स्वप्न प्रवणे, सुधा * पित्याद्विभा- 
स्कोक्तमेतट नुपप + १९ ॥ 
शानो प्रस्याध्यायस्यापषदाष्माह्‌ 1 


सानविमरदस्थितिदलवलनेम्राससमकला्ेषु । 
्न्द्रगरहृणाध्यायो विंशतिरायाश्चतुौऽयम्‌ ॥ २० ॥ 
इति भरीव्रा्यरफुरसिद्यन्ते चन्द्र ग्रहणाधिकारतु्थः॥४॥ 
समकल: एषोान्तक्रालेा मध्ययदसमयः । शेष स्यदटा्चष ॥ २० ॥ 
मधुभूदनमनुमोदितो यास्तलकः ग्रोुनेर लिष्णनेकते । 
हदि त विनिधाय जूतनाऽय रचितस्चनद्रयत सुधाकरेण ॥ 


इति शीपालवततसूनुुधाकरदविवेदितरिरचिति बरास्स्णटसिद्वान्त, 
पतनतिलकर चन्द्रयहय्याधिक्तारश्चतुधे. ॥ ४ ॥ 


ष 


स 


(_ _.----------------~--------- ~ 








“ श्र सूरयग्रहणाधिकोरः । 
ताद तदारमभपरयोज्नपाद । 
हृर्गणिमैक्यं न नयति यस्मास्‌ पष्डल्यया रथिग्रष्े । 
वस्मा्यथा तदैक्यं तथा प्रवच्यामि तिध्यन्ते। १॥ 

उदयज्यानअया } मध्यज्या~पल्लाननताशन्पा 1 रिगु । दरण 
तिनवितिभग ‡ । दृक्तेष.विन्रिमनतारल्या । प्वमार्यभटादिभिः 
एश्वक्यया रवियदणे यद्वानयनमुपनिग्टर तदस्मादुदणितेक्य न 
भषति तस्मादाथा तपेष्रगणितयारश्य प्यात्‌ त्या नयममं परषत्या, 
मीति 1 तिथन्ते द्यस्य सन्धः 1 प्पति प्रसिद्शदेतिद्रन्तेऽपि 
पीतपश्चकच्ययेवाकंयदणानयनप्‌ ॥ पोलिके च चनदरप्यापि एध्‌ मुपे 
ग्रहयो पश्चन्याः साधिता दति दशरग्याविधानेन तत्र रविप्दणुपनि 
बदु 1 

लया च स्वदोकाया चतुर्वेदाचायेः ! 

^ पऽ्चज्यथा यक्षचज्याधिधानेन रविपहण यदाचा्ैरपनिनद्ुस्‌ 
तदाद । उद्दयज्या, मध्यज्या, जया, दरग्ततिन्णा, दरकृततेपल्या च 1 
एतोभरायभटाटिमिस्तधा पालिशतन्त्रे परश्चत्याग्चन्द्रमसः स्वदिनष- 
तशेपचरप्टलक्षान्त्यादिभिः कल्पिताः 1 एव तन्न दशन्याद्िधानेनं शधि 
यदय यदुपोनिद तादूशममान्ते नदति ‡ येच तत दोास्तानाचाये 
एव ध्यात तन्तप्रीचाध्याये घयमपि तत्रैव ष्याघ्यास्याम, ` । 

दानीं लप्वनादनत्येभेषाभामाद ! 
विच्धिभलग्रसमेऽके न लम्बनं तद्धिकेानके मवति । 
तस्य क्रान्तिज्याद्क्‌ यदादच्जीवासपमा न तदा ॥ २) 
अवनपिरतोाऽन्यथा भवति सम्भवे तदुद्धर्दिलससमम्‌ । 
कुत्वा तदु दितघटिकास्तच्च्र द्कस्तचरपारौः ॥ ६ ॥ 














< + जारूस्फुटसिद्धान्तष्य 





त्िथ्यन्ते गितागतद शे न्तके पुदेषिधितना त्रिषश्नेोक्तेन समं 
छत्व पिमं कायम । तेन धिजिभलग्नेन समेऽं रकी ' सतति लम्बन 
न भर्वात । तष्माद्िदधिभादधिङ्ते घोने रदी लम्बनं भवतीत्येव एष 
सिधति । एष तस्य वि्रिभरस्वेतत्तय क्रान्तिज्या यदा स्वदेगात्तज्ीवासमा 
तदा ऽवनत्िने भर्वति श्रता$न्यथा घादनतिभेर्ाति ! सम्बनाधनत्योः 
सम्भवे च तदुदत्रः स्वदेगीयरायुदयै्विल्यसमं छत्वाऽ्ीदूनस्य मेग्ो- 
धिकमुकतधुकति मध्यादयाख्य दति तिपररनाक्तविधिं त्या तदटु्धि्धटि 
कास्तप्य वित्रिभप्य गता चटिका साध्याः ! ततस्तव्वरपायैर्जिभच. 
रासुभिस्तच्छटु िंत्रिभशङ्क “ दविनगतततेषाल्पस्य ° इृत्यादिधियिना साध्यः1 

अतरो पपन्तिः ! लम्बनाभावे ‹न लम्बनं धिन्निभकलभ्नतुल्ये रवौ 
चवित्यादिभास्कर्प्बाधिना स्फुटा ॥ एवमवनररनपनस्य दुक्तेपाीना- 
का दृषतेषभपवस्तदाऽवबनतिरभावः 1 अाचायंण स्वल्पाचतदेे याण्यो 
तयतत एव स्वस्यान्तपाहिचिभस्यिति प्रकल्प्य तस्य द दलवत्‌ क्ानत्य- 
घर्षस्कारेण नतागाभा्षत्यानमानोतमुक्तपकान्तिपमेऽचे । धिभिभादित- 
घटिकादधिजनान च चिपरफताक्त्या सुगम ॥ ३ ॥ 

शदानीं सम्बनानयममाद 1 
त्रिज्याकृतेतुरौणश ङ्हटताया; फलेन भक्तायाः 1 
तात्कालिकाकंरारिच्रयानलम्रान्तरल्यायाः ॥ ४ ॥ 
खलम्बनधरिका लब्धं लभरात्‌ तात्कालिकात्‌ ्िरारयूनात्‌ 1 
ऋशमरधिकेऽरके रप्नि घनमसकूत्‌ पष्च॑दग्यन्ते ॥ ५.॥ 

स्पष्टाचेप्रायाद्रयष्च 1 

ऋआचापपति. । ' चिभोनसलान तरपि प्ररुखचये ° त्यपि भास्कर{वधिना 
स्फुटा \ घास्तवलम्बनादिङानाप मदौय ग्रहणकप्य विलोखमोयर्‌ भ १ ध 

इदानीं प्रकारान्तरेख चमडनमाह 2 


कीराष्णद्यासाघी्सुवेदविभालितात्‌ फलदकिनक्ता ! 
शम्बननाख्या मास्करवित्िमलभ्रान्तरज्या वा ॥ ३ ॥ 



















भयेप्रदणाधिक्रारः । 


व्याधा करोगुखा्ि त्िभच्छायाकर्णगुणाठ तस्मारुषेद-ष 
भालितात्‌ फलं सेन विभक्ता भास्करविजिभलग्नान्तस्ज्या एल चा 
लम्बननाद्यः स्युः 1 
अजरापपत्तिः 1 पुतरैत्रिधिना लम्बननाद्यः= ५.) ू च 
४ १२ या (८०५ वि) ४८व्या (ग्य वि) कष्या (रथ्यि) 
१२ त्रि चिष्चरु त्रि विह्याक ति 
11 ४८ 
अत उपणएचम्‌ ५६१ 
ददानो स्पष्टदणोन्ते रविशशिपाताना चालनान्या 1 
रयिशशिपातगतल्तिकला लम्बनघरिकाय॒णा हताः षष्ट्या } 
सदि लम्वबनरणएसमूना धनमधिकाः; स्वफललिप्ताभिः ॥ ७॥ 
स्पष्टायाऽऽवा ५७१ 
शृानीं पिज्निभनतागादिस्ताधनमाह ! 
दयचलञ्याया विचधिभलस्नात्‌ स्वकान्तिरु्तराऽरस्य 1 
इन्दव यदयधिक्राऽवनतिः सैम्याऽन्यथा याम्या ॥८॥ 
विन्निभलानादण स्वक्रान्तिप्थोद्धित्रिभक्रान्तिन्योत्तप सा यदत. 
क्याया अधिक्रा तदाऽकेस्य षा चन्द्रेस्यावनत्तिवित्रिभनतज्या सम्या 
क्तेयाऽन्यया सदा याम्या त्ेधा ॥ 
शत्रापपत्ति, ए ‹सेग्येऽपमे वित्रिभलेऽधिकेऽत्ता * दित्यादिभास्क. 
श्विधिना स्फटा ॥<॥ 
दृद्ानीं यवचन्दरये ैगगतिसाधनमाद ॥ 
विच्चिगलग्नादुन्तरदकिणविक्ेपदीनसंयुक्तम्‌ } 
शङ्खधनुखन्तरायामधिकोनं द्किणावनती ॥ ६ ॥ 
तञज्येन्डुशद्घुरायः सितुटकू्तेपमण्डले युक्ते ! “ 
अपमण्डलेन भानेश्न्दरस्य विमणडलेन युते ॥ १०॥ 
उत्तणया विन्रिभावनकति विग्रिभलगनाद उत्ते श दरणि 
विततेपस्तेन ुधनुविन्रिभलग्नशडुवाप क्रमेण हीनं युक्त च कायम्‌ 1 
द ~~~ 






















स्ग्रदणाधिकारः । 


तच्छायाशुणिते वा मध्यगती त्तिथियुणस्वकणंते । 
फलयोदिंक्‌साम्येऽन्तरमद्रन तिर्य दिगन्यत्पे ॥ १२॥ 
द्रष्ये रविचन्द्रयोदेदरकतषै स्वस्वमध्यगननिगुणे तिधिगुणिततव्या- 
सदनेन पञ्चदशगुणितन्निल्यया भक्ते हते एक्‌ श्यश रविचद्रयेननेतौ 
भव्रतः। वा तयेर्म॑ध्यगतसी चेदु सततेथसमदुश््ययेे छाये ताभ्यां गुणित 
त्िथिगुस्वस्वच्छायाकणेटरते त्येनेतती भवतः । शेप स्पष्टम्‌ । 
्ज्ोपपत्ति । प्रथमानयनस्य श्ुरुरेप शन्देानिज्मध्यमुक्तितिं- 
शनिघ्रा"वित्यादिभास्करविधिना स्फुटा 1 








९२ ट्री 
प्रधमपरकाछि न्तिः = वले मण ~ _ वि" _ „= विष्ठा मग 
प्क नन न्तन 
१५८ छत 


अनेन द्वितीषः प्रकार उपपदे । तयेनयेरिर्षःम्येऽन्तरे दिगमेदे 
चैत्रं लम्बितरषेलैम्बितचन्द्रस्य ` द्तिणोत्तरमन्तरमवनतिसंन्नं गालवं 
स्फुट ॥ 4१-१२॥ 
इदानीं स्फुट प्माधनं म्थिन्यधेमाधनं चाह ) 
संयोगान्तरमवमतिश्शाद्धःविक्षेपयाः समान्यदिशः 1 
स्फुटचिच्तेपः शशिवत्‌ स्थित्यर्धविमर्ददलनाव्यः॥ १३॥ 
स्यष्टायेपुपरपत्तिरव ^स्यष्टाऽज दाणे नतिंद्डतेएम्माःदित्यादि- 
भास्करविधिना स्फुटा ॥ १३१ 
दानीं स्दुटस्यितिविनरदापताधनमाद ! 
भराग्वज्लभ्वनमसकरत्‌ तिथ्यन्तात्‌त्थितिदलेन हीनयुतात्‌। 
अधिकोानं तन्मध्याटणयोस्नाविकः धनयोः १४॥ 
ययधिकं स्थित्यर्घं तदान्तरेणान्यप्रानगृशमेकम्‌ 1 
अन्यदधनं तरैक्पेनाधिकषमेवं विमदी ॥ २५॥ 
तियन्ता्‌ स्यष्टदशे न्तात्‌ चनद्रयदणवदागतेन भ्थित्रिदनेय शीन- 
युतात्‌ प्राम्बदसकृद्िधिना सप्बन कायं यावदरविेदः । अरेतदुकं मति 




























् पछष्फरसिदटुबन्तस्य 
ह 


तिश्यम्ता्‌ स्यितिदलेनानात्‌ मोत्तकालक्नानाय च {स्यति- 
चेम घोडितात्‌ त्िखन्तादमषृद्वि्िना लम्बन ¶्यर कायैम्‌ । तस्लम्बने 
यदि मध्या सीन्तक्रालिषपलुम्यनाद धिननं भवेरयात्‌ स्पाशिकं मध्य 
कपलकरादधिघ्ः ततत्र चान भवेत्‌ तथा मध्यस्य कालभे मध्यपोत्तका 
लभे चद्व लम्बने ऋणे भवतस्तदा तये देणयेरस्न्ततेण पररेसाधितत 
्वित्यपमसिक कार्येषु 1 यदि मध्याल्लम्बनात्‌ स्यरंभवमनन मेषभवम- 
[क तथा मधयस्पभद्े मध्यमेोत्तमवे च द लम्बे धने भवतस्तदाऽपि 
तयो नयेरन्तरेप स्वयत्यमधिक्ष काये 1 -खपयेधेनयोर्व थान्य्ा 
भेत श्धैुणामेध्यद्रुनाधिक स्परंनेष्तभव धनयेधक्ान स्यम" 
समख भर्पात्‌ तदा तप्रोरन्तरेण स्यित्यधप्नन कापेम्‌ । अर यद्वि एक 
लम्बनपरपमम्यद्ुन भेत्‌ तदा तथे प्वेवेन स्यिन्यधं्िक कायेपर 1 एष 
स्यािक ब्रोकर च स्वत्ं भवति । एव ट समीलनेोनमोलनकालिके 
विमदा च स्फुटे भगत 1 अपेाटावा शश्वत्‌ स्यित्यघ शरौत्वा 
सफुटस्यत्यधे स्पधि तथेव पस्यत्यधेस्याने णणिजन्मदधे णदीत्वा स्मुट 
मदापेदयय साध्यति । 
द्रत्नापप्ति, । छलयते स्यिरोभरतानि स्परोमध्यमेादकालिकानि 
लम्बनानि प्रमेण ल९ ल लर च्छणानि 1 मध्यम स्यित्यपेम्‌ = स्यि। 
मितागतदरयषन्तक्रल, = द, तदा 
ष्फुर्येकाल, न्दस्यि-ल, = स्प 
षुटमण्यका्ल, = ट - स न्प्र 
स्फुटमेयकष्ल =द† स्यि-लष्न्मा 
शतः स्यान समुद्रस्यायधेम्‌ = स्यास्सुस्वि*" म = स्थ = स्विस. लस 
नेक शयुटस्यित्यपरष्‌ न्पोस्छ्त्यि न्मा-म~स्यि^+लस-ल, 
ब्रत चदि ल९7लर तया ल्‌ 7ल+ तष्टा लसर लश स 
द्दुय धनम्‌ + यि सनि लम्बनानि धनानि तद पषेविधिना 
|च -वन- न ~ -------- सरल) असवोभ्रान जर लग लड स. भविष्यत । चतस्सदा 





भेयहणाधिकरारः । ८५ 





यदि ल्ल, तथा स९7ल९ तवा ल ल ल\- ल. एतदुदरय 
धनमन्यथा णमिति स्पष्टम्‌ 1 
अध विन्रिभत. पराक्‌ स्ये. पश्वान्मध्यकालस्तदा ल, ख्ख ल, 
धनष । तदा ल, - ल मान ल + ल\ इट धन भविष्यति । स्यार 
कलम्बने धने विनिभेतः परिविमम्ये रतैः ततेप्यये मध्यकालष्य स्थिते 
भेध्यकालिक लम्बन सवेदा धनमेदातेस्तज धनणेत्वस्यि्ति्ने । अयव 
विभिभेतः प्राग्यदिः मध्यक्राल पश्वान्दतस्तदा ल. खण ल धनम्‌ ! 
तदय प्वेविधिना ल<~ ल+ अस्य लर +ल एतादृशी स्थिति. सवेदा 
धनात्मिका स्यादत यदोकश्णमन्यहुन तदा समद तदरेक्वेनाधिक 
स्यत्यध स्फुट स्थित्यधे भवतीति मदीये विचारः सुधीभिभरेश विचि- 
म्तनीथेा येनाचायैपक्त स्यष्टमु पदाति ॥ स्सुःटस्परेमोदकालान्ानात्‌ प्रथम 
स, ल स्याने स्य॒ल ल. एदीतम्‌ । तेन स्प = द -स्थि- ल. = द - ल~ 
स्थि = स्पष्टदयेषन्त ~ पि 1 एव स्य॒लमेग्तकाल = स्यष्टदसेान्त >~ स्यि 1 
अतः स्ष्तियन्तात्‌ स्यितिदलानाप्िकातत्‌ प्रधम लम्बनानयनपुचित 
श्व्यितिदल च स्छट स्पगेमेाठक्रालिकशरक्षणात्‌ तात्कालिकमुचितम्‌ ) द्द 
त॒ मध्यकालिकप्पष्टश्रप्वगात्‌ स्यितिदल सिर एरीत्वा$ऽनयन एतपत 
ददे स्यल स्त्मायेमपे प्रकासन्तर घल्यत्यादाये. ५ ९४१५ ॥ 
इदानीं प्रकाणन्तरेण स्फटत्यितिमटोधानयनमाद ! 
स्फुटतिथ्यन्ताच्म्बनमसकृत्‌ सित्यधरीनयुक्ताद्ा 1 
तत्स्कुटविष्षेपक्रुतस्ित्यघानयुत्तत्िथ्यन्तात्‌ ॥ १३ ॥ 
तत्स्पण्त्तिथिच्छेदान्तरे स्फुटे स्यितिदले विद्दीनयुतात्‌। 
स्वविमरीर्धनासकृदेवं स्पष्टे विमदधं ॥ १७ ॥ 
प्रयम स्यित्यधानयुतात्त स्ुःटतिष्यनात्‌ प्ष्टदशंनन्ताल्लम्न- 
मानेयम । पुनस्तत्स्छुरविलेपकतस्वित्य्धौनयुततियन्ताल्लम्बनमपनेय 
मेवपसष्टत्‌ । शअनरेतदुक्त भवति \ यचा स्पर्फकरालज्ानाय प्रधम मध्यका 
िलिकस्पष्टशरवणात स्वित्यय साध तद्रूनात्‌ स्कुटतिष्यन्ताल्लम्यन 


नरतिश्व साघया 1 तात्कालिकसपातचन्द्रवशात्‌ शर. साध्यः 1 निरस 
------------ -----~--___-~--__ 

























न प्प 





| स्यष्चिततेपः साध्यस्तस्माच्छयियदणव्त स्थितये साध्य तद्रूनातु 
ति्यन्ताद्रणितागतात्‌ युनलेम्बमे, नतिः, स्यष्टशसः, स्यः टरस्यत्यं च 
सर्वमानेय यावदविगरोपः । अविक यल्लम्बनं तत्‌ तात्कालिकस्फ्टविदधि- 
पज्ननित्यित्यस्वानगणित्तागतदसान्ते यात धने वा खण संस्कायेप 1 
एव स्फटः स्यदेकालः } एद स्ित्यधेयुक्ताल निय्यन्तात स्फटमोत्तकालेष 
भर्वति । तत्स्फटर्तिर्यच्छेदान्तर स्फटे म्यितिदटले भवतः । अरघात्‌ तत्प्‌. 
टष्यशरैकानस्य वा स्फटमेगतरालस्य स्यष्टतिचिष्डेदस्य स्ष्टेदशंवन्तक्ना- 
लस्य चान्तरः स्पथेमरीचिकत स्पे {स्यतिखण्डे भव्रेतामु । एषे यथा स्त्य 
स्न स्ये स््यितियष्डे साधिते तथेवासषत्कमेणा स्ववपरदार्धन स्पष्ट 
विमद सध्ये चयात्‌ पवैवदसशदि धिना स्फ्ठो समीलनेगम्मीलननपालेग 
प्रताप्य सन्मध्यकालान्तप्याः समाने स्पष्टे छिप्रदैलण्डे ज्ये 1 ' तिथ्यन्ता- 
द्वणतागताह्‌ स्थितिदततनेानाधिराल्लम्बन › मित्यादिभास्म्राक्तमेतदनु- 
रूपप्‌ । दददाधार्धेण प्रयम मध्मसाललम्बनमेच स्यलात्‌ स्यो माते च कल्पि- 
तमित्यनेनाक्त्कमैणि न काचिद्रानििनि ज्येानििदा प्रसिहूमिति › 





ख॒ ऋज्रापपसिः ! 
0 गभेचितिन्नातु क्रियतीष्टध- 
टिकासु एष्टाभमिध्ायेण स्ये दाला भव- 
तीति किलापेत्तितमर । छलयते यदा प्रष्टा. 
भिगाचेण स्परत्‌ तदा धि = रिकेन्द्रमु 
=एवचि्यानम्‌ ! त्र, = चन्द्रधिम्बकन्द्रम्‌। च 
= चन्द्रस्यानम्‌ । चच ए = फ्रान्तिर्त्तष्ठषद 
म १ख ~= स्वस्तिकम्‌! वि~ चन्द्रद्र. 
ह्‌ मण्डलम्‌॥ ख चि चि = गविद्‌ मण्डल । 
वि, लम्वितरन्देविम्बयन्द्रम्‌ । घिं = ल्व 
तरदिलिम्बङेन्द्रष्‌ । वंच = चन्द्रस्य ष्फटश- 
रः । चिं ९ = रचिनतिसरो स्ते; स्पष्टशरः 

वित = कान्तित्तसमानान्तप्ठत्तम्‌ 1 
धि, च = स्फुटस्यशेासे स्यष्टशरः । 
















षः 1 ८७ 








विवे, = मातस्वार्धष् । एतानि चापानि लु्वाह्‌ सग्लेदाका- 


दाण्पा चिः कल्पितानि । तो चिवि न्नात्ये ति, 9, स च्रमेनन्त 
श्पदषमाः स्फटप्यित्यधऊलाः ~ एव = र चं = स्फुस्यिक । च॑ = चन्र 
लमप्बनकनाः = दलप 1 चि रेतत्रल्यनकनाः न्ग्ल । अतथा श्विच. 
न््रसम्बनयोरन्तप्कल।; (= लक) परष्टिगुणा संविचन्दरगत्यन्तप्कलाहूता 
श्राचांसाधिताः स्यं लप्बननाद्यः = ल\1 तया स्फुटस्यित्यधेकलाः (= 
स्फुस्वि्) पष्टिगुा मत्यन्तर्टरता आयित स्फुट स्यित्यथ घटिक्ात्म- 
कम = स्स्व ; अयेनस्मित स्यरेसाले गभेपमि येय रविवन्द्रान्तर- 
१.२ च || ति 
क्लः = चवि = चर -धिर चर +व च ~विरं 
न स्पुष्िक + चल रलक्र ~ स्फुस्यिर +ल, क ! एतद्ध 
दिका = स्फु्यि + ल\ । गपितातदरशेवन्ते गमैमिप्रायेण रविवनद्रान्त- 
राभावः स्परेकाले च ततः प्राणानीतान्तरं नेः स्फुस्यि + स+ एताकतपु 
घटम । अते यिताग्रतदणान्तरलादागता द््टपटिका व्र 
स्फुरघ्यफंकालः 
न्द -स्फुस्यि-ल, 1 म्युटस्यं लि स्य टस्यिततिदलनप्वनयेः 
रत्नानादतक्टत्क्मेचितेव । एवं मेदसपरीलनेोन्मीलनेप्वपि तेत्रसंस्यया 
स्फुटा चाना श्रना मृत्य भाक्करोक्त च पव स्ुटाुपपदाते } 
शोपवाप्तना स्फुटा ॥ १६-१७ ॥ 
इदान विरषपराद 1 
भागिवहादुः स्फुर विक्षेपकरतस्ित्िदलेन सङ्रितः 
स्पपृध्थित्यघष्टता भवति शुजः प्रवेवच्देषम्‌ ॥ १ 
भ्रासात्‌ कालः शशिवत्‌ 
स्पष्टसितिदलयराऽसक्रद्धक्तः । 
स्फुःऽविक्षेपक्तस्थिति- 
दलेन ओप्य; स्ितिदसाद्‌ स्यात्‌ ॥ १६ ॥ 


शासातु शा रिवतु कानः “शमलं छृतं तिचिवदित्यनेन चन्द्रय- 
~ ५. 












ॐ श्रा्यम्फर्टम्द्ान्नत्य 
= 


दुणििना चः कानः मत्यः 1 गेवव्याच्या गोष अशाटुणरटणेकमच ^ 
श्याट्टिभास्यर्चपिना म्फ । (सयः कना- १८-१८) । 


प्रलय प्ि्रिभतत. पाक्‌ प्य्टप्वनेकानादनन्तसृनष्टकानि इ, पते 
दृष्टातः 1 त नुतैत्रदम्या चेयण्‌ । चापि स्पष्टाप्यन्याप्वत्ति- 


लिप्ते द्रति च्राध्यगनि ॥ 


ूदृष्टुक्रालभ्यः 
ष्टरः 1 {ख म = शृष्टकरलि 
भुजक्ला यन्तानमरपिं 
चितमस्ति 1 ततः तेजयु- 
क्या भुलकरला = सन्न 
च॑-चधि-+तिरं- चयं 
नचि प्त. चषि 
युस +ल । चच 
च-धिरं= | 

कालितलम्यनकला । खि 
= दष्टकाने गभामिप्रयिं 
रिदन्द्रान्तपराः । ततः 
परवेगद्रमे चितिन्नादिषटपासे 
दृषटसालः 

नद ~मुघ- दध + 
पुषेमाधितस्यष्टप्यककाल. = द ~ स्मुन्यि- शं 
श्प दनन्त्यषट्ासे इष्टरालः 

= (द-भुच- इल) ~-(द- स्फत्यि - सं) 

= स्फुस्थि +, दरलंघ शुध द्‌ 

<. भुय न स्स्व + छं इलय - ९००८१ 3 
ऋध पएवेसाधितः ५ 

स्यष्टरसान्तक्रालः ~ द - से, 





मयंग्रदणा धिकारः 1 ॥ ८८ 





स्पषटस्यगकालः = द ~ स्युस्यि - ल, 
दयेार्न्तरेय स्यारिंकः ्यष्टस्यितिदलमु 
= स्फुत्यि +ल( ~ ल. = स्यसि! ग्रथ यदि स्यष्स्यत्तिदलेन ल, ~ लर 
षद लम्बनान्तर तदा स्यणोदनन्तर दमितेन कालिन पिमित्यतुपातिन यदि 


सं) 
क्ास्तवमान ~ (ल, ~ दलघ ) मस्य सल कल्प्यत चदा: 


ऽस्या (९) स्मिदुत्यापनेन 





ि द(न, -ै,) 
शेध = स्पुम्यि- र +-- द 
„ स्फुत्यि स्यस्यि- ड्‌ [स्थस्य - (न, -ल.)) 
स्पाध्य 
स्फ्य ध्यस्यि- र स्फुष्यि स्स्व (स्यस्यि-ड) 
स्पस्यि शपस्व 


भुजधटिरा गत्यन्तस्कलागुणणा पष्टिभक्तां जाता भुजमलाः 
~ अक स्फुस्यि ग्र (स्यष्यि~द्) स्पुरस्यि > सस्य > चन््रषदपधदुन 
^ स्यसि स्फ्य ६० = स्यस्व 


श्यनेन भुलकलानयनमुपपदते । एवमत! व्यस्तविधिना भुजघटीते वी 





श्य्टस्यितिदलमानश् = स्यस्व - द = ह~ 1 दृष्टयासकालिकस्यष्ट- 
शपद्चानान्मध्यसगलरस्प्टशर्तः कमे कतमतेऽष्टत्कमे युक्तमेव यत 
स्तात्कालिकणरक्ानात्‌ स्पुःटप्यित्तिदलादिकस्याज्ञानमिति । एव स्ट 
स्यित्तिदलानुषातलेः यदि ल ~ दलय ब्य मानमानीयते तदा भुजा- 
दिपाधन पत्ममाचाीक्तम्‌ \ ्नुपातस्य नियतैकर्पत्वात्‌ तादु 
यातेन लम्पनान्तर न सूत्ममायात्यत च्चाक्त स्य॒लमानयनस्‌ 1 तदेवं 
भस्कप्यापि स्यलमरानयनमते मदीय मूतमू 1 

चेत्‌ ध्यष्टस्यितिखण्डकेन जनित तत्कानमतेन्तर 

स्यष्ट लम्बनयोरिद भवति फर तरीषटकालेन चेत्‌ 1 

भर्म स्यादनुपातज्ञातमन्िय दरद क्षद्‌ 

घ्रीमद्राभास्कप्सत्पकारविलसत सत्‌ स्यात्‌ तदाऽह 


~-~----~---~-----~----~-~-~--~---~ ~~ 



























= त्रास्फुटशिदुान्तस्य 


षद युक्तेति स्तिटान्ततिद्विभेगे तिचिन्त्यनोयम्‌ ॥ 
एव तरच ठेचशषव्यथा स्फुटा वासना ॥ ९८९९ | 


इद्धानीमादेश्यामादे एयानाद । 
वलनादि शश्िवद्न्पद्‌ ग्रहणं चैक्तएयाद्रवेरमादेश्यम्‌ । 
द्वादशमागाद्नं स्वच्छ॑त्वात्‌ पोाडशादिन्दाः ॥ २० ॥ 
प्राडशात चोडइश्भागात्‌ । शेय स्यष्टाचैम्‌ । चन्द्ररणाधिकरारे 
नद्न्दभागः सोडण खण्डिताऽपि' इत्यादिभास्के कमेतदनुषूपमेष 
(च, य. शला" ३७) ५२० 
दद्टानीमात्मप्रणपापार्‌ 1 


न स्फुरटमार्यमटादिष्वकंग्ररणं यतस्ततः स्पषरम्‌ । 
शङज्यया छृतं लघु लघुतरमेवं रवेश्रहणम्‌ ॥ २१ ॥ 
शदुञ्यया वित्रिभशहुना मया लघु छतमित्याचा्याशय. । एवं 
मंदे घल्यमोयामकारेण स्तेददण रविपदयसपघन लधुनर च भवति 
शेष स्फुःटाधै्‌ ॥ २९४ 
ददाना लघुक्रमेणा लम्बननतिषाधनमाच्‌ 1 


लम्रात्‌ निराशचिदैनाद्पक्रमान्दशयुततिविरोषानात्‌ 1 
भवितयाञ्ञ्या चेदचिञ्याेकृतेः फलेन हता ॥ २२ ॥ 
विन्निमल्नाकीन्तरजीवा घटिकादि लम्बनं लब्धम्‌ 1 
वितिमलघ्नापकम विक्षेपं शयुतिवियुतेः ॥ ९२ ॥ 
जीवा श्थाङ्भास्करमध्यमखत्तयन्तरेण सह णिता । 
पण्डदशभिरणितया चिभाजित्ता लिज्ययाऽचनतिः ॥२०॥ 
पशरोना्ञभयादितिभात्‌ कान्त्या ये तेषामच्चाशाना वेक 
दिश्या यतिविनिच्रदिणा छ्विगेप, स्यल्पाे देशो वित्रभस्य यान्यात्तपद 
सासे स्थितत्वाद्धिचिभनताचा भवन्ति । तदूनाद्ुचित्तयाद्भ{सिजियान्ज्या 
चितम भवति + देवास {ज्यां तेत्‌ फस 





सर्यपदणाधिकारः । स्व 





तेन धिजिभलण्नाकान्तरव्या हता लब्ध घटिकादि ता लम्बन भेत । 
विननिभलग्नामाशाना विचिभेशराशानामरद्ाशानः चैकदिणा य॒तेषिभि 
दिशा च्युतेजोवा चन्द्रटुकृततेपः 1 सा रविचन्दरमध्यगत्यन्तरेण खङ्कणितता 
पञ्चटशमिगु णितरया जिज्यया विभाज्निताऽदनति. स्यात्‌ 1 

अतरोपपत्तिः । यगग्योत्तरद्त्त एव सुखा विति प्रकस्प्य दिना- 


धवत्‌ ततचताशा उच्रताशाश्च साधिता" । उनताशजीवा वित्रिमणट्ध. प्रसि 
ध्व्या(रन्वि), विश छ्या(२०नधि) 
ति ॥: जिर 
४ त्वि 


स्तत पुदैविधिना लम्बनधटिका. 








चनेन सम्बनानयनमुपयद्याते ८ 
अथ पूवप्राधिततविन्निभनताखेषु विन्रिभशर सष्छृष्य विपरण्टला- 
बि चनद्दूरकतेप्वापाशा साधिता. सुखाय तत्समा रविद्रकूते शवायाशा. 
स्य॒ला अकता. 1 अतस्तयेकृतेष समे लाति । तते। “सवशि 
मध्यगततिगुणो › दरत्यादिविधिना एयक श्यक्‌ नतौ प्रताध्य तयेरन्तर 
छर्तामिति सुगमा वासना ॥ ररर ॥ 
ददानो विशेपमाह । 
पर्ववदन्यत्‌ स्पुं र्यो क्तस्पपृषर्षरशिपातैः । 
नायैभटादिभिस्तः यताऽस्फुटास्ते तताऽस्पपृम्‌ ॥ २५॥ 
प्रन्यदवपिष्ट स्यित्यधोदिसाधन प्रेव ) एष व्रस्नोकतप्पष्टस्ये- 
शश्चिपातियेद्ण स्पष्ट दुग्योग्य भवति । यत आ्रयेभटादिभियं स्पषटभये- 
शशिपाता उक्तास्ते ऽस्फुटा न दुष्टिग्यास्ततस्तदुकत रविणशपतियेह- 
धस्य न दुदटि्ोग्मित्यये ॥ २५ ॥ 
दृदानों यदणे घणेमराह 1 
अह्ुलमात्रे चिरने रक्तः शरिमण्ल्े भवेदतः । 


'मानेस्तु पुनः कृष्णे चैः सर्वच निर्दिषुः ॥ २६॥ 
शशिम्रण्डले चन्द्रविम्बे दुला विस्ते विणम्रता गते भाने 
रकता भवेत्त 1 अथोद्रवियहो चनद्रविम्बस्य छादकत्यादद्कुलमाजेऽपि 





= दस्युटसिदुन्तत्ये 


तरिस्ते यन्न॒ यामाभावाऽयेाचद्रदशिष्बमवययिष्ट तद्रक्येव अवति । 
अविष्टमह्ुनमाज वा ययेच्छ तेऽप्यल्यं भवेत्‌ । अन्यत्र सवेन लु 
पुन एष्व गपनिदिंष्ट" कथितः । श्र्टस्त रक्िषिम्बमङ्गुलास्प 
घा यथेच्छ तततःऽप्यधिक सर्वदा छष्यमेत भतीत्यथे ॥ २€ ॥ 
इष्टानीमपसहार्माद 1 
दषम्रासविमर्दस्थित्य्ावनतिलम्बनायेषु । 
श्रार्यापद्‌विंरात्याऽकगरटणं पथ्दमेऽध्यायः ॥ २७ ॥ 
इति श्रीाद्यरफूटसिडान्ते रधिग्ररणाध्यायः पथ्डमः॥५॥ 
स्पष्टार्येम ॥ २७ ॥ 
भधूरम्रदनस्नलुनो दितेः यास्तिलक. ग्रीएयुनेद किष्णुजेक्ते 1 
ददि ते विनिधाय नुतनेऽय रवितः भययुतिः पुधाकरेण ॥ 
दृति श्रोलपालुदक्त्‌नुमुधाकरद्विवेदिविपचते ब्रारप्कुटपिष्मन्त- 


तनतिलके सूयेयदणाधिक्ार पञ्चम ॥ ५7 


1 








अयेदयास्ताधिकारः । 





सत्रा तष्याण्म्मप्रयोजनमाद 1 
म्ररभास्करान्तरैः प्राक्‌ पश्चाद्कंग्रदान्तरैयस्मातत्‌ । 
स्वांगद्यादश्यास्तस्माद्वच्ये तदानयनमर ॥ १॥ 
प्राक्‌ पवेत्तितिने यदभास्कणन्तरेः सवाग. स्वकालारेः पश्चात्‌ 
पेस्वि्््तिज्ञेऽकंपदान्तर. स्वकालारेयेते यथासद्स्य यदा दु्यादृश्या 
भर्वान्ति तस्मात तदानयन यद्दाकोन्तयनयन वयेऽदमिति । श्रधोतु 
प्राकृ्तित्िजे यस्मिन दिने यदयादयग्दनन्तर कालाशघटीभो रवेरदय- 
स्तस्मिन्‌ दिते यदे एतरिभोरे दृश्ये भवति । एव यस्मिन्‌ दिने पग्चिम. 
त्तितिजे स्व्यस्तानन्तर कालाशघटीभिपदस्यास्तप यस्तत्मित्‌ दिते साय- 
काले मस्यादुःयत्वसु । अत उदयास्तन्ान यदाकोन्तप्टिकाधीन 
तद्धानयनायापमरघ्यचेउ्यमरारम्भणीप इति ॥१९॥ 
ददानीमिनासनभावेन यदाणा दुफ्याटुर्यत्वपाद 1 
प्रागूलस॒क्तिखूने दश्येाऽदय्येऽन्यया रचितः । 
दृस्याऽधिकगतिरधि फोाऽटश्यः पाद्‌ ग्रहाऽल्पगतिः ॥ २॥ 
वित्त ऊने प्ठेरनभुक्तिेदा ्ाङ्‌ प्राच्या दिशि रजिरेपे रितः 
कालाशान्तिते दृण्ये। भवति । अन्यया रवेरधिक्रतिपदधो रचित ऊनः 
प्राया द्विधि पत्रियेपे रवितः कालाणान्तरितेदये भवति । एषम. 
धि्गतिपेदि सवितताऽधिक्रः कालाशान्तसितिः पर्वा पर्विमाया दिशि 
दर्ये भवति 1 र््पगरतिश्च रविता$धिक्रः कालाथान्तरितस्ततरैवादरयो 
मेषति ॥ 
अनरोपपत्तिः। *र्ेदटनमुक्तिहः प्रागुदेत्ीत्यादिभास्कए्विधिना 
स्फटा (य ग-उ अ श्ला ्)॥ 
ददान यदहविम्बादयास्तजनसाधनाछेमायनदक्ुमेमा धनमद 1 
विक्षेपसचिराशिक्राम्तिषयो व्यासदलष्टतो क्लिषाः 





व्रासस्फुटसिदटुान्तष्य 


(1 -=- 
ओाध्यास्तयोः समदित्तार्ययन्यदिशेास्तयोः श्षेप्याः1 ३॥ 
सव्रियागिक्रान्तिः सत्रिभददश्रान्तज्या दन्य श्रायनवलनमा- 
चारयेमते यसां दुज्यां दज्यामिततं प्रकल्ण तदेषायने बलनम्‌ । तथे. 
चिततेपायनवलनयेः ; येवं स्ट । ध 
-अननोपपति; । ‹ अयने खलनपस्फटेपुष् महकश दःनुणभाजितं 
हतम्‌ ° दत्यािभास्कपतरधिना द्युज्यां चित्यासमां राद्युदयास्रत्‌ पशचि- 
कलाग्नितान्‌ १८०० प्ररस्य स्युटा ज्ञेया । उस्तुता विम्बोयद्‌ क्पयाऽऽय 
नदुकूमं स्म भवति, भाष्करेयादि स्यानोयदुन्यां रीत्या स््यलमेषेट” 
मानीतमिति सिदुनन्तधिदां स्फूटम्‌ ॥ ३ ४ + 
` ददस्नोधदनं'टक्कमेग्द 1 


दिपुवच्कायायसितादिक्षेपाद्बादन्ताद्तात्‌ सैम्थात्‌। 
फलेब्णधन धनष यास्याः दद्‌ धास्तमयलचचे ॥ 2॥ 
सोम्णात्‌ गायतु फलमुदयलग्न प्रधने फले कलात्मिकश्रणमस्तलगन- 
भाधने च धने याम्याद्विेषच्व फलं कमेण धनश्रणे छेयं शवेसाधिताय- 
नदृ्मस॑स्छतयदे तदरादयास्तलण्ने भवतः 
भरगावर्णात्तः ! ठि्तके स्यसादतक्यासथमठदलमं कदम्बाभिधल 
गरणि्तागतणरं च स्वल्पान्तदु्‌धुवाभिमुग्वे म्प्टशरं च प्रकल्प्य * लम्ब 
छपरा चेत स्याह्लनं क्ति स्फटेषणा ' इत्यादटिभास्करर्वरिधिना ति 


क्याषमां दन्य यप्युदयामत्‌ खपष्टेनदुममरात्‌ प्रकलात्त्दुशमेकला 


ष्ठि 
व } “श्रध तेः शरे त्‌ याम्यात्तरे फ़मविल्लाप्रचिधानल- 
क्या ॥. ५ 


ग्न ' मितयादिभ्वस्कतकतेन उत्तरे रजदृङ्घमे कलामिष्ने दचिणे शरे 
युः कतायनफलः सट उदवाष्यलग्नं भवति ' अस्तलग्नस्ाधने तु मैय 
शरेऽज्दृङ्खमेकलासदिततो याम्वे रातः सरद: कतावनफलः खेटे 
य पर्विमश्ितिनेऽस्स गरि पराकुितिजे यस्लानं तद्रस्लसाम्नं भास्क 
रमति । दद्वाचा्ख तम्मात्‌ पणि विदध्य पश्विमचितिने यरेऽस्त- 
भते दस्तनग्े सदेव यद्ास्सलमनं कल्पितमिति ४ हे 


। --------~---~---------~------------ 


= 





ए 1 





इदानीं यदाओन्तरघटिकाद्नानमाह ! 
प्रागलमाद्यमधिकं पञ्चार्लग्राद्‌ प्रहोादयेऽस्तमयः 1 
षडभयुतमन्यदुद्यै्टिकाः कृत्पानमधिकसमम्‌ ॥ ५ 
1कु्तित्तिजे आद्मुदयलग्न लग्नाद्रा सयादरून तदा प्रादयो 
भवति । पर्चात्‌ ततिति `लग्नाहरा सयेत्‌ पडुयुत षडरारिसाहितमन्य 
दस्तनगनमधिक्तं तदी यदास्तिमये भवतति । गअरत्रानमधिकसम एत्वाऽया- 
दरूल्य भेग्चोऽधिक्मुक्युक्ति मध्यादयाढ्य इन्यादिभास्कर्विधिना उदये, 
स्वदेेाटयैलग्नयद्यन्तरे वेना सन्तभाकेन यदेादयन्नानाय रति्रहोदयलना 
न्तरस्तन्नानाय सप्डमासोास्तलगनान्तरे घटिकाः साध्या दत्याचायो 
भिप्रायः । 
अ्रापपत्तिः 1 ' प्रागदुग्यहः स्यादुदयाप्यलग्न ` मित्यादिभास्कर 
विधिनास्पुटा॥भष 
दृदानीं कानासानाह । 
द्वादशभिः शीतांशुः सितजीवक्षणनिभूमिजा नवभिः 
शय॒त्तरवृद्धैरन्तरघटिकापडूणणितका लां शैः ॥ ६ ॥ 
शीताशुष्धादशभिः कालायै. । शुक्युरवुधशनितरमा द्त्तररने- 
खभिः कालातैदए्यादृप्या भवन्ति । योतु प्रु्रस्य नव <! गेत 
< +२= ११1 बुधस्य ११२१३ । णने १३५२९१५) 
भीमस्य १५ २= ९९१ पुव या यदाकान्तरवटिक्राः साधितास्ताः 
पडगुणिताः कालाशा दृष्टा भवन्ति तैरिद्टैः कालाररित्यये पन्थ 
अनत्रापपत्ति. । कालागस्ताधने अआगमरपरमराणम्‌ । वस्तुत वाणा 
नौचाच्वधगाद्रवियदान्तरसत्रलण्याच्च वधेनापि गोलयुक््ा स्थिरः 
फालाशा असम्भवा एवेति कमलाकरमत तत्व विके तथ्येन श्याति 
शिद्िस्िन्त्यम । " दरेन्द्र. रेलपुकश्व शक्रा ° इत्यादिभास्करकिधिना 
चन्द्रदोना कालाणाः 
च" १२। भा. १९ 1 च्‌" १8 1 ग ९१। श-९०। ७. १५) 
अचाधाक्ताः च १२) भा" १९) छ ९३। ग. ९९४ श. ८९ ।४.९। 
~~~: < ४ १५1. 





८६ ब्रा्स्फुटसिदान्तस्य 





दणामेतेष्ुधरुरुकाला शणरवैकमन्तप्म्‌ ॥ ६४ 
दृदानीमुदपस्तवेगेतष्यद्धिनमाधनमाद 1 


दरयारस्यैय॑तिवदृमररार्कशु्तयन्तरैक्यलन्ध दिनैः ! 
छनापिकलिषाभ्पां प्राभ्वत्‌ तार्फालिकरैरसङ्रत्‌ ॥ ७ ॥ 
यु परताधितिरिष्टकालागेदप्याद्रस्ये परटितकालाठेस्वे अनाधि 
क्िप्ताभ्या एदाेभुतवन्तरेक्यनश्यदिनेस्तात्काक्िकैरिष्टकालाते प्रवद 
भफ़द्विचिना य॒तिव्हयुतिवटुदयास्तपेतष्यदिनसाधन कार्यमित्य्े । 
अवतु भवति । परिेष्टफालाणान्तपफला यद्ाकेगत्यन्तप्भल्ला यदे 
चक्षणि तु यहप्केषतिकेागभनता लब्धा एठितरालाेभ्य दृष्ट्धिक्षे उदये 
धता दृष्टास्य एष्या दिवप्ता न्नेष ए एषपस्तविचारे पठितङालायेभ्य 
दष्टास्पे गता दष्टाधिञे वेया दिवसा तेषा । लमदिभेन्तात्कालिकाभ्या 
दगया केभ्णा पुनस्तात्कालिका दृष्टकालाणा साध्यास्ते प्रातु पने 
तिष्या दिवता एवप्रसश्दगवटविचेपः । 


श्त्रापपत्ति । “उक्तेम्य ऊनाभ्यधिका यदीष्टा केटोदयेा गम्य. 
गतस्तदा स्याद्वि८त्यादिभास्कप्प्रेधिना स्फटा । ददाचयेण च स्यला 
सप्यदयासव्र साथाणटभेकलामिता अररोकता श्तिच७०१॥ 

षएटानों नित्योदपास्तसाधनमाद । 


भ्रतिदिनमुद्यास्तमयावसक्रत्‌ तात्कालिकग्रहविलतरमैः । 
भूर्यास्तमयैदयिका शरीताः पूर्णिमास्यन्तः ॥ ८ ॥ 
तात्कालिश्यहक्निलनैरसमत्‌ प्रतिदिनमुदयास्तमदयैः सामे । 
अधादस्यिन फाल ग्रदादितधटीचानम्पेकित तदा तात्कालिक लोन 
परहोद्रयलम्न च क्त्वा पुव तथापन्तटे घटि प्राय तामिह प्रचाल्य 
तस्थ एत यलान प्रसाध्य तात्कालिकात्‌ स्यिएलानात्‌ एनर्थ्टिघटिक्षा 
साध्या" । एवमसहतु । सवमम्तक्षालन्नानावेमस्तलम्नात्‌ सषद्भातत्‌ क्म 
करेयम्‌ । एब पथिमस्यन्त॒एचपचन्दरदरेनदिनात यिपापयेन्तम 
भीष्टद्िने शौरये व्रस्य सषास्तमयेष्दयिङ्षा म्स्त शरवादया 








॥ ८७ 





दभमचेषदयिजा कालः साधये । रयेत म्रयाप्तात्‌ माक््‌ यश्चा्रा 
प्रटिकामिश्वन्द्रदयेस्तेः वा सूदयातत क्‌ पश्चात्‌ कतिघटिजा- 
पिरवन्द्राश्येाऽप्ते वेति पञ प्रसाध्यभित्यवै, । 

अरोपपात्तः । यदाकोन्तरक्षालानयनेन स्क्टा ॥ < ॥ 








इदानीमिनासचभाषिन चन्द्रोदयास्ताघराद 1 
उदयास्तमयाविन्देः फालांरीरकसंमितैः कायौ | 
हीनत्वं स्वधिकरवं तदन्तरे चोगकालः श्यात्‌ ॥ ६ ॥ 

ऋ्रक्ंसामिते, कालाधेप्यादद्रादश्कालारेरिन्दो प्चनद्रष्यादयाप्त 

मयि साघया । अच पठितकालारेभ्य दृष्टफालाश्ाना यदि दीनस षाऽ- 
धिकरस्व मवेत्‌ तदा तदन्तरे तथाः पठितेष्टक्ालाण्योरन्त पोगशाे 
पेददयोगवह्‌ काल स्यादिति सप्तमर्लेकेन स्फुटाऽपं एति ॥ ९॥ 
दृदातीपुद यास्ते ङेधुयैपविेपमगह ? 
खदयास्तविधै रविवहुधशोधादापषलयुतेमे शः । 
मैरर्याद्सरविरीनरतत्समलिपेन भागेन ॥ १० ॥ 
दुषगो्रदधयौकतचवादराविवदादापत प्फ फन मन्दफल भवेह्‌ तेन 
यागेन कधा युते खनेः येः । सताटूरे बध उदथास्सपाधने 
याश्चः । श्रनेतदटुक्त भवति ! शधशीघ्र मध्यरवि प्रफर्य तप्मान्मन्दफलम- 
नीय तेन सस्छतेः षध उदयास्सिधे याः । एतेन शुधकालाशेषु 
तेल्चपय शचि ) एष गुस्स्समन्निप्तेन भष्यमगुरुप्म अध्यमरपि 
प्रश्खप्य यन्मन्दफल मागात्मक् तत्समकलाभिष्ठने मेनेन  छिहीन 
चश्याम्तविषे। पराद्य: । कस्मात्‌ । तिरप्याष्‌ 1 पणेदुरिप्त धिषएलमत 
एक फाला श्यैलहय्य भयति । 
अजाप छाप्रना ॥ १०४ 
इदानी शुककासामेषु धिणेपपाद्‌ 1 
मानात्पत्वात्‌ पश्वाडूदेयोाऽस्तमयः सितस्य द्भिः पाक! 
पञ्ान्मानमष्वादस्तमयेऽ्राभिष्दयः प्राक्‌ ॥ ११॥ ` 
व ----~----- 











सद ध्राहनस्फटषिान्त्य 





हितस्य पश्चात्‌ पर्िमाया दिति दशभिः कालाचचेरदय । प्राग 
प्तमरयवच दशभिरेव भवति मानाच्पत्वातु । यतप्सदा शुङ्गा मार्गो भवति । 
धलुगतेर्वाप्चत्वाद्धिम्ब लघ भवति त्प्मातु सालाथा अधिक्षाः पटि- 
ताः 1! च्व ठस्य प्रश्चादस्तमयः प्रायुढयस्व नीचापव॑त्ादुन्षत्वाच्व 
धिम्दमान विपुल भ्रति तस्मान्मानप्रदप्वादष्टामिष्व न्ने, कासारे 
भेवति ॥ भाष्करेणा्याचा्यप्तमीदशो बेलवप्यल्हियामथलम्ब्य तारतम्येन 
' नशपेवेक्षगयेादंहोना. द्यक्ष 1 
श्ननापत्िरपलब्धिरेषव ॥ ११८ 
शृदानीमायेभटहूधणमात्मप्रशसा चार } 
भार्यभटः क्षेत्रारीर्दरपाद्र्पान्पदुषवास्तदसत्‌ 
शभण्तिविसंवादाद्दग्शपितैक्य स्वेकालांरौः॥ १२॥ 
अयेभटः; कालाणान्‌ विहाय सेनातः कान्तिदत्तोपप्हाकान्तप 
शेरेष यदाप दृश्यादश्ययेाराघयैक्तादन्यत्‌ साधन यदुनवात्‌ सट 
मापितषठिसष्वादात्‌ दुग्ियेिराधादसह । स्वफ्ालारेवाीक्त, 
कालायेए्व वृष्णपतेषय भवत्यत श्राादाक्तं साधनमेव सभोधीभ- 
निति ॥११॥ 
तधा घावापेपेभटः। 
चन्दर रिविप्ताकान्तरस्वितिदश्यः । 
नघमिशरगुनेस्तेद्धिकेद्ैधकषेपपारतत्याः 1 , 
(गसषपां लो. ४) 
ददानीगमध्यायेपष्टदारपाह 1 
दगृलब्रदष्टिभाणमरहाद्यास्तमयनाडिकाथेषु 1 
उदयास्तमयाप्यायः षष्टो दादशधिरार्थाभिः॥ ९३ ॥ 
इतति खरी्राद्मस्छूरसिग्यन्ते उद्यास्ताधिकारः षष्ठः! ६॥ 


वुष्लानशुदयलनमस्तलाने च । इमाय; कालाच्च; 1 चेष 
स्पश्टाचेमु ॥ ९३५ 








उद्धयाप्ताधिज्ारः ! ९९ 





मधुपृवनमूनुनादिते यस्तिलकषः शरी पधुतेद जिष्णुभेक्ते । 
हित दिनिधःय जूतनेऽय रचिहिस्तादथिके सुधाकरेण 
दति प्ररपाजलुवतप्ननुसुधाफरहचोदविर्पचति प्रास्तस्फुटषिटरनन्स- 
मनिस उडयःस्ताधिक्ादः श््ठः ५ ६१ 


~ -~- --- --------------- 


अथ चन्द्रशुद्भोज्चत्यधिकारः 1 





सरदि रवेरपि चन्द्र दति एुयणमतं खण्डयति 1 9 
5 शशा ज्जायते कथं गपित्तात। 
उपरि रवेरिन्दुञखेदवीगर्धं सदा श्म ॥ १॥ 

च्य स्वेद्रि इन्दुस्तरा गणिताद्रण्तागत्यत्‌ शशाङ्काय 
द्राह्‌ सितशहद्टानिधीयपि कथं ज्ञायते । अयोद्घणितष्ठिधिना चन्द्रस्य 
शुक्दपदपा पचयमानं शष्णाङ्गुलमानं च कथे लायति यतस्तादरशस्यिता 
परीमगुरूनिवत्‌ लदा शरवागपै प्रवीरं वृदं सण शुकं स्यात्‌ परु 
वृषा सदा शुकं नेपण्लल्यतेऽति। प्वेदपरि वृन्दुरिति स्षुरष्‌ । तचा गकर 
चन्द्रं प्ररस्य गपितधिधिनाऽऽनोतं शुकादि दुटि्यं भवति तेन 
र्ेष्यश्चन्दर दति स्फुटम्‌ ॥११ 

इदानीं चन्द्र छिम्ब सितमसितं चाह 1 

रविदष्टं सितमर्षं करष्णमदष्टं पथाऽऽतपस्यस्य । 
कुम्भस्य तथासन्नं रवेरधःस्यस्य चन्द्रस्य ॥ २ ॥ 

तथाचन ताषटुगेष 1 अन्यत्‌ स्य्टम्‌ ॥ र ॥ 
दानो गितन कथं शुपचतिभे बतोत्यन्र कारणमा । 

सितशश्नलं यत्ताऽकंः सितासितं श॒द्धपखान्ते । 
अवौगं पश्चाद्गणिताच्चृहो ्रतिस्तस्मात्‌) ३ ॥ 

यत्ताः यष्टि केसर {सत शुङ्षुचते कद्िगते भषति । शुक 
पचन्ते परणिमान्ते च आवेगे प्रवपे रविपभुखस्यं ससितं | 
चदरश्स्डं चास्ितमुपलल्यते ) तस्माद्रविचन्द्रान्तरधरता गतात्‌ 
पङ्घाचतिः साध्या भवतोति ॥३॥ 

दवरो श्ि्बातिकाले सथोस्ताष्यनद्रास्तपयेन्तं मतद रीसाधनमाह । 


रविचन्द्रपाललमरैः स्वक्ान्त्युद्पात्‌ स्वलग्नगतसेषाः । 





चन्द्र शटरेचत्यधिकारः 1 १०१ 

























धरिकाः खचरा्धास्तात्‌ स्वेष्ट रविशीतग्‌ कृत्वा ।॥ ४॥ 
खचधास्ताद्रव्यप्तात्‌ स्वलगनगतये्राः शिन उदयलगनस्य 
गदाः येषा घा घटिकाः साध्याः । कैः । रदिवन्द्रपातलमनेस्तया स्वक्रा- 
नतयुदयाच्व । अजेतदु्ं भवति 1 रव्यस्तकाले रधिस्चन्द्रः पाता लग्नप 1 
एतानि छत्वा तिः स्वक्रान्त्या चन्द्रक्ान्त्या उद पाच्चन्द्रोदयलग्नाच्चे।दयल- 
पनस्य गता षा शेषा घटिका ऊनस्य मेग्योऽधिग्सुकतयुकते मध्योदयाब् 
इत्यनेन विधिना साध्याः 1 भूवेस्तानन्तरं याषतोभिरधेटिक्राभिप्चन््रास्त- 
स्ता गता घटिकाः 1 भ्ुयोस्तात प्राग्‌ याघततोभिधेटिकाभि्चन्द्रास्तस्ता 
एष्या घटिकाः । णं प्राकृत्तितिने रद्यदयादत्ा एष्या घा चनद्रोदयघटिकाः 
साध्या दत्यादवगम्यते 1 यस्मि दिने मूयास्तादनन्तरं कालांशधटि- 
क्ातिऽधिकामिश्चनद्रास्तः, रव्युदयात्‌ प्राकृ कालांयाघटिकाताऽधिका. 
निश्वन्द्रोदयस्तस्मितेव चन्दरदणेनं सति देने शद चतिः साध्या 1 तित. 
भ्रद्ाचत्तिश्च विम्नाधास्पे चन्द्रसितेऽत एब भास्करेण म्रा्ान्तपादे प्रयते 
च शङराश्रतिः साधिता । द्वितोयदृतोवपादयप्व विप्नाधील्यं ष्यं 
भवति ! अतस्त एश चतिभेचति। दत्याचायय शद्रा चिद्ये साधते 
ते पादचचो न षता ! भास्करेण नदि स्पष्टा कप्य वतिनेरेरपलः 
च्यतत दति मनोत संप्रधाये सितश्ङाचतिरेष साधिता । उक्तं च "द्विती 
यदतीयधाएपि चप्णवेत्रर्गुप्तादिभिः एष्य चतिरानोत्ता स मम न 
स्मता 1 नहि नरः हव्यश्द्रोचति, स्य्ापल्यते ›। स्वेष्ट स्वेष्टकालिकोा 
सथिणीतगू पंथचन्दरो छत्वा विकेपकानत्यंसाः; साध्या इत्यध्यादायेश ५ ४ १ 


दटानीं चन्द्रस्यद्टक्षान्तिज्यासाधनमाद ! 
विद्धेषशर्यपक्रमधयुपोयौमान्तरं समान्यदिनाः । 
चउज्येन्दपक्रमज्या स्वाहाराच्नार्भते रविवस्‌ ॥ ५॥ 

समान्यदिशेाः वितेपशश्यपक्रमधनुषोः एशिशणपकभापयेयै- 


0 


गान्सरं यसु तञ्ज्य दन्ट्‌पक्रमज्या शशिनः त करप 
| दाएनापतग्चनद्रम्य पिम्बीपष्दयानरटृततादुषति 1 ६ 





= ब्रारस्फुटसि्नान्तभ्य 














ऋन्रिपरत्तिः । परथितायतः कदम्बपरोतोयश्व्र शर श्व भाभिः 
एष॒ श्याचविः प्रकल्वितः ! ततः स्थानी गकनान्तिश्योः संस्कारे 
विम्धदिरानदत्तपयन्तं चन्रस्पष्टक्रान्तिपनोता ) अर “ब्रह्मुप्तादिभिः 
स्वरपानरत्वाच एतः स्फृटः * रत्यादि मास्कगवचनं प्रसिदटमिति ॥ १ ४ 


गृदानों रप्रचनद्रयेभुंक्षसाधनभाद ! 
स्वक्रान्तिज्ये छिज्याशणे हते लम्बकेन रविशचिनेः } 
भमर एक्‌ स्वस्नद्ुतलतुल्ययुतिरन्यदिग्विपुतिः ॥ ६ ॥ 

लप्वक्रन लम््ज्यया दूते तदा रशिथशिनोरे भवतः 1 अथा 
एथक्‌ स्वशदुतलतुल्ययुतिरन्यदिग्वियुतिः काणा} एषे पत्िचन््रपे् 
भवतः 1 चात्‌ स्वापा्वणङ्कतेलपेः एमरदिशेिगि धिभिचदिशाप- 
न्सरं परस्कारदिङ्क। भुजः स्यादिति \ ध 

शतोपपत्तिः । क्षन्तिश्याते{ग्ानयनस्य शङूतला परांस्वारेख 
भु्ानयनस्यापि सुगमा ४ ६ ॥ ४ 

इदानीं श्यष्टभुलं कटिके चाह 1 
परथगन्तरसंयोगौ सुज यताऽकात्‌ शशी समान्यदिशेः । 
दरज्यावगात्‌ स्वात्‌ स्वात्‌ थक्‌ स्ववं वियोाध्यं पदे ॥७॥ 
वियुतसखहिते रवीन्दरेकान्यकपालसंस्थयोराथः } 
रविशधिटक्शङ्भन्तरमन्पोऽदगृदश्यश्कैक्यम्‌ ॥ ८ ॥ 
भद्यान्यवगयोयुतिमूलं पवापरा शजात्‌ कोटिः! 
शजकेारिङृतियुतिपदं तियेक्‌ कणोऽखय चन्तोऽपरे ॥ ६ ॥ 

थोः एवकस्ययेपलया, समान्यदिशेर्तरस्योगेः कमत भुजः 
भ मुज भवेह 1 श्रकषादयसा यद्वि शशौ सेव भुघरप्य दिगण! ! 
शवात्‌ प्वा्‌दुक्न्यावगोत्‌ वक्‌ स्ापितस्य स्वस्वधदस्य च हि्ाष्य परे 
चाद्ध ! एवे ूवैष्रटाया रिथनो; कटो भवतः । इकान्यकपाल्च 
श्ययो रवीन्दररस्तयेा; क्ाव्योाकिधतसहिते ये भवतः स शादो तेव; । 
----------------------------~ 





॥ ९०३ 














सविचन्द्रधारेणकपालस्ययेः फोव्याष्तर विभिद्रकपालस्ययश्व येप 
श्मादे भवतोत्ययः । रंविरशिदृकूणडन्तरमन्या भवति । अवेवयद्ि रवि 
द्र हे चितिनाडुषरि तदा तथे दु एकलातीशचे भवतेऽतप्त- 
येन्तपमन्यघननं भवति । यदि एकः दित्तिमादुरपारि अन्यः तितिज्ञादधु- 
स्तदाऽध स्यप्याटृहगडूकष्यप्यस्य दक्णङ्ः 1 अरताऽनयेति्य तदान्ये 
भति ॥ आदान्ययाैयुतिपले भजा एवपाधितात्‌ काटः पुश्प 
मदति । पुल्केोच्षटतियुत्तिपद तिप्‌ कणेः स्यात्‌ । अर्य कयश्या्े 
चन्द्रप्वन््रतिम्बकेनद्रमिति ॥ 
अरनेापपत्तिः । भतैक्मित गोते रधिदन्दरो प्रणल्यं धिम्बा 
न्तपच््पः कणे साध्यता रिकिनद्राववन्द्रङरि ये लम्बप्तनपला- 
च्वन्दरविभ्वकेद्रययन्तमन्यत््‌ । लप्वपरलात्‌ 'पोप्टेवायाः समनान्तप 
कता या रेखा तस्या उपरि संधकेद्रात्‌ छत ये ददितीये लम्यस्तन्यरलार्‌ 
परधभरप्वम्रलपयन्तमेव ते्रुक्ताऽऽदयाम्ा । सयारादान्ययेवेगेयुतेः 
पदं द्वितीयलम्बप्रलाच्चन्द्रविप्यकेनद्रपयेन्त रेखः द्वितीयलम्पापरि रेखा. 
गवितरकारणाध्याययुक्ता सम्बद्टशा भर्वात । हि तोयलम्व्व पूसा. 
धितस्पष्टमुनशमः । तयेवेपेयोगपदमेकमोलोयरधिचन्द्रयाविम्वान्त- 
गमृजं की भवति 1 एषम भजकराटिकणा ल्पते धततले ततत्‌ 
सिततिलधयष्तले समररातधततलषच लम्बरूपम्रता द्रष्टः सद्रुल नद 
तन्मरादणयत्‌ ! ऋत एवास्य चचस्य भाषस्य स्वणद्ाचता पणन 
हए । रथीन्दरोदन्तयाधन्या दि तुणाऽयमेव सक्त भवाति ! मुज्नकयोशध. 
तबन्तस्पद वेयर काटिर्तित पत्चल्यत्तराधि रे आचर्येण । 
“व्यङनदुधेुजण्या द्विगुणा, न्नर भेवति करः । 
पदगेवन्तप्पदमिदरमिन्दुभृलाप्रान्तर केएटिः” ॥ 
इत्यनेन प्रकादान्तरं दरित्तम॒ + चतं एष भाष्कएः 1 "तति चेच 
न्रसयप्तेन रदीन्दरन्तपर्धन्या द्विगुणां कया प्रकर्य तदुजवरषान्तप्पदटं 
छादित यतु श्यकं प्रकटिपतं तत तिप्प्वीनं चातप 1 नहि द्रष्ट 


































१०४ श्ारस्फ्‌टसिटान्तस्य प 





दृष्टिपात * 1 भास्रस्गुप्तवाः प्रकात्य शङ्गबतिने 
समोचौनेति कमलाकरेण तस्वदिदेके स्पष्टं प्रतिपादितम्‌ ! यास्ता 
पे एदु चतिभिषतयेतद् मद्िपचतं वा्तववनदरदूजिप्ोधमे धिनो- 
क्षयम्‌ ॥ ०-९ ॥ ह 

दृदानों परिरेषमाह 1 ॥ 

एवः तावथ्ावत्‌ पद्योरायन्तयोः श्खिनि षात्‌] 
रविररघचक्रयु्कः कर्प्ये दिन्रिपद्पोरकः ॥ १० ॥ 

एघमकत्‌ प्रघमचतुयेपदयेः शिनि चन्द्रे सति क्रिया काया । 
शअरधाटेषं मासान्तपादे वा प्रथमे भुललकादिकपेपदिके भवति ! द्विन्िपदयेः 
पप्पेवङयुक्तः ण्डणश्सिहितः स चा्वैः करप्यः 1 अधात्‌ सषदुमक्र 
रिं प्रकरप्य सुजकादिकणोपदिकम्धनेयम्‌ । एवं भुजकेटि करणैः ष्य 
श सतिहत्यदात इत्यधेत एागम्यते ॥ ९० ॥ 

क्दानों सिताटूलमाधनमाह 1 
उपर्केन्दुदलुजां शाः शशिमानणुणा; सितं नवत्तिभक्ताः । 
दिदणांदात्कमजीवा ताव्यावन्नवतिरंशाः ॥ १९ ॥ 
नवतेरधिकाशानां कमज्यया संयुतात्कमा तिज्या । 
चन्द्रप्रमाणरुणिता दिशणन्पासा्मक्ताऽन्यत्‌ । १२॥ 
पथमं शुं रात्रौ दिवसेऽन्यत्‌ सन्ध्ययेोस्तदैक्याभेम्‌ । 
करण ज्या रषिदिम्‌ भवति तस्य सितं श्रवणगत्या ॥ १३॥ 

यन्दुदलमुजञा शाः शरिविप्बमानगुणा नउतिभक्ताः छलं पिते 
सिताङ्कलानि 1 श्ये प्रपर; प्रकारः 1 अघ द्वितीयपररारः 1 भावद्रविद- 
नदो नवतित्था युन्तावद्‌ शषसाधिता ष्ङनयुदलमुलंशा 
दगुणाः कापास्तच ये$शास्तपामुत्करमल्या साया ! यदन्तरा नवते 
बधिकास्तदािजंशानां या कमच्या तया जरिज्या स्यत ॥ रवम॒त्करमा- | _ 
ऽधादुककमन्या साध्या । एवं चेत्कमज्वा सा चन्छप्रयाफेन चन्द्रविभ्ब- 
आनेन गुता दविगुणव्यासाछंन दविगुणचिज्यपा भक्ताऽन्यत्‌ सितं सि. 
_-_---~----------- ~ ---~------- 









~ + १०४ 








ताङ्कनानि भवन्ति 1 यदि रद्ध डु वतिः साध्यते तदा प्रयमप्रकरास- 
भते शुकं सिषाद्धुलं चाद्य ) दिते चेत्‌ तद्राऽन्यत द्वितोयप्रकासागते 
शक्त गराद्पर \ सन्ययेः सदाटये सरयास्ते च तयोः प्रयमदहितौयप्रकाप- 
गताः सित्तयोरैच्पधेसमं श्तं यद्य्‌ २ रदिवन्द्रान्तराशानां 
श्या पुव्येध सविदक कयौ भवति । तस्य चन्द्रस्य सितं च शरवणगत्या 
भषति ( अधेोद्रिकरणेगत्यव शक्यं दीयते । 

अन्नो प्रपत्तिः { यदि न्त्यन्तरेण चन्द्रविप्ना्धेसमं शुक्लं तदाऽभो- 
शरे. चिमा 


ष्टरविचन्द्रानतरे क्कि जातं सिताङ्कुलमानम्‌ = -ट र 


१ द्टतीये षितमन्तसंशत्कमन्ययाऽतपतिन साधितं 





श्रदल हिमा 
९ 


उज्या चिंमा 
त्रि 


रात्रा सुदा चन्दराज््यलभागो विपुला विलोक्यते । दिने रवि- 
लेनषः दष्टदाषादल्यः तभागो सच्यते । सन्ध्ययेोश्वेवे द थेने सितरष. 
भ्यमुपलल्यत इति त्ास्तम्येनाधिकमल्यं तदयेगाधे सपरं च सितं कल्पितमा- 
घिं । वास्तवसितं त्तकमज्याताऽप्यसपं तदये मदीयं बात्तवचन्द्रए- 
द्व ्रतिषाधने तक्र ॥ ११-१३ ॥ 


लल्नाक्तवत्‌ 1 ददिषि = 


ददानो पप्लिखसूतरसाधनमरार । 
शशिमानवर्गपादेा सानार्भस्ितान्तरार्धमन्तयुतेः। 
परिलेखख्ज्मस्मात्‌ शुछेऽशारपे च परिलेखः ॥ १४६ 
शशिप्रानवगेस्य चतुधा मानाेस्य पित्ताङ्ुल्य उ यदन्तरं 
तस्याघेन भर" फलं तदघंन युते थरितिदमनं स्यात्‌ 1 अस्मात्‌ परिलेखः 
शनादघास्पे शुक्ते परलिक्तो मवति 1 
अनपपत्तिः 1 मानार्पचितान्तसरेव्र "व्यकञुकाव्य॑णण्त्ुभगो 
प्ते भवति स एवं ऊेटिकयोन्तरम । शशिमानाधं च भुः ? सते 
"भुनादरिततात्‌ कटिरूफीन्ततद्न' पित्यादिभास्करदिधिना कर्मानः 





अय चन्द्रच्छथाधिक्षारः। 





सब तदारम्मप्रोजनमाह ) 
भ्राष्‌ चन्द्रलग्रयोरस्तलग्रशशिनि यतेाऽन्तरं प्रात्‌ } 
प्रतिदिनभिन्दुच्डाया यततस्तदानयनमभिघास्ये ॥ १॥ 
„ प्रार्‌ वितिजञे यतश्चन्द्रलग"येरन्तर यच्त्‌ चितिज्ेऽस्तलमनेश 
शिनेएतरं च प्रतिदिन यत तेनैवनटुच्छायः जायते तया यत दन्दुच्छाया- 
तस्तदन्तरे घ श्वायतिऽत्स्तदानयन व्ायानयनमभिधाप्वे कथयिष्ये 
दति११ 
ददानीमितिकतव्यतामाह १ \ " 
्ग्रहणकालिकैरिष्कालिकैरकंलम्नथशिपातैः। 
कत्वोदयास्तलम्रे स्वचरप्राणान्‌ याङ्कस्य ॥ २॥ 
यदि प्रमदे चनदरग्ररणस्यशं काले द्ायान्नानमभोष्र तदा प्रह. 
कालिकेरन्ययेष्टकालिकेः मणेलगेशशिएातिः श्थास्योदयास्तलमे श्वच. 
स्पात्‌ चन्द्रदसुश्व एत्वा अनष्टाः स्याप्या दति ॥२॥ 
इदान चन्द्रस्य दु श्यादुश्यत्वमाह 1 
यथ्धिकसुदयलग्नादूनं षदगरहयुतास्तमयलग्रात्‌ ! 
श्नं तदा शशाङ्खः दरयः सति दशरने चाया॥३॥ 
लम्ने तात्कालिक प्राकहित्तिञं छान्तिशेत्तस्य लनप्रदेशः । तद्दि 
चन्द्रोदयलग्नादधिकं बहण्दयुतास्तमयलग्नाच्चोनं तदा चन्द्रो वृष्यो 
भति । देने शति दाया षाया ॥ 1 
अन्रापपत्तिः । उटथलगनसमरे जग्ने चन्द्रः प्राकितिजञे उदेति । 
श्याघर्दिोदयास्साधिष्मरे पश्विप्रदितित्स्ये यदघिम्बे परिविमषिततिजलन. 
श्योयमगण्डलग्देशस्यास्त लगनखन्ना छताऽसस्यदा सणश्डमास्ससम्न प्राक्ञ- 
विति समनं भवति तस्मादिष्टजमन न्ने उदयलम्नाच्वाधिज्ञे चिम छि. 








चन्द्रच्छाया्धिक्रारः 1 १०९ 





तिनादुपरि वर्तेत दति गोलयुन्तया सुट्‌ । अतश्चन््रदथेने सति तष्ीः 
याप्ाधनमुचितमिति (निशीष्टलम्नादुदयास्तलमनं न्यनाधिके यस्य द्गः 
स दृश्य. इति भाश्कपक्तमेत्तदनुरूपमेव ॥ ३ ॥ 
डटानों चन्द्रो चतकालसाधनमाद 1 
लमग्रसमसुदयलग्रं चड्गृदयुकूस्तम्रयलग्रसमम्‌ । 
पचीपरयेः कृत्वा गतरेषाः स्वादयै्वटिकाः ॥ ४ ॥ 
परवीपस्या, चितिनयेोः क्रमेणादयल्न लम्नसमं लनं च पदुणद- 
युक्तास्तमयलग्नपमं एत्वाऽणात्‌ धाक्‌ चितिज्ञे उदयलग्नभेश्पकालि लग्नः 
भुक्तकफालि म्यादयाप्वेषौ स्वदेश्यदयेयोगं छत्वा प्रिवर्मा दिने च लन. 
भेप्पलः सपदभा्ठलप्नमुक्तकालेा मप्तेदयाग्वेपग येसं कत्वा चन्द्रस्य 
गतरेषा घटिकाः साध्या, 1 
अनपप; । लग्नात्‌ फालसाधनध्रिधिना स्फुटा ॥४॥ 
श्दानों चनद्रशद्रमाधनमाद् । 
शतवटिकाः रेषा बा स्वदिनाधसमा यदेनदुरस्त्यं । 
मत्त्तेपनाडिकाभिनेताभिरथ वाऽकंचच्च्धुः 1 ५ ॥ 
पथापि गतचटिका वा शेषघटिका यदा प्वद्विनाेप्माश्व- 
नद्रेदिनाधैसमास्तदेन्टुप्ं याम्योत्तरछततेऽस्तीत्ति चेयम्‌ । श्रध गतेष- 
नाहि्वाभिस्त्प्रश्लाक्तया चन््रचरं दिधायाकवच्वनद्रणड्ः साध्यः) परचवां 
चन्द्रवणचन््रदनाधर प्रपा्य यतरेपनाडिकमप्वन्द्रनत्तपटिकाः एत्वा 
सतते नताभिष्कंवच्चन्दरेशडूः साध्य रत्ति 1 
ऋन्रापपत्तिः 1 ङ्कपाधने जिप्रेकरैव ॥ ५१ 
इदानीं रथिचनद्रयोः स्फुटशद्ुमाधनमाह) 


श्ङ्घनपेऽधिकस्य सफुदप्रमाणार्धलिसिकाभिज्यौा । 
रविशशिमध्यगतिकलातिथ्य्ेनानित्ता छेदः 1 ६ ॥ 
स्फटग्रमाणाधलिम्तिकाभिरधिकस्य गदूधनुषो त्या साध्य सा 
शिशशिमध्यगतिकलातिथयगेनोनिता ददा दरः स्यात्‌ । दादशमिरंचि- 
~ 


। छ --------न्न्स्न्न्-- 






















लाया द्याया दत्यमिमेथ सान्वयः 1 अतेतदुक्त भवति 1 रिस्फुट्-. 
दुमाधनार् तद्कखितागतशङ्काश्वापे काश्च । तच सवि 
द्र्य च्या कायो ।साज्या च रविमध्यगतिप्वदशयेनेोनिता 
प्फुटशदः स्यात्‌ 1 खषष ददः चन्द्रष्फुटणडु साधने ख चन्द्रप्य ण्न 
कलापे चनद्रपणितागतश्ुवाषे प्रह्तिप्य या ज्या चा चन्द्रगतिपश्चदः 
शायेनाना । 

अचा पपततिः । रथिचन्द्रयोरषरि ये दृ्टमप्डले तत्र कन्द्रादगे- 
वातजा गधिताताः शङ्ुवापकलाः । दुह्मष्यलं च छिम्बष्वेप- 
देये खारा यत्र सलण्नं तत्मात्‌ किन्द्राधि स्फ्टलिप्याधकलाः 1 तद- 
{शा गशूचापकला गमिता विम्वपदे शस्यो णास्त्ज्या च 
ततपदेशष्य गर्भौ; यदुत स्वगतिपज्वदशोशसमाः कुच्छनकना 
दिष्य एष्टगङ्ुपनीत ऋयार्चण । कथे प्रदेस्य एष्ट नोश्वरेयापि 
स्वसिद्ान्तसावेभेमि साधतस्तरखण्डन च कमलाकरेण सत्यविवेके 


द्धायात्धिक्ारं सम्यक्‌ एतम्‌ ॥ एष्टगङ्प्तुपातिन भास्करादीनां मतेन 
हिनातीयकेजत्वाच स्फुट द्ायाऽऽगच्छत्ति इत्यस्यापि मोमासा कमला- 
कवर्छयेव तद समोयोना ॥ यदि यदणाहटिना पविम्बस्य स्परदेथ ऊध्व 
प्रदेशस्य भवेत तथेताषयैपदेाच्छद्धासाया स्फुटापनचयति । 
अन्यधा विम्बकेनद्रादागता शङुपरि {किरपा चा तदवतधव्रयेनेव 
स्यटपलल्यत दति सिद्न्तविदामतितिदितमेचेति १६ 


दानो स्फुटच्छयासाधनमाद ! 


आदयभिरषिताया इज्यया इष्म्गलासं यत्‌ । 

तत्‌ भग्रणे बाया स्फुटा विचोरन्यचाऽऽसन्ना | ७॥ 
दाव्शनिरुकिताणा दुम््याया्देद हतेन यदिष्टमह्गुसाप्ते सत्‌ 

परथशे य्वफलि िचाच्छन्द्र्य स्फटा छाया स्यावन्यचाऽऽसवा 


| सल साका जन १ शअचोद्छया चनद्रसवेय्े उन्मोसनप्देश एव 





चन्द्रच्छायाधिकारः । १९१ 





चदलोय ऊध्येप्देणस्तदघानेन साधनेन स्फुटा छायाऽन्यधा तु स्ट. 
स्वाचायोक्तं समोचोनमेवेति 1. 
अन्रापपत्तिः 1 ‹स्वभुक्तितिथ्यंशधिवलिता ना मदात्‌ लघु 
त्यादिभयस्वरक्तेन स्फुटा तन्न या स्युलता -सा कमलाकरे सम्य 
गु पपातेति तत््वधिेकरे तच्छायाधिकाते द्रष्टव्यः ॥ 9 8 
इदानीं मध्यच्छायासाधनमाद } 
स्पषापकमभारीरमध्यच्छायार्कवच्चशा ङस्य । 
शरशिवद्‌ममादीनाश्दाणं तु स्वकङन्बन्यात्‌ ॥=॥ 
अकंवच्खशाइूस्य मघ्यच्छाया मध्याटरच्चछापाऽपैदाम्योत्तप्टत्तस्ये 
चन्द्र तश्य स्यष्टापक्रमभाेः साध्या । श्थेदाथा क्षान्त्या श्स्कारेण 
श्वेमेध्यनतांणा उचतां शाश्च साधितास्ततः शुनुपातिन मध्यच्डाया 
च्रिप्ररनाधिक्नार साधिता तैव चन्द्रस्पष्टापमभागेयाम्यत्तर्टत्तस्ये चण्ड 
तन्मधयच्छाया साध्या श्शिषदुमीमादोनां नचत्राणो च स्वजकुष्चवणापु 
श्यष्टापमदिग्वशात्‌ स्यष्टापमारेषढाया साघ्येत्यवेः ॥ < ॥ 
. इृदानीपप्दाप्माद + 
इष्ट नदिषु थत्‌ तद्ग्लवि यड गतशेपनाडिकायेयु | 
भयेाभिनेवभिरयं चन्दच्छायाऽपरमेऽध्यायः ॥ & ॥ 
इति श्रीब्राह्मस्फुटसिदान्ते चन्द्रच्छायाधि- 
कारोऽषृमः ॥ ८ ॥ 
शद चन्द्रव्डायाधिक्रारे यद्‌बदु नेदिष्टं तदुग्लयि चन्दे. 
च्वनद्रच्छायेत्तयधिन्रे बल्ये-ति ! यतेयनाहिक्षादेषु नविर- 
याभिस्वन््रच्छापाऽयमष्टमिऽध्याये गत इति 1 ॥ 
मधुषूदनप्रमुनोविते यास्सिलिकः ग्रो्ुनेद लिष्ुनेक्ते । 
दि तं छिनिधाय नतनेाऽयं सवने मेन्ुियै। सुधाकर ॥ 
शति प्रक्पाजुदननसूनुष॒धाकरदषेदिधिरचिति ब्रारस्क्टसि्टगन्त. 
मतनतिलके चन्द्रच्छापाधिकततिःष्टमः ॥८॥ 








् ग्रहयुत्पधिकारः। ‹ 





ह्च यायां मध्यदिरेपकला मथ्यविम्बकसाश्चार 1 ` 
शून्येशा१९० यमतिधियः २४५२ 
चडगाः ७६ षटस्रीन्द्व; १३द खथुपचन्द्राः १६० । 
क्रान्तेसिदेपकलाः कजबुषशरुुकरविजानाम्‌ ॥ १॥ 

{भूगजलिप्ता भक्ताः कुजादिदुष्या य्तमितिलेश्थाः ॥ 

श्रध्यप्रपानक्ला; स्युः कुजञुधगुषगुकषसचिजानाम्‌ ॥२॥) 

श्यष्टायेष । ‹ विठेपालप्ताः ्ठितिजादिकानाित्यादि तथा 
४ ए्यहुप्रो्धः सदस्या छत्व" त्या दिभास्कयेक्तमेलदनुूपतेष 1 

इदाचार्यमतेनादयास्ताधिकाप्स्य £ श्लाकेन पठितान्‌ दुश्याशात 
केण तरीभादीनां मध्यमचिम्बकलाः । 

रा = ६ ४ ! ४६ ५ इ - ~ ८ 1 १४ ४ गु=६-०1 
ठरापणु- ^ ~ ९०1 ख ~~ ४1 र” ॥ 

णवं त्र" 1 ए ॥ बु =£ 1 पध ४गु = । रे ॥ 
शु ~< ॥ %॥ शन" 1 1 भास्कए्मतेन मे =४ 1 ४५॥ ष 
=६।१५॥ ब्‌ 51 0धश्‌= ९।०५ श=५५।०॥ 

एता मध्यविम्बक्रताः पायः स्छल्पान्तणदादायीक्तसमा एष । 
अधा द्ितीगय ऽये पुस्तकेषु ज्ापलभ्यते ॥ मया वषाच्े स्फटमानकः 
लानथनमाचायीक्तं मनसि सदधायाचाया्ेप्रदायिनो हितीया नूतना 
स्चिता। मलपुस्तकेषु चदिर्पस्त 1 यतत अाचा्ाक्तापषदारेऽस्मि्ध्याये 
हुधिगतिपद्ा न पूषतेऽनया पष च प्येते । दति सुपीभिभरयं 
चिन्त्यम्‌ ॥ ९-२ ५ 

अध हिम्बकलानां स्फटोकरणमाद ४ 
































च 


यहयुत्यधिकारः 1 ११३ 





स्वरटग्ध्नं स्वटगंरौ्णयाऽन्त्यफलस्यया भक्तम्‌ ॥ ३ ॥ 
स्फुटमानकला भूमिजबुधद्रयख्टुक खयैशुत्राणाम्‌ । 
नाषःस्ययोज्ञसितयेारा सन्नत्वा द्रवेरसितम्‌ ॥ २ ॥ 
व्याम न्ि्यादयने चिगुणान्त्यफलज्यया युक्तस्‌ । अन्त्यकरिन 
स्यिोशरेन शौघ्रकरनोने सप्तविंशत्या गुणं कालशे याऽम्त्यफसन्यया 
भतं प्रमिजक्धमुरगुरदुक्षशनोनां स्फ टपानकला भवन्ति 1 शरयेदघःस्ययेल- 
धश्रये: ाशिवचािते भवति । कस्मात्‌ । रतेरासचत्वाचिकटत्वादिति १ 
अद्धापपत्तिः ! मध्यमतिम्बमानस्य जिभागसमरुच्यनोचयोरप्चये- 
पचयषुपलव्या्ान्तरे चरिल्याकणीन्तरेणापचयेपचयन्नानाेमनुपातः । य 
न्त्पफव्यामितेन तचिज्याशीघ्रकयोन्तरेण पिम्बमरानत्रिभायसमश्वया- 
पचयप्तदग न्निचयेष्टशीधरकोन्तरेण कि लब्ध जिज्याति ऽधश्च शो रके 
मध्यमरिन्याद्वि्चेध्याल्पे च शीघ्रकां मध्यमधिषवे प्रचतिप्य जाताः 


मवि" (फीक-त्नि) 
ॐ भ्रफञ्या 


स्फटमानकलाः = मधि 


(३ अंफल्या.+- नि शीक ) 





३ श्रफज्या 
मदि (चि-पोक) 
श्मण्ञ्या 


च = (३ श्फव्या + चि ~ शीक) 


धा स्फटमानकलाः = मवि 


धय मध्यमविभ्बक्साष्याने प इत्युत्थाप्य जाताः 
०७ (३ श्रफञ्या + ति~ शीकर) 
शरण्या द्र 
इत्यपपद्यते स्फटधिम्बमानस्लानयनम्‌ । भास्करक्तं च तदप्य- 
कसेऽनेन  प्रदूुर्दगेकयन्त्ादिनः बुधगुकपोरवि वत्‌ सितशष् 
हानित्षं शरटुपवतिर्वापनम्यते । श्याचायषमये तादु श्यन्त्रायामभा- 
घादुदृष्टण शेतिः सितासि्तकिवमितिर्व नेप्रल्याएतेऽनमानेनं 
श्वेप्तचल्वादित्यादिकल्यना न षमोचोनेति स स्कटमु ॥ ३-४ ॥ 


स्फटविम्बर्लाः = 






















स ब्रासस्कटसिहुन्तत्य 







ददानो यत्तिकालत्तानायमाद । 
भुत्तयन्तरेण भक्तं अदान्तरं फलदिैरधिकथक्तौ । 
ध्रागनगते पश्चायुल्तिरधिकरे वक्रितिर्व्यस्तम्‌ ॥ ५॥ 
एका वक्री सुक्त्पायुल्यानः श्रागथाधिकः पश्चात्‌ । 
श्ररयारन्तरलिकषास्तथैव भक्ताः स्वशक्तिगुणाः ॥ ६ ॥ 
यदान्तर माणयेदहयाभं स्यन्तरेण इत फन दिनानि भन्ति} 
प््पयकभक्ता यहेऽल्पभक््गधे यति प्रागगत्तौ वाचा ऊनगता चद्‌ 
इथिक्रभुकतरणधक पर्डादष्या यत्तितीच्या 1 द्ुपोयेदयेवेक्रिणोव्यस्ता यति 
श्थात्‌ पद्रत्रिधिना गतस्ते एष्या एष्यलत्णे च गता खाच्या। यदजा 
ग्रहा वङ्गो तदा पदान्तर अत्त्वायत्या भक्त फल दिनानि य्ाद्याणि) 
घडो सेन्मागेणदाटरनस्तदा फलदितेैति प्राग्यताऽथाधिकश्चेत्‌ तदा 
प्चादेष्या घाच्या 1 अय यहयोश्यालनमाह 1 यद्धयार्न्तर्जप्ताप्त- 
चे प्रतिपाद तस्यत्यनुमास्प गत्वारन्सरेण घा येगेन भक्ता स्वभ 
पृक्ताग्णाश्चालनक्रला भन्ति तत्षस्कार चायिमश्लोङरेन षय्याचाय ॥ 
अ्ेापपत्ति › तरेणाशिकेन वेषान्त प्त घाद्रत्याि 
चेागिन हता टित्याह्िमास्कतक्तयिधिना स्फुटा । गतष्वा गुतिप्तथा चा 
लनफलं च सष -सामन्रित्ति ॥५ ६४ 
शयानो चालपफरप्य धनथत्वमाह 1 
स्वफलग्डणं प्राक्‌. पञ्चाद्यतरी घनं वक्रिणि व्यस्तम्‌ । 
समलिप्न बुषसितेशोघ्रचन्दपातेषु च स्वफलम्‌ 1७॥ 
(यत्ता गत चाग स्फर, प्राणतप्रण पश्चादात)क्व्ययान शन 
भराति । चक्रिणि यदे घ खालन श्यस्त देय गतदागे धनमेष्यस्यम्‌ 
ब्दकाप्मित्यधे 1 रव पदा युता स््लपत हल्येः भत । एष यदि 
केनाप्य यदेष स्ट ब॒घशुक्रचन्द्रा यति कर्थन्ति तष्टा छंधश्शोतता सवदे 
द्रपानि च पदगतं स्वासनफल च्यम 1 
इननिपपत्ति 1 चालनश्चनणष्णातिशगवा 1 थस कया. छशानयन 














म्दयुन्यधिकारः । १९१ 





तच्छीप्रोच्चधगाद्रुवति 1 चन्द्रपात्तप्य च गतिर्दिनन्दिनी वरतततेऽतस्तेषु 
ज्ञानाय चालनं य॒त्तिकालेऽत्याव्ररयकभ । अन्येषां पातानां गतिस्व वपेश- 
सेनापि नापलच्यतेऽतस्तच्वालनं दु तिकाले शन्यमिवेति सं स्फुटम्‌॥ ७ ॥ 
इदानीं स्फटगत्तमाधनमादह । 
वुधसितपातेऽच्यस्तं मन्दफलखुपान्त्यशीध्रफलम्‌ । 
भ्रेषाणां स्फुटपातादिकतवे मध्यमायागात्‌ 1 = ॥ 
इधरुक्योेण्णितागतपाति मन्दसनमव्यस्त यथागतं घन देवम्‌ । 
तोपान्त्यगीध्रफलं व्यस्तरीध्रफलं च देय ! एवं तथोः पाति स्फुटो 
भतः \ ग्रोप्ाणां मगुसणनोनो पाते च केवलमुपरान्यणोध्रफले व्यम्त- 
शौध्रफलं देवम्‌ । एवं तेषां पाताः स्फुटा भवन्ति । तष्मातु स्क्टपाता- 
न्मध्यमायोगादि्चेप भति 1 अ्रैनदुक्त भवति । स्फुट षातादि वितपः 
साध्यस्तदा स्फुटपाति स्फुटं णदं सेव्य तम्मात्‌ सपाताद्र्यमराणषि- 
धिना शत साधनीयः । ठुधुकयोः शयनयना्ं च तच्ीप्रोचयेपये- 
चागते तात्कालिकं स्फुटशीघफलं संस्कार्यं गौप्रच्वे स्फटे किं तत- 
स्ताभ्यां तत्स्फ्‌टपातप्रददिताभ्यां शतानयनमिति 1 
पन्नापपत्तिः 1 "ये चाजपातभगणाः पठिता जभ" रित्यादि 
तथा “ पातेऽचछा सोघ्रफले विम" मित्यादि भास्करध्चिधिना स्फटा । तज 
भास्करस्य वासनाभाव्ये च निरीदणीयस्‌ ५४८४ 
अश्च गदित्तागत्तपातादेव शस्साघने विषमाद्‌ । 
भन्द्फलस्फुरखरिने विद्धेपे ममजीवरविजानाम्‌ । 
मन्दफलाग्यस्तरफुटशीघाद्धशुक्रयोारथवा ॥ & ॥ 
अवयवा मन्दफलस्फुटर्णाणने मन्दस्यष्टचन््रस्य तया अ्मज्नीव- 
सवनानां मन्दस्यव्टङजगुस्णनीनां गतागत पाशरद्धि धित्तेषः 
माध्यः । बुधरुकपे्च मन्दफलाव्यस्तत्फुटपीघ्रादाचागतमन्दफलसंस्छ. 
सरीघ्नोच्ाद्वपितागतपाताच्व यरः साध्यः । दति सं पुवैमदरितभमा 
स्फर्चनतः स्फुटम्‌ ॥ < ५. 
~~~ 


् स्थ 





दृदानीं युत्िकले ण्टशप्साधनमाह 1 
संमरिष्तस्छुटमध्यात्‌ स्वपातयुक्ताजूज्शुक्याः शीघात्‌ 1 
जीवा विद्धेपगुणा हताऽन्त्यकर्णेन विन्धे; ॥ १० ॥ 

समलिप्तस्पुटमध्याद्चतिगलिकमम्दस्यष्टात्‌ 1 शीधादाथागतमे- 
न्दफलसस्छतशीग्रोच्वातु । अन्त्यकन स्यिरीभतेने शीघरकरतेन 1 ओं 
स्पष्टे । 

परजापतिः । " मन्दस्यु टा देशतः स्वपातुक्ताटरुनल्ये व्याविः 
भास्कसविधिना स्फुटा ॥ ९० ॥ ५ 

दृदानीं यु्तिकाले यदयोदे चिले्ततन्तरग्यह्‌ ॥ 

अन्तरेमे दिशेर्विदह्‌ ^. = © 
न तुस्यान्यदिगेर्विेपयोग्रटान्तरकम्‌ । 
आयभदादिप्ववं समलिविश्येयुतिग्रहयेः ॥ ११॥ 
ठुल्यन्यदवशेवित्ेपेरन्तस्येगेा दतो तर ग्रहान्तरक भवति । 
एवमायेमटादिष्वा्ेभटादितन्तेए ममनिष्तक्पेयेदपेर्ृतिरुतिसाधन- 
त्ति 1 एव गजयुक्ता कटण्वपरते युतिपयभदास्तेपनीता सवाय. 
घमरता न 1 आचार्येसमता युति समसत तद्येमये खत्यत्ति 1 ९९ ॥ 

इदानीं कदचपरेतोया युत्िनं समोचीनाऽज दष्टान्तमाह 1 

चिघ्रास्वापतिषदुदये यथाऽन्यधाऽस्ने तथाः युन श्रयो । 

न भवति दग्गलितैक्यं यथा तदैवयं तदु्िरतः ॥१९॥ 
पथा द्योपंहपास्ये उदयलने न्यनाधिक्े श्रि तपेरस्ते अप्स. 

समने अन्यधाऽयोदयिक्नयने भवत पन्त तयोरे दपु तिशवभार्वाषटिि- 
रषि 1 चिन्नायाः कान्ति यह स्यान्‌ सदेश स्वान्या म तथापि सिः 
पतिदिन षड्शोत्यङकुलमरि खाजमितवयामार्धयि शद्रुः समपितीया युत्ति 
भंखतति । शत्र ण्याः ऋन्तिदततीयस्यानते्यऽपि एुतिभकति सा 
च शदम्बितोययुतिनो पिते कले । अत ऋर्ेभदाविमतेन परेयुः 


ख्रातोयाया न दुम्नणितेक्य मदत्ति । अदा यचा तदेष्य शदारदयो- 
9 भग 








1 ११७ 


------------~-~---~ ----~-~-----------~- 


रेक्यं युतिदरेणितेश्या तथा तटुक्तिप्तदुति प्रधन क्तरचिता । जिना- 
स्वात्वोयुत्यं मदा टिगुमोमांसा विलोश्या ॥ १२ ६ 

रदानां मम्परोतोययुतिमाद 
प्रदेयः स्वे(दयलरे समलिप्तिकयेस्तिदस्तलग्रे च 1 
उदयैः स्वोद्यलग्रे सषदुय्रदस्वास्तंलमसमे ॥ ९३ ॥. 
कूत्वैवं दिनधटिका ग्रहयेएः स्वोाद्यविलम्रयारूनम्‌ 1 
ऊनं चास्तविलस्रादेप्या त्वपिक्े युतिरतीता ॥ १४१ 
ऋणसूनं धनमधिकं स्वोद्यलग्नात्‌ स्वमस्तलस्रं चेत्‌ । 
मन्तास्त्दन्तरकलाः प्रथक्‌ एरक स्वदिननाडीभिः ॥१५॥ 
क्एयेावोा धनया्कवाऽन्तरेण यत्या घनणुंयामक्ताः 1 
अन्तरलिषाः स्वेदथविलमयालेज्धवटिकाभिः ॥ १६ ॥ 
उद्यास्तविल्नान्तरकला गुणाः स्वदिनिनाडिकानक्ताः । 
लन्घकलाधिकमूनं स्वास्तविलन्रादुदयलस्रम्‌ ॥ २७ ॥ 
यद्यपिकमूनमेवं समल्तिती स्वेदयाुतै, ग्रहयेाः 
रात्रिविलघ्नाद्‌ नावधिः पड्गृटयुतादृटर्यैौ ॥ १८॥ 

एकस्मिन वदेन्कगरोते यदा युतिज्ञात्ता तदा तात्कालिक पदै 
अमरलिप्ततरा भवतः श्ान्तिदन्ते स्या्ैक्वात्‌ ! अय तैयेः समलिम्तिक- 
ये्य॑दयोरदयास्ताधिकार्सचधिना तदा स्थेषदयलम्ते तदस्तकने च 
काये ! तते उदयैः स्वदेथराश्युदयैः स्वादयलग्ने सपट्दस्वास्तविस- 
प्नसमे क्त्याऽयेत्‌ स्वादयैः स्वोदयलग्नस्य भेपयकालं सप्डभपदास्त- 
लमनम्य भुक्तकाते मध्येटयाश्वेकोहलनैवं यदयादिनघटिकाः स्वप्वदिन- 
भानधटिकाः माष्याः । यदि हुये यंदयेरुदयलग्नयामेे यदूनं तदन्यप्रद- 
प्यास्तलानात्‌ सपड्भादप्यने तद युत्तरेष्या वाच्या । देदुमषुदण्लम्नम- 
न्यश्रहास्तलानाह्‌ सवडुभाद धिकं तदा युततिर्तोता गता वाच्या 1 

एते गतागते समागमं पर्क्य समग्रातोययुतिज्ञानारं संस्ा- 
राच्च धन्यत्वम्‌ १ खयमने धनमधिकमिति । यदि स्वमस्तलग्नं स्- 

































् 


यहयुत्यधिक्रारः । ९९९६ 





भविष्यति यतेाऽन्ययडः प्रचपरमङ्गदष्याद वेत्ास्तप्रेयत्यतस्तदा युतनिरे- 


,्याऽन्यचा गर्ते यक्तितः सिध्यति 1 


उदयलनं य हञिम्बेगदयेऽस्तलम्ने सुपडुभं लम्न च यष्टास्तकादे- 
ऊति यद्टदिनमरानपरिक्राम् उदयलानस्य चलनट्ुदयलग्नप्रपडभाप्तलम्ना- 
न्तेर्षमश्र । तदन्तरं यथाऽस्य भवति तथा सपड्मास्तलानस्य न्यनाधि- 
कत्वे कर्य 1 अयत्‌ सप्ड़मास्ताद यलग्नयोरेकस्मा दन्यस्य विशेधनेन 
यत्राल्यावगोपस्तस्यैवान्यष्य न्य॒नत्वमिति युितः सिम । यथा यावि 
सयहभास्तलाने हुलान्तम्‌ = 9 ! उददयलग्नमर ~ २ इणान्तम्न । तदा 
७-२=५।२-७=9। अत उदयलनप्रनन सपड्भमस्तलम्नं चाधिक- 
मिति तय्‌ । णवं यच्च सयड्भात्तलमनष् = ९ । उदयनम्‌ = २ 1 तत्न 
९-२=९१1 २-९९१ अन्नेन सडुभास्तलमनपनं जेय 1 अथ 
्हदिनमानघदिकाभियेदि तदुदवलग्नप्य गतिरदयसयडइभास्तलग्नान्त- 
रसम्रं तद्ेकया चस्या किम्‌ 1 उातिकरूपयेगिनैकघटिकाया स्वस्वेादयल- 
भ्तगत्ति; 1 यदि उद यलग्नगत्योरन्तत्ोरा घटिक तदा स्त्रो ग्लग्नये- 
न्तरेण क्षि न्धाः समप्रातीययृतिक्राले गता प्ष्या वा घटिकास्ताभि- 
युंतिकाले स्वदयलभ्न्य यावच्चलनं तत्संस्कर्णि समगरोतोयै समलि- 
पतिक यदे भवत णव ! एवमुदयलनत्य समानवेगेन चलनमद्क्षत्या- 
जुपाततेन युतिरालः स्यक्ताऽयनाचज्टुक्कुमेणिः प्रतिच्ौ वलच्तप्याद्ुटयल- 
प्नगतेरसमानवेवत्वाद्रिति स्फटं तिदुन्तवि्धिः । विज्ातीययेशदयल- 
भ्नगत्येरन्तरं तद्यापस्समं भव्रतीति घनणेश्नासना सवा स्फटा 1 भास्क- 
रेष दयेरषभतरे युतियनीता सा च ^चिनाम्धातिष › दिति प्रतिपाद 
यताऽपचर्चिण नादीकटता । यते नहि चित्रासवात्योघ्मतीयस्याङ्च- 
मस्ति । श्तेस्तयेशगरोतोययुततेरयम्भव एव । शाजातिष्टलानाद्रुनः सप- 
इमेष्टलगनाद्या ऽधिकः म ॒तित्िजनापरिमततत्वाद्‌ दुरा भवतति । एवं 
अरस्य स्वल्पे परे क्रान्तिषत्तोपष्यानापसन्र एटेदयलग्नेऽन्यथा स्वेष्टल- 
ग्नाद्यस्या दरयलम्नमल्यमम्तलम्न चाधिकं स एक दृश्य दति `युक्तियुतं 
य्त्रिति 0 १३९८ ¢ 





१२० बाह्छस्फटसिद्ान्तस्य 


मेदयगलम्बनन्नानाेमाह ? 


एवं मातरैक्याधीदधिके मध्यान्तरे युतिर््हयोः । 
स्थित्यधंचिमरद॑दते हीने ताराग्ररोडयुती ॥ १९ ॥ 
लम्यनमरकंग्रहृणवदसक्रत्‌ स्वावनतिलिधिकास्पष्ठौ । 
तात्कालिकपिदती तदन्तरैक्यं समान्यदिगोः॥ २०॥ 
चिन्तेपो मध्यान्तरमृष्वस्यच्छादके ग्रहोऽघःस्यः । 
भविक्याधादधिके नातिस्पष्टा स्ृुटोक्तिरतः ॥ २१ ॥ 
एवे मध्यान्ते यणाः केन्रान्तर मानेस्वाघादधिके पद्यार्ोनि- 
ज्ञेया । मात्ैग्याधीटुीने मध्यान्तं च कदम्बप्रोतोययुतिकालमे गभीय- 
दयेगन्त्‌ मक्त्य सूपेयहरत स्वित्यधेविमदेदले साष्ये । एव तएव 
दाडुयुति। ताणसूपा ये यदे प्रोमादस्तस्येदनेदचध्य च था युतिस्ल- 
स्यामपि लिया भवतोति प्रसिदटुम्‌ 7 ५ 
छदप्वमेातोययुतिक्राले प्ंयदणवट भक्टल्लप्वन प्रसाध्य । द 
ये; स्वा्नतिल्िप्तिकाभिः स्यष्टा तात्कालिजै छितेवै च कत्वा तोः 
सरमान्यदि शोारम्तरेक्य स्पष्टा वित्तेप एष मध्यान्तर केनद्रान्तर फर्य ) 
शरराध्वे्यस्य यदस्या स्या यदद्धादकः कल्प्यः 1 एष रे गहशवतत सवै 
प्रक स्फुटस्यिन्य्विभदेदले स्मे । इदानें परपे्ाधितपतमगेतीय 
युति गेषम्‌ मानेक्याधादांघङ इति । बेन्द्रान्तरं मासेन्यापराद- 
धिके पवेसाधता समत्रोतोया युतिनेतिष्यद्टा मदति अधात्‌ शला 
भषति । अतः स्फुटोक्तिः स्फुटयुतिप्राधनस्योक्तिषचिता । † 
ऋजापर्पाततिः १ “ातर्वाधाटद वरविधरे{ल्य भद्ेदयोग" 
इत्यादिभास्कपेक्तेन स्फटा ५ १९-२१ ॥ 

























अध स्फटयुलिसाधनमाह 1 
ऊनदिनेादित्तयणितादधिकदिनाद्‌ नदिनहताष्म्म्‌ 1 
अधिकं प्रागयुतिरूनं यथभिकदिनिादितात्‌ पात्‌ ॥ २२॥ 
अन्तरमायेः मूयोऽन्यदिष्टपटिकाफलेनयुतये ओ । 































ल 1 १२१ 











पाक्‌ प्रथादाऽन्तरयेस्तदन्तरेषेादूताद्ायात्‌ ॥ ९३ ॥ 
युत्याऽग्ययेष्टवटिका- 
शुणितावत्‌ फलनाडिका यथाऽऽव्यवरशात्‌ 1 
भाक्‌ समलिप्तिककालात्‌ 

पञ्ाद्वा ग्रदयुतिभवति ॥ २४ ॥ 

यस्मित्‌ काले कदस्वप्रोतीद समलिःप्तक्ग यडा जाती तस्मिन्‌ 
कालि स्वदेशादयैसग्न साध्यम्‌ 1 भगाल परिधाम्य ति पदै प्राकुठिति- 
जस्ये कत्वा तथोरदयलमने च साप्य ततस्तात्काल्लिफलग्न -यहादयल 
ग्नान्तरे लम्माह्‌ कालसाधनवदुवहदिनगता घटिकाः साध्याः । ता 
एवेहाचार्यक्ता दिनेादिता घटिका जेयाः 1 टनमानटिकाश्च हगे- 
सेये; परवेमानीता ए ! अथ यस्याल्पदिनपरमाण तस्य गता घटिका 
उनदिनेद्धिता घटिकाः 1 यप्य.धिक्‌ दिनप्रमाण तस्य गता ग्रधिकदिने- 
दिताः । श्रन्पद्धिनपमायष्रुनदिनमधिकदिमेपरमाणमधिकदिनमित्याचाये- 
स्य सद्भैतपतेनायमयेः । ब्रधिकदिनाद्रुनदिनेरदितगुणितादरूनदिनहताच्य- 
ल्ल्य तदादधिरुदिनेद्धितादाधक तदा युतिः प्रागजाता गरतित्ययैः 1 
यक्छरन तदा युतिः पश्वादभविप्यतीति वेदितव्यम्‌ } लब्यघटिकाऽधिक- 
दिनेःदिततयटिकान्तमादासञ् भेवति । दष्टवटि्ाफलेानपुतयेेपोयेदः 
येिवमन्यटयैटन्यसन्नमानेयम्‌ 1 एतदुक्तं भवत्ति । गतयुततै गत्ता एष्ययुता- 
वेष्या द्रष्टघटिका कल्याप्ताभिस्ते यद प्रचाल्य तवेद यलग्नादिना 
तयेगेततघटिका श्रानौय 'कनदिनेदित्गुखि्ादित्यादिना पुनर्न्तर घाध्य 
तदन्यसज्न ज्ञेयम्‌ । यद्यन्तरटुयेनापि प्रागुगत्ता वा पःचादेष्या युत्तिस्तदा 
दृष्टघदटिक्षागुितादावपात्‌ तदन्तरेणद्यान्ययोरन्तरेणा ह्रतात्‌ एल ना- 
हिका आ्दावशात्‌ समलिद्धिकत्ाल,द्मता चेष्या भषन्ति ! अन्यया शफेन 
यतर परेवैष्या युतिस्तदाऽऽदगन्वयेयुत्वा तास्‌ फलनाडिजा कया; { 

अदापपक्ति । त्ेिकेन यद्ानदिनमानेनोनदिनादिता चटिका 
स्सदाऽधिजदिनमानेन क युतिकाेऽपधिकदिमेदित्तघटिका भवन्ति ! 
श्वम नाचारेण यहयेदिनमानगतघटिश्ामध्ये तुल्या निष्य्होक्ता 





= 
ब्रालस्यु टसिद्न्तस्य 

स्वल्पान्तेप्तः 1 यदि लब्यघटिका श्रधिकदिनगतघटिरूतेऽ धका तडा 
युत्तिेताःन्य्चै्रेति स्फटा ! द्रदोरन्तप्मादाष कल्पित । इष्ट 
घटिक्ाभिेहे प्रदाल्य॒पुनरन्तरमन्पमन्न त्वाईनुपात्तः 1 पदयास- 
न्यान्तप्तुस्येनापचयेनेष्टघटिक्ाप्तदाऽममापचयेन कि फसनादि- 
कामिपदाालातत प्राक्‌ पर्वा इन्तरस्याऽव्छपमापचयादभाषोऽतस्तन्न 
युतिसिति यद्मत्तिशप्यत्े्विलवय्या दसत्‌ कमे समाचित तत स्वल्पान्त 
पदाचदस्यक्तमिति । विज्ञातीययोण दान्ते बीजङ्गियया तये 
युतिरत्य्ते तया तदा भक्तात्‌ फल पाद्यमित्यादि स्फुट बीखमिदा 
मिति स्र~र४्॥ 

दानीं कडा युतिभेषतोत्यार । 
स्वदिनिघटिकाविभक्तस्तडूदितपरदिवसनादिक्राधातः 
तुर्यः परोदिताभिर्षटिकाभि्दि युपिग्रहदयोः ॥ २५ ॥ 
त्ुदि्पप्दिवमनाहिकाधात स्खदिनघटि्ाविभक्तो थद पते 
दवित्ाभि्टिकाभिस्तुल्यस्तदा तयेपदयोयुंतिेवतीति वेदितव्यम्‌ । श्च 
लङुकत भवति । एकष्य गता घटिक: परस्य द्िनमानघटिक्ाभिगु णो एकस्य 
द्विनपरानिन हता एतततुल्या वदि परत्य गतचटिका स्युस्तदा तते परम्राः 
कम्बदतीया युतिशराचयेति पषेमाितयुतिक्वालत स्फुटम्‌ ॥ २५ ॥ 
ददानोमुसदहाप्माद 
चिद्धेपमानसमकलदिनियदिकास्वोद्पास्तलग्नाथैः । 
षद्विंशत्यायाणां नवमे भ्रहमेलनाध्यायः ॥ २६ ॥ 
इति ओत्राष्मस्फुःटसिद्धान्ते ग्रहुयुत्यधिकारो नवमः ॥६॥ 


ल सालका यि \ ५ 
ममरूला सम्रलष्ता यद्य 1 येष स्यष्टाय्स्‌ 1 
मुपवनपननुनिगेदते यस्ति" शरो ्युनेह ज्िष्य कते । 
हृदि त विनिधाय तलङेऽय रचितः येगे सुधारक ५ 

क्ति श्रहणजुरस तसु पाकद्विवेदिशिर्मचते आनु ट सिन्त. 

मुनलिलेके य्युश्यधिकःते नश्म ५९५ 








थ मयहयुत्ययिक्ारः ! 


सजाद्रा भध्रवानार 1 
ऋष्टनचैमेषे गवि रदलिकनोनै्यैणस्वरैर्भिधुने । 
ककटके गुणयेडशधतिभिः सिंहे नवचरिघमैः ॥ १॥ 
कन्यायां पथ्वनसैस्तुजिनि दयतिधुत्तिभिरलिनि सेयुकलैः। 
दिषतुदशातिधत्तिभि्धनुषि शशाद्धमलनखतच्वैः ॥ २ ॥ 
मकरेऽष्टनसैः कम्मे नखपद्विंैमवे खनितिंशैः । 

भगन्विन्यादीनां श्रुवकारीयागतारास्यैः ॥३॥ 

श्ररिन्यादीना येगतापस्यततैर्ैवकानैषे्यमाणघिधिना यदेण 
मद यगः साध्यः! कैः 1 मेकेऽष्टनवै, । अरथोददिनन्या मेपस्याष्टाशाः। 
भरफ्या विशत्य्रा धुवकरास्तेः । उपे रदलिष्तपस्तैरेधाष्टनवेसयैः । 
छत्तिकापा दपस्पाष्टाशा द्ाज्िशन्कलेाना, । रोहिण्या ठृपस्य धिरत्यशा 
हवानिशत्कलेानापस्ते, ) भिधुने गुण्वतः 1 एणशोपरेप्य मिथुनस्य अये. 
णः 1 श्रद्रोपा मिघुनस्य पप्ताशास्तै । ककेटके गुणवेा शतिि. । 
पुनषेतेा, फरिणस्त्पेाऽ्ाः 1 पुष्यस्य ककिणः चोहरा; 1 अरपलेएायाः 
कक्रिणाऽष्टादशाशस्तेः । सिदे नवन्िघतेः } मघाया. सिस्य नवाणः । 
पर्रेफलगुन्याः सिदप्य सप्तविशत्य शास्ते ! कन्याया पज्चनद्चैः । उत्तर. 

र 

फलान्याः कन्यायाः पञ्चाशाः । दस्तम्य कन्याया विवत्यशस्तैः । 
सुलिनि व्यात्ि्टतिभिः 1 चित्ऋयास्तुलाषास्त्येऽ णाः । स्वातिस्तृलाया 
एकानधियत्यशास्ते ' श्रलिनि सेपुरलेदवतुदेणातिधत्िभिः । विशा. 
खानुतधाच्चेष्ठाना क्रमेण दरविकस्य पन्चकलाघ्दिता द्वि शङोनविशति 
भावास्तेः ! धनुवि शयगद्ूमतुनषतत्तैः । तरलपवोपाठेत्तरापाठामि लिता 
कमेण धनुष एक-चतुदेण -विशति-पञज्वधिसत्तिभागा धस्तैः । मकर 
ऽष्टनखेः 1 शघाधनिष्ठयोः क्रमेण मकररस्याष्ट-विशतिभागा ध्रघास्तेः 


कम्म नखपदैः ! शततास्कायु्मदद्रयदयोः क्रमेण शम्यप्य विगराति- 
न~ ~ ---- 








= स्छस्फटसिदान्तश्य 


धद्धियभागां धुषास्तेः \ भये मुनिन उत्तराद्रप्दतवत्योः क्रमे 
मौनस्य सप्त-निणाणास्तेरिति ? णत एवर्गाखिन्यादीना दुधा भास्क 
रेापि स्वभरदयुत्वधिकारे पठिताः । धृवारवेते स्यादः । 

ष्म |. (ते | म्र ग्रा.) पु" | पु. | ण्ले.' मः | प" | उ, | द" [चि 
०।०|१९।९।२६(२ ३।३|४।४|१५।५|ष 
८।९०| ९ |१९|३|9 १६।१८ | ₹ | ₹०। ४ |२०। ३ 
9 ०4२८।३८।95 9 [1 [1 9 1, छ © 1. 





॥ 


© ५४ 


स्वा. अर च्यै-प्र प्‌ |उ श्र )शर ] घ | श] प" र 
& | & (© |७।६( ८ द श्‌ ६५५ 
१९ | २ |१४।९९ | १ | १४ |२० २५), ८ [२० | ० [२६ | 9 ¦ ० 

| ० 9।0 ०।०|० 


0 ५,५।१५।०।०|० 0 
दानीं भवदयुतेगेतागतमाद । 
धरुवकादृनः पञ्चाद्षिकः प्राग्दकितेऽन्यथा घोगः। 
अन्यद्‌ प्रहमेलकवदूधुवकक्रान्तेभविर्तेषा; ॥ ५ ॥ 
दो भधूषकादटूनस्सदा येग. पर्चादुविष्यति 1 ्रथिकस्तदा 
योगः प्राणत । पे बकरे सति येगिगन्बधा वाच 1 अधेष्धुने 
पश्चादिक्रे गत इति वेदितव्य 1 अन्दर यति यददमेल ज्चवश््ेपमू । 
अथ भधरुवककरान्तेरादुविेपा वल्यमाया रते ४४१ 
अद नततचाणा चराशानार्‌ 
सोम्या दशारकेदिषया' पार्याः शरद्शभवा रसा; सैम्याः। 
सं सप्त द्किणाः खं सौम्याः सूरयत्रयोदशकाः ॥ ५॥ 
द्दिषता भवयमलाः सन्रिंशद्ुद्गंशका याम्याः | 
पअध्य्पञ्चिचतुष्काधनवेमसत्यंशाविषयशराः ) ६॥ 
सभ्या दषधिका षष्टिश्निंरत्‌ पटु्निशदितिरलिपराः 
रष्टादरात्तरा जिनषड्‌विंशत्यस्बरार्यंश्चाः ॥ ७ ॥ 
भ्राजेसयागतारा विष्धेपांरीः कलाच्निधनदहीनैः { 
आग्नेयस्य कलानामिकानच्रिरता हीतः ॥ ८॥ 











= 1 ॥,. 


पष्द्शकलादीनैधित्रायः सवभिर्वि्ाखायाः। 
षघरुसकत्या सैच्रस्यन्द्रस्य त्रिंशता रीमैः ॥ & ॥ 
अण्विन्यादिसिगताराामेदे ययादिन्ाः शया पेयाः! दश 
दष्दश् पञ्य भागा उत्तः पञ्च-दश-एकाटश भाया याम्या । पडुभागा 
उत्तः । शरन्यम॒ । सम्तभागा दत्तिणाः। एन्य । दाद~न्येादय भगाः 
सैषम्याः। एतादश -यप्रल दय भागा दविणा, । सप्तन्निशदरागाः तीभ्याः ) 
श्रध्यप्र साचकमागः ९० ३०८ ॥ प्रधनम्‌ साधाष्टमागाः ९० 1 
३०८ ॥ सत्या विषयाः पञ्च भागाः । १० 1 २०. ॥ चाः पञ्दभागा 
याप्याः द्िक्रा प्रटिद्धिषद्िभागाः, ज्रिशद्रीगाः, पटत्रिशदागा उत्तः । 
द्रत दिणा श्रष्टादशलिष्ाः एरक्लाः । चतुरि शति-प्डुतिशतिशून्य, 
भागा उत्तपः 1 ए्ालेशप्य रोदिण्या योगता षिते पृतीदितश्पैः 
करि विशिष्टैः कनारिघनरीतरे, सप्तषिरतिकलःपहितैस्विष्ठति । प्राने. 
यस्य एत्तिकायास्व योगता पू्ाक्तरारैरेकोननि गत्कलादीमैरचिज्नायाः 
पथ्चदशकलारीनेविग्ाग्वायाः सप्तमिः कलामिर्हनिरत्रस्यानतुरधायाः 
कराना पट्सप्तन्या भातनैसेन पोदग्रलाधिक्रेन दीनैरेनद्रस्य ष्येष्ठाणः 
कलान्निरासा रीनेय॑पतमारा तिष्ठति । श्रवात्‌ पुत्रीदतश्पाशाः पटित- 
कलानास्तदा तेपा नत्तचाणा यथोदितदिक्का वास्तवथरभागा घेदितष्या 
कृत्ति । 







जचन्राणा शताश्वैते 1 
भ्र (भ. [छ [रो [षच | पु. [पु नेम | ष्‌] उ | ह चि 
१०।१२।४ |४ |१०।१९]६ ०७० |१२।१३।५१।१ 
ॐ. | उ | ३१३३“ | 2 | द | उ" 2" | द. | उ । उ, |उ, | द" | ४५ 


ड.द द 
ष्वा. चिअ" व्ये प्र.[ए्‌. |उ |अ. | द्र | घ. | श. |पृ.]द. 
2३७ १।९।३।८|१५} ५ 1६२३०३६० [२४ र्द{9 
उ | ३ | ४४ | २० ।३० ९० | द | उ | उ | ड |१८ ड । उ 


द |दढ |दढ | दढ द (4 


_____--------~~ 


त्रा्टस्फटतिटान्तप्य 































आस्क छत्तिक्राया रोहिप्याशर्च ४ । ० ॥ हिथास्रायाः 
१८ । २०८१ दअनुपधायाः १०। 84 । शततार्कावाः ००1 २० शति भिजाः 
पटित्ताः ॥ अन्येषां चाचाधक्तसमा एवात सधोधिञिचिन्त्यप्‌ ॥ ५७ 
श्टनों विरेषमाइ 1 
छादयति येागतारां सानापौीनापिकाद्धविेपात । 
स्फ़ुटवि्तेषा यस्पाधिकेानका जवति समदिकस्थः ॥ १०॥ 
रि्तेपाचद्तरयतत्‌ किविश्टात्‌ मानाद्ानाचि कादम्ब 
माना्धनानाद्ताच्च यस्य यभ्य-स्फटवितिपो धरषरमोतोयः धारः क्रमणा 
पिक्गोनेः भर्वात स समदिकृस्येा यदा येागत्तस छादयति + 
अ्नायपसिः । कस्प्यते यद्दण् नत्तच्राप्टन्केः नद्जशतद. 
ल्यस्तदा येपन्तरेण केनद्रान्तप्म्‌ नश-पश्चद्ट य हविम्बमानाधादल्य 
"| तदा यहा सेतापं छादयति ॥ मतस्तदा य-प्थ ८ धिम 
५. जथ विमा ८ प्रया । एषं यदा नवच्रशरदिष्केा यरशरो$धिक- 


= ~ ए 
स्तदा मेदयाते मथ -नण^-र ~ यण ^ नथ + पि । अत अचा 


यक्त स्पष्टपुपपदते ॥ ९० ॥ 
इृद्धानों सादिणीगटभेदम्द । 
चिच्धेपांशदितपादधिका दृषनस्य सप्दृश्पभागे । 
यस्य ग्रहस्य याम्या भिनत्ति शकटं स रोटिख्याः ॥ ११ 
स्पष्टाचम््‌ 1 
अचापप्रत्तः । रोददिणीश्कटप्य धु्भागा पस्य सप्तदशा छाः 
याम्यः शस्ववोशद यिकः 1 अता ष्य ताद्रखि स्यतेः शकटे प्रघ 
इतिस्यु 
-वचाधिकपदेन रोहयो प्पयन्तरेव रद्धतेऽन्यथा रोद्िषोयगः 
ह्ाराताऽपि यक्षस्य यद्सिम्बे छकटभेदाभावस्तेनांशद पाचिका रोदि 
ोशरता स्पा याम्पः शता पष्य शष रा दिणोशकटं भिनति ५९९५ 









ष 3 


भवददयुस्यथिकारः 1 १२४ 




























~ भदे विश्रेदमाड 1 

विददेपान्ते सैम्पे तृलीयतारां भिनत्ति पिड्यस्य । 
भिनत्ति दुष्यं पैप्णं बारुखम वि चितः ॥ १२॥ 
गन्द सैममये चिखेपान्ते सैन्यशरप्य परमे पियभ्य मघायास्तृती- 
यतां भिनत्ति ! एषम्रधििप्तः शरसंदित इन्दुः पुष्यं चेष्ं रेवतीं धारणं 
शततास्कां च भिनत्ति) + 

अन्रोपपरत्तिः । मघादरतोयतापयाः शर उत्तरश्चन्द्रपरमशर्समे 
धव पैप्ताः ४ या < दं । अतस्तत्र यद्षिम्ये भेदयेपोष मवत्वेवान 
कि चित्रण! रेोापपत्तिरणत्रपूषेपुक्तवा स्फटा यत्या पघायेगरतारया 
षटवा. परन्यशरभागाप्व पठितास्तां चावििप्त एवेनदुरभिनत्ति ॥ ९२ ॥ 
गदानां भादिदरव्कमेनयने फास्णमाद । 

छरत्वाऽपि दष्टिकर्म खीपेणायभटविष्एुचन्द्र क्तम्‌ । 
.भतिदिनजुदपेऽस्ते वा न भवति टग्गणितयेरैक्यम्‌ ॥ १२॥ 
मखुनिम्टरगव्पाधानां यतस्तते दृष्टिकमे वद्यामि । 
हगणितसमं देयं शिष्याय चिरोपितायेद्‌म्‌ ॥ १४॥ 
श्रीचेणायेभटविष्णुचन्रोक्तं छष्टिकमे फएत्वाऽपि प्रतिदिनं भुनि- 
भृगघ्याधानां नच्तनागस्त्यलुब्धक्रानामुदयेऽन्ते बा यते दगितयोरकषयं 
न भवति ततस्तस्मात्‌ कारयादृदुग्यदातसमं दृष्टिकमे चल्यामि । ददं 
दुलभ व्यमणं दक्कमे चित्तेयिताय भक्ताय पिष्याय देयं नान्येभ्य 
द्मि ॥ १३-९४॥ 

इदानीं भपरनिव्याधात्तजदरककमचं स्फटान्तिज्यामार । 
क्रान्तिज्या तस्कान्तिरवि्तेपक्रान्तिचापभागानाभ्‌ । 
संयेमान्तरजोवा स्वक्रान्तिज्यैकभिन्नदिशाम्‌ ॥ १५॥ 
नचनुनिव्याधतकेभ्य। धुवल्या जिनव्यागुणा जिज्याभरति घि. 
धिना करान्तिल्या साध्या सा ततान्तिरच्यते ! तत एकमिवदिशां धि- 
चेपक्रान्तिचापभागानां सयोगान्तग्जीदया स्वक्रान्तित्या स्फुटा भति । 














स ब्रादरस्फ्ट सहरुन्त स्य 


जननापपत्तिः । आचर्येण शुखरतोया शवाः श्राशाश्च पठिताः + 
अति धुषरान्तिमे ठु [त नखदध्यान-ना्ोमष्डलान्तरं फास्तच पृष 
मेतीयशरपरस्करिण नादोनग्डलावचवतधिम्बाव्रधि धवरोतिऽशाः स्पष्टा 
न्त्यं शा भवन्तीति नालं युक्तयास्ुटम्‌ 1 संस्कारवासना चातिसुगतरा ५९५४ 

इदानीं विशेपमाह 1 1 
एवं -भसुनिधुवयेगरेहतर्कान्त्या च रव्धिकमादयम्‌ 1 
क्रुत्वा ग्रे षनिवत्‌ तस्मात्‌ स्वन्तान्तिजीवा ष्व॥ १६१ 
षषे भमुनिधुकधेषः पेधकारेण स्पष्टकलान्तिल्यानयन क्षायम्‌ 1 
मचज्धेषा वेेनाऽइयनधृह्मेसस्ता एव चटिताः । अति पटतत्त्रान्त्या 
च पे दाद दृष्टिकमेयन ृक्कमे सन्नातोयत्वात्‌ दत्वा सस्मादायन- 
शङ घस्कताद्भदाद्‌भ मुनिषह्‌ स्वकान्ति्ीद्ा यदस्पष्टक्ान्तिज्या च 
साभ्या । ५ 

ऋद्ापपत्तिः । शाद््दिण यकरूदम्बतरोतोयः चर एव स्वल्पान्त-. 
शदधुवप्रोियः कर्पते णडणपणामन्पत्यात्‌ १ तत ्ायनदृङ्कमे- 
सस्छतपदकान्तिशप्चस्कातेणं नसजवतु स्फुटकान्तिज्यास्पधन क्ृतप्‌ | 
भास्कसचायेण च नृचन्यायसादयनव्रलनच्याकषति ्रदधत्यादित्रिधिना 
धषपरतोयः स्फुटशपः कान्तिसस्वतस्यष्य, साध्तिः ! सच स्यानी 
धोया तवा धतमसवाोय जायन्त न्‌ भष 
तोति भास्कप्ापधितः स्फटशरः स्युजाऽतः कमलाकरे भाष्करगप्ला, 
चनस्य यत्‌ खण्डनं कत तत समो नरेव । 'व्रसगुप्तपद भिः स्वल्पान्त 
शल्याय शतः स्फटः इृन्याद्धिना भास्करेण स्वृद्मेतासनाया जालाध्याये 
द्याचायेषह्त भमित दत्त सच स्युट सिद्ान्तसिाष्‌ ॥ प 

इदानीम यने दुङ्खमाह । 

[्िज्यासासुभिसदयैषातादिं 



































ता ्रदेगसननिमकान्त्यः ॥ ~ 
ऋपघनमेकान्यदिास्वयो प्रदे न भसुनिध्रुवके ॥ २७ ॥ 
सअविभण्डान्तेः सिम प्रदकान्तज्यायाश्व वधात्‌ 






श्वद्चदस्य 




















1 १२९ 


ज्िज्यया याऽप्ता तिस्ुभिरुवयैनिरटर गुदयेयेपः [सवयम उल्ल 
कारसनिभकरान्त्यचेकान्यदिओेयेदे खणो चनं कायाः । ए्वमायन दुष्कमे 
् व नपस देयम 
अहे देयम्‌ । भपुनिधुवक्रे वेधनव दत्तायनदृह्ुमापलब्धन देयमित्ययान्ना- 
प्ते1 
अापपत्िः । उदयास्ताधिकारे स्रिभदक्ान्तिन्यामायनं सनं 
तरिव्यासमां दन्य त्तचकालमितानायनवृद्कमो मूर प्रकस्प्यायनं दकम 
सघतम्‌ 1 इृदायनदृङ्केपसुभ्यः चकलानयनं श्यचोदयामुभिरष्टाद- 
शशततेजकलास्तद$ऽयनदुङ्कमो सुभि क मित्यतुपातेन भत्मपानेतपठ 1 
तच्च रायन घलनमस्फुटेषुणा संगुं दगुणमालित दत'{मत्यादि- 
श्त च> ९८०० द्र न्प प्राज्या > श्र > १८०० स्व 
छुश्निड त्रि श्निड स्पा 





भास्करविध्िना 
न्तपदित्युपपद्यते । नचताणा धयः छतायनदृह्ुमेकाः 1 अतस्तत्र पुनरा- 
यनटृ्कमेसस्कारो रुचितः 1 अन्न चतुरदाचार्धेण स्निभगद्ान्तिः सचि- 
भवात्कमच्याघयेन या क्रान्ति'रति व्मख्णाला तदथं ्सगुप्तकटतिरन 
सुन्दरी सान्या तदनुगैविचायते'-दृत्यादि भास्करेण लिवितपिति 1 
चतुदाचायैवा्य च (दयु टविेपसनिराययु तकमकान्त्योयिष 
ात्तस्तस्मात्‌" ॥ १७ ॥ 
इदानीं चन्द्रादीना रे मदति सति श्॒त्ममत्तजे दुका । 
तर्स्वक्रान्तिज्याभ्यां चन्द्रादीनां एथक्‌ चरपराए्पन्‌ | 
कूस्वाऽकवत्‌ तद्न्तरसंयागै तुल्यभिन्नदि्ाः ॥ १२ ॥ 
तत्मारैर्चिरपे साम्ये दीने ग्रदोऽधिको याम्ये! 
उदये भधुवका वागस्त्यधरुवकाऽधवा लग्नम्‌ ॥ १६ ॥ 
उदये ग्रहभुनीनामस्तमये पड्गृदाधिकात्‌ सैम्ये 1 
अधिका याम्ये दीनः चड्रारियुताऽस्तमयलम्रम्‌ ॥ २०॥ 
चन्द्राटीना खन्द्रन्तजादोनःा शरे मदति 
स्थानीयघिभ्यीयश्षान्तिज्याभ्ण एयङ्‌ एथगरेघच्दरपाणात्‌ चणम्‌ त्वा 
तयोप्ुल्यमिविर तवपुमानयेयेधाकरममन्तरघयागि काया । ` एव- 
= 


































ब्रास्फटसिदुान्तस्य 


॥ मत्त्द्रङ्कमेपवे भवन्ति । सेगम्ये ठित्ेपे विर्सुभिषद रोनि याम्ये शरे 
1 चाधिक्ाऽयैत्‌ सैम्ये शरे एतायनदुक्कर्मगरदाद्ि परीत याम्ये शरं चानु 
लभ विप्मुभियेल्लमन स्वदते तदुदये य्दधिम्कोदये लनं भवेत्‌ । एवं 
। मधुका यवाऽगस्त्यधुवक्रस्च दने वाऽधिकः कायेाऽयोतु तत्स्यानीपि- 
भ्दोयक्रान्तिम्या एथक् एयक्‌ चससतु प्रसाध्य तक्छागान्तरताऽत्तजटु क्- 
[मेम्‌ विधाय तिप्सुभिः शस्वशाचचचधु षतो गस्त्यधषतश्च करभेणेप्तस 
मेण, घा स्वदिधो लम्न प्रसराध्य तयेारुद्रयलग्ने सा । णव यहभषुनौनामु" 
दये लग्मपःधनमु । श्रप्नमये च सोम्य उत्तप्णरं सपड्भादूदाद्‌ धृष्ट 
तैस्मुभिसधक्लिऽकेत क्रमलग्न याण्छे रे च रीनेऽवैदुत्समलग्न यत्‌ 
पराकृ्तितिजे तत पडथशिसदित रहनचचरिम्बे परिम त्तितिजस्येऽ- 
स्सप्रयलण्न भद्ेह्‌ 1 
शरत्रोपपरत्ति । श्फुटास््‌ ट जान्तिजयेाश्वसाधयेःरित्यादिभास्कर. 
षिधिना स्फुटा 1 भास्करेण पर्विमितिजष्ये धिप्वे प्राकृचितिने ऋान्ति- 
एत्तप्य यः प्रदेशप्तद्रस्तलगनमुच्यते । ददाऽऽचार्चण तदा पश्विमसि- 
तिजे क्षान्तिदृत्तस्य य. प्रदेगस्तदस्तसग्नमन्वधेकमेव साधितपमित्ति ॥ 
१९-२० ¶ ५ 
शदानीं दृश्याट्श्यत्यमण्ड † 
%उद्यविलम्राद्धिके षड्ाशियुतास्तलग्रभार्ीने । 
राज्जिविलम्ने द्या दिनेऽपि चन्द्रोऽन्यथाऽरर्यः ॥ २१॥ 
, स्पष्टाचेमु । उपपत्तिश्वोदयाप्ता चिकार प्र्तिपादतव ॥ ६१ ४ 
इटानीं यदादयस्य गतागतत्वमगद } 
भराशुदयलम्रमनं लमादधिकं प्रहेदयः पश्चात्‌ । 
ऊनमधिकेन व्यं कृत्वा धटिकाः स्वद्यरयुदयैः ॥ २२॥ 
सम्नादिष्टलग्नादुदयकेगनमन तदा यदादय. प्रागतः 1 यद्धाधिक 
सदा चारय. पश्वा्रुचिष्यतोति ! प्वपरयदयेकनम धिन तल्य एत्वा 
~~~ ~~~ 














॥ = शवेदपलग्नाढणिके दति पाठान्तरम्‌ \ 
1 












भय्रदयुत्यथिकार । १६१ 





ऽणीष्रूनस्य मओग्योऽिरपुकतयुक्त इत्यादिना तदन्तर्थटिकाः साध्या 
स्ति) 
अन्रापपत्ति; 1 इद भगालस्य पर्विमधमेण यदस्य नित्यतुटयेा 
यस्तस्य गतर्यत्य प्रदय्यति । उदयलगने प्राकृतिलिस्ये यददयेतस्त 
स्मित शष्टनण्नाटूने यदिम्वेषटये नैते त्तितिनापरि गतस्वाटन्यधा 
छ्वितिनाध स्वत्वा हविम्वसुदेष्यतीति । श्रन्तस्धटिकासाधनेपप्तिले- 
भ्नातत्‌ कालपाधनापपत्तिषत्‌ स्यष्टा ॥ २२॥ 
शददानीं ग्हास्तप्य गतागतत्वमाह 1 
प्रागस्तमया लप्रादूनं षड्ारिसंयुतास्तमयलम्रम्‌ । 
समधिकं धरिकाः पथात्‌ कृत्वा समसूनमधिकेन ॥ २३॥ 
लग्नादिष्टलानाकादि प्ड्पशिसयुताम्तलग्नम्रन तदा यदषिम्ना- 
स्तम प्राण्जात देति) धिक चेत्‌ तदाऽस्तप्रयः पर्डाद्ुषिष्यति , 
श्मनाप्यधिरेन समग्र एत्वाऽयेषूनस्य मेग्योऽधिर्मुक्तयुकत" इत्यादि. 
प्विधिना तटन्तप्यटिकराः साध्या 1 
अननापपत्तिः ! श्राचायेसारधितमस्ललनें सपहभ यहरिम्बाप्त- 
क्षाने प्राकत्तितिजस्य लन्‌ भेत्‌ । तत्समे स्पेष्टलाने परविमत्तितिने यरा. 
। स्तमय । उमे यद्विम्बस्य वितिजाध.स्यत्वादस्तमये। गतः । अधिक्तेचः 
शम्बरस्य चिनिनेपरिवत्तमानत्वादस्त यास्यतीति स्फुटा घाप्तना ॥ २४१ || 
दृष्टानीं चन्द्रस्य प्रिशेपमाह्) 
तात््ालिकापकरप्पादसकद्धतनाडिकाभिर द्ीन्देा । 
रान चा भ्रतिधरिकं प्राग्वत्‌ शुद्धोन्नतिः कायौ ॥ २४॥' 
गतनाहिकाभि. पुषागतामिस्तास्कालिङ्गापकरपादिन्दोरसशद्र्ा' 
मालदि दषते णा पजने स्फुटाः साध्यास्तत्ः प्रतिघटिक प्रण्वत्‌ः|; 
दधति फा 1 
अन्नापपत्तिः 1 यस्मित्‌ काले गतो धैेषय उदय दति परीता 
यते तस्मत्‌ काले तात्सानिकग्डश्ानात्‌ त्मादेढ यदादुदयलञ [: 


=-=) 

























= ब्राप्फटसिटुगन्तस्य 
वर __ _ ब ~ ---------- 





| = ~= 
ननस्तसमतं च साधितम्‌ 1 श्वित्र तु त्ितिस्ये प्ररतिम्बे  भतिष$- 
सष्टद्धिधिना तात्कालिनेन यहथगदुङकुमैदिना स्टुटमुदयलग्नमस्तलगनं 
च भवति \ एवे या असहृद्धिधिना नादास्ता आ्यस्ताभितदं पचा- 
ल्याग्रे क्रिा सपिता 1 अन्येषा यराणामच्यगतित्वा दसद धं हित्वा- 
एचायंण चन्द्रस्येवासकृद्िधिषक्तः ॥ एवममरृद्धिधिना$ऽनोता नाद्य 
अदा अन्ति त्ाभ्यश्चन्द्रस्य खाया न साध्या । चन्द्रस्य छाया त्‌ 
तत्सा्नाभिरिषटकालिकादयलमतष्टलानान्तएभवाभिः साध्यति सं भास्क- 
त्य द्ायपिकारे पहगयिताध्याय स्पषटमुपरपादितम्‌ 1 रऽ ॥ 
इदानीं विजञेपमार 1 
मध्यच्दाया रविवत्‌ स्वक्रान्त्या दर्शने सतीषु च । 
एवं ग्रहमखुनीनामन्तरघदिका खला शक्तिम्‌ ॥ २५ ॥ 
ग्रहस्य भस्प वा दशने सति स्वकान्त्या रदस्य वा मस्य स्फुटः 
कान्त्या र्चिन्‌ दष्टा मृध्यच्छाया याम्योत्तष्ठत्तप्ये छिम्ये छाया संध्या! 
एवं यदमादपयेोतैष यरहभाष्तयेर्यवा चद्ुनयुदपयोध्ा(स्तमपयोः स्फुटा" 
`न्तप्यटिकाचानाेमा दय विषटकलिकयदवरेन तदुद पास्तलग्ने कत्वा द- 
प्नादप्चेारस्तचेषे पुवैवदन्तप्यटिाः साध्याः । तयभिमुक्ति प्दधुत्ति- 
गपाित्यस्याते सम्बन्धः 1 
~ शरप् चतुतदाचायः! ग्वलासभदषमेतत्‌' । षाद्या पनालस्य 
नीरषशुग्कदरणष्य (लेके पु्राल दति प्रसिदुप्य ) भक्षे प्सप्रास्तिने 
कषरेउतत्मकातेणाऽऽचायेस्प यशःधाप्तिनं यत ददं सधेमानयनं सेनेव 
प्रपिदुिति ॥ २१५ 
ददाना नच्चजादयास्तवरेन छदे वास्ताष्राह्‌ 1 
चपुयाः विभजेद्वन्धं प्रारादयास्तमपयार्भहे शाध्यम्‌ । 
पञ्चात्‌ देष भ्रतिदिनसुद्यास्तमयावसकृदेवम्‌ ॥ रद, 
पवागरतघ टौगुषा भुक्ति प्या गणका दिभननेत्‌ ! लन्ध चालन- 
एलं पवपरारेयादयास्तमयधः परामृगते लचये यहे शेध्य पण्चादेष्य- 











र ॥ १३३ 





लवे तेप्यमरेवं चालितयहात्‌ पनस्तदुदयाप्तलग्ने एत्वा य्ररपरादयणि- 
देस्तम्रययोावेऽन्तप्घदि सा. साध्याः । एवममक्दि धिना बत्तिदिने पदस्य 
दयास्तम्रेः भवन इति । #॥ 
अनेरपपत्तः । पृथेदिधिना स्फटा ॥ सदं 1 ४ 
ददानीं यदादयास्तौ प्रकारान्तरेणाह ~ 
इषत्‌ कालाद्ानोरूदयास्ताद ्रहदयास्तमयै 1 
तात्कालि तैविल्नं ग्रदोदयस्तमयलम्रायैः ॥ २७ ॥ ` 
ष्टात्‌ कालाद भानेोरदयाप्तात्‌ पपेषिधिना यदेष्धयास्तमवो 
साध्येत शि नतजव्यपदेयेन ! श्रज यदी ्लम्नमपेदितं तदा तात्कालि 
कैयेदेष्दयास्तपथलानादौरलने साध्यम । अयैदूयदस्य तात्कालिक्षादय- 
लग्नमस्तलग्नं छा रषिं यददिनगतखेएा घटिका दषघाटिकाः प्रकल्प्य 
स्वदेादवलेषमपि सा भवतोति स स्फुटम्‌ 1 
श्मत्र चतुदाचायेः 1 "एषमेतत्‌ क्रियते कमे कः सन्देद$चान्यधा 
कतेनजातिपरैषपि जानाति" ५२०५ 
ददानो एनः यददयाप्तावाद । $ 
प्राखदयलम्रषुदधैलंम्रसमं लम्रखुदयलग्नेन } 
पश्चात्‌ तद्घटिकाभिः करत्वा तात्कालिकैरसक्रत्‌ ॥२८॥ 
उदयः प्रागस्तमया लग्नेन सपडगरदास्तम्रयलग्रम्‌ । 
पञ्ाद्लभ्रं चक्राधसंयुतास्तम पलेग्रेन ॥ २६ ॥ 
तात्कालिकेप्दर्णदप्सनुटुदपः भपराच्यः । शेषं प्रागुदयलानप्नने' 
त्तथा "्ायस्तमये लग्नाटूनक्' दृन्यादाद्येन स्पष्टा्ेभ । 
श्वच चतु रचा 1 “पिष्टपेपयमेतस्‌" ॥ र८-३९ ॥ 
ददनं यदेादयास्तदिग॒न्नानमाद 1 
ऊउनोऽक्पसुक्तिरुदितः प्रामथवेदेष्यति रहः दयात्‌ । 
पञ्चादयिकाऽपिकगतिरस्पगनी विर क्सितैः ॥ ३० ॥ 
ध्रागताऽधिकथक्तिः पश्चादधिजाऽल्पसुक्तिरस्तमितः 
~. 


१ 


=-= --------- 


= ट ब्राह्छस्फटतिदधान्तस्य 


चास्यत्यथवाऽस्तमयं यतस्त दरययटिकाक्तिः ॥ ३१ ॥ 

अलपभुत्तियः मूयेषदपदानस्तदा प्राङ्‌ राच्या दिधि उदित 
चेष्यति । अकपदान्तस्धटिक्नाना दुरयघटिकानि िकनवशास्‌ ॥ 
एष्ाधकगति्द- सपेएद धिकः पश्चादुदिते वेरेष्यति- तति वेदित- 
श्य 1 बधु यदा षक्किणा मवलस्तदा तारल्यगती कल्पया । प्रधा 
तदा तये पूैदिसछुदय इति ेदितव्यपू । एव पयाटधिकगतिद् कन. 
प्राक प्राद्या दि अल्यभुत्तियदश्चाधिकः पश्चात्‌ परशविमप्या दिशि 
शस्तम ऽस्तं गता घाऽस्तमयं यात्यति 1 यत उद्थास्तगतिष्यन्नान दस्य 
प्राटिकाभिः कालाशघटिकाभिस्ता टश्यधटिरे करिरचितेति 





























अनप्त, ॥ "पवेखन)९कवंदः प्रणुदेतिः तथा शुका पर्य 
गुहष्य धमा गति प्राप्ने'त्यादिभास्करविधिना स्फटा } 

अन चतुदेदाचाये" । शूनमुक्ति्न'ईत्यायेया गतायेमिदमा- 
चेयम्‌ 1 वितेप्रष्व यदुकतरनाऽल्यमुक्तिरिन्यादिना बुधतितवेवेङ्नि- 
रेच छषभवति स्वल्पग॑तित् तदा च तयोः पश्वादस्तप्रयः प्रागुढयस्वे 
स्यादि ॥ ३०-३१ ॥ 


षटानीं दुर्यचटिका श्यात्‌ कालाशघदटिका द 1 
चटिकादयेन चन्द्रो द््पाऽकात सितरारुत्तनियैएमाः 1 
स्मध्यर्षया घटिकया चिभागघरिकेतराधिकया ॥ ६२ 

अवदूघटिकाद्रयेनान्तरितस्वनद्रो दृव भति 1 शुहगुहकुध 

ज्निप्रीपाश्च श्मप्यघया घटिकया सािरूघसया किंविशिष्टया निभा 
अ्चटिक्ात्तपाधिकया दुश्वा भवन्ति । अत्‌ शुकम्य कालायटिका 
साका ९1 ३० ? गुरोः मर्यका च्रिभागात्थक्ा ९ 1 ५० 1 एव बुधस्य 
¶ 1 ५०4२० ~ २॥ ९० 1 ने, २ 1 ९०२० = । ३० + त्रीयस्य 
२॥ ३० +- २० -२ 1 ४०1 शता. बह्गुणावन्द्रादीना क्ालाशाः च ~ 
१२ । सु" =" ~ ११ ख्‌-~१३। थ = ११५ 1 म" =-९८। हावः 
अनिः शोत रित्यादियाटपटटितप्माः ॥ ३२ ॥ 













द । 


इदानीमन्तसयटिकामिसतात्कालिक पण कासन्नाने च१६$द 1 
ग्रहसभीान्तरघरिकास्वदटर्यधटिकान्तरं तता ल्िक्षाः। 
भराग्बत्‌ तद्न्तरहता दीनाधिकनाडिका दिवसाः ॥३२॥ 
विपरीत्णधनं सैम्यशुक्रयेवैक्रिणेः स्वशुक्तिकलाः । 
एवशुद्यास्तमययेोर्विंपरीतं वक्षिणि स्वफलम्‌ ॥\ ३४ ॥ 

यरपरयोन्सप्वटिकानां घ्वदर्यघटिकाना चान्तरं कायेष । तत~ 
स्तदन्तयाल्लिप्ता. साध्याः 1 अधोदन्तर्चाटिकासवोऽष्टादशयततकलाभिः 
सङ्कुण गहाधिष्टितपश्युद्यामुभिभेोज्याः फल ते्रलाः स्यः । ततस्ताः 
त्तचकलाः प्रात्‌ तदन्तप्टूतास्तपे सदपदाभूंवन्तरेण हताः श्रबुध- 
चिताः सतास्तद्रविभुक्तियेगेन इताः फलं होनाधिकनाडिकादिवषाः 
एष्यगत्तदिषपा भवन्ति । अधदिष्टमालायाः पटितभ्योऽल्यास्तदा हीन 
सम्बन्धिन दिवा जधिकास्तदा धि कसम्बन्थिने दिवा याः) तैद 
घतः स्वभुक्तिकलाः स्वभुक्तितस्वप्लन फलाः साध्यास्तत्संस्काेण यदादः 
यास्ते यदे! रधिश्व भ्रति । ततः पुनस्तदन्तरदिकाः साध्याः । एषः 
मसक्च्याश्रत्‌ तदन्तप्धटिका दुश्यघटिकाषमाः स्युः । स्यिसेभृते छलि च 
यहाकोन्तरघटिक्रानां दश्पघदिकासमत्वादस्यादये। वाऽस्त दति । धः 
शक्योयेक्रिणास्तये स्वमुक्तिकलाश्वालनकला िपतेतणधन काम्‌ 1 
एषं यदे वक्किणि सति स्वचालनफलमुदयास्तमवयेतरिपतेत धने ख्य 
भृते धनमिति ज्ञेयमिति 1 
अप्त; ॥ “उकतेभ्य ऊनाभ्यधिका यदोष्टा ° दत्याददिभाष्वर्यव- 


पिना स्फुटा ॥ ३३-३४ ॥ 
ददानीम प्ुद्यास्ताकेसाधन चचार ॥ 
विद्ित्ता दकिणतस्तच्कान्तेमौगसघससत्या 1 
मिधुनस्य सविते -ागेऽगस्त्यो नतैभोगैः ॥ ३५ ¶ 
नवतेख्मैरदश्या घटिकादितयेन तदुदयविलग्नम्‌ 1 
__वद्पैरधिकं ल्वा तददय कुत्वा तदुदयख्हऽस्तमयलग्नम्‌ ॥ ६६॥ 


_._दपैरधिक कत्वा तदप ---------- 
































ब्रारप्फटसिटान्तस्य 


चद्भयुतमूनषछदयैः घड़ारियुतं तदस्तमयसयः। 

चरिकादितयेतैवं षडूमागयुतेन खगदततुः ॥ ३२७ ॥ 

श्रगत्यः िधनष्य सप्ठितते भागे तत्कान्त्या स्यानौ य्न्त्यया 
द्वाणसप्तसप्रत्ा दिते वित्िप्तः 1 श्रदात्‌ सष्ठायोतिभागा शूषः 
सप्तपप्तत्य॑णा दचिणः शत्तेऽगस्त्यत्य । अयमगस्त्यो नवतेशूनभागनतट्ः 
श्यो {चाद्यद्ाएगस्त्यस्य खष्व स्तिकाखचदतेरस्या मतभागात्तदरव त्ितिजा- 
परि स्यितत्वादगस्त्यो द्ुर्यः । एषं साद्धटिकादुयेनान्तस्तिः$गस्त्यो 
दुश्णा भवति ॥ अयादगस्त्यस्य हुग्टश कालागा बृत्ति ॥ ऋय तदुटयलम्न 
चदिका्रिसचेनेादयैः स्वटे यदवेर्पधक्तं एत्वा ऽगस्त्यस्यादयम्‌ यः साध्यः । 
उदयलप्नै तात्छालिकमकं प्रकल्प्य घटीदुयप्निष्ट च यल्लननं भति सा- 
इगस्तयस्यादयमयेः 1 तादुे$कऽगस्त्य स्वदे उदेतीति 1 ष्ठं पह्भयु- 
तमस्सलग्नमु दयैः स्वदेगे्दययोटिका्रयेनोन त्वा तत्‌ चडहणाशियुतमगः 
स्त्यष्यास्तपदा भवति 1 अगस्त्यास्तलग्ने सपडुभे तात्कालिचछमकरं घटी 
दयि च प्रकस्येात्रमदि्िना यल्लग्नं तत्‌ चडुर्णाशय॒तमम्तक्रुणः 
स्यादिति 1 तादे सूर्धेऽगस्त्याऽप्तमेतोति । एव षड्भागयुतेन धटिका 
ह्ितयेन शरगहत्तृव्याधस्यादपास्तसण भवतः । अच्ाद्याधष्य उयाटश् 
पछालांगास्तेभ्यस्तटुदयास्तम॒यसाघन सूायप्र। 


अजापपत्तिः । ाचाचैक्तमस्तलानं एत्वा *दूक्कमेका पलभ- 
घेन त कऊेखलेन भानां स॒नेमरेणप्पिर्दयास्तलग्ने दृत्यादिभास्करधिधिना 
स्फटा ्षयेति \ णवं मध्णहनर्तााः परमाल्पा भवन्ति ते च क्रान्त्यत्त- 
चत्कातेण भवन्ति 1 ऋगस्त्यस्फुटक्षान्तिश्च स्वल्यान्तणत्‌ ००-र४े भरडे 
दिणा अता यत्रालांशाः ३० सप्तात्र रताऽधिकास्तत्र मध्यनतां चानां 
लदतेतधकत्वादगस्त्या न दुर्या भवतोति स्फुट ! थ 

अन टोलायां चतुर्ददाचायय कान्यङुवभ्य २८० । ३५" अचांशात्‌ 
{द लिख्य कान्वजन्ेगस्त्यमध्यनतां णाः ०९० ३७ इते समाधत्त? १ अग 
इत्यस्य मा स्फटशरान्ति्व ४३? र दिह नोता १ ३४-३७ ॥ 


_ ~~~ 








भ्दयुत्यधिक्ा + १४० | 





ददानीं किगोषमाद । 
एवं नचत्राप्णं घटिकादधिनयेन सच्निभागेन 1 
लदयाकैऽस्तमयाकीद्यस्योनस्तत्‌ सदा द्यम्‌ ॥ ३८॥ 

खवमन्यनचनाणां घ्टिकादितयेन चिभागापिफरनादयास्तपुी 
पाधा । ग्रयोदटन्ेष तास्तम्येन चतुदेशकालां याः कल्याः 1 यस्यास्त- 
मयाकरुदया ङे कनस्तदरं सदा दृश्यं भवति 1 तिग्मं पुसाच्नि्यवशेन 
तस्यास्ते नेनि । चचायक्तास्तस्यैः सपडुमेा वा बिभाग भास्कपस्त- 
मयौ भति सेन "यस्योदया कोद िजाऽम्तभानुः प्रलायते सीम्यश 
तदिष्ात्‌ › त्यादि भास्करोक्तमेतद नु पमे \ 

प्त्रे।पपतनिः । नतनधिभ्वेादये उदयलग्ने तदु दयाददुरयधटिका- 
नन्तष्सुदयफरयादयः ॥ एकमावायेःकतास्तपरपास्तानन्तरं दग्यधटी मिते 
काले मत्तत्रास्तलगनप्यास्समपः । छल्प्यते मरोदयलग्नोदयानन्तरे द्विगुणः 
दश्पधटीतो ऽधिके काले सप्ड्भास्तलगनेदयः 1 रवि्च मेदयलमनेादया- 
कम्प किल वतेते । तदा प्राकृत्तिरिज्ञे नक्तत्रादयानन्तरं दुष्यधटीति- 
ऽन्येन कालेनाक्घौदणात्‌ प्राकृचितिने नत्तचदशेनाभष्यः 1 भवग्वादयान- 
म्तरं दरुश्यघीमितेन कालेन दुःदयाकरविहस्यादयः सपभास्तलगतिग्द- 
यात्‌ प्राग्‌ दुश्यघटोपिततेन फालेन सवडुभाप्तस्नयचिद्रस्योदयोऽत उद- 
यावात्‌ सवद्भाकताऽकप्तयाऽऽवाचीक्तास्तमूयप्वेषद पपकंषटल्य दति 
स्तिः । श्यप्यां स्थितै! पाकचितिने दयेनाभावः पल्तु परविभरचितिने 
स॒यास्तानन्तर्॒दयमरयोचदरस्य ततोऽ नपयेचिद्स्य तति ऽस्तलग्नस्यायेादु- 
विम्बस्यास्तमयः ! रतः; परिचिमदितिने नवनिम्वदशेनं भवति । एवं 
यदि पर्विमत्तितिज्ञे न्तजास्तमदस्तलगनमध्मे सवस्य ््यितत्वाद्रुषिम्ब- 
दशेनाभाषस्तदा तस्मिदधव दने प्रार्चत साजिरेषे भविम्बदश्ने 
भवति । श्रत एतादुःशस्थिते रविसाचिघ्यवशचेन भम्वादशयत्वं चेति 
सुपि; सम्यगुविदायम 1 अनेन भास्कतेक्तमपि स्यटमु पपाते ॥ ३८ ॥ 

परत एवान मदीयो चरेः 1 
यस्यादवाकादिकनाऽस्तभाुरिन्यन् घते बहुधा धिशेयस्‌ । 





१३८ त्रारस्फुटघिट्ान्तष्य 





यद्गढता दुर्त एव ददा दुधा" पलायन्त अदा नडोनाः 
चिप्ययोदयाद्यारिमिभास्तकाश्यलम्ने तु एत्नयिलग्नमाने ¶ 
य दृष्टकालो दलित" स चेत्‌ स्याद्ुलेष्टधव्येष समः सद्रादय" ¶् 
घ एव कातकं इष्टघ्य्या यदा तटा$ष्य सटोदपः स्यात । 
न्यना नजन हि सददय स्याद्विष्पयस्य सराविध्यव्रणत्‌.ख्पोः ४ ^ 
यदादयाख्यप्य विलानकप्य चर स्फटक्ान्तिवर च साध्यम्‌ 1 
धिप्प्यप्य चेत्‌ तदियुति समाना निनेष्टघस्यऽस्य षटेषटय. पयात्‌ 
इदानों कदा नत्रधिष्ब दु श्यत दत्याह 1 
उद्यास्तदर्योरन्तरे रवै दर्यतेऽन्यथाऽस्तमितम्‌ । 
ऊनाधिकारविकला रविशुक्त्या भाजिता दिवसाः ॥ ३६ ॥ 
नचनेषदयास्तमययारन्तरे सदा सति नचतचविप्ब तितिजञेपरि- 
स्सपितत्वाद्‌दुरयते । अन्यधा ऽस्तपप्त॒ गतेप्न॒ । यच्रोदयाकादम्ताकोहा 
तात्का्तिकरएविरूला ऊनाधिक्ता रविभुक्त्या भाकिततास्तद्रष्या गत्ता बा 
दिवसा भर्न्त । 4 
अन्रप पत्तिः 1 "अचाधिकानकलिरा रतिभेक्तिभक्ता' दत्यादिभा- 
स्कर्णचधिना स्फटा १ ३९ ॥ 
दटानों जुब्धरस्य भव्रशरारानारह । 


षटटिशि मिथुनिऽशकचत्वा रिता सगव्याघः 1 

तस्कास्तेददिणतेा विचिकषिऽगस्त्यवच्देषम्‌ ॥ ४० ॥ 
अधमदयास्ताक्रपस्ताघधनमगस्त्यत्त्‌ 1 यद्र स्पष्टाय्म्‌॥ ४० ॥ 
बदानोप्रदासाधनमाद्‌ १ 

शुिता व्यासार्थैन स्वकरान्तिञ्यावलम्बकहताऽग्रा 1 

अतिदिनखदयास्तमयावभ्रान्े नग्रहसुनीनाम्‌ ॥ ४१ ॥ 
स्वभ्ान्तिज्यो व्यासान चिज्यया इताऽषलम्बरेन -लम्डज्यया 

ताण भवति ! भगरदयुनीना श्रतिदिनमया्रं डदयास्समदै भवतः । 

ऋनवेपपि" 1 लध्वभ्यामारया निल्याकयेस्सदां क्रान्तिज्याकास्या 





् 1 १३ 





ऋ दति जाताऽया ¦ श्राय मजष्ुदयाप्तप्नचपुच्यते तततस्तदपे भ्य 
गरहाणामगस्त्यस्य चेटयास्ता-दइति सव स्फुटम्‌ ॥ ४९ ॥ 
दद्यनीं भकसाधनमाद 
ऋमग्रासङ्धःतरैकयं तुल्यदिारन्तरं तथाऽन्यदिशाः 
प्राच्यपरायाः; शद्धोस्तलं तद्रे ग्रो भंव ॥ ४२॥ 
तुल्यदिकाए्राशूतलयेर्यं तचाऽन्यद्धियेगरन्तर प्राच्यवसयाः 
पापरतः णडूस्तन गङ््रलपर्ैन्त स्यात्‌ 1 तदमर णद्क्ये प्रहा बाभंच 
भषति 1 
अजोपपत्तिः 1 शद्भमूलप्राच्यपरन्तरं भुजषाधनं सिटुगन्तयुक्तपा 
स्फुटम्‌ \ शद्रे यदत भवतीति स्पष्टम्‌ ५ ४२ ॥ 
दृढानीं पृत्रोपस्ञारटिप्ाधनमाद । 
शद्कुतलप्राच्यपरान्तरं शुजा दिषो कषः 1 
दग्ज्या तद्वमीन्तररलं दिद्मभ्यतः कोटिः ॥ ४३॥ 
स्पष्टाधेमुपपत्तश्च जात्यत्तेचतः स्फुटा ॥ ४३ ॥ 
श्टानीं मयहयुतिदरेनविधिमाद 1 
उनाधिकशङ्कगणा स्वशङ्कभक्तो पृथक्‌ स्वदग्ज्याम । 
कृत्वोनाधिकशङ्धः रणि कृत्वानश्डकमरे ॥ ५४ ॥ 
प्रतिघरिकमधिकश डने ग्ररमध्ये द्शयेच भानि । 
चिधरश्नोक्त्या रविवव्‌ राङ्श्रमणादिकमगेपम्‌ ॥ ४४१ 
मणद्रयुत्िननाले यस्येना प्घायिता क्ाटिः साऽधिककेटः 
शदूना गुणा स्वशदडूना भक्ता फलमधिककेोटे. कोटिभवत्ि 1 श्रय एथक्‌ 
एक्‌ स्वदुग््यापे उनाधिकणड एत्वा ऊनसद्क्ये दुष्टं च क्त्वापि 
शङ्पेदम ये प्रतिपटिक भानि दथेयेत्‌। चथग्धधिकणड्कदे वदिम्ब- 
केन्द्र प्रकल्प्य तद्विम्बं ध्िलेष्यम्‌ । तन्मध्ये य॒त्तिकाले गणस्ञो लोकस्य 
नप्पतेश्व चिनेदाय भानि द्येत्‌ । भानाम्र्ेषं सवं शदुभरमणाहिम 
च चिपश्नाक्या रविषठत माध्यम 


















घ्ास्फटसिदयन्तस्य 





श्न पपत्तिः । भण्दयुतिकाने दृष्टिष्यप्नाददकञेनरो परगतं सज 
भधिग्निःर्पणत मति । श्रतस्तदा तयानताश्चनाम्यात्‌ स्वस्वगालोयानि 
भुजकटिद्ग्या यङ्याज्नानि प्रिय सजातौपानि । अत एकत्य क्ाटिर- 
परशुना गुणा स्वशहूभक्ताऽपस्काटिभषति \ ततः परितेष्लप्वना चं 
सच्ासी यतेजत्वात्‌ स्फटा ॥ न्यत्‌ सद च प्रमिद्‌ 1 
प्रननामीष्टटुन गरक्णा भरण चापव॑तत्यं संलाच तद्ापाथन 
शदगेलस्य भगेगलस्य च प्वना एत्वा स्वस्वगालीय दुभ्ज्यादिक्त विश्चय्य 
भपदयति प्रदशेयेदित्यनुक्तमपि घु हुमता च्नायत ॥ ४४-४५ ॥ 
ददानो लघु यङ्भूजत' क्रान्तिघाधनमाह 1 
शङ्कध्ाच्यपरान्तरविपुवच्छायैर्थणन्तरे न्तके । 
चाम्पेऽन्तरं गण्टतं स्वना न्तिलेस्वकणाभ्पाम्‌ ॥ ४्दै ॥ 
प्रापर्त्वात उत्तर नृतले णडूतजेऽधेटुत्तरे भने शद्ुपाच्यपप 
न्तप्पलभयेसक्य काय याम्ये भूुनेऽन्तर कायमेव कपाटत्ताया जिप्रलना 
पकारे साधित । तद्य षाऽन्तर लम्बकणोपभ्या गुद्तमयात्‌ पजागता 
फणशतताया लम्बन लैम्बञ्यया गणा कणनेष्टभाकूणन इता भस्य | 
स्तििभ्मीयस्पष्टापम्ज्या भवति 1 
द्मन्नोपपत्ति । ज्िप्रणनोक्ता स्फटा ॥ ४६५ 
ददाना नत्च्शयनपनमाह। 
तथापः सद्रीर्भधुवकापन्रमांखकैरूनाः 
विचेषणा व्यस्ना व्पस्तविगुद्ा विसदशांयैः ॥ ४७ ॥ 
सहिता वि्तेपांशा स्तचापाशक्वन्ादुद्ग्याम्याः 
एवं विच पांरैस्तत्कान्स्यंशा भुवो रिवत्‌ ॥ ४ 
तच्वापाशा- पु सधिनिम्बोयस्यष्टापमल्याचापा णा, स्पष्टक्रा- 
च्त्यश्चा दत्य । सदूरेरेकजातोयेभेप्काक्पनेोना भस्य विदेपाणा. 
स्पष्ट कान्तिदिस्का मर्षन्ति १ व्यस्तचिशुद्रा पिचेपाशः व्यस्ता व्यस्सदिक्का 


= 


भपदटत्यधिक्रारः 1 १४१ 
= 


भवन्ति ¦ ग्धादद्धि स्पष्टक्रन्त्यया एव्र ओाधने घुत्रकान्तिभागेभ्यो 
छिशुद्धा भवन्ति तदा वर्पः; स्यष्टक्रान्तिभिचदिक्घा ज्ेणः 1 यदि 
भधुवक्ान्तिभागा पिनि वती यान्तदद विसु येदापममामः 
सरितास्ते स्पष्टापमाशाप्तच्चापागक्वगःत्‌ स्पष्टापमदिश्वग्रादुदग्पाम्या 
विषाणा भवन्ति । रवं व्यस्तद्विधिना स्यष्टापमन्नाने धित्तपारेस्त- 
त्क्रान्त्वशा भस्य स्वानापमभागा भवन्ति । तेभ्य रतिबत “जिनज्यया 
जित्या तद्धा करान्तिचल्यया किषरदत्यनुपाताद्िना भेस्य धुत्वा भवतोति 1 
अत्रापपत्तिः । गोलसप्यानतः स्फुटा ॥ ४७-४८ ॥ 
इदानां य॒तिरचयामार्‌ । 
ऊने मानैक्याधोदु ग्रदयोर्मध्यान्तरे युतिग्रंहयाः 
समलिसिकयोग्रदेणवदधिके स्फुरमानयेमाधात्‌ ॥ ४६ 
+ मानेस्याधादधिज्ञे' दति यद्तमरागमेकतेन स्फुटा ष्यष्यापप 
न्तिश्च ॥ ४६ ॥ 
ददान समलिप्तिक्काले ययोदिनगतघटी साधनमाद । 
समलिप्तकाल्िकाकीत्‌ 
क्त्वा लग्र स्वदेशरायुदवैः। 
प्रया; समलिधिक्याः 
स्वदिनादितनाडिकाः भराग्चत्‌ ॥५०॥ 
प्रतरेवाध्याये प्राटुदयलगनपरनमित्यादिनाऽऽचायीक्तेन व्याप्याप्प- 
तिष्व स्फुटा ॥१०॥ 
श्दानीं स्फटयुतिरालसाधनमादह 1 
अधिकदिनेादित्तधरिका- 
भिरूनदिननाडिका युणा भक्ताः 1 
भअधिकदिननाडिकाभिः 
फलनाव्ये यदि मवन्त्यूनाः ॥ ४१॥ 
























बरगहाश्फूटास्हान्तस्य 


योागस्तदूचदिकान्तरमायं कृत्वेष्टघरिकाभिः ॥ ५२ ॥ 
गुणिताः स्वथुकिलिक्ठाः पव्ह्टताः पागृषं धनं पञ्चात्‌ । 
्दयचद्न्तरमन्यं प्राक्‌ पञ्चाद्वाऽन्तरदितयम्‌ ॥ ४३ ॥ 
यद्याद्यान्यान्तरयोरन्तरहतमन्यधा तदैक्येन 1 
आदान्तरमिषाभिर्धटिकानिर्थुसितमाप्राभिः ॥ ५४॥ 
धटिकाभिरादयवशतः पराक्‌ पशादा युतिः प्रथमका लात्‌ 1 
कत्वा प्रथमदिने दितघटिकास्तात्कालिकम्रदयेः ॥ ४५ ॥ ६ 
उदितचरिका यदि हता । 
शणिताश्च स्वाभ्यदिवसघरिकाभिः । 
छन्यादितघरिकानि- 
स्तुक्या योगे न वेद्सङृत्‌ ॥ ५६ ॥ 
उदितपटिकाः स्वदिघतघटिकाभिहटेता शन्यदिवसघटिक्राभि- 

सुप्णः ! सेषं यहप्तमागमाध्यायेःक्तेन ^ ऊनदिन्विदितभुखिता दित्णदिना * 
स्पष्टायैष्‌ 1 दहाऽप्चायण साजात्यादरूनदिनेाद्ितस्यानेऽधकटिनेदि- 
\ तग्रा छतमित्येव धिसेषः ० ५१-५६ ॥ 

इ्टानीमेरस्यितया दृष्टया समागते यददणेनाथेमार । 
अअन्येपनाडिकाभिः कूत्या तुल्या यदा तदा योगः 1 
कायै श्द्धोचत्तिषद्‌ ग्रदयामेच्यान्तरे योगे ॥ ५७ ॥ 
बाह संयोगान्तरमग्रासड्कग्याः समान्पदिशाः। | 
। करौ दग्ज्ये कोटी स्वकणेखजकृतिषियोगपदे ॥ ५८ ॥ 
(कोदिखजक्णशङधून्‌ यधिुणान्‌ व्पासदलद्धतान्मध्यात्‌ 1 
+कोरी ष्रथक्‌ परसायें प्राच्यां प्रागपरयाः पञ्चात्‌ ॥ ५६ ॥ 
" केव्वय्राभ्यांः बाहू कर्णौ दिद्मध्यते जाग्रन्ती । 

बाह्याः स्वश्‌ यधीमध्यात्‌ तदग्रान्ते ॥ ६० ॥ 
दिङ्मध्पस्ितदष्यया एथग््ररैर दर्शयेत्‌, स्वशस्कमे । 
यागेऽखडक्षरान्तरमन्तरमेवान्यदा हि तयाः ॥ ६१ ॥ 





। 
| 
| 


1 




























= १४३ 








भक्लङाटिकणोना यष्टिव्यास्ाचं परिशामनाच तान्‌ यष्टिमुकान्‌ 
द्यामारध्ततासु गणक्रः कुप्‌ 1 ण्व यरद्येयागे तयोर्‌ कयान्तरं भवे 
दात्‌ शद्क्गरान्तराभावः शद्ुपमुलादीनां च समत्वात्‌ 1 अन्यदा तयोः 





शद्क्तारन्तर भवेदथ 1 शेपं स्पष्टायेम्‌ । 
ऋजषपत्तिः । गलयु्या सुलकेाटिकपेशदुसेस्यानवशतः स्फटा 
छद्रोचत्यध्याये चापीद्शी युक्तिपचार्येण प्रतिपादिता ५ ५०-६१ 
दददानीपरात्मगफितस्य प्ररंमामाद । 
नाचायी ज्ञातैरपि तच्रैरायेभटविष्णुचन्द्रायैः 
या जाह्णधूलिकमविदा चायत्वं भवति तस्य ॥ ६२॥ 
श्रायेमटविष्ण॒चनदरादस्वन्ते्ातिरवि गणे ज्यातिपशास्ते ग 
चा न भवतति । ये गणे प्रासघ्रलिकमेविदग्सनोक्तगपितवेत्ता त्ये. 
षाइ {चायेत्व भवतीति स्फुटोऽधेः ॥ €२ ॥ 
द्दानीं यदगततिन्नप्य फलं प्रदणेयति । 
रविशश्ितमखिचरितं व्रह्मोक्तः पुण्यमद्धतं ज्ञात्वा । 
रविचन्द्रराहुलेाकान, मामति पुमानि य्श्च ॥ १३॥ 
गयेः शारिनप्तमसे राहेार्सित्ि तरिचरिति । येय स्यष्टायेमर ॥ ६३ ॥ 
इददानीमन्यमतेनाप्यदृष्ट फलमा 1 
अन्यैरप्यु तमिदं याऽखुं सम्यग्गरहं विजानाति ! 
याति स हि टताकः ग्रदापृकक्ञः परं अद्य ॥ ६४॥ 
अन्ये पचवैर्पोदमुकमदुष्टफलम्‌ 1 यदहाषटज्जष्टपडाथा रवि 
चन्द्रुनवधगुर्शुक्रगनितमसा गतिन्नः ॥ 
ता च भगवारु गैः! 
न सक्रत्छप्पाठौ घ नणेप्दतते । 
बरस्लेकग्रतिष्ठां च मते देवचिन्तकः ॥ दति + ६४ + 


न~~ 


* पाति खकदहनाकम्‌-्रति-णटानरम्‌ । 





व्रा्स्कटसिदगन्तत्य 


ददानोमध्यायनाम यन्यप्तल्या चाद । 
सध्यगततिस्पषगतिविपश्राअन्द्र मारकरम्रदे । 
उदयास्तमये प्रतिवरिकभिन्दुश्टद्धाक्ननिच्चाये ॥ ४५॥ 
प्रहयोगेः भग्रदयुतिरायाचिखती युताऽपूसघत्या 1 
छध्यायेद्भिधूलिकर्म देचैविना ब्राद्ये ॥ ९६ ॥ 
ब्रा {सन्ते दशभिस्प्यचेयह धूलकमे गंपित तद्वोैिनाऽ- 
स्तीति \ केषं स्यष्टाचेम्‌ ॥ 
अन चतुरवेदाचायः 1 “यद ना्ापाणां जीणि शतानि पन्वस- 
प्तातियुततानि ्माकनक्ात्यातानि दष मध्यगत्याकेष्वध्यायषु प 
स्वा ऽमा न पुचैनतेऽच रङ्गी चन्यध्यपये के िष्णतिमायाकां पठन्ति 
तणा समामे षडिति तथा च स्या प्येते 1 घलमदरस्वायं पादः 
शऋआयैा्रिशतो युताष्टमप्रत्या ?-द्ति ॥ 
एतेन व्रह्मसिद्धान्तापरि वलभद्रस्पापि टोका छततैत रत्यनुपमोयते । 
द्जापलब्धपुस्तकारुसारेय 1 
प्रध्यमाध्याचे =. ६३ 


स्ष्टाध्ण्ये = € (योगरसाघनग्लाकं हित्वा) 
ह्िप्रग्ने = ६६ 
चन्द्रपदटणे = २० 
सदयो = २ 
उद्ववास्त्याः = १३ 
एदचतेा = १८ 


चन्द्रव्दायाधिकारं= ₹ 
ग्युन्यधिक्रारे = र्द £ 


= सिंलगिना पर 

भप्दयुते = ६६ (उपर्सिलिग्ितायगपयन्तए्‌) 

श्रायेय॒तिः = ३०५ ५ 
यु 


उपासालाखताध्यायग्लेाकसे ष्या ऽध्यायोापमदागश्लेकषेस्यासदि- 


__--- ~~~ --~---------- 





भप्दयुत्यधिकारः} 












ता रत सुदेयदणाधिारे उयसदाप्यलेयके ' णडुधिशत्या ° इत्यन्न "नंग. 
शिग्रत्या' तेपेदणास्ताथिकत्ेण्मदारे ' दरष्दशभिः ° दत्यन्र यादथा. 
चिपदमुचितु । चतु दाचायेसिखितानुसपिि पररस्परते २५ श्लेकाः । 
अति द्धिरचिता नोषपुक्त लाक 1 एमन योगसाधनदलाक गोत्व 
स्पष्टगक ६८ पन्या पठेत तदा मघेपृतति. ३९१ । णव चेत्‌ यदयुलयुपषदारं 
चषविशतिस्याने पञ्चविर्णातवर्णविपदमुचितमिति सत छीमद्भण धि 
न्त्यम्‌ ५ 
उदणाप्तायिरारे २४, स्यद्टाधिक्रारे ६७, श्रम्याधिक्तापस्यापतत 
द्ाप्पर्यन्त ॐ गृहीत्वा यदि यति क्रियते तदा ३४८ इ पुरतिसया 
सीति ॥ ६५१-६& ॥ 
दृढानां पिशुनापिदे न देषपित्याद । 
सरणा न धूलिक्म प्रतिकष्ठुक फारिे प्रदातव्यम्‌ । 
तस्य सुकरतप्रणाशः कुरते प्रतिकश्चकं याऽस्य ॥ ६७ ॥ 
गुरुणा मह्टुभाविन व्याति -धाप्वबयिदा पुषपेयेद परलिकमे गणित 
प्रतिकञ्यऊकारिफि पि्रिनाय न प्रदात्नययपर । योऽप्य परास्वष्य प्रतित्र 
ध्यु त्निन्दा सुरते तस्र पुषतप्रफाये भवतीति ॥ ६९ ॥ 
ददानोमत्मप्रणवामाद । 
हमल यदुक्तं तत्‌ स्थूलं स्पणमिह यदुक्तं तत्‌ । ` 
प्रहभघुनीन्दुच्छायाश्यद्ोचतिभग्ररायेष ॥ ६८ ॥ 
शगास्तमयादिष्टाद्राक्चिगत्तादेषूमादयास्तमयै । 
जानाति ने कथिदपिश चाष्टोकाद्न्पतश्च्ः ॥ 5६ # 
स्पष्टापेमावेाटुयम्‌ 9 ६०-६९ ॥ 
शृदानीमुपसदाप्माद 1 


भसुनिग्रहविचेपग्रहेत्दयास्तमयनादिशयेध्‌ 1 





ग्रान पेतयान्यतचछ ॥ शनि वाटाच्य 


----------~-------------- 


------------------------~~--~-------~--~------~~- = मन 
= च्ाछस्फरमिटुषन्तप्य 












अध्याया मग्ररयुतिरार्थाणं सप्ततिर्दशमः 1 ७० ॥ 
स्पष्टावेम \ ७० ॥ 
इति घ्रीत्नाष्मस्फटसिद्ान्ते श्रदतारादिदेषाधि- 
कारो दशमः॥ १०॥ 
सम्पणोए पवा दशाध्यायी । 





मधुमदनप्रनुनेःिते पस्तिल क" श्रौयुनेह जिष्णु । 
हद त अनिधाय नूतनोाऽय रचितः भवदा सुधाकरेण 1 
दृति श्रोग्पानुद्तूनु पुधा फरदिवेदिधिरचिति प्ारस्फटतिदुःन्त 
कूतनत्तिलक्ने भग्रदयुत्यःधकङप्ते दयम. ॥ १० ॥ 


प्रा्छस्फरसिदधान्तस्य 


(ननन 


श्ा्भटः कलियुग चत्‌ युगणद्रान्‌ यातान्‌ चाह कथितवान! 
यच्च प्रनिद्ठ तद्यन्यतः ! (द्रष्टव्या मध्यनािकर याविशतिश्नेाक्रस्य 
परदीधा व्याष्या ) यप्माठ्‌ क्रारणात्‌ न्मे तस्य स्वगुगाद्यन्तौ तदेक- 
युगस्यादिदन्यप्याग इत्ति दै एतान्तः छतेयुगमष्ये भग्रत्तस्तस्मात्‌ तभं 
न क्तत्‌ ३ 

प्न्रापपत्तिः। व्ाधभटमते एकयुगान्तारन्यस्याप्म्मात्‌ कनियुगादि- 


> ४१२०००० 


. (कव 
पयेन्त चये युग्रणदाः ~ = ३२४०००० । श्राचैम्यमते च, 


~ ४३००००५० ५८ € ~ ~ ङ 
षट +ने+ दा ~ -- {प ~ ३८८८००० ह्यारन्तरे षपोणि 


= ६&०००० एतनि चाचायेमतेन सप्या पि रत्वा जतयुगवथ्येएत श्ये 
भदोक्तयुगाकन्ते एतयुगान्तः 1 इदाचिण स्वक्ठतयुगम्णे आयमद्य 
युगाखन्ते। प्रतिपादितः 1 तज यदि द्याचाक्तयुगापरष याणां मेदि 
$ रि = टि ठि =, 
स्यतः स्पात्‌ तद्द पष्डनभुचितमन्य॑या वागुत्र्मेतदिति ज्योतिषि 
स्फट॑तेव ५४॥ 
॥ि 
ष्टानोमायेभटयन्ययेपेतमेदे निरस्यति 1 
५ 
पुणरविभगणाः स्युभिति यत्‌ मरेक्तं तत्‌ तये गं स्पषुम्‌। 
रब्घुद 3 दन्तरं * ५, धि 
च्रिङाती रब्युदयानां तदन्तरं हेतुना फेन ॥ ५॥ 
श्रापैभटेन यन्यद्रपं सचत । तेत्रैफस्मिह्‌ णन्ये एुगरेष्मगणाः 
युप्‌ = ४६९०००० । सराघनदिनानि ~ ९५००९९६५०० ष्टश्च लेहूाया 
ह प 17 (4 हि 
भीदपे इत्यभिहितम्‌ 1 अन्यस्मित्‌ यन्ये युगरपबभगणाप्ताबन्त रथ 
४३२०००० । सपवनद्दिनानि = १५९०९१९८०० । सष्टिश्च लङुगयामर्पसने । 
तेनायमपे ५ बारयभटेन ० प्युष्ट-र्तति यपु सवेणेन्यदेरे 
यणे षन रेतः ६ 
क स्पष्टं धु ग पाक्त तहि ण्न षेत॒ना  प्सुदणाना विंशती तदन्तरं 
पवेयन्ययेोयुंगसावनदिनान्तर् यता मरतटूयेन रविभगच्भाग्ये इवाखखगक- 


चाप्ये युणसावनदिनमप्ेऽन्तर च्ियतो कयसुत्प्मिति षदता ष्याप्रात 
दादरति १९7 


= 


तन्नपरी्ाध्यायः । पटह 





„ गदानोमाेभटस्कटयु्गं खष्डयति । 
युगवपोदीन्‌ वदता चैशरसितादेः समं धत्ताम्‌ थस्‌ । 
तदसत्‌ यतः स्फुथ्युमं तत्‌ खैयीन्मन्दपातानाम्‌ ॥९॥ 
शयेमटेने लष्वपभटीयतन्ते चैचितादेः सक्रागाुगपदुगव- 
पेण्डादीनां प्रसिता । चन््रमन्दाच्णति पिषायान्ये मन्दा. 
पातारं स्विः पटिता अतस्तन्मते युगादा सवया मेणदरे स्वितिनंति 
सुटिति । मनायै । श्राय मटेन चैत्रतितादेः सकाथात्‌ समे पुगपत्‌ 
प्रततान युगघप्ादीत्‌ वदता मघयता यत्‌ स्पुटयुगुतं तदसत्‌ 1 पतो 
भन्वपातानो स्वैषात्‌ तद्‌ स्ुटयुगं कयम्िति ) 
पचा चाचाेभटः 1 ‡ १ 
“गकार दपषाः समं प्रतासतु चेजगु्ादेः । 
भौलेाऽयमनादयन्ते। यहमरतुमोयते तेते" ४ ६ ५ 
ग्दादीं मन्दोच्चं न स्यिरमिति प्रत्तिप्रादपति । 
प्रहखक्तेरूनायां मन्दोचं भक्ति शीघपमरधिकापाम्‌ । 
एवगतै मन्दावं न विना खकस्येन्दुवज्य॑मतः ॥ ७ ॥ 
यतत उच्चते प्रदपुकतेरूनायां मन्दोच्वमरधिसायां च शोघ्रं शो. 
घ्रोच्छं भषति । अरत ्रायेप्रटरप्ति दन्दुषन्यंिन्दुमन्दाच्वं धिहायान्येपां 
मन्दाच्वं शुक्तपा धिना न निध्यति तदुयणाना पाठाभावादित्ति ५७॥ 
गदानां पाहा न स्वि दति प्रतिपादयति । 
आयापृशने पात्ता भ्रमन्ति द्शणीत्तिके स्थिराः पाताः । 
छुक्तवेन्दुपाततमपम्रण्डले अमन्ति स्थिरा नात; ॥2॥ 
आ्येभटोयतन्त्े ऋय ग््टाधिक्तं यतमतप्तत्‌ तन्तमरायाष्टशे- 
समिति चेच्यते ! सत्र दशप्रि्येमिभेणयादिमानानि लिखितानि त्ता 
श्राया ठशगीतिकफपि्युच्यते 1 त चन्द्रस्य पातभगणा एष पटिता नागि. 
चाष ) अ्ायाष्टशते- गोलपादे यदष्यानष्णेमे ध पाला भमन्तीत्पनि- 
तक 1 तेनापमपेः । अरयेपटेनाऽयाटय्ते णता भमन्ति दशगीतिढ 








= 


१५० व्ा्सस्फुटसिदटान्तप्य 


------ ~~~ ~~~ 


चेगदुपात् मुक्त्या चिदायान्ये {भ्यिः प्राता, सन्ति इतति लि्ितस्‌ । गे 
लुक्च सं पाता ऋपमण्डले फ्रान्तिग्रषडते धमन्ति यतस्ते स्यि 
नेति वदते ष्याथातद्रापः । त्रीमादिमन्दपाताना यतिना मत्ति- 
नौपनद्त इतति स्वघमपे रायेनटेन स्िण. पठिता सृति श्प्तुतिन 
किमपि टरूपर्णामिदाच्ैस्यायद्द एषस्यष्टु ५१८ 



























ददानीमायंभटसहु खण्डयति । ^ 


द्यार्यभयो जानाति ग्रदा्टगतिं यदुक्तवस्तदसत्‌ 1 
राहुकतं न ग्रहणं तत्पाते नाष्रमे राहुः ॥ ६ ॥ 
श्रापमटे। पदाष्टगत्तम्ष्टाना पदाणा चलन ज्लानानोति कश्चि 
दप्येभद शष घा यदुक्ता तदसत । यतप्तन्मते शाटक यदण पर्नतु 
चस्तुति राहत श्रदण न भवति । तत्वातश्चषटमे पदा हुने भति ॥ 
गत्‌ तद्रणितेन यश्यन््रपतः म दृषटवोभ्यो सेति ॥ षाग बलमेत्ततु 1 
श्मापेभटेन पदुटत ग्रहण नोक्तम्‌ 1 
तपा च तद्राक्षम 1 
सादयति शणो सूय पाण्िन महती च भरद्धाया। (गोसपा कना. २९)॥९॥ 
शदानो पुनययभद दूषयति । 
ल समा मज्तुयुणरस्पाः कव्पादिगतं ृतादियातं च । 
स्मस्युक्तै राये भटो नाता जानाति मष्यगतिम्‌ 1 १०॥ 
श्रायभदाक्ता मनुयुगकल्या स्मृतयकिमतु्डन्पाट्णकेमै समाम्घा 
लदुत्तं कल्पदिगत्त छर्यादयात्त च स्पृद्यक्तेन न सममत श्रामो मर 
त्ति म्पयद्ाणा चलन न जानाति ) दत्त सथर मध्यगत्यध्यायम्य द्‌ र 
श्लेाकल. स्पुटम्‌ ५ ९० 1 
इृदानीपरायेभटमतेन कन्पदेा घाति म ममीखोन रस्या । 


ङ्कारो दिनषारे यरुरदयिकाऽस्य मवति कल्पादौ । 
न वत्य यस्मादेाद्धारो चिस्तरस्तस्मात्‌ !\ १९ ॥ 





तन्तपसैताध्याय. } ९५९ 





ऋ्ंभटेन स्वतन्त्रे 'ुरुदिध्सात्‌ भारतात पुवे^मित्यनेन कल्पदै 
गुनाः स्वीकृतः 1 तेनायमये" ! यस्मादस्ययिभदस्यटुारः स्वीकारः 
ऋल्यादादिष्दयिका दिनशति रुस्मेवति रिने भवति लस्माटष्योह्ारः 
श्वीकाय विस्त अाधाररदितेऽचादभ्रामा विक्त, ( स्तर, स्तरणमास्तर्ण 
भ 1 दिगत. प्सरो पस्य मर धित्तर श्त) । 

शआ्यमटपरति द्ापरान्त कच्यादरुतयुगानि ४३२६ ( मध्यपराधिक्रार 
एद प्ताकटी शा द्रष्टव्या) 

एतानि युगदा्नद्रिठते-९५००९९०५०० प्रंणानि लतः पाषना- 


र्थ. = 9३२ > १५००८१०.०० + ९१००९१०१०० ५.१ 


= ४३२०५ १५००८१०२०० + ३९४०६३०१ ५३ । थ सप्ततष्टा 
जाति दषपरन्ते धार. = ५०८५१३०३ ~ २५१२-८ =३४ ~ ६। रय तैश 
कलिुगादे वा८७ ~ ०। प्रते। यदि गुर्रारद्िखना {5 पभ्यते तदा कलि 
युगादरैः यत्वा ० ॥ वतमान युश सिध्यत्यत अयेमटमतेन फरपदा 
गुहार स्याति ॥ ९१॥ 
दद्ानीमापमटस्य वापर दु वपति । 
खषादयश्चतु्यष दिनवारा यदुवाच तद्सदार्यमरः । 
लद्काद्ये यताऽसेस्यास्तमयं पराद्‌ सिदपुरे ॥ १२॥ 
दमेन ' गो तकमाच्चतुे भर्धान्ि सदादधे दिनाः 1 दति 
स्वतन्मे लिितम । चद, यर, शत, रथ), फुथ गु, रर फतवा 
क्रमेण पाणा प्रप्य + त शीघ्रक्रमात शणाः प्ररा.र,ख,म यु, 
गुः श । रफरि्ठा ग्धा मन्दत ध स्या प्रपते भवन्ति) 
सेच रवितः शीघ्कम्यटध स्यप्दणनया दिणरोतेगणनपा रपे्नन्तप 
शुरस्वदनन्तर बुध शृत्यादिपयन्येति स्फटर्‌ । थ गलप च 
तितेधायमदेन' “व्ये ये लद्कापा मेशस्तप्य, .सक्ितुरेय निटुरे 
श्तयक्तम 1 सेनायमथैः ) पयादयस्वतुषैं दिनार पदनदा मउन्तीति 





(~ ~ ~ -- =-= 


ब्रा्छस्फटमिटुान्तष्य 








यदादेभट उराच तदसत्‌ । थतः स ख्व जङाये भिद पुकेस्यास्समय 
प्राह 1 अयेद्यदि जेदुग्दये घारादिस्तादे पुप्प कयन सशव 
वापददिर्ते बारणना स्विस न १ अतस्तदुक्ता. मूपादयग्चतुच दिनपाः 
स्वि न समोचीन्य,  श्चायेभटरेकदेथस्यितिशचेन दिनश्राप्य्ना प्रद 
शिताते{सदुटूपणमेतत्र ॥ प्र 
इदानीं पुनरयेभटवारादि निक्त । 
समधिकः शतैश्चतुभिर्व्पसरसश्वतुर्दशभिरेकः । 
युगपातैर्दिनवारान्तरमेाद्पिकाधेराच्निकयाः 1१६१ 
ार्यभटेन यन्य विततम । एकम्मित्‌ युगमावनदिनानि 
१४०४९१५५०० 1 लहु यामादये खष्टिः \ चन्यस्मिन्‌ युगसावनदिनानि 
१५४७९१४८०० १ लङ्काया मधेपन्रे खष्टिः । उभपच्र युग्ेसश्या ४६२०००० 
एतावती तुल्ये 1 श्रहा यन्यद्रयता वारगणनया युगधरदेदरिनशतन्रपा 


न्तर तथाऽनुकातेकद्विनवासन्त च" ००० ~ १४४०० एतैयुंगयासजहः ॥ 


तनाम; । ब्रापेभटमतेनैदयिका्धरचिक्येप्रिनशर्मघ्ये रतुदेशमि 
चैपेषदतेप्चतुष्भ शतिेरध्गेयुगयातिदिनधा न्तर ददिम प्यारेरम 
न्तर पतत्तीत्ति चारगणना न स्वरेति ॥ ९३ 

दृष्टामोपायेभटयपहेा खण्डयति 1 
चदपिकादिनसुक्तेस्तुयोतिनार्परा्चिका भवत्यूनः । 
कतरे सफर न निधितमरनयेाः स्फुटमेकमपि नातः॥ १४॥ 

श्रापेमरस्य प्रचमयन्येनादपिक्षे यहे य मागच्छति तप्माद हषी 
ययन्धागत श्राधरचिङ्ञा प्रहा दिनगत्तिदहुये नोने मदति ब्रधादद्रपे + 
यदे रन्ते य्टगत्तिचतुपायश्ला भदन्त 1 यतेःऽनये7ः कतर स्फटा 
स्सशदित्यायेभटेन न निस्वतमतस्तन्मतिेकमरि न स्फटलिति ५१४ ५ 

दृदानोमायभटेोक्ष्यन खण्डय 1 

योडभगविकेऽजन परिधिं प्रतिभूढ्यासं पुखावदता \ 
स(त्मज्ञानं ख्पापितमनिश्ववस्तनिङकतश्नन्यात्‌ ॥ १४ 





तन्त्वरोत्ताध्यायः । १५३ 





( इष्ि-याजन्रपरसिं प्रति प्रेष्या पुनर्जि्ञा बदल । 
आत्मन्नानं च्यापितमनिःवयस्तत्छतव्यास. ॥ १५॥ ) 
(अन जेाष्टान्तयेते! मच्छाधितः एठः साधुः 1) 
अ्येभटेन "वस्त ना" सतुरैष्तः युर्थ दन्युक्तष । तथा 
चृप्िलनं नरपरसाणानां पि-ग्ाटपदख योन्ननपुक्तष 1 तयज 
भृषसंधप्ति तं परति भ्र णसस्वे जिना जि महस्त ला पञ्चाशत्‌ पञ्चा 
शदयिकसदखयाजनानि प्रव्यासस्तेनायेभवेनेाः सच न समोवौनः। शा 
चयेयेात्नमानमार्येभययेजनमाने त्वेठमेतर परन्तु भ्रयापमानि भेदाऽत 
ऋावायेष्य "्भटेन पुनप्रव्यासं जिला वदटताऽत्म तानमाचतरेव च्या 
पितं प्रसिदरीकत धस्तुतस्तत्छते शरव्याततोऽनिश्वयाऽस्सि न समौचौन' 
दति छठ ! घाणकलमेवङु य तिपष्दनादिति। 
तथा चायेभटः। 
शपि यज्नं जिना पष्यासः एति (गीततिकापरा १ श्लो") 
श्वदस्तो ना (गौत्तिक्रापा. ६ लो ) ॥ १५॥ 
मून्यासस्पाज्ञानादच्यरयं देशान्तरं तदज्ञानात्‌ । 
स्फुटतिथ्यन्तान्ञानं तिधिनागाद्‌ग्रदणयोनेषश्धः ॥ १६॥ 
. भव्यापनप्यान्नानाद्देणान्तरं व्यथेनशुदध भधति । तदजानाद्धेणा- 
न्तराज्ानात्‌ स्फूटार्थय्दस्याह्ानष 2 तिपिनोणादूदणयोनेपश इति 
प्रसिदधमेश्र ॥ १६ ॥ 
षृदानीं प्रधमं खण्डयति), 
प्रातेनैति कलां भूदि तर्हिं कुति चरजेत्‌ कमध्वानम्‌} 
आवर्तनसुव्पाशवेन्न पत्तन्ति सतुच्ड्रयाः कत्‌ ॥१७॥ 
शार्यभटेन पृश्वला भगणा; {स्यत दति कम्पितम्‌ । यवाऽन्ये. 
ऽकिपजासुभिभेभमादेकं भदिनं मन्यन्ते तयाऽऽवेभटोऽदयजाशुभिः 
स्वात्र शभरा मन्यति तेनायमयेः ) यदिः प्राणेतेनेनाुना रए 








ष्यःटसिहान्तस्य 


फलापरेति गच्छति तरिं नर क्त कष्मात्‌ स्यानातत कमरध्वान क म 
हने । अयात प्राना गयेनादय पतिश्च एिव्या प्रागश्रमयेन 
श्वस्यानताऽत्यन यता पुन स्वस्यान न प्राप्ुुम्तयोचया मिवेदाध जघ 
माषततैन भम भवेन तहिं समुच्छरणा प्रसदभरधसादय कस्माच पतन्ति । 
तो भूमि प्रागधमप नेत्यादायाशय 1 पूशयुसद्िताया ररे पराग 
भम भव्रतीत्यडात्वाऽचार्यण्द खण्डितमता$पवटरूवपमेतत्‌ ॥ 

तथा चा्ेभट 1 

अनुनामग्तनित्य पश्य-पचने विलापरग यद्रुत 1 
पवलानि भानि त्न समपश्वपरगानि लद्भूापाम ॥ 

परजापेमटामिप्रायमतु्रैय पप्ेखरेण स्पटोकायामन्यधो घ्या 
स्यात्‌ तत पु्धोिनेदस्णो्यमिति ! यदि पस्मेशठर्त्याप्या समोचोना 
स्यात ति ध्रस्गुप्तषयहनस्यायपर नै भवे "प्ेनेति कला भ मिति 
सत्मयल्ि्त पठि $पि नायेमटपपरत रति सुधीभि विचिन्त्यम्‌ ५१०॥ 

श्ढानों मन्दर्पारघष्वण्डन चाद 1 

शदधिक्ता पः परिषिर्विपनेऽन्याऽन्यः समे जस्य गुलः । 
तदसद्विपमान्तफलं यता म युग्मादिफलतुल्यम्‌ ॥ १८ ॥ 

श्रायमटेन मओमरादोना पपिथ विपप्डेषन्ये स्पे चानय 
पठिता ) तत स्प्प्ोयपेन्भुजन्या समपद्रीयमन्दपर्पििगुपा भाश 
ता फलयाप मन्दकला । एत्र विषमपोयकेनद्रभकनज्या व्रिपमपद्ोथ 
मन्दपरपिधगुणा भाशहूता एलचाप मन्दकला । तेनायमरधे 1 आयम 
टेन िपतरेऽन्य स्मेष्दे चापोप चेदपि मन्दपर्णिधप नस्य मन्द 
चेन्द्रमुजष्याया गुण ॒पटितम्नदटमदस्ति । यत्त॒ पन्धिस्याते चाजन्त 
युष्या च विमरपदोयपरििना यद्विपमान्ते फल तद्रे तदन्येन समप 
बौयरपार्पचना युण्नाद्धा य्त्‌ फल तिन न तुल्यम । श्रमददूषयतेतत ! आवे 
भटेन पददा पार्तयपाठमेदष्ट गन्तरेऽनुपातत पापया द प्त सूचि 
लम ! एष्िष्टरपन कमन्य सलेद 1 








तन्वपरैत्ताध्याय. । = ९४५ 





तथा घायभटः 1 

पाधानि मन्दरत्त शथिनः छ पष्िधठ द्ध भ्‌ यथोक्तेभ्यः! 

भग्डग्लक्ष दद तेयथा शनिगुर्कुलभरदुहु्च्वशौत्रेभयः ॥ 

भन्दाठ्‌ङ् दनद व्रणा द्वितौपे प्ट चतुरे च 

न्ञाणक्र छल भूनोाच्छाच्छोघरास्‌ निविड कुवायुकवाऽन्त्या ॥ 

कारघानि सर्चेस्वतुभिपपधर्तितानि दक्तानि तेधानि । यपेक्तेभ्यः 
शूयेषुधशुकषकुलगुरुणनिभ्यः 1 धक्रिफा वुधगुफङु्गुयनीनाम्‌ । 

चन्द्रस्य मन्दपरिधिः = ७ सूयेस्य ३ ! 

श्न्येा प्रथमदृतीयपदपेः। व॒ 91 शु. ४ । एरु" १४) यु*9 "९ 

द्ितीणचहेष्टयाः ) छ ४। शु-२)। करु" १०1 शु" ८। ए. १३ 

एष यन्थादीना शौीप्रपत्ियः 1 

प्रधपरचृती पपदये।; ए, < 1 गु ९६ । कु" ४३ । शु, ४९ । षु ३९ 1 

द्ितीयचतुवेपदयाः य" ९? गु" १५। कु" ५९१ शु" ५९। ठ" २९} 

दृह पप्यासटताधै गयक्तरद्भषी द्रष्टव्या ॥ ९६ 1 

दानीं शीत्रपरिधीते प्रप्डयति । 
विषमेऽन्याऽन्ये युग्मे परिधिरौएकः क्रमोतकमउयानाम्‌ । 
ष्वक्रार्थे फलमायो न भवतति यस्सादसत्‌ तदपि ॥ १६ ॥ 

रव शीध्र्यारयिमेदात्‌ स्यष्टाधिकपस्य ५५ परनातुषारेय चिद 
मपदेऽन्यः परमपदे चान्यः पररिधि, क्मेत्मन्याना गुप भवति ) एषं 
चका युपदान्ते चिप्मपदाद्र च सन्धित्वात्‌ पपििद्रयगदणे यप्मात्‌ 
फगन न भवति तम्मादायमदेक्ते तच्छोध्रपर्सिधिमानं घामदधिति 1 
अन्यणपिचिप्रण्टनषदिद्र पप्डनमरप्यप्रतु ॥ १९४ 

गृदानीमनुपातेन यदि परिप्तन्तिन स्फुटः क्रियते 
तदाऽपि च समचीन इति निसक्रोत्ति । 

ष्यासाधंहता मादः परिधिवितेपादतः फकेनयुतः। 


कान -----------~-------~-- 


च ब्रास्सस्फुरसिद्ान्तस्य 


~~ ~~~ ~ ~~~ ~~~ -- ~~ ~ - 


घाहुभु्क्या पतिधिषठि्ेषरतः पास्थिन्तरदतो व्यापन जि 
क्यथा हतः । प्रधमः परिधय द्वितोयाधकानकस्तदा कमेव प्रधमः 
परिधः फनूनयुतः स्फटः परिधिेदेदिति यह स्वटपरिध्यानयनं प्रणि 
दप्वायेभटमततिनामदुकति । कस्मात 1 पदये- परपिथिणठात । अधो 
तन्मते पदयेः परििद्रयम्‌ । तत्न एज चित्‌ पचम समरप्दीयः णुत चिघ् 
विपपदीयः पा्सिधभेवति । अनः सस्कार्णपरधिष्येमिवर्मत ' दारो्रलमे- 
सत्‌ । प्रधप्रान्यमरदरे$पि तात्कालिकस्कारत्य समोचीनत्वादति सुधी- 
धिप चिचिन्त्यष् ॥ २९ ॥ 
इदान माध।रण्यन परिधत्त निकरोति 1 
विष्रसमयेदि दे परिधी किं सर्षचन्द्रयेनाक्तौ । 
घटते च कथं चिदियं स्फुरक्रियिद्यिकतच्नोक्ता।)२१॥ 
यदि तन्मते विषमसप्रयः पदपेरपिदाद्‌ दवै परिधी श्रपेचिकै तदा 
गेलर्णाक्णमाग्यात्‌ तेन प्रयचद्धयेद् दै परिघी कि नेति 1 
अत चापेभरोयोदयिकतन््ाक्तेय स्फूटक्रिया क्थ चिच्च पुषाच- 
एन्यापेन कदाचित घटत व्यः 1 यस्मित्‌ तन्ते भूदये एहपाधन 
तदरदपिकतन्त्रए \ सूपेवन््रपान द्वे! दे परिधो अनयेषा च द्व द्व रत्यनेन 
न्‌ फाविद्निः फलवासनाधिचिचत्वाद्त्‌ इटमपि वाग्वर्लपरिति ५ २९ ॥ 
गृदानोमङ़ा प्ारोनार्यप्य समप्डलपरेशं निकरोति 1 
उन्तरगोलेऽग्रायां विपुवज्ज्याता यदुक्त मूनायाम्‌ । 
समभणडलगस्तदसत्‌ क्रान्तिस्यायां यता मवति ॥२२॥ 
आप्रभटने स्वोपसणाद्‌ 'उत्तएोले परापरा विपल्ज्यातेाऽत्तज्यात 
ऊना भवतति तदेव रपरः सममण्डलप्दरेशः' दत्यभिहप्त परन्त गपु 
क्त्या तु स्ा्यापमरच्यात्तज्याना तटा र्वः समम्रण्डलप्चेशा भवैन्यतो 
विषवञ्ज्याते उत्तरमालहव्रायाममनाया र्षेः सम्रपरण्डलप्रवसा भदतीति यद 


क्प्रायभटेन्‌ तदपच्त. क्रान्तिन्याया वयश्रज्ज्याते न्यनायामेरश्थ सम 
मच्डलप्रदेरा भवति! 


= 





1 ९५४ 



































शा्यभटवाक्य च1 
प्रामरापक्रमज्नीघामिष्टल्याधेादतं तति छिभ्तेत्‌ । 
एयालम्यकेमे ल्धाकं पा पूतपरे ततितक्ते ॥ 
सा विुवज्ज्येगना चेद्युश्दुदन्लम्बकषेन सहिता 1 
विपुवन्व्यया विभक्ता लव्यः पएक्षापरे षु ॥ (मेप शला, 
३०.६३१} ॥ दर ॥ र 
गृदएनोमायेपटोक्तलम्यवनत्यानयनं निकरोति 1 
श्यासार्धेन त्रिभक्ता दग्रतिजीवा चतुणा लच्धम्‌ 1 
छषभ्वननाण्यः पष्दद्शगुणितया चिज्यया भक्तां ॥ २३६॥ 
हर्कष्लपज्या खक्तपन्तराद्‌ता लग्धमवनतिर्मयति ॥ 
स्फुरयेाजनकषाभ्यां भूव्यासेन च विना स्पष्टे ॥ २४॥ 
ष्मा मटेनास्मिन्‌ सति लघनि किमर्थं महत्‌ कृतं फम । 
्रणिताज्ञानाजाञ्यं विजानता यदि तततः घुतराभ्‌ १२५१ 
यदि रतेन त्या तदा पष्यावाधन कि जात पंपप्मः 
सम्मनप्‌ । एष सन््रणाजञनकेपरष्यापााभ्या चनद्रपर्मलप्यनपरायभट, 
नानीत ततत शृष्टलम्डन नतिश्वानीत्ता । णव पेोज्ञमकरेभ्यासापेगहेन 
क्गियातोपवमते, घष्दयति यदृदुगनतिक्ञीवा चहुगेणा व्यासाद्ैन जिः 
प्य चित्ता लन्ध लम्बनना द्य; स्य" । दुक्‌ पत्रय च रथिचन्द्रभुत्तयन्तए- 
दता पञ्चदगगुफया शच्या तता जञ्यमवनतिभेवति 1 एव ते स्ये 
सम्यनाघनती स्पुटयेजमकणेाभ्या दिना भ्रधयसेन च श्ना सिदे भवतः । 
एतादरृरेऽप्मित्‌ लष्ठिनि साधने सत्यपि पेन्ननक्ययेना्ेभटेन पिमं 
महत्‌ फ एतम्‌ । यदि गणितादानात्‌ छत चिं तप्य जादष । 
यदि मदुक्तपकार पि्लानता एत तरिं तेतेएपि पतरामत्तिशयेन श्य 
घ्रा तता लघ कमे चरात्वाऽपि रमय गोरथ फमे लिचितमिति । 
इृ्ाचायक्तनम्बनानप्रनोपपत्तः 4्रमोनलानप्य स्वेग्द शदृङ्ञावौ 
छष्ययेवेगं वियोगप्रल'पिष्यादिभास्कसविधिना स्कुटा ॥ ३-२१॥ 


1) 


___-_-_- ~~~ -~---~~-~-~-----------~----- 


प्रासछष्छुटसिद्ुान्तस्य 





ददानीमा्यभटलम्यन खण्डयति । 
लम्वबनशरणथनसुत्तः पूवी परयेास्विधै दिनार्स्य 
युकतऽभग्वा यदि नवति तदणधनयेस्तियै कतरत्‌ २६॥ 
आदभटेन प्रवैदररुपरलयेये याकम तिये लम्बन धन चोक्त) 
पक्तस्य तु सद्वि दविनाधेव्य सम्बनप्यामादे भवेत्‌ पणतु हिमां 
सप्यन मयति तह तिचे खयधनयेमेधये कतष्टुक्त तन्मते ¦ श्रायम्‌ 
टेन दषते पमण्डलवणत पएवे,एरकप्रालयेलेप्बनमक्तमत इद तष्य न 
स्‌) 
तथा च चतु्ैदाचाये 1 
स्याट्‌ परमेतदाद्यायेभदे वच्येत 1 
तदक च! 
दूषलेपमण्यलमपि प्रागलम्न स्यात्त निरय रम 1 
दुकतेपमडल चानेन वाक्येन दिन्रिभिल न भवतति । तच वाप 
मणडलस्यपत्ुच्वता युल्यते यत॒ सदाऽपमण्डलाधरेव दुयतेऽततप्सज 
हश्व सम्यनत्तयस्सस्मषदायेभटस्य मय दाब 1 भात्छाररी गामेध भवतु 
तेने बुटस्तदभिप्रय दति । 
एतेन प्रष््तिद्धगन्तोषरि भास्कदीना प्राचोनाना च्यातिविरा 
च टकेनि स्ट मवततिण्रेद४ 
दृदानोमायभटाक्तलम्डनठेजसस्यान दूषयति 1 
दक्पज्या बाठुदग्ज्या करणैऽनयेएः कृतिविगोषात्‌ ! 
भूल दभ्रतिजीषा संस्थानमयुक्तमेतद्पि } २७ ॥ 
टेप एव ज्वा दृक्ेपज्या विचिभिनताथन्या मुल । रदिदृन्ष्या 
षणो 1 प्ये हतिषिगेषात्‌ हृन्णन्तपत्‌ मन दुग्नतिजीका भवति 
भास्छरादोनामायेभरटानुापिना मतेन सलकोदिकरयोपना भप्थानयुक्त 
मस्ति । एतदपि छिन्त्यम 1 बधेत तेरा मतेन स्यानिेवेदगुनलि 
१ दृकदेपचये व्यभिवर्त इति । सदया । यच बटष्य्ट्वा स्तन मिध 


् 





तन्दश्रीवाध्यायः ! ॥, - 





नान्तस्येऽकतं तेपापुद्यञ्वाऽचादया च्यसातुल्या । ग्रद्ादयत्राले तेषा 
मध्यज्याऽधेाट्‌ एमम्ननतां श्या च व्यामाधतुल्या भवत्यपमम्डलस्य 
त्ति्िज्ञानूनापत्वातु । ततो "मध्यल्येादयलो स्व व्यासदलटरति' दन्या- 
दवितकीयविधिना फस विच्रिभदशमान्तरज्या ज्रिज्यातुन्य भवति 1 त- 
न्मध्यज्ययेगकैगेगन्तरफरूले तन्मते दुरूकेषः न्य मेत श्रायंभटण्ते त्रा 
शनतिरभाधः परन्तु गेगलद त्तया तदा पप्मावयतिर्भवत्ति । अतस्सदीे 
दुकतेपो ऽस्मिर्‌ स्याने व्यभिचप्ति । अव सन्ध्य ण्व रवे तन््ते द्‌ 
केपः शून्या रविद्या च चिल्यासमा । अतप्तयेषेगोन्तथदे दुन 
त्िमीषा निन्यासमा जाता तद्रुशतः पप्मलम्बनं चटीचतुष्टयमायेभटप- 
छत उत्यते} गोानयुत्तवा च प्रान्तिरत्तस्य छितिनानु्ाताट्‌ दुदमण्ड- 


लगन्पा पसम सम्विताऽपि चन्द्रः स्यानीयतम्बिलकदन्त्रतयेारज्वात्‌ |. 


तच स्फटलम्बनाभावः! एव प्रापेमटवत्ततः सस्वानपयुक्तमिति स्दूपणष्‌ 1 
खतं दाचारय॑ण पीरमेकोद्वादग्य प्रदर्धिंत्तम ॥ २७ 1 


इद्धानीं येसेम्बनोवनन्योाप्रानयनं दशज्यया एत सन्मति पण्डयति । 


लम्बनधघरिकालिप्ता दशज्ययारयैन्दुरमतिकलानाम्‌ । 
यस्मान्न समास्तसमाद्शञ्यया लम्बनं स्थूलम्‌ ॥ २८ ॥ 
पुलिगादिमिदेशन्यया सा लम्दनचटिकाकला उत्पादितास्ता श्रा 
चायं साितानामेनुदरप्नतिकलानास्‌ (बनद्रम्नतो ये ताभ्या याः 
एचक्‌ एथ कला सम्वनकलास्तासा ) यस्माच समास्तस्माट्‌ दश्चन्पया 
लम्बनं स्यले भवति 1 २० प्ले यधा चेजमस्यानमयुकतं पदोते तथा 
ऽअ एय्‌ एथङ्‌ रिचन्द्रयेोलम्बनकेन अयुक्ते 1 तद शतः प्पुटलम्बनंस्य॒- 
समित्ति । सुयेयदयाधिक्ारस्य प्रथमरलेकव्याख्यायां पञ्वन्या दशज्या 
चास्माभिः प्रदिता । चस्ते लम्बनमशुदधमेषायाति तरिं दहाचार्यफ 
शयरलयदणं किमथे छतमित्यच उर श्लोकटोकायर चतुदंदाचायेः 1 शश्च 
भयल महापुरप्रतया एतप्नन्ण्या वापना्ितधाल्लम्बनाशनतत ण्व 
सैन छाति इतति ॥ र ॥ 
(1 


= ब्रा स्फटमिद््तस्य 










ददान तास्तव दुक्तेपम्यान प्रदशृर्यति 1 
विन्निमलनने ट्ेपमर्डलं तद्पमरुडलयुतै ज्या 1 
मध्या रक्तेषज्या नायैभयोक्ताऽनया तुर्या ॥ २६ ॥ 

वित्रिभलने यददृक्चेपमण्डल दृद म्ल तष्यपमयद्लस्य च 

या युतिस्तप्या युती मध्या चा ष्याऽ्ाने चस्वास्तिकादुनिपयेन्त दृक्ने- 
पण्डते ये भागाप्तेपा च्या दुकुतेपन्या ( दुकृततेप षव ज्या) अनया तुल्या 
$ऽवभटेक्ता न भत्ति 1॥ रं ॥ 

इटनीं दृकृते गशुद्ितोऽन्यदुदू पयति । 
हकचेपञ्यएऽनाऽसत्‌ तन्नासाद्वनतेनान्तः। 
ऋअषनतिनाशात्‌ ग्रासस्योनाधिकना रविग्रहृणे ॥ ३०॥ 

श्त प्रपरततिपाद्ितमस्यानत श्रायभदटोपव दुकूठपन्या $ सज्ज्ाता। 

तवाश्रादवृ रेवा शु्ेष्वनतिना र्तस्य गणनायाम्नद धीनत्यात्‌ । खवर 
मेतिनाशत्त (स्फुटर्नाशस्तते ) रविण्दये या्तस्यानाधिक्ता भध 
ति म्मुटम ॥३०॥ 

स्टानां शरोेणचिष्णुचन्द्रमतायहपा निण्क्तति) 
पण्दज्यया यताऽकश्रदणं श्रीपेणविष्मुचन्द्रकृतम्‌ । 
श्मायैमरोक्तान्यनयोारकंग्रदृभूपणानि ततः ॥ ६१ ॥ 

यत्त. श्रोवेणघरिष्य॒वन्द्रकृतमकगरदय चाऽऽयेभटेक्तबत पञ्चज्य 

चैष! ततस्तप्मादरायेभटेो क्ान्यकंयरदूपणान्यनयोः गरीेणविण्णुचन््रये- 
पप देयानि ॥ ३१४ 

इदधानों निगलिताचेमार 1 

+ = 
एदं चिचायमणे पष्दञ्यालस्यनं महास्यूलम्‌ । 
स्यूलाऽवनत्ति् तथा दशञ्यया लम्बनाचनती ॥ ३२॥ 


४ न = 
एत पर्ाकतदरपणे चायम पञ्चन्यालम्बन पञ्चजञ्यया लम्न 
महा्यल जातम्नतिर्च स्य 
= 


ला लाता । तथा दशज्यवाऽष्येवमेद लम्ब 
नावनतो मरास्ले ५ इ२ ५ ५ 


~ 





तन्न्रपसेठाध्यायः । १६१ 





ददानीं स्व सहुगन्तमाह्‌ ¦ 
नाशीष्वतुष्कविधिना सर्वश्र समे यतस्ततः स्थूलः । 
मानार्थ कर्म मदत्‌ कतमार्यमटेन लघुनि सति ॥ ३६ ॥ 
यति7 युक्तेन नादौचतुष्कविधिनः रम्बनानयनधकारः मवेन समः 
पपात छत्र चिच व्यभिचरति ततस्तस्मात्‌ कारपादन्येतक्तः प्रकारः 
व्यमा नेः 1 तचा मदुक्ते साधते लघुनि सति आयंभटेन लम्बनपरानाच 
मदत्‌ कमे एतं तचरादरणीयं तिद्ान्तपपण्वक्ु रकतैरिति ॥ ३३ ॥ 
ददान ायेभटोक्षाचजदष्मे निणक्ररोति 1 
विद्धेपराणाऽचज्या लस्वकभक्ता- ग्रहे धनग्टणं यत्‌ । 
उक्तशुदया स्तमययेार्म प्रतिघटिकं यतस्तदसत्‌ ॥ ३४ ॥ 
आयंभटेनाकोपचमावेन दे पहापा्ुदयम्तमया तये “ए्वन्या 
वित्तेषणा ना्वकतन लम्वज्यया भक्ता" इत्यत्नजं दुङ्कमे यद्भदे धनश्रणं वोक्तं 
तच्छतः प्रति्घटिरमधेन पहश्ररान नित्यादयाप्तयेः प्रतिषेल नात 
सलस्तदरनयनमषदे कदे सौयत्वादिति + 
अत्र चतुर्वेदाचापेः 1 
श्रा पणपरेतत्‌ माम्रन्येन तन्तरक्तत्छादिति" ॥ ३४ ॥ 
दढानौमापेभटाक्तमायन इक्कुमे खप्डयत्ति 1 
चिज्याक्रतिभक्ता वित्तेषापक्रमयुणेत्कमञ्पेन्देः। 
अयनान्ते यटणधनं तत्‌ तस्यादौ तताऽसत्‌ तत्‌॥ ३५॥ 
दन्द स्नद्रस्यत्कमज्या विेपापकमगुणा वेषेण शरेण गुणऽप, 
क्रमेण पमा मल्यया च गुणा ततस्तिव्याक्लतिभक्ता फलमायनदूङ्कमेक- 
नेति यदुक्तमायेभटेन तत॒ ततस्तस्मत्‌ कारणाच सत्‌ ! कस्मात्‌ ¦! यते. 
इयनान्ते गेषलसन्धे यदरूणधन फलपृत्पदते तत्‌ तस्य मते अदावबयना- 
द्ठचत्ववपतेऽतस्तदसदित्यथैः । गोलयुकतया चेटकषोटिग्रहण सम्वत 
बायेभटेन चेदसजयहये छृतं ेनायनष्दैः यहे कटिः दून्यमित्ता 
शुः परमे नवतिसमः । गोालयुक्तया तजायनदलनामावादायनं वृ्धमे 
स 








११ 1 





~~~ ------ 
ब्रादयष्फटसिटूान्मस्य 











न्मा पेभटमतेन च सच भज्य प्मत्वात्‌ ततु फलमुत्पव्छते यच्च॑ गाल- 
पक्ता माल्लएन्धा पत्मायनत्लनन्वादुष्यव्मतत ङ्त अतत्तटसतं | 
मतर घतुदप्चायः । "सदूवषतेतद्यत ब्मायेभटीयं वाक्यमेत 
रार 

पत्तेसपक्रमगपपत्ठिपणे वित्तरधरम्तम्तप्‌ ॥ 

च्पननं भरस्सेपिक्रायों परमेशः । "सापनवन्द्रस्यापरिणा कारपा 
उत्करमन््ेत्ययेः" 1 ए8 चेत्‌ तदा $§ व्रायल दन नं समोचोनष 1 इटं कम 
करमव्यया कततेव्यपरारपभटादि भिरत्पल्यथा यत्‌ एन सतर तथ्यमिति 


भाफप्वष्डने वस्ततए गालरपपयत्‌ धपस्तवनित स्यःटं चःपतेजकश- 
लाना ॥ ३५॥ 


दृदानीं वुह्ुमज्नानाचे दाणयप्तानाह 1 


दवकरमा विज्ञानात्‌ कालाविक्ञानमकयितत्वाच । 
कालान्ञानात्‌ शद्धोरज्ञानं काटिनाशाऽतः ॥ ३६ ॥ 
शिशोः प्राच्यपरः कारिः काटिशेलक्ृतिपुतेमलम्‌। 
तिथ्‌ कर्णौ न भवति यतेगऽफंचन्द्रान्तरं कणं; ॥ ३७ ॥ 
फाटिश्रवणाज्ञानात्‌ शशिनः श्यद्धोत्नति्विसंवदति । 
उदयास्तपे दिनकूतः पतिघरिकमतीव चाज्ञानात्‌॥३८॥ 
दृह्घमेपशिच्चानादक धतत्ात्‌ कालसाधनानयनस्याफायतत्साच्य 
परालावन्तान कालाज्रानात्‌ शद्भुापरमनमतः गङकु(चानात्‌ केटिनाश्चः 1 
सतर्न्द्रट्रा बते या शडभुः प्राच्यपत काटिः साधिता तष्य नाणे 
भु््यापि नाशः › तलः काटिमुजरातिपुत्तपले तियेक्‌ कणाऽपि न 
भवतति । यते स्िचन््रान्तरं रषिवन्द्रिन्वान्तासु परख कगेस्तस्य नाशे 
मदर्‌ धितेधः । वं काटिधयादनादुद्धिनङनः भूपस्योदयादस्साद्रष 
चन्द्रम प्रबवगेन प्रतिघटिजं प्रतिपरलमुदयास्तदास्चातीशराच्चानात्‌ अथि- 


नश्चन््रष्य श्र चर्तिितव्यति षिक्षवादमायाति न टत स्य 
येः ॥ इ६-दे८ध 






तन््रपरैच्ताध्यायः । ------रन्न्ना र 














ददान शटरावतिः वाऽऽयभट्त शुक म ॥ 
ऋदन्दन्तरथटिका व्यस्तञ्या चन्द्रमानखुणिता यत्‌ । 
श्यासविभक्ता शुद्ध यतान दक्तुल्यमसद खपात्‌॥ ३६॥ 
्रगन्हुन्तरधटिकाते चेहन्तणशा रविचनद्रयोस्तेषां व्यस्तल्येपत्क- 
| चन्द्रविम्बमानगुणिता व्यासेन दधिगुणत्रिल्यया विभक्ता शुक्तं भव 
तीत्यायेभटोक्तं यते दुकतुल्य र्दा नास्मात्‌ तच्खुकषमषत्‌ 1 
श्रायार्द॑रेदमानयन दिनणुङगावत्ण्ये शद्रचत्यध्यापे प्रदचिंतमा- 
देभटेन सवे कालिक त्यये तदुक्तमतेाऽसदिति 1 
ध 
श्म चतुैदाचायः। 
< चनद्रान्तसस्यतघटिकानां प्रागानीतानामत्करमेण या घ्या | 
ुनतप्थटिाच्यस्तजयोचपते रविचन्द्रान्तसस्याना कालाशानापुत्रमन्ये- 
त्यः 1 युत्यते रश्चिचन्द्रान्तसस्याना मयानामरपमण्डलमेगिनेत्कमनोषया 
शक्तानयनम्‌ 1 अमदूपमितत्‌ 1 यत्त श्वादभटीयोाऽयम्ै नास्ति 1 पद 
चति च तिनैताघदेष सूचितम्‌ । 
मयमाना ततालाद्ानि स्वच्छायया विघणेगनि 1 
धानि यथासार पूषाभिषुखानि दीप्यन्ते ॥ 
दृत्यघस्िते यथा गेलवात्तनया चद्रचतिने विष्टे सधा ध्या 
ख्यातु यु्यत दति" । भ 
मन्मते चेदाचाये आयेभटानुयायिना भास्कणदीना शक्त शण्ड 
यति \ शिष्यधीकष्धदे तचष लस्लाक्तानयनोल्लेखादिति ॥ ३९ ॥ 
ददानोमावेमट्ाधिततचन्द्रदिनगतशेषो खण्डयति 1 
प्राक्‌ प्राग॒दिताभ्यधिकः पञ्चादुदितानकोऽपरे व्यस्तः । 
काले. यरकषायार्यं तदसत्‌ रफटखक्तिगमनात्‌ भ्रा क्‌॥ ४०॥ 
प्राक णाक्ितिने प्रागुदिताभ्यधिकः कायैः 1 पश्चादुदितोनकरः 
पार्य; । यत्‌ प्राक्चितिने यद्धि चन्द्रः प्ागुदतप्तदा साऽधिकेन ता- 
स्कालिसम्नेम समः कायः । वनद्रमेाग्यकालस्य लानु्तकालस्य मध्या- 







__ ___--------~-~~ ~~~ 


व्ाद्यष्छट सिदुान्तस्य 














दानां च यागः कपे इत्यत्र, । णव यदीषएटलग्नानन्तरं चन्द्रययस्सदा 
लनमोग्यकालस्य चन््रमुक्तकलप्यं मध्येदयाना च योगः कायः 7 अपरं 
्रत्यकत्तितिजे तु पदीक्ततो व्यप्सस्तदा चन्द्रस्य गना वा कषः काल 
स्याति । एषमाधमटेन छापा यः कानः साधिततस्तन्मानम सज्यं 
प्राकस्फटभक्तिगन्रनात्‌ 1 चरथे्दयद चन्द्रा नयत्‌ स्यिरम्ताराईऽ्यभ- 
टकूदणा सप्नात्त काललदप्यनदत्‌ क्छाला भषन्‌ परन्त्‌ स्फटभक्या चन्द्रः 
प्रागुगच्छति अतापत्वमेणा ता्कानिकूचन्द्रोटयास्तलग्नवशचेन स्फुट 
ऋालसाधने युक्तमत ब्रायेभटोक्तं सकृत्‌ कालपाधने न सदिति । 
शय खतुदंदाचायेः 1 
श््रपमप्यचैप्तन (ार्येभटतन्त्रे) नास्ति तस्माद्‌ बणमेतत्‌ 
पयात्‌ । प्द्धाप्यावृ्णं चदनि तहुषतु का नः सतिः" ॥ ४० ी 
दटानें एदनगतघादिफ्रायाज्ाने ये दे1षाम्ताह्‌ घि 1 
उदितात्दितास्तमितावगेषकालान्न वेत्ति यः स कथम्‌ ! 
च्यायमरन्तः शथिनरखाययृदधोप्नती वेत्ति ४१॥ 
ग्रायेभटन्न येभटततन्वत्ता वाऽऽयभट एब ज्ञः पार्दत दृष्याये. 
भटक्च. १ शेव स्वष्टाचेत्‌ ५ ६९ ॥ 
५ श्टनां पनशायभट दवयति । 
स्वमेष नाम पत्‌ कतमाय भरन स्फुर स्वगणितस्य | 
सिद्धं तदस्फुरटस्वं ग्रहणादीनां विसंवादात्‌ ॥ ४२॥ 
जानात्येकमपि यता नायमा गणितकालगेालानाम्‌ । 
न॑ मया पराक्तानि ततः एथक्‌ एथगदूषयान्येषाम्‌ ॥ ४३॥ 
भण्नरद्‌षणाना खल्या षक न शक्यते यस्मात्‌ } 
तम्मद्यसुदेत्ा उुष्धिमताऽन्यानि पेोज्यानि ५ ४४ ॥ 


अायभटेन स्वयपे स्वगणितस्य नाम स्फटमिति यत्‌ छत इद 
्ादीना विसादः सरस्कटत्वं सिटुम्‌ ! ऋत्‌ पेदशितयशदादि- 
ध 





जन्परोत्ताध्यायः 1 १६५ 





षेव तेदरषितस्ण्फुटतचं बहुमतस्तेन व्चेमे8 सत्रगछितप्य स्फुटं ना- 
प्रकरं एतमिति 1 
यति गतत कोल गलानां मघे अयिमट एकमपि च ल्ानाति 
तषस्तप्मादेषां गणित-काल-गोलाना एथक्‌ एथगटपफानि मघा न पो 
५ | क्तानि । श्रोत्‌ तद्गफितपादे तत्काले तद्रोलगदे च दषणत्रादय- 
मास्ति किं तदुञ्ेरेन । 
यप्मादावेभटदूरणानां मया सया ध्रुं न शक्यते तस्मादप पढे 
प्रतिपादितः दोपोच्चय ट्रे उदाहप्णषटर एव जेयः । तदुदएणवलेन 
इु्िमताऽन्यानि दूषणानि येक्चानि इति सर्वादाैस्यानगेसशरा्यम्‌ । 
श्रत एष चहुचेदप्वायेः 1 
प््य्टावेमिदमायात्रयम्‌ । संजात्तेयम्‌' । अवेद ानगैलशाश्ष. 
प्रतिपादनेनावायौ नभय शकञत्रया प्रतीयतेऽ-यथा प्रिह भमीदं 
शाक्य दप्दादेमिति ॥ ४२-४४ ॥ ; 
ददानो विशेषमाह! 
कालान्तरेण दोषा येजन्यैः भो्ता न ते मयाऽभिदहिताः। 
किते दृष्येष्वथ दूषकेषु केशाऽत्र यः स्पात्‌ ॥ ४५॥ 
ऋयैरापेभटानुषार्थिमिनमास्करदिभिपयमदेतन्त्र ऋलान्यरेण ग~ 
त्यादिय्‌ पे देषः प्रक्ताप्ते जत्र मपा नाभिदिताः। दुष्येषु दुष्टजनेषु । 
श्रथ टपकेषु चेते तव प्रतिकाश. करिमच येवे। सभयः स्य त्‌ । श्रापेभटरप. 
धादिने शि प्रचोगः छत्‌ अष्दर्चैय । यदि दूथदूवकाका गणना क्रियेते 
तरिं ममर त्रिं लभ्या भेदति देततिमेया ते दषा न लिद्धिता इति! 
अन चतु्ठदाचायेः। 
श्यष्टाधेयं निषयोलना च' 0 ४५ ॥ 
ददनों श्रषेणादरीर्‌ दूषयति । 
श्रीपेएविष्णुचन्दरधरुभ्नायभरलारसिंहानाम्‌ ॥ 
ग्रहणा दिविसंबादात्‌ भतिदिवसं दविरणमश्त्वम्‌ !) ४१॥ 


~----------~~ ~ --~--------------- ~ 


~ ब्रासस्फटखिद इन्तभ्य 


शरोषेण-विष्यचन्द्र-प्ट्‌ ब-शायभट-लाटसिद्दाना प्रतिवि 
एरतिषिनमन्तत्वं लादय हिगुण द्विगुात्तर वधते । फस्मात्‌ 1 अका 
शिक्श्वादात्‌ पदणादिण दरखति्ादितति ४४६ ॥ 
ष्टानीं दूष्ये विशेषमाह 1 
युकत्पाऽऽथभरोक्तानि भत्येकं दृषणानि येाज्यानि । 
खीपेणपभूतीनःं कानि चिदेन्यानि वच्त्यामभि ॥ ४७॥ 
शआयेभटोक्तानि प्र्येक दूपच्णानि युक्त श्रोचेणप्रधरतोमामपि येो- 
ष्यानि सेयमपि स्योक्तत्वात्‌ 1 अथ तेषा कानि विदन्यानि विचिष्टानि 
टषप्णनि चाह यामीति १ ४५॥ 


*„ इदानीं तेषा टूव्णान्यादह ॥ 
लाटाव्‌ सूर्मश्थाङा मध्याविन्द्‌वचन्द्रपाता च। 
कुजयुघशीघवृहस्पत्तिसितशीघधशनेञ्धरान्‌ मध्यान्‌ ॥ ४ 
पुगपातवेषैभगणान्‌ वासि्ठादिजयनग्दिकृतपादात्‌। 
मन्दोचपरिधिपातस्पपीकरणाद्यमार्यमटात्‌ ॥ ४8 ¶ 
श्रीपेणेन गृहीत्वा रचाचयरेमकः कृतः कन्था 1 
पतानेव्‌ गृहीत्वा वासिष्ठा विष्णुचन्द्रेण ॥ ५०] 
ऋनयानं कदाचिदपि ्रहणादिषु भवति दषिगणितैक्यम्‌। 
अद्धवति तदृधुाच्रमताऽस्फुःटास्यां किमेताम्याम्‌ ॥५१॥ 
श्रोषेयाचषयटते तेभकसिद्ान्त यश्व दाषिष्ठेः पिष्णुचन्दरेय 
तचो टेव्मादायोचमुष्टयेने'ति चतुंदाचयिगक्ति 1 तेनशपमयेः ! शरीरे 
णेन लाटात्‌ लाटरदेवकृताह्‌ सिदुबन्तात्‌ मयं चन्द्रो चन्द्रोष्वचन्द्रपातिा च 
शोत्या कजादीम्‌ मध्यात्‌ युगयातत्रदेभगणात्‌ चवासि्ठाद्रसिषटचटा- 
न्ताद्भज्ञयनन्विकृतप्रादात्‌ पिजयनन्दिक्ृतात्‌ पादक्षरणादधमकए्णाख्च 
गोषा मन्ोाच्वपरिधिपात्तप्यष्टीकःरणादा चायेभनदटात एदोत्ठा स्ठा- 
ख्वपरामक्ता भस्मसमदष्ूरा तोम. कन्या इतः । तज भष्सरूपा चि 
पथा वस्तन्यपविचायि ! चत रव तमक कन्थाकाते यच माति. 








तन्त्रपसैताश्यायः । १६७ 





नाना भस्मादौनारे8ज्ययः । एतानि सदे र्हैन्या विणुषनरेय 
कि बिष्ठसिहान्तः एत" ! अनयेदंदष्णदिषु कदा पिव्रपि दृषटिप्र 
रिरश म भवति 1! शटा चिददेदुग्णितेक्य भवति तेद्धादर 
घुदात्न्यपयेन मदति न प्द्रणतकमेया । प्रत एताम्यामस्ुदाम्या 
सेम्रशरासिष्ठाभ्या किपिति 1 

अय चतुेदाघापे, 1 

श्ष्टापेायारतुष्टयम्‌ 1 कुलणोभियमाचायपेस्यः | 

रधादयादृणो बाण (छरन्या' घुणाचगमरत्णोद ) आदिषु 
चिति केष तेपा$घगम्यते चाचायेङलनोचता 1 यतः पदिहतशुनोत्पचराना 
निदो हाणो भदतोति ॥ पष्‌ ॥ 

गदानीमापेभरस्यनदर पणमद । 


जीयेाचचृत्तमध्पस्य गोलवादेन नाम कृतपुचम्‌ ) 
त्तो न भवस्युचो ततस्तत चेतति नाचमपि ॥ ५२॥ 
गेललि्राद्धेनायभटेन नोचेच्चधृत्तवध्यष्य नौखाव्वयततषद्रस्य 
नागल एतम्‌ । पस्तु यत्तम्तस्य उच्चा न भध्रतिस च भुवे! रूर नि- 
ष्ठति 1 तत्त मापेभट उच्लपपि न पेत्तोति स्फुटम्‌ । 
श्न ततुरेदाचापेः। 
"दा्रलमेतसः ५५२ 
५ दरदवानीं स्यिपपातमन्दात्‌ दूषण 1 
न्धा विक्तेपकला मन्दान्यत्गत्‌ फलाधिकाः सपधा; 1 
यसान्महायुमादैष न राहुमन्दाः स्फुयास्तसात्‌॥५२॥ 
यस्मात्‌ पातानां स्विरत्छान्पहायुगरादावष्यम्या विवेपग्लाः मिः 
घयन्ति सयातमन्दस्य टमुजमावत्‌ ए रुव फलाधिकाः स्यष्टारवान्ये सि. 
ध्यान्ति मन्दान्यत्वाह्‌ तस्मात्‌ तदुक्ता सषुमन्दय न स्फुटाः › मह्युया- 
द सं मेषे भन्ति त्र सराभाेऽपि युक्त । पाताना सत्वे तज 
यद्ग उत्पद्यते । ण्व मन्दोव्याना भावे मन्दफलुत्यदाते यदश 
मादीनां न मेमुत्रे स्थितिरिति सद्वाहुमन्दा न समीचीनः दति ॥४२ ॥ 


1 





प्रा्छस्फटसिदरान्तप्य 











श्रोपेण-षिष्य चनद्र-पयु ~्रायेभट ~लाटविदाना प्रतिविषा 
मातिदिनप्रडत्छ घ्रा द्विगुण द्विगुफततर वर्धते ) कमात्‌ 1 शदवादि- 
पिक्नधादास्‌ परणादिष्‌ दरुज्वितिधादित्ति ४ ४६ ॥ 
श्टामों दूषणे विशेषमाह । 
युकल्थाऽऽ्यभटोक्तानि प्रत्येकं दूषणानि यार्यानि । 
श्रीपेणपरभरतीनां कानि चिदन्धानि वदामि ॥ ४७ ॥ 
इा्पेभटोत्ानि प्रत्येक दूपष्यानि युक्तय प्रोपेपप्रथेतोनामपि यो. 
शानि तेषर्नपि तयोक्तत्वात्‌ । परध तेषा कानि चिटन्पानि विष्टानि 
दूषयानि घाद दल्णमीति ॥ ४०५ 
श्टानों रषा दूप्ान्यादइ । 
लाटात्‌ सूर्वथाद्धौ मध्याविन्द्ूचचन्द्रपातौ च ! 
छरुजजुधशीघवृहस्पतिसितशीघशनेश्धरान्‌ मध्यान्‌ ॥ एद] 
युगयातव्भगणान्‌ वासि्ठादिजयनन्दिकृतपादात्‌ 1 
सन्देगपरिधिपातस्पपीकरणाद्यमा्यभटात्‌ ॥ ४६ ॥ 
आषेणन गहीत्वा रत्तोचयरोमकः कृतः कन्था । 
एतानेव ग्रहीरषा वासि विष्णुचन्देण ॥ ५० ॥ 
सनयानं कदाचिदपि प्रहणादिपु भवति देप्िगणितैक्यम्‌। 
यद्भवति तदू ुणाद्रमताऽस्फुटाम्पां किमेताभ्याम्‌ ॥५१॥ 
श्रोषेषाचायेकत रेप्रकतिदान्ता यस्व षासिष्ठे धिष्युचनेष 
सपेूव्वमाहादावतुष्टयेने'ति चतुच॑दादा्याक्ति । मिनायमपेः । रोदे 
छेन लाटात्‌ लाटदेवकछतात्‌ निदुान्ताते सवे चन्द्रे चन्दरोच्चन्द्रपाति च 
शदोत्वा शुद्ादोत्‌ मध्यात्‌ युगयातवेभगणात्‌ वािष्ठाुतिषटनिह्ा- 
म्ताद्िज्ञपनन्दिहतपादात्‌ शिजयनन्दिुतात्‌ पादकरणाद धमकएकाच्च 
पशोस्खा मन्देाच्वपपिपापतस्पष्टोकप्याद्य चादेभटात्‌ शदोत्वा स्छा- 
च्वपरोमन्ा भस्मसप् दषे रोमकः कन्याः छतः । स भस्मरूपाकि 
घषाणि चष्ुन्यपखिना । अत एद रोप अन्याकारा पच मालि. 





तन्दपीत्ताध्ययः 1 १६७ 








भ्यानां भस्मादीनामिदेव्ययः १ एतानेशर सवत्‌ एरीत्वा विषुवनद्रेय दा- 
सिष्ठे। बिष्छासङ्ान्तः कतः ! श्नयेवंदणाटिषु करदः विर्दाप | 
वितर न भवति । कदा विदाददुम्किरिक्य भवति तद्‌पुाठरं 
छुश्ासरन्वायेन भवति न तद्रुखितेकमेषा । प्रत रताम्यामस्युटाभ्यां 
समरकशासिष्ठाभ्या (किमिति ! 

अन चतंदाघायः । 

पस्य्टाचेायैचतुष्टयर्‌ । कुलयेपेयमा दायेस्य' 1 

अधादादुतो ब्य ("कन्याः पुयपदरमित्णदि) श्ाखारेषातु. 
चिते क्तेद तेयाषगण्यते प्राचष्यसुसनी वता । यततः पष्डित्नोत्पचानां 
निद्र क्षणो भषतीति ५ ४८-५॥ ४ 

ददानो मायेभटस्यनददरपफमाद 1 


नीयावत्र्तमप्यस्य गलवाद्चेन नाम कृतखुचम्‌ । 
त्रश्यो न मवल्युच यतस्ते वेत्ति नेचमपि ॥५२॥ 
गेव्लग्राद्धनायभटेन नीचाच्चशत्रध्यष्य नीचाच्छदत्ेन्रश्य 
नामाव्य कतम्‌ ) प्रतु यतस्तस्य उच्छ न भति भच रुते दूरे ति. 
ष्ठति ) तत ब्रेट उच्चमपि न धे्तोति स्फुटम्‌ । 
अत्र चतुप॑दाचापेः) 
"खाच्रलमेतष * ५ ५२॥ 
५ इदानीं स्यिप्पातमन्दात्‌ दूपथनि । 
श्रन्या पिद्धेपकरला मन्दान्यत्वात्‌ सलापिक्षाः सषा) 
यस्यान्महायुगादै न राहुमन्दाः स्छुयस्तस्मात्‌।॥५३॥ 
यष्माह्‌ पातानां स्थिपत्वान््रापुगादाबप्यन्या विसेपरलाः भि~ 
धयन्ति सपाहमन्दस्य टपुज्भाषठातु 1 ष्च फलिकः स्यष्टाध्वानये सि- 
पन्ति मन्दान्यव्वातु तस्मात्‌ तदुक्ता रहुमन्दां न स्फुटाः । प्रदाण" 
हि सं मेप भवन्ति तन शराभावोऽपि युक्तः । पाताना सत्वे तज 
यर उत्यदवाते ! एषं मन्देव्वानां भावे मन्दफलत्यदाते यद्रा. 


मादीनां न मरेषशरे व्यितिरिति तदरम्हुमन्दा न समीचीना इति पश ॥ 
न 





बरा्छस्फु्टागडुन्तस्य 


दृदानीं हिष्णचन्द्रादीनाममनचलनं खण्डयति + ^ 
परमाल्पा भिथुनान्ते थुराद्निनास्याऽकमतियश्ादलवः^) 
पयनयुगमयनवशात्‌, स्थिरमयनितयमपि तस्मात्‌) ४२) 
अस्मदादीनां परमाल्या दादजिनाटेा दिक्पा दा 
निस्सस्या नाद्या प्रिवुनन्ते सि्नान्तस्ये र्दद भेत्रन्ति ४ दरकदणा- 
क्िर्यणाकेादुतवश्च भवन्ति । श्रताएयनक्शाक्रायनयुगमा धा 
फदचलनाटदगं मेपानरौनान्तपयन्तं भवति तथाऽयनचलनक्षथाद्वयनयुगं 
नित्यदा तस्मादयनद्वि तयम स्यिसमति 1 १ 
दिप्णुचन््रेणायनपुगमुक्तं तथा च तद्राक्यम्‌ } 
"तभ्य चाच युग सद्ररतनन्दाष्टकन्दघः १८९४५१४ 
परषनस्य युगं प्रोक्तं प्रर्ाकादिमत पुराः-रतिप् 
पमुञ्नालमतते चायनयुगभगणाः ९९९८६६९ ॥ 
श्रच चतुचदाचाय; । ~ 
(्षदटरपणमेरदीस्मात्‌ पप्त्येव मिधुगान्ते न एचिदिनयाः 
माप्चपेारचया' 1४४ 
श्टानों महाधुगनत्णे श्रोचेणादिपुगषण्डनं चाद । 
यद्यु गवधिमेदहायुगखक्तं श्रीपेणविष्णुचन्द्रायैः 1 
तत्‌ स्थलं टग्लि्ाः मदायुगादै ग्रहेषु यतः ॥ ५५] 
येषा पए दहभगरणाना पातमन्दच्वगीद्रोव्वानां यगि 
धातत स्पा मेपादिप्रत्ते पूनयाघ्रता कालेन मेषाद्दिप्रवेगसद्रेव मद्रा 
युगम॒च्यत दति 1 श्रीपेणपरिष्णचन्द्रादैषटूयुगुक्तं तत्त स्यलं यतस्तन्प- 
लेन महापु यकेषु दृएलप्तः एष्कला मेवा ष्ितःच्र कान्तिद 
स्थानकनापचेत्पन्त । अयात्‌ तन्मतेन यदिः मन्धादिप्रणीति स्मृत्तिषे- 
मते महायुगरादा यहगणना कवते चदा भाफररोन न मेषमतें स्थिति 
रित्याचायेाभिप्रायः । धस्त॒नः श्रोचेशप्रणोते शपके "यगमन्खन्छरकल्या;" 


इत्याचायाक्तमध्यमा धिका {वचनेन न महायमदचरधहि । अतिक सहा. 
खगक्षदननचाय क्तमरापुगपदहणम्रिति स्फटप्‌ ॥ ५५ ॥ 


= 





तन्छेपरीचाध्याय } 





इदानीं एन. श्रीकेकादियुगं खण्डयति 1 
कदिनादः स्छतिषकतं ग्रहभेत्पत्तिर्दिनचपे प्रलयः । 
तान्यतिवट्नि यस्मात्‌ मदायुगेऽताऽसिडमिदम्‌ ॥४१॥ 

किदो तदिनादे यद्मचात्पात्तदिनवये व्र्यादनाधमाने 
च प्रहमिाना प्रलय इति स्फतिपक्तमस्ति! एष परसरादनपमे मद पुगे यस्मात्‌ 
तानि शोरेयादुक्तानि युगानि अतिबहूनि भेश्न्ति । अत इद तेदुकतमः 
प्रिद न फुजापि श्रत्यदे तच्च । ्तोऽनेकपुगपदणेन गीषएकपेणा 
किमिति । वाणबलव्रेतत्‌ ! यतेन क्रयुगयदणेनापि एहगणनाया न फा 
चिद्वानिस्तत्स्यभगणपदणादिति स्फुट गपितविदामिति ५ ५६ ॥ 

टानीं पफ्रदकाणानि टू पयति। 
प्रतिदिवसविसंवादाद्ग्रदृतिथिकरण्वदिवसमासानाम । 
ग्रहएग्रहयोगादिपु पाद्‌ पादेन कः स्एति ॥ ५७॥ 
अद्वितिविजयनन्दिपरथुक्नादीनि पादकरणानि । . 
यश्षात्‌ तस्मात्‌ तेषां न दूपणान्यत्र लिखितानि ॥ ५८ ॥ 

रह तिथि फरण त्त दिवस मासाना त्थः पण यच्येगादिपु च 
प्रतिदिव्विवादात्‌ प्रम दृगृवित्तधात्‌ एद करणाधम क्तः पदेः 
नामि स्ण्गति चथेादयवाप्ु पेषनित्यात फादोऽधमस्तथ) दुग्ययि 
तयोप्साप्यातत पादमधम यत्‌ करण तत पदेनापि स्वगोनरै श्रताल- 
नाद्व पडकुपय दुरदस्यरंन ध्रम्‌*-इति न्यायान । तप्ान्रलमपस्यं चषड्‌ 
नेन बालीमालिम्यमराज्मेय } पाद पादेन न खश्‌ दति स्पत्यादिषू 
तत्स्पशेनिपेधाचयेति 1 
९ ` यप्मायद्घविनि वि्यनन्वि प्कादीनि शरत निितानि क 
शानि सरदि एादशरणणानि करणाधमानि तपात्‌ प्रादे पानः 
स्फृशति-इति न्यायात मपा तेवा दूपपान्यत् न ्िख्ितानौति । 

अत्र चहुंदाचायेः 1 

शवज्रादम्टादये दुष्यन्ते तच पादेनापि पदक्प्पानि णस्य 


शति ! का ते गयनेन्यये.' । 
~ | 


~ - ~~~ ~~~ ~~~ 


१९० ्ाटरस्रटोषिद्ान्तस्य 





ततियिकरणसंदिषदमा गानामित्यत्र योगपद भावात्‌ स्पष्टो 
। यागखाधन नाचार्यस्येति स्यष्ट प्रतोयते ॥ ९०-१८ ॥ 
दृदानीं टूण्णान्पसदप्ति 1 
इति बहुधा विदन्ते ्रहा्धिनः साग्रहा इव प्रसभम्‌ । 
ब्राह्मस्फूटसिद्ान्ते रबीन्डुमयोगमन्ञात्वा ॥ ५६ ॥ 
एष त्रहस्फ्रसिद्धगन्ते अचायशटतेऽस्मत पिदधान्ते यो सः 1 
इन्दुः 3 प्र पषप्माणस्‌ ॥ येफो पदयुत्यादधिकाए । तत्‌ सबेमन्नात्वा 
पदाधिने व्येगतरविदः प्रमभे दातु माणा आायरिण इव वहुधा धघि- 
घटन्ते धिषाय शैन्ति दप्पणितैस्प्यारषाम्यादिति ्ाचावेप्यातमप्रण- 
सेष । 
दमत चतुचंदाचापेः 1 
(एतदा स्यमाचायेस्पे्िः ॥ ५९ ॥ 
दृटानीमितिकततेव्यतापार 1 
तेद्छभ्रते परनिदिनिमेवं विज्ञाय पौमता पलः 
कार्यस्तस्िम्‌ य्न दग्गणितैक्यं सद्‌ा भवति ॥ ६०॥ 
मेन्वधरशो मनि तदौयतन्वग कनया दभि सति ण्ठ पुधक्त 
प्रतिदिन स्पष्टोकप्णाद्य देधाद्िना दित्नाय तस्मि सन्त्रे भोज्ञाद्रिना 
तथा पक्षः कापा यचा दुष्परितैस्य भषति । रुव यमित तन्त्रे सदा 
द्पचितिश्य भवति तदेव तन्तरमादप्यीयरमिति 1 
श्रन् चतुरधदाचायेः! 
(्यस्यमरधलम्य स्वाय रुत दत्य, ॥ ६० ॥ 
ददानो स्वपिहान्तप्रशघ्ामार ॥ 
चन्द्ररविग्रदणेन्दुच्ायादिषु सवदा यते त्राह 
दृर्गणितैक्पं भवति स्फुटसिद्धान्तस्तते रा द्मः ॥ ६१॥ 
यति घ्ना ्रस्रतिदधान्ते मद्रवितेऽ्ित तन्त चन््ररिण्दशे- 
मदुच्छायादिषु वेदा दंगणितेक्य भषति ततस्तप्मादय ब्रा मदीयः 
एथ स्फुटामदटान्त श्रादरणोय इति ॥ ६९ ॥ 


व 


५ 
























< ॥ ९१५९ 





शरनं गोसज्ञप्रशंसामाह । 
गेलज्ञा जानात्येषां सवे दूषणानि कथितानि । 
भायमदादयुक्तानां त्राणां टूषणाध्याये ॥ ६२॥ 

#* सषा गासन दर्‌ दूषणणाघ्पाय एषाप्रापभटाद्यत्तीना | 
फचितानि दरुएणानि जानाति प्रणश्च प्राचौनतन्तदुपयेन मागुपरषन्तो 
निन्दयिष्यन्तीचयेवषावायाशयः + 

शर घतुचंदाचारेः। 

पलक; संैयासेश्र मरदाणिदरएयानि पेत्तोत्यये,' ॥ ६२ 

इदानोपपपाप्णह } 
इति कथिततश्नगणकान्‌ पठितैरपि दृषरैः करोत्यक्षान्‌ 1 
तक्परीचायाणां चिपद्िरेकादाःऽध्यायः ॥ ६३ ॥ 

इति श्रीत्राह्यस्फटसिद्वान्ते दूषशाध्याे 

नाम एकाद््ाऽच्यायः ॥ ९९ ) 

गल्ये्रपपमायाणां निष्टप्तन््णरीत्तानापेक्रादशाऽध्पायः प्रहि 
दषे कथिततन्बगणक्ा्‌- चायेभट-दरय विष्युचनद्रानुयापिने- 
ऽखात्‌ प्रपत केति । खण्डेनमाङणयं ते विधपेवदना प्रावा द मब 
म्तीत्ययैः ॥ ६३ ॥ 

मधुप्दनसूनुनदिते यम्तिलकः शो युनेद कजष्णजति 1 

हदि तं धिनिधाप ज्तनोऽयं रवित। षप सुधाकरेणा ॥ 

दति श्रटपालुदपपमुमुधाकसद्ि्ेदिविर्शते ब्राद्यस्फ्दतिहान्त. 
नेतिलक्ते कनतपतोकध्यसया नमसादेऽष्यकः ¢ ९९ ॥ 


श्रू 


श्रय गणिताध्यायः। 
---प्थ्य्-- 
तदै तदा स्प्रयोजञनमाद 1 क 
परिकर्मचिंरतिं यः सङ्कलितायां एथग्किजानाति । 
श्तौ च व्यवहारान्‌ छायान्नान्‌ मवत्ति गणकः सः ॥ १॥ 
य. सट्ूलत्पदग परिकमेविखति खाणव्यवदारान्तानष्ट घ्य 
| एव्‌ एषगवि्ञानाति स गण्का मालाय रायै भवति । 
्मतप्तटुणेनमाघप्यकप्‌ 1 
सदुलितखर \ ध्यघरकालितम । प्रद्युत्यतरो गुणनम्‌ । भागाः 1 
वगः! छमलम्‌ 1 चनः 1 चनभ्रलष् 1 पश्च नातप. 1 ते पाकम्‌ । ष्यस्त- 
जाम्‌ । पञ्च पशिक्रम्‌ । सप्तपशिकम्‌ 1 नष तशिकम्‌ । रकाद. 
शाकम्‌ । भाग्डपरतिभाप्डं चेति कमैविशति; । ध्यवहाराश्व-भिश्रकः । 
शयी ! सेजम्‌ । खातम्‌ । पितिः । क्रासेचिकः । राशि; ! छाया चेत्य 
ष्टा५१॥ 


रदानों सूलितष्यदरलिते खाद्‌ ! 
चिपरीतच्छेदगुणा रास्यारखेदां काः समच्ठेदाः । 
सङ्कितेऽशा याज्या ज्यवकलितेऽशान्तरं कायम्‌ ॥ २ 
पश्ेाणटेदाखका विपसेतच्छेदगुष्णा पिथक्डेदगुणा एष सम्रच्छे- 
दास्तुल्यदणा भवन्त ! सोप स्पष्टायेम्‌ । ' खन्यान्यदापनिहत। ररा 
एण्याः समच्छेददिघानमरध्‌'- इत्यादि भास्कतेक्तमेतदनुरूपमेष \ 
द्यत्र चतुर॑दावाेग्तमुदादस्णम्‌ । 
. साजिभागं तथा छापे इष पड्भागंयुतम्‌ । 
एकोम्त भषेत्‌ स्व कपगरयसमन्यितम्‌ ४ 
न्यासः। २६ यथाक्तकप्येन लाते! पाणः ७५ 


न कक क-~ 









: 1 १७३ 





भ्र चतुतरदाचायः ) "यत्व स्कन्दसेनाच्ेण ब्रेढोन्यापेन 
तिले पविते तत्‌ ्ुलन तेनप्दशेनापः 1 ॐ 
दृत्यनेन स्कन्दसेने।ऽपि कस्तु प्राचीने गणक दृत्यवगम्यते ॥२॥ 
"दटानीं प्रयनपत्रे करणमुत्रष् } 
रूपाणि च्ेदगुणान्यंशयुतानि दयेर्वहूनां वा । 
्रस्युत्पन्नो भवतति च्छेदवधेनेदताऽरावधः ॥ ६॥ 
रूपाय दृदगुणानि अगुतानि कायि । स्वं दूत बहुना 
मित्रानां सदने भवति । सवचोनानन्तरं भिचरयेश्नो बहूनां भिचाना- 
माना षध्ेदाना वनेदुतः पलं परहु्यलो गुणने भषति । 
द्िषपेषु रषा धना". द्रत्यादि तथा शत्रा लक्प्राप्व दर दस्रा, 
रत्यादि शधाहतिप्टेदधयेन भक्त" श्त्यादि च सतं भास्करोततमेत- 
इनुरूपमेष ॥ 
प्च पतुर्धेदाचारयाकतरट शकः 1 
दथ साधा भते यत्र काटः पड्मागसम्ततिः । 
तनाप्ते फस सि स्यात तेते गौप्र निगद्मताष ॥ 
म्यासः। भु! का उतवस्जातः प्रयुत्चचः १२२१ 
ऋन्यादटूगक 1 
मास्वाना लं षडवियैदि सयः पभवेत्‌ । 
पनर्पाहुशतेपलयं सद्ुपोय चद स्ट ॥ 
ष्दानों भागां कणमरम । 
परिवत््य 'भागरारच्चेदांरौ वेदसदुणच्चेदः । 
श्रैोऽशरणे भाज्यस्य भागहरः सवर्णितयोः ॥ ४ ॥ 
भागस्चदेदारे प्राजकस्य छेद रोद परिवत्य माश्चस्य केदः पपि. 
दतितच्येदसदुरदेदेः भवति ! रवं भाष्यर्वायः यसिवितित्मश्गुफेऽद 
भवतिः सुवं सवकितयेदैकमिवयेभेषगहसि भवति ' सवने तु पाय 
च्देदगुणानिः-दृति विधिना ) भास्कपभागदातिऽपयेतद तुक एष ! 


~-->-----------------~-----~---~-------- 


वमस मजमद्धिं 


ह द्लस्फ्टसिट्ान्तस्य 






चदेशकश्वतुददा्तः ! 
यायते एल दुष्टं खाने यमेन्दवः । 
पाधा दथ भुक्तण्चेष काटिप्तच्रधभिघोयताभ ॥ 
ष्याप्तः \ सेरफलभ्‌ १२२१ भुजः ९०१॥। 
उक्तपरक्लाता फाटिः ९९३१ 
शन पुनप्तुदेदाघायेः । 
, श्ये पुनरिदापि जेसाथिकरात्मकमुदेपदप्य वदाति 1 
यधा। 
शपन्निभागसयुक्त रूपलतं ददा नृषः 1 
वश्ये दिजमुष्येभ्यः किमेकूप्य धन तत्‌ ॥ 
दृदरानीं वगे पले च कश्यसूचमर ॥ 
संवपितांशवभेरवेदरृतिवि भाजित भति वर्मः । 
संवर्णिलांशमृलं ठेदपदेनेगूतं मूलम्‌ ॥ ५ ॥ 
सर्पतः सवपित. । रेप स्पष्टायेम्‌ 1 ष एतो इत्यदिभास्क 
क्तम नुषटपमेय 1 
श्रन्र चतुदेदाचायग्तेदरेणकः 1 
भुनकञाटौ समे यत्र सम्ताधेपरिप्ड्ग्ययर ) 
घतुरसे समे तत्र तेने फनमिह्धाव्यताम्‌ ॥ 
सपादाङाः फस यत्र चतुर्खे समे स्यम्‌ ॥ 

„ धुनकाटौ पमे तच वदि त्व यदि घगेवित्‌ ॥ 
षेलचण समाह्वयो बगं इति चतुदाचायेः ! 
ददनों पने करणम्नस्‌ । 

स्याप्याऽन्त्यथनेाऽन्त्यकृति- 
च्िपात्तरसह्ुषा च तरपथमास्‌ 
उत्तरकृतिरन्त्यगणा 
भिषा घेत्तरघनश्च चनः ॥ ६ ॥ 








मखिताघ्यायः ॥ १७५ | 





स्यष्टा्ेष् \ श्याप्येः धनताइन्त्यस्य तते।ऽन्त्यवर्ग" इत्यादि | 
पेक्मेतदनुरूपमेशच । 
क 
श्र चतुेदेक्तेटि णकः} 
चतुरा समा वापी दस्तत्रिधनघेपिता । 
वेधेन च तथा तस्याः एलं तरि घनात्मकम ॥ 
इदानीं चनप्रले कर्णा्त्रम्‌ 
छेदे घनादृद्वितीयाद्‌ घनमूलकृतिखिसहुणासकृमिः 1 
शओाध्या च्रिपूर्वरणिता प्रथमाद्‌ घनतेा घनो मूलम्‌ ॥७॥ 
श्रत्र चतुतरेदाचायः। 
शव्रताहटषवनयणेः प्र्मस्यानस्य घरपर तते विलोमतः स्या. 
नहयस्य श्रधनसंतना तततः परं ुनतस्य धनसन्ना ततश्च द्वयोरघनसंतेव- 
मापादसमराप्तेः। णवे स्सतेसूचावतापः। आदिभानरूः घनम्लकतिस्विम- 
हरणा क्त इत्याद । घनाद्‌ {हितौणत्‌ तते यदाप्तं तस्य एततः णेषध्या 
किन्तु सा चिगृखितता पुदरगुितता च कुतः प्रयपरादधनात्‌ ततश्च घनकः 
घनः शोध्यः । एवं छते घनप्रलं भवतति ! 
श्रनाटिणक्ः १ 
धनात्मकं फलं यज सप्ताष्टिरविभिः समम्‌ । 
पा्वौत्तधा; समास्तत्र चिति। घ घनात्‌ पदम्‌ 1 
श्दानों प्रयमह्धितोयजान्णः मवशेनमाइ । 
सदटशवच्वेदांशयुतिर्वेदविभक्ता फलं धरथमजातै । 
श्शैरंशा णशिताश्चेदैश्येदा दितीयायाम्‌ ॥ = ॥ 
सदुशव्देदागानां युततिष्डेदविभक्ता समब्टेदहतय फलं प्रथमनजञाति 
सदणेने स्यादिति ध्यापेऽन्तरं तुन्यददरां शकानाःमित्याददिभास्व पेक्ष 1 
“एवं ह्ितीोेणां प्रभागलनाततैः चेश अंतेगणता अये भवति । देदाणटध- 
देरणिताण्ददा भवतोत्येततदनुरूषमेय (लवा लषप्राश्च दसः प्राः. 
देत्याद्धि"भास्वरेक्तष 1 - 





„~ ~ ~ ----- ---------~-- 


& स्फुट सिद्धान्तस्य 





इट्धेदश्चतुद्दाक्तः ! 
थचायते एलं दृष्टं साधेनेचयमेन्दवः । 
साधः दश भुजरैव कोाटिस्तप्मभिधोयताम्‌ ४ 
भ्यासः 1 उेजफलम्‌ १२२१ भजः १०६1 
रक्ष्रज्डाता काटः ११३1 
अन पुनण्चतु्ददष्वापेः। 
, "स्ये पुनरिदापि जेपाथिक्रात्मकुदादग्यो ददति 1 
यधा । 
हरपाजभागसेयुक्तं सूपलवं टदा नृषः 1 
` वरभ्येा हटिजमुष्येभ्यः क्िमेकप्य धन तततः ॥ 
दष्टानां धों प्रे च करदपच्‌ । 
संवितांपवर्गर्ेदकरतिषि भाजिते भवति वभः । 
संवर्शितांशमूलं वेद्पदेनाड्तं मूलम्‌ ॥ ५॥ 


सथितः सव्रयितः ! रेष स्पष्टायेम्‌ । वं छतो दत्यादिभास्क- 
सोक्तमेतरनुषूपमेष । 


अत्र चतुधरंदा चादाकतदिरकः 1 
धुक्षेषटो समे य सप्ताधपिपह्व्यणा । 
चतुरे समे तच चेतरे फलमिहेच्यताम्‌ ॥ 
सपादक एलं यत्र चतुप्डे समे स्थितम्‌ 1 
शकषकाटी समे तश्र धरहि स्व यदि षगेषित्‌ ॥ 
गलते समद्विवचे षगं इति चतुर्वदाचायैः । 
ददो थने करणमर्‌ 
स्थाप्याऽन्त्यघनेऽन्त्यकूति- ~ 
चखियुषेोत्तरसह्ुण च तत्पमथमात्‌। - 
उन्तरकृतिरम्त्यगणा 
धिखणा चा तरधघनश्च घनः ॥ इ ॥ 


गणिताघ्यायः 1 १७५ | 





स्पष्टार्येम्‌ । ^स्याव्येए घनाऽन्त्यस्व ततेऽन्त्यवगं" दत्य भास्क. 
पेक्तमेतदनुषटपमे4 1 

अत्र घतुर्ैदेप्तटेशकः 1 

चतुरा समा पो दस्तत्रिधनसमिता । 
देधेन च तथा तस्याः एलं व्रि घनात्यकष् + 

दानीं घनश्रले करण त्र । 

छेदे धनाद्‌ दितीयाद्‌ घनमूलकृतिखिसद्णासकरतिः । 

गध्या च्चिपूर्वखणिता प्रथमाद्‌घनते घने मूलम्‌ 19॥ 
श्र चतुव॑दाचायः। 

"अतरदष्टधनराशेः प्रयमस्यानस्य धनसन्ना तते विलामततः स्या- 
नद्रयम्य शअचनसहठा तत्तः परं पुनर्कप्य धनपन्ना ततश्च दवारधनसत्नेष- 
मापादसमाप्तः 1 एव प्सते मूजरावतारः। च्रादिभालकः धनपरलकशतिस्तिम- 
ष्ण कुत दत्याद । अघनादु द्ितीपात्‌ तते यदाप्त तस्य छएत्तिः ध्य 
न्तु सा परिगुणित पएवैगुणिता च कुतः प्रथमाडघनात्‌ सत्व धनमि८ 
धनः योधः । स्वे छते घनश्रल भवलि । 

अनटप्कः । 

धचनात्मकं फल यत्र सप्ताष्टिरयवभिः समप । 
पार्लीत्सेधाः भमास्तत्र चितै! घ्र घनात्‌ पदम्‌ 1 
ददानो प्रयमद्रित्तीयन्नान्याः सधणेनमाह 1 
सदशच्छदांशयुतिरयेद विभक्ता फलं प्रथमजातैी । 
श्चगीर॑छा गुणित्ताग्डेदैस्येदा दितीयायाम्‌ ॥२॥ 

” मदुव्डेदा्ाना युतिग्ेदधिभकत्ता समव्टेदहता फल प्रथमजनाति 
सवर्णेन स्यादिति चेगरोऽन्तरं तुल्यदयाकाना'मित्यादिभास्व सिक्तमेव ) 
गं द्वितीयायां प्रभागच्नाततिः श्ण उरैर्ुखितः ग्रा भवति । ददार 
दैगृिताण्ेदा भयतीत्येतयनुरूषमेध लवा स्धद्राश्व दरा इप्राः- 
इत्यादि भास्करोन्तप । 





~न 


व्रारस्कटसिदान्तस्व 


अत्र चतुर्वािषटिशक । 
खूपाधर रूपणा पाशे द्रादशम्तया । 
रूपस्य च तुरीपाय काऽ सर्पाण्डते भवेन ॥ 
न्या 1 ९१ ‰|} उ्तवज्जाता पिम १॥ 
्न्योटूणक 1 
्यम्ना पमण श्च बमुनेाका नयाग्यय ॥ 
जीन्दव परतसद्रारच छेदस्याने प्रकल्पिता ॥ 
चञ्चागा नघ रूप वेदा हद्राप्तदणका ॥ 
मिलिता यत्र दुप्यन्ते कस्त धनघ्तन्चय ॥ 
न्यास । ‰। द| भ, (र रु उत्तवज्जाति योग १। 
प्रभाग्नातिा चहुषदेषे पकं । 
पादा पादाय प्ादाण्द्रादण तधा 1 
दशश्नादष्टम पात सप्तप्रात पञ्चम तथा ॥ 
सम्पीडयाऽऽचत््व मे शीघ्र ति एत्यदेस्विभियुंतम्‌ । 
घन तद्यमरस्माभिञ्याति शास्त्रे घटा ॥ 


ष्‌ १ | 
न्याम 1१२३१२९४ २६१1) 
3 


मिते | ४. \९]२ २ उक्तयन्नतिा चोग %। 

इदानीं घतीयज्ञाता सदयो नमाई 1 
ङर्वांशारचेदगुणास्दृतीयजातै दवेः प्रथमपरयोाः । 
छेदैश्केदर गणिताः स्वाशयुतेनैरुपरिमांशाः ॥ ६ ॥ 

उध्वाशादददगुणा कायास्तद्रा वृतो यजात सवन भत्ति । 

अन चतुवंदाचाये । 

"कथ्वाशा उपरि स्विताशाश्डेदगुणा सन्तेाऽध स्ितप्य ददाश 
भवन्त्य ¶त्यतच्देदास्त्थव्यन्ते ! एव त्वा सदु गच्छेद विधानेन फल का 
मर । एतदुक्त भवति । माच्यतारारप्वाशब्यनोच्यते । अध स्याव 

3 











= 
दः 1 १७९ 
































स्वच्टेद सहिते भागदारस्तेनाज् जातं परिकत्ये भागदारच्छेदा शे दत्या- 
वि । द्यो; प्रथमपर्यापित्येतत्त सुरजणडकपृततरपुत्रषम्बहं भविष्यति )' 
खटकः 1 
दिनाधंपादपष्वशचः क्ल्य याः पुप्णं एयक \ 
चपप्याः कूवेन्ति ता पक्ता युगपत्‌ पुरणं फटा ॥ 











१।१।१ १ न १५ 
म्ापः 1९ | | 3 | ऊष्याशाण्डेदगुणा इति एते 
दशेनष़ 1 ६|३।६|२| रूपसज्चयो$यश्च ९२ । एप्ाधन्ति दिवस. 
य्रपाणानि भर्यान्ति सेकुल्याभिप्तस््राशिकम 1 यदि ग्द मिः परण्यै- 
दिनं भवति तरदैकपुर्येन क्यतकालः । फलम्‌ दुर । “एवं भरनेच्दराऽ- 
शेःः-दति भास्कपोक्तमेतदनुरूप्‌ ४ = - 
अन्येटशक्तः 1 
दिनजिभागेन ददाति रूपं दलेन चान्यः प्रयते द्विकेभ्यः । 
निष्टपटाता दिनपथ्चकेऽन्यः सम प्रटत्ताः श्तद्ाः फा ष्यः॥ 


ति स्यापतः। ३ ।२।३। उक्तवद्िनानि ९७६। 


्रथमहितीयवृत्तीयजातिभ्येः ये अन्ये परे लाती दे चतु्धीप्चम्धो 
सथेटुयेःः परपाः पवयोनाचंनघःस्यच्छेदैरपरिष्ठाश्टेवा गुणिताः । स्वा. 
शयुतानिस्तेरेष देदैरुपर्गि शा गुणिताः 1 अथानुबन्ये स्याशयुतभीगा पवाद 
स्थां णदी तेष्डेदैरित्ययेः 1 “तलस्यदारेख हरं जन्या हति मास्क्राक्तमे. 
सवनुरूपमेष 
न चतुद्रो कः । 
काफि; शि शुप्त्यर्पः पादमाटाय पकात्‌ । 
दनान सप्त लाभाय पयं चकते फलदाः # 
„ स्वाधन्िपादभागीश्च पश्चरपटघप्तमियुलम । 
दिनं परतिद्रिनं तेन एतं प्रलय कियहुनम्‌ $ 
सह्ुन्योऽपि शपेय रूपैः द्ुस्तचा परः । 






न 














4 


प्राष्य टासद्ान्तस्य 






सचासय घने हि याट भागादुबन्धवित्‌ # 
भयाः ! \ ९ ९) उक्त क्रमेण धनानि ू 
२ | प्रचमस्य १। द्तीष्त्य ४१ 


#१ 
४ 
च 
# 
१ २ | चृतीयस्य र ४ 
१ 
1 
| 
ष 
३ 
१ 
|} 


77171111 
[क 7711 


भागापवप्दे द्यपि चतुरदेण्रेणकः १ 
शषा पलानि घणा सितचन्दनस्यः 
मतान चेत्तरां क्रिल फान्यङुष्यात्‌ ! 
षान च दत्तमपि प्ज्चसु तेन मन 
प्या्धनिपन्चनवमा टसम तदा किमू ध 


प्यास । ९ ] उक्तवत्‌ करणेन लतम १ दू । चज कोनत्रकपा- 


| | हिषेन धमार्‌ ११ दन्यत्तरं घात्तदः लिखितम्‌ 1 
(8९6 ४18 पा) ‹101 83} 


शन्न चतुचदाचाच. स्वटीकायाम्‌ ! 
रव मिद ग्चग्यय पन्वललात एवेक; । यतः षष्ठी 
| तर तदाष्त्मकेश्रादेः गतांति छत्व नोक्ता ¢ धक. 
न्दसेनाटिभित्तच्य+ नाम स्स भागमातिति 


भागमा दरषव्या (मव्य शिरतिकता -१२) 
दानो त्रेराशिकादिपु करणस्य ८ 
चरैराशिके प्रमाणं फलभिच्चायन्तयोाः सरशराश्ी । 
षरछा फलेन गुणिता श्रम्मणम क्ता फलं जवति ॥१०४ 
च्यस्तननैराणिकफलमिच्चाभक्तः प्रमाणणटलवा तः । 
शैराशिकादिषु लं विषसेप्येका दशान्ते । ९१ ॥ 
फलस (मणस्ुभयतेा यह्ुरारिवधाऽल्पवधहतेः ज्ञेयम्‌ 1 
सकलेष्वेवं भिजनेषूभयतर्वेदसङम कम्‌ ॥ १२॥ 


1787171 








गणिताध्यायः ॥ १७९ 





श्यत यतुर्दचायः ! %रतद्रुणपधिन्न नाऽयं बहती दिशे पयिका. 
क्रस्वाह्‌ । ते यमेः । जेराणिकरमाद्रो येदा तानि तरेपशिकादीनि। 
यञ्च ति र-सप्तरयपिक-नवराशिकेरादशराशिकानीन्ययेः । तेषु विष. 
भेष्येक्राटशातेटुन त्‌ समेद्‌ चतुधैषदिप्ियचे. 1" 
फलपट मणामुभयततेऽन्येऽन्यपत्तनयनं फजनयारेवे भिचेषु राशिषु 
उभय पेद सद्म णमवेदन्याऽन्यपतनयन देदानामपि क्रायमु । शेपं 
स्थष्टायेम्‌ । भास्करध्य बरेयाशिक्रादरूनार्येनरुकूपाण्येतर । 
श्च वतुर्वदक्तेदेणकः; 
शतमष्टोत्तरं येनेयं! ददाति द्विपष्िमि । 
भाषयुक्तेन सेऽव्देन क्िरतीरग; प्रयच्छति ॥ 
भ्ठ, । दिद । गाथ, ९०८॥ दि ३९० । छक्तवत्‌ स्वा गावः 
¶००४० । ॥ 
्नयेटिवकः। 
यः पिपोने दिने याति स्वग्ञ्वानं यवाष्टकम्‌ 1 
प्ये धिनिवततेत विंत्ंं तथाऽ ङ्ुनम्‌ ॥ 
श्राभ्या गतिनिदृत्तिभ्या यस्य यात प्रकस्पितम्‌ । 
याजनानां शत पर छेन कालेन स व्रजेत्‌ ५ 
ऋन्र चतुर दरक्ता परिभाया श्ष्टनि्ेवेदतषङु न चतुरि शत्यङ् 
शपः चतुदरस्त धः) अष्टा धनु सखा येजनभ ।' श्रते 
द्विनगत्तियेवात्मि रा ~ दः । एकदिनानरेत्तिप्डु नात्सिका = ई, । दिनगत्तिर 
कु तात्मिक्षा = ई अनयेरन्ततेय ‡ वेज्नाङ्कुलानि = १०८९००००५४५२४ 


<००००८४०८२४ १६० 


भक्तानि रन्धाने दिनानि ~ त्र 


== ८००२५५३ # 1 
व्यक्तदेपरिक उटेशः 1 
कताव 
शटपावणिकपा भास्स्त॒सया सम्मितः पर 1 
एन्वमविंायास्तु तया न्ति स्णदुद स्फुटश् ध 


















ऊ 1 सु" ६१ भा. ९। घु. ४ । रक्तप फल्‌ = (भा. १ पानि 
1) श्रय चतुदहेरयं एसमाण + श्ोषटयनिपेमोप्रभस्तेः शेक. 
पः सु तैस्तु पन एनपदषद्रयेन भे दति! 
शनयाटटि रकः । ५ 
साधके या; घर; प्रस्यानो दथ समिताः 1 
साधपप्नकपनेन शिवत्यस्ता ददु मे १ 
स्याः । १ । ९०1 ५1 उत्तरत्‌ फण = (दरो ९ पा.१।७ा'६। 
भा. ९। प. ९।्‌. ९1) अरे चहुदकतयं परिमाण 1 
चतुर्भिः एदि परसयसतेएवतुमि प्याट्‌ 1 
श्ादकाना एतुष्रेय दाणः ष्यातः पुरातनैः ४ 
माणिका तैएवतुभिः स्यान्पायिकानां चतुष्टयम्‌ ए 
खायो; पमायपेनत्‌ स्णान्मागधानों प्रसितः ५ 
एष्द्यणिशदः चतुचेदेकिदार्णानि ॥ 
शतस्य दरा षटिस्तिभिमेिनिरहापता 1 
पष्दमासपुक्तापाः प्ट निगष्ताम्‌ ॥ उक्तवल्तश्धस्‌ ९० 1 
मसिन सननििफन साधायास्तिधतेः फलम्‌ \ 
प्पे पदि षय पाधेपदेपिदि्यतास्‌ ५ रक्यल्यश्चम्‌ २६६९ 
शत्य दथभिपरोपिश्चत्याप्णित्‌ एले पदि 1 
माषाषटहे एत लव्य कस्येयं दिश्यताम्‌ ॥ उ्त्ल्लम्धम्‌ ६२९१. ध. 
विपण्वकानि धामाति जपि हः पपेदि । 
द्िष्ट्रापि एरीतानिदष ल्य घटं स्फ्‌टए ५ उक्तन्‌ ल्यम्‌ ३६१ १ 
द्विप्वकानि हणमि जोणि णद पेमेदि ! 
शटृशत्या परति छासि विदु वदाशु मे ए 
्रपागोत्सेधदिस्तपते ददश तछा दथ 1 
चासा पल्य शते हाता दोनातः षट्‌ प्रमिता; ४ 
पृषटकाना तथाऽन्यामामायामरद्धेः पडोनङ् । 


भत एदोतपस्मामरण तद्द स्फटम्‌ ध उक्षरौना. २१११} 1 
प कक कवने 





= ॥ 





हस्तिरी दथ दधय॑प इचप्तरिप सपा नध 1 
परिणारेन प्रटतरिधद्ग्यच्तच्येन सप्तकम्‌ ॥ 
सैष चेदुदरे्णाशिती स्यात्ता तदन्ये दथ हत्िने- । 
दीघोकोः पादपतयकत्तेणामेगि निगदातापु ५ उक्तवत्‌ फलंद्रा पर परर) छु} 
श्वानो माण्द प्रततिभा्डनि कयम जश्‌ । 
धराग्मूल्यव्यत्यासे भारडप्रतिभाण्डकेऽन्यदुक्त समम्‌ । 
परिकमापयपरानां उयवद्याराणामभिरितानि ॥ २३ ॥ 
श्राक्‌ प्रयमस्याने चेः प्रल्यपशौ तयोव्येयास, काय" इति चतुव 
ष्ाचापंः । "तयै भाग्द्रतिभाष्डकषे विधिपत्यादि भास्कपिक्तमेतदनु 
पमेव । 
अत्र चतुदाचायेक्तिद्रेशकः । 
पेदशमिरा्राणा दादिमाना तथाष्टमः । 
यदा शत तदाऽऽेस्तु विध्या कत्ति वाहिमाः ॥ 
रज्या ठक्तवटाषटिमाः २५॥। 





ध्न चतुदेदाचापेः 1 
एवमानञेवेन मर्ण सड्ुलनादीसयुक्तानि यानि सु फरणौयततानि 
प्यक्रगातानि धनयेषरन्यगतानि च तान्याचापे एष करटाणये वयति 
यपि ततेव तेष्व पचे व्याद्याश्यामः + 
^ दति परिकमेधिगत्तिः ) 
श्च मिधकव्यवहारे करणपनप्‌ 
कालशरितं प्रमाणं फलमन्तं व्येकयुरहतं कालः } 
स्वफलयुतसूपभक्तं सलफलेक्यं अवति सूलम्‌ ॥ १४॥ 
प्रमा प्रमायश्चन ्ाकलगुषित पमायाज्ालेन गुपित सतत; फल. 
भह प्रमाणफएलेन भक्त यल्सव्थ तदुनयेकयु दत यदुप सक्षसान्तर धनमपे- 
हित तेन ष्येकेन इत काले भवति । तावत्कालपयेनस दस्त घन श्क्- 


(क त क भवति । 


~~~ 


द्ाहस्यटेछिद्ान्त्य 


~~~ ~~ 
अनर चतुर्वदाकतषिशसः 1 
अतटुयश्य मामन षषट्रमा यदि रहितः! 
पियुण केन कालिन धपु तदुने भवेत्‌ ५ 


प्रका ८१४ १ 28 ९४. 
------ * ----- 


१०० ~ जल। तततः 
भ्र म र ३ ५ 
कानः न्ती --- = ६६ {11.413 
परनयिदि शः । 
प्रामषरये पणाः पञ्द िथतेयदि शद्विः । ॥ 
संदध्यधेगुणं षह केन कातेन मे धर » 
प्रक[^ परध _ २१६२० त 
त ६ 
श्र ङ्ध इ 1 तता माषाः = ८) ्थेगु 
च०८३८१८४। 


प्रत्रः । षल्यन्तेऽभोष्टमासाः = मा । ततेइनुपतिनेताधद्व 
मेिरृषिः = ~स । पयं प्रमाणधनयुता सातमरभोषटगणे 
दूलधनम्‌ = 


गु, पध = (> कप्रध. मा श्तं रपपवम्‌; 


पमाप्रय (शु-\) 
प्रक 
पलफलेक्य सकलान्ते धने स्टफलमुतकपभकन पस्य तत्कालकषेधमभि यत्‌ 
कछलान्तर तत्‌ स्वकर तेन स्वफलेन युतं यदप तिन भक्तं सक्थ मल धन 
भषति । 'टेद्टकमेोव्यव्िसतु प्रस दत्यादि पास्करोक्तपेतदयशपपिष । 
पतच चतुष्देकरदिष्फः 
\ शतेन पञ्चनद माषदटरूतं धने ध्यित 
ष्ट्छिदे पिमे प्रवतत मलम निम्‌ प 
उक्तव्लन्धं प्रलमू २ \ 
अन्टशकः ! 
अपेत देमकारष्य पुष्यन शताष्टजशच 3 
दविजा शु पादाय पल्वोधािक तमु दे 
क 


#। 





= ॥ 


घटनाय त्वया चाद्ये छत तेन त्यत्र तत्‌ + 
चरितस्य सुषरयोत्य तच्च सङ्व्यां घदस्व मे ॥ , 
उक्तदटुषटितसदयेमएनम्‌ =०९९ २९ मिश्रात्‌ ८०० विसाध्य घटन. 
प्रमाणम्‌ ३८२) 






















पिथान्तरे फररणप्रचष + 
कालप्रमाणधातः परकालष्टते द्विधाऽऽद्मिश्रवघात्‌ । 
भ्रन्यार्घतियुतात्‌ पदमन्यार्पीनं प्रमाणफलम्‌ ॥ १५॥ 
कालप्रमाणचाततः प्रमाणसालप्रमाण्धनघातः पप्काजेन हतः फलं 
हषा स्याप्यम्‌ । ऋदस्यने स्यापितस्य मिश्रधनस्य च वधः कायेस्तस्माघ्रुः 
धादन्य्यापरिततर्धवर्मटतात पदं यादय तदन्याघन दीन प्राणफले भति । 
श्रच चतुद णकः 1 
श्रदातच्हविकयोत्व द्रम्माणफे शतपञ्चकम्‌ 1 
ष्िमेएसचतुप्वस्य तदौपा ऽन्यत्र पोजिता भ 
प्वालान्तरेण तेनैव जाताऽषटाप्तप्तनिस्ततः । 
मादैदैशभिप्तरत्ं प्रमाणस्य एलं घदे ॥ 
न्यातः। प्रका = ए । प्रपराध = ५०० ॥ परक = ९०। मिश्रध ~ छट) 
प्रका" प्रथ त= ४ > ५०० 
पका १० 
+ + ऋआ" मि = १८१०००० + १५६०० = ५८२५६०५ ~ ९६० = प। 















= २०० शआ. भि ~= २०० 26 < = १५६०० 








प - श्रु = १६० - ९०० =६०.= प्रमायफलपु ॥ 






अत्रापपत्तिः  प्रमाणफलमु = या \ तते चभि्पैप्स्य फलान्प- 

रश = णपा । दृद परलधनेन यावक्तावनि तेन यतं लातष 4 
क ५५२९ प््का ५ ्ः ्‌ 

चत्त, यार्+प्रय पक्र. या 
~ प्रस. ग्रा 

श्नि पध प्रा ,, याः ग्ध प्रका 

चका पषा 







भि सम्रशोधनादिना 








य~ मिन्द्ान्यार श्या 






श्य ेदीव्यवहारः । 
----न्क्न---- 
सद्मेकहीनखुत्तर गणितं संयुक्तमादिनाःन्त्यघनम्‌ । 
श्यादिधुसान्त्यथनार्धं मध्यथनं पद्यणं गणितम्‌ ॥ १७॥ 
ष्यष्टारयम्‌ \ 'वयेकपदश्चचदा मुखयुक्‌ स्पादन्त्यधन१'-दरत्यादि 
। 
भाच चतुंदाप्िदाररानि । 
एषे दे दष्टे यत्र तिष्छास्तिद्धा एच साश्दपे 1 
पञ्च दार्पचतदृष्टा वद तच्रषटुकाफलम्‌ ध 
अपरमाद्े किल पददा दत्त द्विषभ्यः सतत रचे ॥ 
हेम त्रिरावे मवभागयुकतं मध्यान्त्यसवास्यधनानि ऋनि ॥ 
केनापि एच्लापरातु. पाहणाऽद्े दिने पणाः 1 
प्रदाः एण्यपुषया्ै दित्या च ततः रमाह 7 
{दषते नवमे चाति ियन्तत्तस्य ते पणाः ५ 
अम्पोद्ेतत्‌ समाचत्व यदि येढ्या रमः कतः ५ 
श्ब्र चतुवदाचायेः 1 ' ददाने द्विरुणिगु्णदिका रेप फलार. 
यनप्रवयेना रलो कचयमस्मदी पमेताषद्धरा" 1 
इृष्टगच्छे दलेऽखूपे घे कल्ये न्यरेदतः 1 
गच्छेन्न खेएता पात्‌ तत्तश्वेातक्मवफेतः ॥ 
शुणकाप्वमाकल्पे वणी छरप्रसिदहधितः । 
व्यरुखप तत्ता याथि छपदीनगुदेगहुलष्‌ | 
राद सेप्याहत त्वा द्विगुणादे। फलं घटेस्‌ । 
छन्दस्वत्यु्तरदेष प्रकार द्द दितः ॥ 
बत्छोडपयस्य ख्या च चटुदेदाचायेता तचत घतते 
भाष्वप्य "चष्ये गष व्ये गुखकः स्याप्य' इत्यादि पूजत । 





श्ेढीव्यवहारः ॥ ९९७ 





रन्न घतुर्वेदाचयिंतेपेरकः ! 
व्िपुरिगचस्या दद्ध शव्द दिने दिने। 
या ददाति दशणादानि दत्तं तेन स्वददेम्‌ भ 
अन्यां शकः 1 
प्चाधेगुगया दता चे ददाति दिनजयष्‌ ॥ 
साधेष्पत्रये तेन किय्ट्रत्तं धनं द्द ४ 
अन्रेापप्त्यये चतु्ेदाचायैः । *गपगणमया प्रत्यय दति 1 
ग्िप्यनां यादृशो जेष्ट दिना गणना भषति तया एतीतिरत्पा- 
वत्ययः । तर भास्कप्येडीव्यकदात्य सथैादादप्यानामुत्तरपि स्फुटा. 
न्यते न लिखितानि मयेति 1 
दानीं गच्छन्नानाय करणप्रज्म 1 
उन्तरहीनदियुणादिशथेषचरमे धनेत्तराप्रवधे । 
भरल्तिप्य पदं शेपानं दविरणेात्तरष्टतं गच्चः 1 १८ ॥ 
दविशुणर्पाघादिर्व हिगुणादिः । उत्तरदीनाददविगुणादेयेः 
शेषः स उन्तर्दीनद्िगुणादिशेदस्तस्य घै घनेत्तपप्टवघे सकेधनचया- 
ष्टनां षधे प्रचचिष्व पदं यादं हत्यवेसरगघतरेदानं द्िगुणवयदते च्छः 
स्यात्‌ 1 
न्रापयतत्यये मच्टेाधिभाष्व स्लीलादती दरष्टश्या 1 
प्रच चतुरघदक्तोटिशकः 1 
मुखे दयेष्टक्षा यज यश्च यञ्वाधि्ाश्वये । 
दृष्टक्रानां एते लग्नं चिति सच पदं घट्‌ ४ 
स्याषः १ रा ९० च १ । सवेधनषर ९०० । 
छगकपर । शे ~ र्ा-च = २०८९० - ४ = ९९1 
प्रध च >< = १५०६१ > < = ४००५ 


शेः + मश्च ›( च 26 ६ = २९५ + ४००० = 8२२१ शस्य प्रलमु ६५ 1 

श~. ९०-१५..६~५= च्छः 
श्च २५८९ छ प । 

------------_~___~____~_~-~~~ 








१६० प्राछछस्छुटसिटोन्तस्व 





तपरे कयलम्बपिद्िथन्यज्र स्यते कणे नम्वे। भवत दद्धि रे्रानयितिन 
स्फटम्‌ 1 व्याप्य चातिुगमरेति ¶ च्ेध्र 
श्टानां लप्येत भुजकाटिकणेएनधनाय परय जष्‌ ॥ 
कर्णकृतेः कारिक्र्ति विशाध्य मूलं छजा सुजस्य कूतिम्‌। 
मोद्य पदं कारिः कोाटिवाडु्कतियुतिपद्‌ं कर्णः ॥ २४ ॥ 
_ स्पराचेष्‌\ तत्छत्वप्वे गद कणे' द्त्यादि भास्कतक्तमेतदन्‌- 
रूपमेव । 
्यतरापपाततः । रेखागितप्रयमायापप्तचन्ख रिशत्यतिन्नवा 
स्फटा ॥ २8१५ ४ 
श्दानों सन्वकयोषध्येधरल दडानयनाय फणस ममु ! 
कणेयुतायूष्वाधरखरडे कणीवलम्वयेगे चा 1 
स्वावाघे स्वयुत्तिहटते द्विधा एङ्‌ कणंलम्यगुपे ¶ २५ ॥ 
प्राकामाघा-चतुभूे ग्रान, छाता 


10 ग<} ॥ लम्ैग, प्रागा, लाघ का; कणोयतिः चा 


| न्दे । कावा, काय, काघा कणे य, श्ञा- 
ठा मा सा ग्चा, उागा, द्रागाकपस्याध्या्चप्लयहे । 
तत्र धापा, मत्ता तथा प्राया, मादा ऋणवा 1 चामा, चाविन्ेात- 
प्तपरि लम्ब, । एषं लम्बरणपुत दाच्न्द चाबिन्दो च घाद, 
ल्राता तछा तागा, जाता परमे१यदडपे 1 सेनापपये. । स्डावाघे कवे 
गुे स्वयुत्ि्ते स्वावाधापुनिहते कणेयु नाट्‌ वाधसवरण्डे भवतः । एव 
स्वापे लम्बगुे स्वाद्याघायुत्िहते कणोदलम्बक्येि रुध्वा ष्ठष्ठ 
भवत. । 
अतरापरपत्ति। ऊर्ार लिखितततेरनः सालात्यानुपातिन स्फटा ५२३१ 
शदानो चतुणा परि ग्तस्यं ध्यायज्नानाय कासम्‌ । 

हविषमपान्केजगुणः कर्णा दिगपयावलम्बकवि म्तः 

हद्यं विषमस्प सुजपक्तिखजङ तियेगम लाभम्‌ ॥ २६॥ 

































५॥ १९१ 





छेते तथाऽयते कये ण्वव्या्द्नि स्फटम्‌। ्रगाविपमेन त्‌ 
समनम्यचतुर्ुम्‌ (यतर कर पुत्र देः च तुलये) उच्यति । तिनीयमर्यः ! 
फणे; पारतमुञेन गुणे द्विुणावलम्बरुधिभक्त फल दण घतुभुजे 
परिगपत्तस्य घ्यासाच भवेत 1 विषमचतर्भने यदे परिकृतं मावतुपरति 
स पुत्रपतिप्रलनयावेदगष्लाघ ह्रदयं ध्या पै भवेत्‌ { 

अपतत । तुल्यमुत्रभमनम्दवतुभजे केवत भिभलदरय 
मेकरात्ता त्गेतम्‌ । त एकत्रिुनोयरियदततववातत एवान्यन्निमुकञोपरिग 
स्य घा धतुरदेःपपिगटृत्तस्य व्यासे! भवति । एकस्मत्‌ चि करोः 
प्राश्य भताव तम्य एय लाद । श्रते! रेखागणितपष्ठाध्याये मत्रवा- 


हक्हिसेनरेतव्यापदल्‌ पितते यादिना ध्यानद = ? ५०४ । घुत्ता- 


स्तयते धिधमचतुुले यन भु्प्रतिभुगयोरपाह्‌ सेपुखनजगरपरि घाप 
येद्वागः परिध्यधमस्ततरेवाऽऽचा्ेमते व्पादलज्ञान भेवति यत्तपरेव 
भुला परतिशुजपमपेल्यादामेन तदुपिाचापएवेःगस्य परिय परम 
स्थात्‌ सदुत्यचकाणः समरसियम्तदयगतारेदा कवेश्व व्यत भर्ति नान्य. 
चेति दुधि वुचिन्यम्‌ 9 २६ ¢ 
पदान स्रु परिगृत्य ध्यासदनत्तानाय दुषरिमि 
धाय पूतम्‌ । # 
च्रिख्जस्य वपो भुजयोर्धिशुितलम्बोदधता टदयरज्चः 
सा द्विगुणा च्रिवतुखुजकाणसपगुबुतविप्कम्भः ॥ २७ ॥ 
स्यद्टावपपर्पत्तरवापिपरकररेण स्सुटा १ ९९४ 
शृदानों विपगरतरहुरहस्य छयेयोरानयनाय करयासअयु । 
क्ीःभितसुजयातैक्यसुभयथाऽन्योऽन्यमाचितं सुणवेत्‌॥ 
योगेन शुजप्रतिुजवधपेः करण पद्‌ विपमे ॥ २ ॥ 
स्प दां भास्कदनीलातीतः \ अनेन्‌ पकारेव एतान्तमोतचतुभृज- 
पैव फो परवत्‌ एत्येतटध मच्धाधिता मास्कग्तीसायती द्रया 1 रस्॥ 





त ब्राहस्फ्टासिटान्तस्य 


इदानीं धिपमचतुस्ते लम्बानयनाय करणप । 
विषमचतुरस्रमध्ये चिषमच्निखेजद्वयं प्रकर्प्थ पृथक्‌ । 
करण्येन पूर्वयद्रवाये लस्थरकप "व एथक्‌ ॥ २६ ॥ 
क्पोधुजे भुतः भरेव भरिति तरिभिनदुयं भति । छेषं स्यच । 
"वतुभुलान्तस्वभुकेऽधसम्बः प्रश्ले" -दत्याद्धि भास्करोक्तमेतवनुष्प- 
मेष ¡ अश्र िचमचतुभ्जे चतुखदावायंय गद््मय यदुदाहर्य प्रदतं 
सदेव भास्कप्ण श्विपन्वाशम्मितवयेक्षचत्वाप्णन्मिते भरज^-दत्यादि 
पर्तेना्पनिषटु पितत ५ ३९१ 


इदानों छिपमचतुस्वे षणेयुतिततः कोाष्वघप्वष्डन्नानाय कटः 
णमूषस्‌ \ 


बिपमसुजान्तसिसजे अकल्न्य कर्णी खडी तदाबाभे । 
एथग्वधरस्वर्ठे कषषुती कर्षयारधरे ॥ ३० ॥ 
िपमभुजान्तािप्मचतुभनान्तः करै भस्तल्लम्नमेजे यती । 
येव द तिभ परिरूसप्य कणोधुतेा एङ्‌ फपेयोष्ध्याधरखरप्डं प कते 
प्रदत्ता भाध्यै । फणपार्धट द्न्यप्याए सम्डन्धः विश्मदतभमे शरदा 
कणा पश्प्पर लम्यरूपा तदेषाचायाक्तप्रारयोद्ध "कपोयेशष्याश्वरजष्डे 
सिं भवति मान्यदेति दश्नयुक्या धद स्फटम ॥ ६८४ 








श्दानों छिपम्रचतुप्दे मध्पा्षलम्बाध्याधरसषञ्चानाय करणसनेप्र } 


धिथजे जे तु भूमिस्तल्लम्यो- सम्बकाधरं खण्डम्‌ | 

छरव्वमचकम्बखर्डं लम्यक्यागाघंमघरेनम्‌ ॥ ३९ ॥ 
कण्याय अधर खथड तें एव कत्मिदेपि शिम्रज्ञे भजे क्षस्य । 
भरमरस्त्‌ चतुश्वजे या सेद । ततस्ल्लम्बोा पस्तद्श् लेम्बक्याघर मलग. 
काथर सष भवह 1 चतुभुजलम्दयायागापं पदानोताधत्लष्डानष्ध्पै 
प्रषजा्वष्ड भष 1 एत चतभ जलम्ब्चाष्न्तरे यदुप्सल्लयड सन्मथ्य श 


करयः.ता मधघ्यलम्बः पतेत्‌ तरेदाचाधप्रकारयेदं मध्यरुण्डेरपतष्धग्डरचः 
द्विनेन्यरेति ॥ ३१४ 





चेग्रव्यषदारः । १९३ 





गदान सूवौक्ेने कर्मजम्‌ । 
कणावलम्बकयुतौ खण्डे कणावलम्बयारधरे । 
अनुपातेन तदूने ऊध्वं खच्यां सपाटायाम्‌ ॥ ३२ ॥ 
मशाद्रायां सथोढायां सूच्यामनुपातेन कयोवलम्बक्युते । 
लश्वयेरघरे पण्डे प्राणे कणा्रलम्बमराने हष्रूने तथोरूध्यै सण्हे भप्त) 
श्र वतुर्दाचर्पिया चे शिकिन यत॒ सधे साधिते देष भास्करेण 
सूचत्वेनोापनिषदुम्‌ । भास्करे स्वसूत्रे नाप्रान्तरमाचमेद एतम्‌ । यधा 
वतुर्ते्वा्यैय यस्य पाटा कता तस्यै भास्करेण यौठसंजा } एवं 
सूचोतेचानुपाता भास्कप्लीाठतोतः स्फुटः किं यन्यौरेणेति 1 चतुर. 
खाचयिंय चौके तद्ेवेदारश्ं लितं यद्रास्करेण णि प्रज्वा शन्मितव्ये- 
करचस्वाचिणन्मिति भृजञ)"-दत्यादि विषमचतुभने लििते्‌। अन लम्बा 
दणि भिचा भवन्ति तेनाज् भुलाद्रीन्‌ पश्चगुणात्‌ एत्वा भास्करेय मृचौतते- 
नेोाग्दर्णरुपनिबद्भुमिति भस्करस्य कल्यना वस्तुत श्वतुवैदे के ॥ ३२ # 
ददानोमिष्टाभ्यो भुनकाटिकणोनयने करणम्‌ नम्‌ ! 
कृतियुततिरसद््राग्योवेहुधोतेा दिसणे लम्बः । 
कृत्यन्तरमसटशयेोदिंशषं दिसमधिश्जमूमिः॥ ३३६॥ 
हिसमन्िशृनं समद्विवाहुकं रिभुजम्‌ । समद्विाहुनि िदक्ाया- 
दाधतपरिलष्बक्षेन जात्य्यसट्रयं समानं भवेत्‌ तज मुनेर द्विगुणः षम- 
द्विबादुधरमिभेषेदत एतदनुद्टपमेव भाष्कतक्तस्‌- दष्टे यारतिषरघ्नी काटि. 
धंगेान्सरं भृण दत्याचि + 
अनरोपपत्तिः ! दरयो श्वोयुतिषनेष्यान्तर्वगस्य छान्तरं घतुरुण- 
धातलसमं भवतोति कल्यते बगोत्मङ राणी द्‌, द अनयो्खणः कयः 
= इ९ + इ> 1 भुजः = दर्‌ - द । अनयेतषमेगन्तरस्य ४ इ > अप्य परं 
किटि; २ ११०८दइ९॥ ३३0 
शृटानीमभीष्टजाप्यहुयेन विपमननिभुजानरयनाय कणम्‌ } 
इये सक्तो वियेषटवर्मः फलेधूयोगापे । 


५३ श 





= 
ज्राद्धस्फट(सटवान्तस्य 

















विषमत्रि्ठजस्य शजाविचरूनफला्ययोागेः च; ॥ १४ ॥ 
दष्टा द्विधा स्याप्य, + एकजेरेनेष्टनापर्चान्यनेष्टेन भक्वः । 
कलेषयोगरासं मिषमे्ििजप्य मुनी भवतः । कष्टोनफसाततं आवापे भव 
तिऽस्तयेयैषगे विपमािवादेभ्वतोति 1 
अन्नापपत्तिः । दष्टा लम्ब. प्रणतिः -सं च लम्बादुभयत्ता वे घ्ा- 
स्ये त्वः काटिस्तटुतै मुजकपेश्रौन्तरममेएति हुगविष्ध लत्वे 
भलक्रणात्तप्समा प्रकलपते। । तते “बगन्तर तथिविधेगभक्तम्‌ ज 
दत्यादिना भुजकणेयुतिः पिप्यत । ततः सदरुमणेन भुजक्षयो ! च 


भ्रेष सम्बादुभयत श्रे श्रतस्तत्तयानो ध्िषमित्राहुगधात भद 
तीति १३४१ 


दटानों जात्यद्ुयेनायतानयनाय कर्णसबपर । 
इष्य शरुजस्य कृति्भक्तोमेकेन तदलं काटिः 
ऋअपतचतुरस्मस्य चेत्रस्येषाधिका कणः 1} ३५ ॥ 

शृ्टप्य भुज्य एतिर्ष्टन भकतेाना च या महु भवति तत्रम 


मायतचतुरस्य चेजप्य कोाटिभवति । घा कार्टिर्टाधिक्रा$ऽयतचत्‌- 
षस्य भण, स्यात्‌ । 


श्रनोापर्पाकः 1 यायतचतुरल्े कणवरेनं लाप्यटुप भ्रति 1 तडा 
यतभुज्ा भुजः । प्रायतक्ताटिः काटि. । प्मायतक्तपी. कपेः 1 पत्‌ घाय- 


पिष्टमु भज परकर्य काटि कयोन्तरामिष्ट पकल्य क्षाटिकयोनपन क्न. 
मषु 132१% 


षदानां समानसम्बघतुभुजानधनाय कछरतसजम ॥ # 


ˆ ऋ्ापतक्ण बाहू सुलकृतिरिषेन भालितेषोना । 
जिहत काय्यधिक्ा ृसषमूना दविसमवचलतुरखे ॥ ३६! 


द्वि्मचतुरख स्मानसम्बवतुभंल यच भन्ने! पयिः सोस्य कष्या 
प्यायतस्प कतै बाहू कल्ये! । ब्रायतभेजव्य कतिर्टेन भक्त्टाना श्च 


कव्या सले! दिहा कायेः । साऽपयतकस्पापिका शपानसम्बचक 
जप्य श्षभवति सेवायतङाखना समानलम्बतम्‌ कष्य भख भवति । 





चेजध्यघदारः 1 १९५ 





श्रजाषपत्तिः । यत्रायते घाता न 


च्म ॥ 11 
क्ञागाकरादिः। . 
1 ॥ श्राता=क्ाजामुनः। श्राघा~ 
गा णेः । तद्येन पमानसम्बे 
[सि 


` ण छित सुजा लाति 1 अत 
श्रा गातान्र्‌) 
ऋागातालात्ये प्राता = श्रायतस्यं भुज एव भुः । तते श्रु 
बादुनिताषह्‌ रेटिकणेन्तरम्तम्‌"-रत्यादिना गाता प्रमाण भषति 
गाप + चाहता = गाघा । गाता - लागा = ताना = मक्षा 1 अरत उप 
प्रज ॥ ३६ ॥ ॥ 
शदानोमायतेन निघ्मभुजचतुमूजानयनाय कर्णामूनष । 
कर्णफृत्िखिसमसुजाखयन्चतुधौ विसाध्य को टिङ्तिम्‌ । 
बआहुकरूतेखिशणाया यद्धिकेः भूखे दीनः ॥ २७ ॥ 
यच समामरम्वचतुरभुजे दरौ भुजे श्रिमिवे मुखमित्ति अय मरिचः 
खम तर्‌ चिसममुनचपुभलमुच्यते ! तजाभोष्टायतकपेकतिरेव निप्तप्रमुना 
भवन्ति । च्गुणाया अआयतमुनकतेयतकाटिकश्तिं वित्तो शेवपप्रष्ठ 
च बाह्यः \ घ च च्ििपमयुलाधिकस्तदः प्ररदोनप्तद्वा मुखे भव- 
तोति स्फुटम्‌ + 


श्रा शा = 9 
अजापपत्तिः । श्राचांनीशज्ना 


त्यस्य भुजक्घाटी षा प्रकरतय दव 
सरेण साधितमन्यनात्यप । तरु. 
द क्ते नः केने समरम्बचतुभुलं धिण्खते । 
सत्र श्राधा = प्राक्ला = कागान्मुष्+ कारन) = 
॥ घाता = न्नागा=भुर- कतार | 
अतः घाना = घाता + ताजा + जागा ~ ताना +र आता 
यशराकषा +र पाता = मुः का .२८भ,- कार) = भका, ५-२ 4 8. 


=-= ~ ~~~ ---------- 


न्ास्फुटसिदूान्तस्य 


-~---~-~~----------------~-------------- 
~ रकारन्-इमुर ~ कार 1 अचर पदि ३ भुः कोाग> नत तदारमुः- काः 
भुण््यघ्या मुख कल््यम । 

श्रधयदा इभुः-का>कः 


नेमुः 
षा रेभुष्>रकाः 
ज्ञा मुर > के 


यते यदा > क्रातदा घागा भ्रमानप्रन्यया पणन्नर्धमिति ॥२७॥ 
रटाना ज्ञात्यटुपता {चिप्ररचतुर्खछानयनाय कर्णमनम। 
जात्यदयकोरिथिजाः परकणं णपा सजाश्वतुषिषमे । 
अधिका मूरष्ठुखदरीने बाहू दवितयं सुजावन्यै ॥ ३८ ॥ 

स्पष्टा । अभोषटज्ात्यदर ययाुकेादय परस्पर कपदता भुजा 
क्ति इत्यादि स भास्करेकपेतदनुकूपमेव । यन धिषमघतुुन क पर 
स्प्र जप्बकूपी तस्वष जात्यद्रयते। भजा भधन्तोति तेचधुत्तचा स्फटम ५॥३६॥ 
गदानां दव्येश्देयेन युते कणां सने च दृष्टे केाटिकणोत्तानाय 
फप्णासचजदर 1 
इषणणकारणुणिते गियुं च्छायः पुरान्तरसनपृम्‌ 1 
दिपुतगुणक्षारनाजित्ुत्पाताऽन्पस्य समगत्याः ॥३६॥ 
अच चतु्वदाचायं 3 ददेादाष्टरणमः) कभ्यापि पर्ेतस्यापे प 
स्रि ह प्रतिषपतस्तरेक पपिहु खगामौ + स जितत पेतायादुतप्त्य 
क्विपत्यपि दूरे गहत कपोत्या नमप्तातादयति 1 इतीय पतेताग्रादष 
तपे पटभ्या नगरराप्तादयति तुल्यास्व गतस्ते । तदिच्छामि जात 
पथरततनगणम्छर †सियदरूरे हिद्प्येत्यतन चेत्येषस्यतते सच ष्यास्याथते । 
इष्ट एव कश्च द्विरदच्छराय कल्यते स एवाभोष्टगुररतारपिताऽध्वा ओ 
{्निगपन्तरे भवति {सदव पुणन्तेणम ) 1 त तस्तमरनष्ट ह्धियुलगणकार्ख 7 | 
भञदत फलतत †सिटृश्यात्यातयेलनानि भषन्ति ! तता नियेच्छरायेात्पा 
सथाग कटि } वित्तिप्णन्तेर भुना । तदहुमेयोगम्नल फ पएतेत्पाल्ा 
यचेरन्तर [लियगिति ! त्रा । टु ग्दणने पियुच्छय १३) रुद इष्टय 


~~ ~~~~------------~----- ~ ~ 










सेचव्यदहारः। १८७ 





ऋ्रारेण चतुष्केणानेन 8 गुणिते लाः ४८ । एतत्‌ पतेतनगसान्तरम्‌ । 
देव द्वियुतगुणकारेथगनेन ब भलितम्‌ < । रताक्वनुत्पात ! शरन काटि 
पता २०। शस्या वः ४०० 1 भुजा ४८। ष्या घनः २३०४ । अन्येनः 
२५०४ । श्रते। पर कणेः ५२। सिद्रमायताधेम्‌ । ग्रत २ 
चिद्धस्य केरयधस्तनप्र्डभृजयेगेऽध्या ६० । द्ितीय- ९६ 
सिद्ु्यापरिषनणजण्डकयेयेगिऽध्ा ६० 1 त्रमनया दिशा 
तेजात्पादनप्रद्यम्‌ ।' 

रुष दृतताद्रुस्तरतेच्छयात'-इत्यादिभास्करोक्तादादरणमेतदनुरू- 
पमे । अतो णिड = साड । द्रगिड = पुत्र = सश्र । तते "हिनिघ्रता 
लेच्छितिसयुतत यतु सरोऽन्तस्ः-दत्यादिना 
ताड स्रं  गिउ > पुष्र, ,, प्र 
सेताउनखश्र रगिडिनड णड पड 
शत उप्पदातते। भास्कप्प्रकारापपत्यधेष्ठ सग = ताड + सश्र 1 श्रत्र ताला 
च्ितियोलनेन क्ताटिकषययोगः ~ २ ताउ + सश्र 1 तत, केोटिकणान्तरम्‌ 


| र 


४८ 


उत्पातः = रहौनष्‌ ~ 


सश्र 





क्ता ता १-ए्ष 
ष 1 क्षिः = {(र्ताउ ^+सश्र)*- एश 
~ काठ >(गता3 + ८१) 
उहौनष = काटि 
ताड 
~ ४ ताऽ ताउ ण्न चाड = ताउ सश्र = 
चे (उताउ+खभ्र) २ताउ+षम्र 


शरत उपपद्यते भास्करोक्तम्‌ ॥ ३८ ॥ 


च 








श्रथ दृत्तछेत्रगणितम्‌ ॥ 





तच एततपरिधिरलानयनाय सूचनम्‌ 1 
च्पासव्यासार्षकरती परिधिफले व्यवहारिके चिणो \ 
तद्वगीभ्यां दशभिः सद्ुणिताभ्यां पदे खष्मे ॥ ४० ॥ 
.व्यातिः व्यासार्र्तिरसवेते च्गुणे तदा व्यावषाप्कि व्यवहार 
| छत्रे पर्सिधिकफले भवतः ॥ तदूगेषभ्यां व्यासष्या पाधैवरेषगेभ्यां 
दशभिः सरकाित्ताभ्यः पदे याद्धे ते सत्स परिधिफले भष्वतः 1 
भरेधपरपात्तः। प्रयमप्रकार घ्यासचगुणः परिधि, स्यलः कर्पतः ॥ 
दिती यपरकारे व्यासक्रौ दशगुणः परिधिघ्गेः कल्यितस्ततः पर्पिधिव्या्र- 
घातचतुधे चरलमिति सुगमा धाप्ना 1 घस्तृतः प्रार्य श््रलपेव । 
पत्म व्यासे भनन्दागिहते विभक्ते रति भास्करप्रष्ारस्य लीसा्रत्या 
मदो प्पत्तिविचिन्तयेतति ५ ४० ॥ 
इदानीं लीष्ाघ्याप्तपारानयनाय प्रणस 1 
कृत्ते शरोनशणिताद्यासाचतुरादटवात्‌ षदं जवा } 
उपाव्च्यतुराहतशरभक्ः शरयुता ष्याः ॥ ४९ ॥ 
स्पष्टाचेम्‌ । ^व्याश्ास्यागान्तरघातम्रचम्‌^-गरत्वादि भारक 
तदनषप्मश्च ॥ ४१॥ 


ददानो ज्याघ्या्षाभ्यां णन यनाय छरणप्तचपर 1 


ज्याव्यासकूतिविशेषान्मूलस्पाखाम्तरा्मिषरस्पः 
च्यासैी प्रासने प्रासेनेक्याद्धतै वादौ ॥ ४२५ 
पशा ज्याश्याखयामान्तप्यातम्ल व्यासस्छटना वलिव रः 
श्यात्‌'-र्त्णाददिभास्काक्तानरूपरेष 1 उत्तयधेच्याल्यायः चततताचाय्ः 
उद्िषटश्यायवात्‌ पर्त्यरमनुवेधः स रद याश्चष्टे यते । लेना य- 
भच. । व्यापा एयक सत्वाच्च अाचव्रधायनेानेः ऋचतेवया वतस्ताखनष्टा हृत्वा 





दततेरर्गावतष््‌ । १९९ 





एथग्याेनेव गुचनोपेः सते ग्राचानव्धास्येचीनेन धिभवेदुभयताऽपि- 
स्यं फले शरा लप भवत" \ तयेश्व येऽल्दः स मदति ठते यश्च 
मद्दात ख सनि ठृत एति + 


ड शनेापपत्ति \ सघुशतजेन्द्रस्‌ के, । 
~) ह्याघापेम्‌ = केच । यासप्रप्राणम्‌ = गघ 1 
ब्ग ॥/ छन ~ शरभानमू 1 ्त्मायस्‌ = या! त्तेः 


गन=ण~-या =वृददत्तस्व शपः,। सतः 
परषेचिधिना रहुयताऽरेज्यावगेः = नत = (र क्रेय ~या) या 
= (सक्र ग-या~्या) (या-या) 
च्ारच्याया-याः~ष्यासया~-व्यारया-यार्+णायानप्राया- थार 
नच=द्याया~व्यासया1 रथाय यार्-याः 
यवि रेके\घ ध्या, रक्िेग = व्या 1 
सतः समशेाधनादिना 
भा (घ्या, +व्या९- रया) =या (ष्याद्‌ - पा) 


या (च्या, ~प) 
न्त-नद्नगमत्स एतदन याखमान लाता 


= ,„ _ वा(ष्णा)~ण) 
बनशिऽन्यचदः = उस्नं 


के.केरखातिा वतपएो्या सत्राणणितयुक्तितेः द्विमक्ता भवतीति स्फुट ४रा 
वानो तयो. सम्पकतं लोवाश्राभ्या व्याप्तयायनयनाय करणमूनम्‌ । 
शवृशरदयमकते ज्पार्धकृती शरयुते फले श्यासै । 
शरयेाः फलयोशषयं रासे प्रासानयेक्यं तत्‌ ॥ ४६॥ 
रप्तसम्पक्र जोषा प्पजष्यचेतरे वतमिता । तते! "नीवारधक्यं शरभ- 
कुक दत्यादिभास्कर्यविना स्वस्वशस्तेो व्याप्तानयन सुगम । पवक 
सेचत" शश्वेरग्य यराः स्फट एव । फरयारेक्य च पासोनतेकय प्या 
योगमान सद्रुखत्ति ! 
श्रत्रापपत्तिः पुरवैप्द शिंतेचतः स्पष्ट ५ ४३ ॥ 
शति छेचत्यदहार । 


था 


1 पपत उपपच्र१।छेन्द्रणाधि- 








श्मथ खातन्यवह्ारः। 


= 
तनपदेष खात्तफलानयनाय कष्यम्रजम 1 
" सैश्रफलं वेधयणं समखातरूलं हतं निः उखच्याः 1 
सुखतलतुल्पखजेक्यान्पेकाम्रहटतानि समरज्जः ॥ ४४॥ 
सेस वेधेन गाम्भीयैख दत समखातस्य घनफन भवेत्‌ । तज्‌- 
मन्या घमफल भेत्‌ 1 
द्रद्नेषपपत्यधय मच्दोधिता भास्कलोलाती प्रष्ट्या 1 
उत्त चतुर्वेदाचायै । “एकस्येव खातस्य मुषततुल्यभुनप्य 
भप यदा कर्तिविटुस्ता भिचा भवन्ति तथा एयुत्छभुनप्तावदेक एव 
संपा लघुाह्ानः दैषयैघमुजख्रप्यस्यस्ववेधस्य च यो घालस्तस्य मुख 
स्तुत्यम्‌ क्यमिति सद्धा । एध बहूना लरलाताना दाहूनामेक्यानि 
भषन्ति तानि एयोरायहूलानि समर्न्नुभवति। दोधेमुन्ना या खष्डिता 
सा सकलेक्ायशब्देनोच्यते' ! एठमप्य सचस्य तयेति चाच भास्क 
रेण भाप्पित्या चिस्ताप् घहुपु स्यानेपु-दत्याद्र बयित्त 1 
प्च घते दाचार्याकतते खक । 
निष्दस्तातु पा घाप टेच्णाह पचुष्वल । 
हचन्त पञ्च सातानि वेदाेमंघणडक्ते ॥ 
वेधश्च नवसक्वाग्द्धिसदूनो पचाकमम । 


णात्ाना समा रण्कु पाऽनन स्याव्ोधघ्रमु्यतात्र ॥ 
३१ 
न्याप 1 


4: थ 
६।अ 


1 
, 


1 
#. 








ठ शरन मुब्नतलमुङञेश्यानि शमश्च 
३६ ) ३९! ४२1 ३९ । १६ ! एता 
र्रर म्वेमाररेपानेन ३० भाजतानि रणो 


कृतानि द = षय लमा एत्त्ल 3 श्रनया नल २७९० शुखित घात 
कलस्यव सातत्य चनकलम्‌ = न~~ 9 ॥ 











+ 1 २५९ 





अनर पुनश्चतु्ेदाचाये } 
श्चा प्ा्ेरेुनेषाचौ यत्‌, फलेन सथाद षति" \ ४४ ५ 
इदानीं खातान्तरे कर्णस । 
घुखतलयुतिदलगणितं वेधग॒णं रयावहारिकं गणितम्‌ ।, 
सुखतलगरितक्याधं बेधगुणं स्याद्णितसेच्रम्‌ ॥ ४५॥ 
ह्ान्रगणितादिशाध्य व्यवदहारफलं जेत्‌ चिभिः शेषम्‌। 
लम्धं ऽयवदारफले प्रिष्य भवति फलं सुष्मम्‌ ॥ ४६॥ 
यस्मिन खाते मुखव्राहवोऽन्यादुशास्तलदादवः्चान्यादु शास्तन 
मुपतसबाष्यं तिदन पाद्छपेमन्यस्या दिशि तस्तयेदेलयेधेता गणित 
चेचफल घेधदत व्यावहारिक खातल भवति । अय पृखमुलतः फल तन्त. 
भुजकताऽपि यतत फल तये वेधगुणताचसन्न खातफल भति ॥ 
व्यवहारफलतिान्मयिताद्वरफलाद्िशाध्य सेय निभिर्भेनेस्लश्थ 
द्यवरहाए्फले प्रत्िप्य सदाज्य सतम खात्तफएल भति । 
भज चतुतैदोक्तोद्रे रक, 1 
घतुर्ला समा वापौ दयदस्ता मुषे त था। 
तले णटुस्तिका सेव निशेधा धिनिमिना ॥ 
ध्यव्ाराजसस्मापि त व्ह फलानि मे । 
अच मुखवाहु १०। तला £ । श्रनयेोषुतिदलपर ८ । न्यस्या 
विश्यगयेषमर्‌ ८ । श्राभ्या गचिततम्‌ ६४। वेदत व्यवदारफलमप् = १८२० 
अच मुक्षफनेम्‌ ~ १०० । तरफलम्‌ = ३६ 1 अरनयेविगाधम ६८ ॥ 
वथहतमानफलम्‌ = २०४०। श्राफ - व्यफ = १२०। जित लब्ध ४०1 
श्व घ्यषदारशने प्रहठिप्य जञात पत्म ध्षापीघनफलम्‌ = १९८६० १ 








=-= ----- 

श २९. . का अन्रवाप्पायदिश्राघा=च,धादानफ 
धा १ 

या ल, माघा~=ग,दाता~=घ। घे= वेध । तदाऽ 


खे ~ 
| घायप्ररारेव ्य्दहारफल्‌ = ४ + क, ग च, 


५. ठा क| भ व 1 
च्चा श्र गमकः च ~ 
त == चे 


"प श्चचफलम्‌ = 





श्रथ खातन्यव्ह्ारः। 





तनरादरः खातफलानयनाय कर्ञज्रप्र । 
" ृश्रफलं वेधयणं समखातफलं हतं धिभिः खच्याः । 
छुखतलतुल्यजैक्यान्येकाग्र्टतानि समरज्जुः ॥ उड ॥ 
च्ेचफल चेन गाम्मीरयेख हत सम्रखातस्य घनफज भवेत्‌ । तद्‌ 
म्‌ञया घमफल भेत्‌ 1 
शत्रो पत्य मच्छेधित्ा भास्कग्लीलावती द्रष्टव्या । 
उत्तयघं चतुपदाचाये । 'एकसये् स्वानप्य पुल्रतसतुलयभ्‌ जस्य 
पर्ये पदा कतिचिद्स्ता भिचेधा भवन्ति तथा एयुत्छभुजप्ताषदेकं एव 
सरणा लघुणातकाना दे्य्वभु्घण्डस्य ष्ववेघस्य च यो घातस्तप्य मुख 
सलतुल्यभतैर्पमिति सत्ता । ख बहूना लघुषाताना वादूनाकैश्वानि 
भषन्ति तानि एवोकराय्रलानि समच्ज्नुभवति । दोधेभुज या खष्डिता 
सए सनि फायशष्देनाचयते' 1 एषमष्य मनस्य त्चैद्र यधा च भास्क 
रेथ यिना चिस्सार बहुषु स्यानेदुः-द्श्यादेः भयित । 
न चतुरं दाचायीकतेेणक 1 
पनिषटस्स तु या वको देषा एथुष्वतत । 
तनान्त पञ्च खातानि वेदरादोभूंजप्रप्डक्ते ॥ 
वेधश्च नवस््रागज्रिद्िमद्ो यपाक्रमम्र ॥ 


फातशाना समा स्ञ्जयो$न्र स्पाव्ठोघ्रमच्यता¶ ॥ 
# 1 

न्यास 1 

= 


# घे 


श्न मु्तलमृजेश्यानि प्रम 
19 
चे 


| ३६ । ३५1 ४२1 ९१! १६१ दबा 
भद्र ठर न्येकापणानेन ३० मानिनि श्कनी 


हतानि ---=५ द्य समा ष्ठ॒ । अनया ठेचफरं रट० न्ख ॥.11,। 
सकलस्यद् खातस्य घनेस्लष्‌न= =-= 1 





0) 







































छ ॥ २०९ 





अन पुनश्चतुर्दाचायेः } 
शूूताचपणं प्राचेेदुगेधाद यतः फलेन सथाद शति" ॥ ४४ ४ 
शद्धानीं खाततान्तरे कर्णे । 
सुखतलयुतिदलगणिततं वेधं उयावद्टारिकं गणितम्‌ 1. 
सुस्तलगणितैश््यारधं वेधयुणं स्याद्रणितमैश्रम्‌ ॥ ४५॥ 
छ्ात्रगणितादित्ताध्य व्यवहारप्टलं जेत्‌ धिभिः तेषम्‌ । 
क्थ व्यवहारफल्ते धद्धिष्य मवति फलं सक्षमम्‌ ॥ ४६॥ 
यत्मितु घाते मुखधाहवोाऽ याद णाप्सलयादवः्वान्यादु स्तन्न 
मुरतलवाोधुं्िदनं पा्यमेषमन्य्या दिशि तत्तस्तयेदैलयेघति गणित 
चेच्फलं घेधदत ष्यावददारिक् खातफत्त मरवाति 1 रय मुखमुजतः फलं तस- 
भुजतिऽपि यत्‌ फलं तयेरेययाधे घेधगृणमे रं एातफलं भवति । 
व्यकदार्फलप्रोजगणिताद्नफलाद्वियोध्य रेपं जिभिरभभेल्ल्धं 
ध्यत्दहार्फने प्रतिप्य तचोज्य मुतल्मे चातफल भवति 1 
न चतुर्वेद यकः 1 
चतुरा समा पपी उणदस्तः सुखे स॒ पा! 
तले पदुस्तिका सेव निथ्ठरेधा चिनिमिता ॥ 
ष्यवहारानमुत्मायि तज घरि फलानि मे + 
अच मुप्यादुः १०) तल्राहुः ६) अनपेयुतिदलप्‌ ८ । रन्यत्या 
विश्यधयेधम्‌ ८ ¶ शाभ्यां नरित्तम्‌ €४। येधहते व्यवदाप्फलक्च = १८२० 1 
श्रथ मुदफनलम्‌ = १०० 1 तसफलप्‌ = ३६ 1 चनयेोर्दोगार्धषर ६८॥। 
चेधदततोचफसम्‌ = २०४० । प्फ ~ ष्यत = १२०1 ्रिमिदटतं सेग्यमर 8० ॥ ` 
इं घ्यवद्ारफते प्रचिप्य लाते सष्मं धापीचनफलम्‌ = ९८६० । 
| शा श्ररषाष्यायदिग्राघा~श्र,धादान्कः 
ण ज योघा = ग, दाता = घ । वे = वेधः। तदा$- 


| | खा्ेप्रकारे द्यथा ग्फलप्‌ = त 4. 
#। 


च 
ष्ण र गा श्चोचफलम न= + फ", च 
५ ॥ 





हं बरास्पुटसिहान्तस्य 


चेप्फ - व्य 
सह्मफलथ = वय + 





र्ये | चक) ग्घ) २ गवः च) {क्‌ ) {+ 
च द २०३ 1. 
४ न्ते { (+) (ग +) तच गक ४। 
11 
एष भुपरनतलनतद्यतिनेन्फलेक्य ते यद्ध -इत्यायि भाक 
शोक्तमेवाायपरकारेय घनफलं सत्पमेव भवतति 2 भास्करमकाणिपपर्ययै 
मच्छापिता पल्लोलादतती द्रष्ष्णा ॥ ४५-ष६ ॥ 


तति खातष्यषहारः ॥ 








श्रय वितिव्यवहारः 1 
~*€--8-&-€ १० * ~ 
तादी चितै करणचम । > 
सआकृतिफलमैच्च्याहतमग्रतलैक्यार्धतीच्च्यदैव्थसुणम्‌। 
चनगितमिष्टकाघनफलेन इतमिष्टकागणितम्‌ ॥ ४७ ॥ 
धमे तले च यत्‌ एत्व तदरेस्यारधतरोच्याहतमाकतिफल भवेह पुन- 
प्दोच्चयदेध्यादतमेोच्यपम्बन्धि यदर्य तेन गुण चितिघनफलं घनगपि- 
ताष्यं भषेत्‌ । तवि्काघनफलेन ूतमिषटसायणितमिषटसाप्रमाणे भवति 
“दच्छरयेफ गुणितं चितः निः -दत्यानि भास्करोक्तमेलटनुष्पमेशच 1 
अतरोपपत्तिः । अयतलषयुष्येवयापे मध्यममानेन चितिः एव 
प्रलर्य चितिधैनफलं साधितं तटिष्टकाथनफलटतमिष्टष्षापरिमितिभेष 
पीति सुगमा वाएना ॥ ४० ॥ 


दन चतुर्रदकिटेशकः । 
सु 
श्तदस्ता तु दैरघ्यैण प्रे पञ्च त्रयो पुत्रे \ 
एषुत्छेनो च्छितिः सप्त चितेरष्याः फलं चद ¶॥ 
क्धचवितेधेनफलम्‌ = २८०० 1 


षति चितिव्यशहासः ४ 


4 
„, 
चकर 























= क्राकचिकव्यव हिरि करणा सूत्र 
विस्तारायामाङ् लाते भा्गीदता दिवेवहतः । 
किष्कटुलामि लब्धं तत्‌ पणएणवतिभंवति कमं ॥ ६८ ॥ 
गएकाददिषु शास्मल्यां शतद्वयं वीजे शतं विंशम्‌ । 
शांलश्वरंलादिष शतमथाविदारुयु चठुःचष्ठिः ॥ ४६ ॥ 
सिस्तार काष्ठस्य धनत्वमरयेगत्‌ पिण्ड उच्यते } ऋ्ामे दध्यं 
| 1 काष्ठविस्ताणयामये.वेध एकपदटृस्यङ्कुलात्मक फल सन्म 
इत द।रदाप्णप्यैपहत सकलपटफएल तदृद्ितेद ४२ हत फल किर 
लानि भर्घान्ति\ "किच्छरस्ते वित्तस्ता खः- दति द्र का नानायषग )) व 
मलपे पिष्डसाम्य कल्पते त्तदा “पि्डयोागदलमयमरलया,-- दत्या्िं 
भास्करोक्तमेतवनुषूपमें । भास्करेण घनाङ्घुलफले दस्तवगाद्ुल पट्स्वु 
५०६ भतत कपत्मक फलं प्रकल्यितमिदाचारयेय पाषटध्रदुत्वक्षयिनं 
स्वत्रयन मिव भि फछषत्मक फल साध्यते ! तत्न शाकादिपु दप्तव 
गोषङ्ुसानि = ४२५९ ९६ श्रास्मल्याभ = ४२ ८ २००, घोजके = ४२२८९२०1 
श्ाससस्ाद्िषु ~ ४२०६ १०० । प्िदारूपु खदिरादटपु च = रमणे 
कर्तानि । तनराहुलात्मवत फल सेन द्िषेशेशिमल्य फल फिषङ्गलानि 
कछातनि तानि काषएटदिरोचे स्वस्यरार्य धविभनल्य कमात्‌ कमेराराणा 
सम्बन्धि इस्तकमे भवति तत एकष्य दस्तकमेणेा यन्पमल्य तेन गुणय सवै. 
स्तकमे भवतोति से जेराधिमेन स्फटभ्‌ } 

अन घतुचदेपक्तादे चक 1 

दशदस्ताप्तु येध्यण विस्तरेण पदङ्कुलम्‌ । 
मागेग्च सप्तभिर्या बौज्दस्य काषटकक्च ५ 
पयोयनाटभि कमे तर मल्य निगद्यताम्‌ 1 
न्याप । पलिताद्गविस्सापङ्लानि ्। आयामाङ्गुतानि २४० । 





क्राकविकव्यवदारः 1 २०५ 





अनयेर्दातः १७४० मारनौदतः १००८० दिविदेसते ~ ४२ दलः २४० । 
| किष्कु घीजटत्तत्वािशत्यधिर्णतेन भागे हते लच्ध कम 
सेयम २ । कमेभरल्येनानिन < गुपिता पणस जाता 4६ । एतावन्तः 
पथाः शिस्विने देया" दसि ॥ ४०-४< ॥ 


+ 22 ग्रा 


(१६६१ 










= राशिव्यबह्ारः 1 
तच शुकादिधान्यणद्धिममाप्यानयने फकरकसूजम्‌ । 


नवमः शकिपु दशमः स्यलेष्वेकादग्ा जवत्यणुचु 1 
परिपेर्देषः परिषेः परखवभीहतेा गणितम्‌ ॥ ५० ॥ 
स्पष्ररधेश ) 'धनएापएु देथमाखाऽण॒ष्ठचेसादशाश्च.- बन्णदि 
भाक्छरोक्तमेतदनुरूपमेद 1 
ऋअतरापपत्ति. । धान्यस्थितिषरेन इत्ताधात चौ मवति । षा 
धाप्पसिथिनघमभागाद्िक्ा घान्यकिरेषे वेध उप्रलब्ध्ा स्थिरोश्तः 1 
भवीधनफल चाधाएफल वेधच्यशगुणम्‌ ! तन स्य॒लत्वात्‌ परिचितो 









या व्याः कल्पितः । तो दषफलम्‌ ~ ~ 1 वेधश्यणरत 


ऋत्‌ खपपवप्र ४५० 
रदानां पि्यन्तदाद्काफषलानराश्िप्रमाद्यानयने कप्यपूचम ! 
दिचलुःसखयंशरणता नित्त्यन्तर्वाद्यकाणगः परिधिः । 
प्ाग्बत्‌ कृत्वा गणिते तद्धरति स्वुणकारष्टतम्‌॥५१॥ 
सत्यः सेकबिभगा; । मपित घनफलप्‌ 1 सेव स्पद्टाथेश्च + 


दविवेदसग्िभागेकनिप्रात्‌ तु प्पे फकल*-द्न्यादि भास्कतिक्तपे्दन 
पम ५५९ 


दति साथिव्यवहार, ! 





श्रथ ङायाव्यवहारः | 
तजर हयात शृ्टक्नालायेमिष्टमालाच्छायामयनः्े च करणम जक ! 


कछाधानरसैकतं यदलं भ्रागपरयेोद्यं गतरोपम्‌ । 
दिनणतन्ेषां श्तं दलं छाया नरव्येकम्‌ ॥ ५२॥ 
द्यां 1 नयः शदपभोष्ट, 1 छायायायेो नए शङुभाग संका 

यस्सेन ददल इत लव्य पाकक्णलि कूुगत पश्चि पकपाले देष भषति 
शवमेपदिश्येतेन दखल दिनगताकयत्ेन छा दिनशेणाेन दत लव्य 
च्चे नए नग्गृण च पकरपफप्रानयेः क्रिय कापा भवति ॥ एषमष्य 
सलेाक्रस्य घ्याख्या पञ्चलिद्धन्तिकाप्तमता यदि त्तत्र मध्यच्छाया शन्य 
मिता कल्प्यते । (द्रष्टव्या पञ्च िद्ान्तिकषाप्रशाशिका ए रदं वा मच्छ. 
भििमुद्रिा जि्तिका ए ४६) 
दि कदि 


॥ ५ त्‌ 

चे चे 
~ 
११} इष्टा क्स्का 

¶ + 
१२ 
अज द्ादथाङुनशदुतच्छा ययो निष्वत्ि" सेवेषटणडुषच्छायये- 
९ ड 

निष्यत्तिमिवत्तीति छष्याचतत्रे स्फुटम्‌ । 

अन्न चतु्वदाचायै 1 द्यमायेा निष्पयेष्लना तेन नेोदाहूता । 
निर्तदेशेऽपि दायानयन फासानयन वा न दिध्यति । मनुष्मप्योनाजाः 
बाधरोपनिष्रति' 1 वरादमिद्िपदीना सततिमहुूुऽचायेगरढाचमवि 
जायेव चतुवद्रप्य यत प्रकधन तदुहिपरद्ुेादस्णोर्थामिति 1 


श्ापपत्यथं पञ्च सिदवगन्तकाया पञ्खघिद्वाम्तिकद्राणिका वि 
जाक्या किमच यन्योरवेण !॥ ४२ ॥ 


दाना द्लायागयनाय फाणमयन्र। 
दीपतखशङ्कतलयेोरन्तरभिष्पमाणशङराणम्‌ । 
दीपरिसच्च्याच्छङ्कं वि्ाध्य शेषोडतं बाया ॥५३॥ 
ना 1 


सज {ठनभरप्तेदा नाद्यः = 








बरात्मम्कुटनिद्रान्तस्य 










दीपगिकच्याच्छदु ,वशाध्य यच्धेप तेन छेपेयेषुत श्वाया भव 
ति" रेष स्पष्टे । शङ प्रदोयतलशद्रुललान्तष्ध "-द्त्यावि भास्कर 
पक्तमेतदनुष्पमेघ । 

अत्रापपत्निस्वेणरिनेन सुगमरा ॥ ४३ ॥ 

इदानीं छायाप्रदीवान्तर्दीदषिच्यानयनाय करणमजम ॥ 
चछापाच्रान्तरखष्पिता चाया छायान्तरेण भक्ता भूः 
भूः शद्कुखणा चाया विभालिता दीपद्धिस्वयीच्च्यम्‌॥ ५४१ 

दौपश्रिपणा उच्वपरयाद्ीपरिव्यच्यम 1 रेप स्यद्टाधमर । दावा 
यथेपरन्तरपद्ुणा भा छायामपराणन्तरहु्ुदू -दत्णदि भास्कतातमेत्‌ 
दनुष्टपरे् 1 
ऋनोपपतनि 1 प्ानात्यते्ताऽनुपात्तेन स्फुटा । 
सायद्ा। 





॥। द्म च. # 


तदी = दोषिदवाच्यम 1 शप्‌, =श. प्र. = ण्डुः । भ्र, 


~ प्मच्दापा । प, ्, = हतीयच्छाया । तद. = प्रचमम 1 तश्र, = 
द्ितोयप 1 


= चे र 
#। छापावयाष्न्तष्स्‌ 1 काचं =व्‌ 1 चजटरश्चा 


त र, ४, प्र, च, रलाप्रमानान्तरा । तत ----- "५ चम पनामानान्तर । तत _सश्नातोयेषातुपालिने 








7  ऋायाघ्यव्डारः) २०९ 


ह 


इश 


प्रथा हापा 
= --- 1 चट = --- ।लट=-च्ट-चखन्न~- ------ 1 ठी 
च्ल 1 चट र कीत 
९४०७, _ चज," 
= 4 = 
ष्ट दिद - प्क्ष 
ए ५ दत पर,श्र, वोत पहा चरर पडा 
सतः प्रामः ~ स्वान च क्लः 
र £ £ ध ( 
ग्वं द्िपोय धः = त्ष, = % ०3 । तत उपपदते स्वमिदं भा. 
(५ द्िक्ा-प्रका 


स्कतक्तं घेस + ५४॥ 
षडधानों प्रत्यत्पश्राटा धिरः प्रदश्यते । 


शुणकरारस्वरडतुल्ये णये गेमूचिकाकूनेा गुणितः +. 
सितः पत्युत्प्त्ते यणश्ारकमेदतुल्येः वा ॥ ५५॥ 
गुणशारस्येरुदशादित्यानी प्यण्ड तुन गुप्यः स्याप्यस्ततस्तेः ख- 
यदे पर निशातेः गुणितः सरितः प््युत्पदरा गुखनफल भेवति । जयेत्‌ 
पि. णड; एषगुच्या गुणितते। यथा्यानक्त मददिते। गुणनफल भवति । 
खा गुणनाप्मेदतुन्या गुक्मारसव्डतुल्यो रुयेगपोधः स्याप्य्तेः 
ऋपहतेगुिमः सद्दितः प्रत्यत्यत्े। भवति । अच गुणकारस्य पयेष्ठषूप- 
किभागात्मक्षः खण्डा त्रेय इति । शुप्यत्त्वधघेणेा गृणद्ष्डहुल्यः"~ 
इत्यादिभास्कताक्तमेतयनुरूपपेव ॥ ५ ॥ 
दानीं प्रकारान्तराद्‌ । 
शुण्या राधिर्णणकारराशिनेषु।धिकानकेन यणः 1 
शुप्वे्वघानयुता शुणकेऽभ्यधिकानके कार्यः ॥ ५६ | 
स्यष्टाथेश्‌ 1 “टनयुङ्धन गुपेन निघ्रः-दत्यादि भास्क्तफयेतद- 
मुूपमेव ५ ५६॥ 
कृद्धानों भाग्ारें विरेकाराह । 
बेदेनेष्रयुतेनेना षं लाज्यादनषृपिपृशुणम्‌ 1 
भरङकृतिखच्धेदहतं सन्ध्या युतहीनकमनघृम्‌ ॥ ५७ ॥ 
"=-= =-= =-= ""---------------~ ~ -- 


१४ 





८ 


व ~~~ ~ 


य्रा्प्कुटासटबन्मम्य 









भा्यादिष्टयुनानेन दडेन हरेण यदस्तं तदनष्ट स्थाव्यपरेकज- 
प्गुज प्रहित्य कवतपुदाद्ये य स्वाभीष्टग्ददस्तेत हनम्‌ । चन्न 
या सेध्थिन्लयान्ष्टु भरेम यत रौन च ध्रास्तधा स्वथ्य स्यात्‌ 1 इष्टा 
पिके ददे यु्तनिष्टाने छदे होनमनष्ट जापेमित्यये, } 

चदापदात्त 1 कस्यति । भाष्य भा दतः = हा । दषम ~-द्) 


ि 1 = > 
तदा घास्तवा सन्धि = दू दष्टयुतेनेन द्व 


भा =, भा प्रा 
पि ----~ ! हुपार्न्लम = ------~ 
४ 1 शा~ हणसन्त जारङ चा 





भ ९ 1 स्भाद =+ शाद 
॥ दाद चा हा (हाई) षा 


भव ग - यस्पापतद्गठा कता । प्रा शृष्टाधिने दिदे 


1 
भ्रा भा भा श्राद््‌ 
-----~ --= द्वा - =~ --- 1 
ना शा 
५ भा शाद, ~~ ~ 
* --“~दा+ ---॥ 
द < ५ ष्ानेष्ेदे 
शा-भा + प्म गप 
चा दा जा 


त पपाते ॥९५॥ 
रवनों गुणने पुनावरेपमाह । 
श्परछेदफ लघय युणकद्रनेा गुरपभा जिना गुष्ट्ः; । 
धद्ाद्धूतः फक युरपगुपवषः फलहतरद्‌ः ॥ शट ॥ 
गुष्यनफस ने चिवभोष्टन बेरन एत्‌ लम्ब फरभज पेम \ ऋत 
शेदफरवध गुपनफल भदत्वेडात स वधो गुनतः गुष्वा ्‌ 
शते गुव भवति । यष गुप्यगुपष गखनणस स देदेष्टुल" फजल 
फमहत्ेदा भषतोति सवे स्पुःटश्‌ ५ ५ प 
(वानो पुनधिरेषमाद ) 


युण्यसपकारपोर्मेदकन्धयोयेदि दवाय नीः 1 
| परण्यण्णकारयेस्धेदलन्भयेा्दि ढयेेधेनौ्ः 1 __ च 





सायाप्यश्रहारः ॥ २११ 





तेषां इर्कै ग्पस्ते। कुत्वा तरघ्यानयागेषौ ॥ ५९ ॥ 
यदि गुषयगुणकराप्वेधा हेदनव्यरेदयेदयोनेरा मवति तदा 
पिष बघ्ये चे वश्ये त व्यस्तौ छ्दा तत्स्यानयेश्े्र प्रशस्यः 1 एलङुहं 
भ्त । चे द्ये ताद्य कल्े। वषटस्यानयेषचेष्टावन्ये राज्ञो कते. 
षे । रकं च पा । द्वेदफजयेनेरे गुष्वगु्क्ेा देदफमे कस्ये ! सत 
ष्ेयफलदन दृष्टेन गुप्यकल्पितिन गुणारुकल्पितेन घा विभघनौयं लं 
हितो भवत्वे्रमन्रेपचेारपि । इयं व्याप्या चठुंगिक्ता ॥ ५९ ४ 
गकानों पुनविरोवमाह 
शृरथं गुकारं बा गुद्दयेच्डेदेन भागहारस्य } 
चरयरायकारराश्येर्ेदचयेा भागहारश्च ॥ ६० ॥ 
वद क्भाऽपि गुण्ये। घा गुकन्ता भषेत्‌ तदा ते भ।गहारस्व टेरेन 
गुणयेत्‌ फलं ग्वे वा गुक्रः कल्प्यः । एवं गुष्यगुष मारपश्योधगदेड- 
पतेन भागदार ह गुणो भागात भवति । एतदुक्त भति । यदि छश्णापि 
भिना शुष्य का गुणस्तस्य भागदारस्व भिनम्तडा गुण्यस्य गुयाजस्प 
वा लका गुप्यो वा गुणकः 1 एवं भागदारत्य लबे भागहा्छ्ः 
ऋरप्यपसदाऽयं विभि जभागदारथिधिनेोत्यव्छते 1 दत एवान चुं 
च्यः । (पारत्त्यं भागदारच्छेवांचावित्यतेनायेशूण गेकांपया- 
याऽन न व्याव्यात्तमिति' ॥ €० ॥ ५ 


९ गवानी पुनरिमा 1 ॥ 
अन्छेद्स्य च्येद्‌ रूपं करत्वाऽन्यणष्कवत्‌ सर्वम्‌ । 
ऋअवपच्यो वेदमुे तुरयेनेष्टेन युख्यौ वा ॥ ६१ ॥ 
अष्ठेदम्याभिप्य रूपे छेद छत्वाऽन्यम्‌ पमु पाम्‌ । 

एक देवगु! केनापि तु्येनेटटन संभवे सन्यपवरया चा गुप्यो ततस्ताभ्यां 
स्मै न करिवदक्ार दति मड स्फटश्‌ ॥ ९१ ॥ 
ददानो सजविरुलादनानयनाय करणापयप । 
स्वपिक्लपष्टयंश्णषः सकल खिंशेदते विकलवनैः 1 






= ज्रारष्फटषिटान्तस्य 





पद्धे्यः सकलकृने वरगघमे दित्रिुल्यवषैा ॥ षम्‌ ॥ 
यत्र रादा फला विनः सेति तुय वतते तप्य वता कलाक; 
सष्डलसद्धा {वक्लासाचिश्च स्ववि्लम्लत्कलापछ्यश्चश्च कथते । च 
अक्षता एसि, स्वतिकल एद घ्य र, स्वदिनलवटटय शस्तेन गुणस्विशाहुकः 
पल्‌ (धिकलवमेमन्नः भषति \ स सक्षलप्य एते धं परहेष्या चेत्यप्लवा 
सावे भवेत्‌ । प्रय अो्नलत्तयमाद । द्विरिुर्प श्ये मेष धनेन 
भवत रत प्रसिद्धा । 

पजापति, । कर्ये शेस्मि्पि एता कलाः ~क ) शिन 


लाः ति । तदा कलात्मन सराः + 


प्य दीलगितसीत्या घर्मै, = कर्+ भय ४ अः) 





श्च {उ र 
३० ६५१ 
श्रताचार्देणान्तिम चण्ड इपाग्पत्वात्‌ त्यक्तम्‌ । तते जाता षैः 


५. | ~+ 


क षि ए 
करने द्ध 1 भत उपपद पूतात्तम्‌ 1 ६२५ 


„ ~ शठानां गेये कप्णप्चप । 

राशेखनं ब्रिशुणं यह्तरगणमूनकृतियुतं चर्ण; । 

रारेरिश्युतानादघः कृतिवेपृकृतियुक्तः ॥ ६३ ॥ 

दारेरनप्रनल्यानोयाुमघदेकस्यानीयमदुः द्विगुण बहु्मयुय 
बहुतप्स्यानीचेटूगुणप्रनकृतियुते द यधास्वरन केष वग भवेत्‌ । श्ल 
दुक्त भवति । श्रदिवमे स्याथ परङ्ा द्विगुणदिनिघ्रा्व स्थाणास्तत 
चवि म्यत्वा पुनस्ते हिया काचा ) रव बा भदेहु 1 'स्णाप्याऽन्त्य 
व द्गुणान्स्यनिघ्रा -दन्यादिभास्कि तमेतदनुष्पयेत्र । भपस्करेणा 
न्त्वल- क्रिया छतेदाचाये ईद्‌ पव्येव धिशेषः \ सेरिष्टय्॒ानाद्रे् 
एष्या स्यष्टाचेम्‌ । 'षष्टोनयुणशवघः क्सि. ष्यात्‌" -शन्याि भाष्करो 
कमित नुदमेव ५ ६३ ४ 

















छा याश्यद्वहारः । २१३ 





इदानीं ददे राश्यायेमेयोग छ वर्तेन्तरस्य च प्रदाननाे | 
नं तद्ुषम्‌ । 
इष्ठाल्परा शिवगौ युक्तोनावितरविकखवगाभ्याम्‌ । 
बरिशयेतरराखिभ्यां भक्त तेनाधिकानाभ्पाम्‌ ॥ ६४॥ 
स्थानान्तरेषु लन्धं येन समं फलयुतानकेदः ! 
दजितः कूतिपागान्तरपदसितरे वा एलयुतानः॥ ६५॥ 
यथे दृष्टस {खरस्ेाऽन्यग्वेतरः सविलस्परनं यहि तयेवेगेयेा. 
गपद्पेसि्त सदा $ल्पसशिवगे शगरविक्रर्वर्गंण ६२ सूजागतेन युक्तः 
कपिः । एं योते भवति 1 द्विगुखेतस्पस्िना भक्तोऽस्यसाशिकग यल्लश्धं 
तेन धनेन द्िगुणेतप्पश्िना स वगः स्यानान्तरेु स्यापितता भकः शायः 
लब्धं येन एवेफलेन समं भक्रति तदा छदे लश्यवुतद्धिगुयेहप्ण सिये 
फनेन युति दलितो घगेपागपदं भवेत्‌ । एवे घगान्तरपदेऽपेतिति परीत. 
किदव फेगस्यान उरनं याद्यप्‌ । 
यथा ९४ ॥ ९४ 1 ४० राशी । अजास्पपचिवगेः १९६ । दर पजा. 


१४ घ) 99 


गतिनेसरविन्नसश्ररं = = २० नेन षिते जतः येः 


“ | १८६ + २० = २९६ । श्रल्पराशि्नेः इ गुखेतप्पाथना भक्ता चन्यं निष 
एम्‌ ~ ६ पनेन युते द्विगुणिलरराशिः ६६ । अमेन पएथेयोगाऽपे २१६ भक्ती 
लब्थं पुद्यतनिरगसन्यसममेक् ) तेन युतश्डेदः बद छातः ४२ । धपे 
दशिता जातं वगयोगदप्‌ २९ वा सब्य-६ मितप्पस्ि-१५ यतं शातं 
तदेव वोवेःगपदस्‌ २१ । एवमन्तरथगेपदानयने च शारयेमु } 

अत्रापि. । र्यते लधुराथि; = इ › सिकलेतएादः नशा. 
कि न ~ 
त्मकः = इ + र 1 लदेतकोदेगेचेगेः वा बनान्तएस्‌ 
ञ्च्व 
1) 


=, वा= एर्व, (शः विर) ष्य परजम्‌) 
४ 





द्र ॐ अरः स्वरपान्तराह्‌ । 


-----___ऋ___ऋ_[{_[-_[_[__`_-_ 
= १४ ज्रासलम्फटितन्तस्य 


_ ____- ~~~ ~~~" 





द = =ष्-त। श्ट तदेव प्यायदिरर्+सग्वं श गुं 


ध्यै ष +~ पिर 
(रद स) स, चर्चिष्णनेण समस्वात्‌ तदास = 





21 
स्तदारष्+रस एतद वा +त इृदमापन्नपदर भवेदिति) ६४-६५१ 
ृढानीप्घयायाप्चषारपाद । 
विङ्पाच्रमेतदन्यर्ज्यास्पतती छु च कथयिष्ये । 
सङ्धसितादिष्वाय षटपविदाद्रोाऽध्यायः ॥ ६६ ॥ 
शति शरीघ्राष्स्पुःटसिद्धान्ते ादशाऽध्यायः ॥ १९॥ 
स्पष्टादम॒ ॥ ६६ ५ 
मधूष्दनपननेपविते यस्तिसकत' घीएयनेद लिष्निक्ति 
हृदि त विनिधाय ततनाऽय राति व्यक्रिषठिधेः एुधाकषरेख ॥ 
कृत्ति गरो्पालुदक्तपुतसुधाकप्ह चेद्धि पवित प्रारस्फुटमिहान्ततत 
निके गणित्ताध्यायेा नाम हग्बशोाऽध्याय, ॥ १२॥ 








श्रय प्रए्नाच्यायाः) 


तत्र ताचन्सध्यमत्युत्तयाध्यायः) 
अतराव्यादावात्म्मव्रयेललनमोह 1 
अश्नाध्यायान्‌ वर््यामि सेात्तरान्‌ णएकणुद्धिषडिकरान्‌ । 
वैक्षातैस्तश्मषिदामाचा्ये। नवति बुद्धिमताम्‌ ॥ १॥ 
ये. परे्ारिषुहिमता तन्यविदा मध्य चयक श्रा भवतति | 
शेषे स्यद्टाचेम्‌ ४९॥ 
ठाना प्रश्नानादइ । ष 
अधिमासकैः सचिक्ररीषष्ठर्युंगयालसवमराद्रेषा । 
श्यगफेन वा युगमते ये वेत्ति सं काठदच्रश्ः ॥ २) 
सिकलेः साच्िपकेर्िमानकदुष्टेवा युगगते वेत्त । वा सति- 
जनिः साबमगोेरपमरातरे रना) षटेा युशगत देत्ति । षा टुगयेनाहे 
खेन वृष्टेन येष युगगतं ठेत्ति स कातन्त्र सि्धुान्तयिदिति 1 एवमत्र 
प्रनचज्रपम्‌ १५ २॥ 
षएवानोधन्यात्‌ प्ररनानाह) 


अषपानि यः सलिकलीरथिमासैरधिकमासक्ानवयैः । 
प्रहनिष्टं वा ताभ्यां पा केति खकालतश्नहः॥३॥) 
य इधिक्रसेः सापिेतेरिमामेरवन्यानि गताथमानि हेति) भो 
खः घा्मरोवे्तेगेलाधिमासकाज्‌ चेतति) ला ताभ्यापयधिरेषाधमतेम- 
भ्यप््रिष्टं प्रप्यग्द देन्ति स एश कासमन्यत्तः । एप प्रनचयष्‌ ५६५ 
सदानोपमन्यात्‌ प्ररनानग्द ८ 
गणं विनाऽचिन्रासावमैर्विंना दिनगयेन चन्द्रक । 
लाभ्यां विना रफुटतियिःं या बेत्ति स काकलतश्चज्ञः! ४॥ 


=-= 


ब्राह्मस्फुटभिद्धान्तस्य 





ारचिमापा्तेदधिनाऽइेपे चात्ति 1 वा दिगयेन विना चन्द्रा 
चेतति! वा प्ाभ्वा चन्द्राकाभ्या छिना स्पुटतिं् बेत्ति स कालतन्त्रः । 
एमन प्रश्नत्रयम्‌ ॥ ४॥ 

गृद्धानोमन्यान्‌ प्ररनानादं 1 

अिशुषः शमिरिन्दूनेऽन्पमगणलम्येगेहादिभिः सहितः! 
चामा रोने सरूरिन्द्वं बएञन्पनगपपाः क ५१ 
सर्यादिकिः सोनास्तगृषट इन्दुराश्याटुःनाऽन्यभगपरश्यणएदा- 
दिः माहित मन भवाति! तेख्यभगणरदाविमि हनि ठा रुष 
न्ुष्व भक्ति तदाऽन्यभगप्ययः के सन्तो प्रश्न ॥ 

न चरधेदावायंः । "अन्न सप्तभिः पण्चभिः चोध्ेः षु 
पातिः सप्ठभिमेन्ये स्व वक्षस्पमाने सदसर्माधणा पशनाना क्षम्यद्मत 
षति, ॥५१ 

शवानीमन्यौ प्रथनाधाद 1 

दिधिरुणये रवीन्ये्युतिः कुजेनाऽन्यमणषलन्पेन । 
रारपादिनाऽधिका गरुरूना शनिरन्पनगष्धाः के 1६] 
दगुण संञस्वगगास्चन्दराऽनयेयुत्तिः कतना नाऽन्वभगपनश्चन 
साश्यादिन!ऽ {धिश्च तदा गुरुभषति ¦ अथ तेनेष राष्याविनाना तदा 
निमेष । एवमन्यभगणा. क्ते घन्तोति प्ररनदुयष्‌ ५६४ 
कदाजोमन्णर्‌ प्रताना 1 


इरौदयिकानच्विन्पैदपिकान्‌ का करोति या मध्यान्‌ । 
मध्याकं गु्पकैयोपनिष्टं मष्पं स तश्मक्ष; 1 ७॥ 

य दृष्टरयिशणत रष्टकरेगदयकालिरान्‌ मष्यान ददात करात्ि। 

चाऽखिन्योदयिक्रात्‌ अरग्वन्यदयकालिकात्‌ प्रघ्यात्‌ चदान करालि \ ्ा 


श्वा केपि गुदकगृखागष्ट अध्य एद कयात ज तन्वन्त; 1 एम 
अषनचचप्र ४०७ 


= 





मध्यगव्यक्एथ्यायः 1 २१४ 





इढानौन्यान्‌ प्रह्नानाद 1 
यात्ानदुलामगतीन्‌ पचिकामगतीन्‌ ग्रहान्‌ दिकसकारय्‌) 
विपरीतैः गन्ायैयौ वेत्ति स काकतखश्षः॥ ८॥ 
येाऽननुलेमगतीत्‌ पातान्‌ दत्ति। घा रव्यादिण्डत्‌ प्रतिम" 
गलीन्‌ वेति + अधेदिपतेतगत्यः पाहादेयत्सचा घाभ्या यदाऽनुलोपरग- 
सयः षषनुगामपततया सव्यादयस्व तपा प्राच्या यचा विलोमगतयः च्यु 
रिति । एव यः चन्यादयोविपसेतेदिंषतवार वेत्ति अवेाद्िपसोत्तयकनयायेा 
हिषधषवारं वेति स कालतन्त्रः ) एवप्रज प्रनचयम्‌ ५८५ 
श्दानीमन्पात्‌ प्ररनानाद 1 
दयतिपातचैधुतवृहस्पततिवर्षस्याचनी वपरिवर्तीन्‌ । 
पिप्र्यगेग युगे या वेत्ति स कालतश्रज्तः। € ॥ 
मे व्यतिपात चेतत । चेते घेप्ति। धष्यि चेत्ति । स्ाष्व 
मो्परिवतात्‌ स्वायनोचभप्षात्‌ ठत्ति ' युते द्विषडवागात्‌ दरुचेद्रषे- 
येदपोयुते फियतो युतिभि्तोति चेतति भालतन्सन्तः 1 एवमज पथ 
प्रशा; न्ति ॥९॥ 
ददानीप्रन्यानु प्रग्नान्यद् 
सावनमासान्दापिपद्िरेणानिपृमध्पसयागान्‌ । 
इष्टैगीरेयुतानानिष्रान्‌ या येति ग्कः स; ॥ १०॥ ` 
स्ाधनम्रानिन माधवत्तिमष्यपत्ति च.चे घेति । दृष्टलाने देये 
यो वेत्ति) दष्टानाप्रभष्टनिं मप्याना ग्रहाणां प्यागात्‌ किं विषिषटान्‌ 
इष्टास्‌ मध्यप्रहार्‌ रृटगेयुनानात्‌ दृष्टा साज येः घेत्ति स एव गणक 
श्ति 1 रचप्रत्र परनचलुष्टयम्‌ # १४॥ 
अणिक्ाना प्रशनानामुत्तणचि विषतुस्तजदरा भाधिरेंपाधि- 
मैटेवुगयातं चे्तीरयस्येषत्तपमाह 1 
युगरविदिवसैशग्धिता गताभिमासाः स्वशेषसंयुकाः । 
अक्का युणाधिमासैः फलं चुमादेर्ता दिवसाः ॥ ११॥ 












= प्रा्छस्फुटणिदन्तम्प 


(~. --- ~ --- ----- 


गतर्पप्रमाच्ता यमर्दिक्तेगंखाः स्वङेषयुक्ता पधषेदय॒ताः । 
अाधिषातैम्छा फल यगाहेगतद विवः स्युरिति 

अदधापरपातति. । त्ेपाखिकन अगम तदधाऽदगछानयने गताद्‌ 
हिनेभ्यो गघताणिमराप्ाः साधिचचेणणः 

आधित _ पतोद युश्राध्मा 

नगद + जक = न ॥ 
हेबगप्राविना 
शुदि पमा ~ धे शष 

युष्धिमा 
त उपपद्यते भजत । घन सवेत युगण्ष्येन कल्या वाद 
षति ॥ १९१ 
कठानां त्रुतोयपरवनप्येषततरप्राद । 


गुङितानि चान्द्रदिवसै्मतामानि स्वरापसहितानि । 
विभनेद्युगायमैः फशमनपृमधिमासकर्मुणितम्‌॥ २२॥ 
इतभिन्दुदितेलेन्धा भिमासदिवसैर्विंदीनकमनष्म्‌ । 
युणयातदिनादयपिमासदिनग्णेगप्प्रहाथमलः ॥ ११॥ 
गताघपानि युगचान्द्रहिनेर्गुणानि म्यरोपपदितानि युगावमैदिभ. 
हह फल गरतवान्द्रष्ा दति स्फुटन 1 तन फलमनषट म्याप्यमेकन युगा 
पिपा गुगेन्दुदिॐद्त फल गत्धमा पास्तेदिनोशेरनष्ट स्यापि 
ग्चन्द्रचिनमान षिदोन युगयातस्िपंदनादि भवे 1 पते ेपदिनेभ्यो 
गतान -विनगणेष्टयद्राटा मध्यमाधिक्त रोक्तवरत प्रायम्‌ 1 
शदवपपत्ि" 1 गताप्रतप्तक्छेपान्वानुवात्तेन गतचान्द्रादानयनस्य 
ष्टा । से एदनेभ्यश्छान्द्रदिनेभ्यगच गताधिमापा समा एष लभ्यन्त 
शण्ढ ध सय [सन्त्यकन युगेरदिन्दोन्यच य॒गदान््रशिनदर्द्ति 
स्व सालय साधितास्ते चेदधिमाप्रास्तदरैन्दधाः'- र्‌न्यादिभास्कसे क्तेन 
स्फ्टमर \ ततग्यान्द्राहत प्ागतेगसा्मातेरिनोठतेश्चननद्रगदा धि्धोना 
तसपा भकान्त्‌ यभ्य, पुनग घमा ताहमयेष्ट यदः सेन कायते 
मतमेष्यिा गत्ताघमराप्रचचेदत पघमोम्प्णमु 


~~~ ~ -~-~-~-~-~ 


षि ~= 








मध्यग व्युत्तण्खाणः 1 षर 
र 


मतग युरशधिमा = युसतेचि" गश्यधिमा + अधित 
पचयेः इणु" गमा देगखनेन्‌ 
युश्पधिमा (गततद्धि + नर्पयमाद्ि) ~ यवाद युवा 
= गप्रथिमा (युदिदि + युख्धिपरादि) + श्रधिचच 
= युचादि" गद्मधिमा > अधिशचे 
श्रत; चारचानदरभ्यः समा गताचिप्राएा समभ्यन्तेऽधिकेवं च परमम्‌; 
अनेन भास्कराक्तमु पपदते ॥ ९२-१६ ॥ 


दृटार्नो कोगखन घा य॒गपतं चेततीन्पस्यासप्पाद । 


शगणेन्दुदिवसघातात्‌ कृदिनाकघमरघा युगाधिमासणषम्‌ । 

शशविदिनमक्तं फल्मासदिनेगनः युगगतदिनिनि ॥ १४॥ 
प्मरगेपप्य युगचान्द्रदनानां चाताह्‌ युगक्ुदिनेय दाप्तं तद्रतचा 

नद्राहमानमपः एचक्‌ म्याप्ये युयाधिमासगुे युगक्वानद्रदिनभक्ते फलं गता. 


शिमाषास्तद्िनेः एषकृष्यं छ गलचान््रदिनमानप्रने युगगतसेसंदनानि |, 
भवन्ति । 


श्ननापपत्तिः 1 अदगणानपनविनोमेन कम्मयधानयने जेरा 
नेति सुगमा । 


एष द्वितोयस्लाकस्यग््निजपेलराकि प्म्पत्रीनि । ` † 

दतोधश्लफत्याटप्रवनदु पष्यण्तषं राशिक्नालिष्पष्टन्याशाका- 
येण न एतम्‌ । वेराशिकं च यदि यु्मायिपापैयेणामानि तदा साश्रध- 
ला्िमासेः क । लश्मघमानि । एषं सायावपेभ्या गताधिमापतानयनं 
चे बेराशिकेन स्छुटस्‌ ॥ १४ ॥ 


स 2 
गदानां एशपिष्ट `वा साभ्यां रेः चेन्तीन्यस्ते्तरमरषह । 


शुणमधिमासक्शेषं युणकुदितैरवमरोषमषिमासैः । 
चपुपिरिन्दुदिनद्ताधिमासयेषं स्फुटं सवति ॥ १५ ॥ 





* फठिनशरुत एति णटार्तरमं ) 


र 


य एशस्फट पिद्ान्तस्य 





भृदिनणताभिमासक्रपातः स्पष्ठाधिमासयेषयुतः 
अन्तो पुगाधिमासैरहगणः परववन्मध्याः ॥ १६ ॥ 
श्रिमावलेषं युग दिनेरवमरेच च युगाचनागुदम । शचोयु- 
लब्ध स्फटापि्ेषत्ं भवति । युगक्षदिनानां गता" 
िष्यमाना च घातः एद्ानीतस्फुटाथमाससेषयुतेः युगाधिमापेभेक्तः लल 
पदो) भवेत । ततः पवेधन्पध्यािशतक्तडन्पच्वा दण्डाः साध्याः + 
अना पपत्तिः । बगेतप्रमाच या । सताऽनुपातेन गताबमानि 





= न्ह ॥ एतान्यष्गेखे संगाच्य जातानि गहलान्द्रदिनानि 


पा(यद्‌ + युभ्रव)-मे, , पशाद पा-धये 





ण रम । णमया गतापि 
जा. त; युष्पि युषदि पा~युधिपा थे पत 


पुणदि चापि पुष्टि १ 
युगक्षदिनैः सर्हुप्य पम्ताधनेन 
एकि. गाथमा + पव = पिमा. 


=युकुदि-गधिमय २ स्पधि <. णा = पुष पिमा १ स्प 
यु्यिपरा 
छत दपपथे येकम्‌ ॥ ९१-९६ 7 


गदानों मताकिर्धभेतेण दाहगधाभयनमाह 1 
मूदिनगतावमवघः स्वरेषयुक्तो युगावमकिभकः 
न्घ भवति दगा युगपातेा मध्यमाः प्रारवत्‌ ।। १७॥ 

य॒गक्षविनाना गतादप्राना चख चः स्पशेधणाकपारशेय यक्ता 

युगाष्मेध्विभक्त सन्धमहगेखा धदति तत. प्राश्चद्धप्याता पच्यया वद्धा 
च्च म्नाभ्याः} 

अरोपपत्तिः 1 देपिेन यदि युगातेपुगक्दिनतन्छोऽ इमेड- 


पुष्क चमे 
स्वर पागताः कद्‌ । रष्$दत, = पवि + दश 


{+` 











मध्यगत्यल्लराच्याणः । 





= इड "2 + ठे । जल्‌ पपच 1 १७ १ 


इवानीं एना ऽचिपापाषतेखऽदगेके चेत्तोव्यप्यालरमादइ । 
शुगगत्सशिमासक्धाद्रविमासासं दिनीकृतं सदिनम्‌ 
ूदिनगुणितं शथिदिनहसतमाप्तमहमंणः सैकः ॥ ? 
युगशथिमासाना गहखिमा्लाना च वादमुगसेरमःसेयदःपतं 
निर्यं त नीहतममान्ताकये यस्मित्‌ {विनेऽसनैणाऽभीष्टस्तहनष्टा- 
यं हते! युगक्कविभेेखितं युगशाशदिनेट्ैतमाप्तमहगेये। भवेत ! ख च 
छापा सेक्ाधा निरेकः काय इृत्यदात्रवगम्यते । 
दजोषपत्तिः । पदि युगक्ञोरमसेदेगथ्िमामा लभ्यन्ते तवा गत 
छान्द्रसरः सेारमासे. किं लञ्था निष्पा अमान्त सततचान्द्रमामाप्ले रिष. 
ह्रखिता अमान्तागये यावन्ति चान्द्र्धिनानि तेल श्रभोष्टे दिने गततचा- 
मद्रा जाताः 1 तता पदि युगचान्द्रमातेपुंगक्दिनतुल्येाऽदगेकम्परा 
गतघान्द्रादेः णिर्‌ , लब्धं तिथ्यन्ते प्राछनाहपण, सायर भवति । येष 
ह्ानेनाद्रये निरयो दगेवाऽभोष्टवारा्े सेका वा निरेक: स्फुटतिपिदिः 
माच काय दति व्येएतिष्ठिदां म्प्य युक्तियुक्त रेति ४१८ 0 
स्टा्नीं प्रकारान्तरेादगणानयनमाह 1 
शतदिवसाः परथगधिमासकगुणिता रविदिना्मासदिनैः। 
खछदहिताः एषगवमरुणाः शशिदिवसापोनका य गणः ॥ १६॥ 
गस दिषषः गतखान्द्रादिनमगरतेगयष्ाः । कपे स्यष्टा्चैम । 
अनोपपिए्व भास्कणदमणानयने तथिह स्पा ॥ १९४ 
ददानीमष्िमापावमयक्षाभ्या चन््रा्ानयनमाष । श्रयाट्िनिगखेन 
विना चन्द्राद्धी चेः े्तोल्पस्यान्तप्माद्‌ । 
शुणिवायुगाचिमासैयुंगमूदिव सै लाद्वमेषात्‌ । 
फलयुक्तमधिकमासकषतेषं पथ्यावताऽ्कन्दु ॥ २० ॥ 
अधिमासावमरेपे युगशिमदिनषते ए्यग्लम्पेः 
मासदिनासं स्थाप्यं मतमासदिनानि चैच्रादेः ॥ २१॥ 





















ब्रा्यन्कटमद्रान्तप्य 





अवमावयेषलस्ध्या सहितानि एथक््‌ अयेदशणुदानि । 
अधिमासक्ेषलज्ध्या हीनानि पृभ्रजिशगाद्धा ॥२२॥ 
्रषमरेवाद्या पिमरयुयतादुगुकवने हतात्‌ कल निन ए्ले- 
नापिमापर्ेष युततमायरेषं कल्प्यम्‌ ! प्रता स्मादधियेषदरुद्यमापिः 
नान केष । अधिमासरेषे युगय्िदिनेेतमवमेषं च युगषुभिषितर 
दतम्‌ ॥ एवं एक्‌ एथक् ये लब्ध ते क्रमेय माषदिनाक् स्या । अथा. 
बधिपासोषत लव्थिमेसादिणाऽधपयेहसर्च दि नादि यादा चै. 
ेगतमासदिनर्नि यानि तानि पुप्रोषतावमरोचलन्ध्या पहितषनि काये 
तानि च एधङ्‌ स्वाप्यानि । एकन परपाटकगुफानि । उभयचाचिभावरे- 
इलन्धया होनानि क्रमेय मधयेा संन्छगादु भषतः) 









अनोपपत्तिः । चेनादेयीवन्तश्चान्द्रमासा गताप्तावन्तः सारलाश्ना 
रविप्या यावन्ति च चन्द्रदिनानि ताषन्ता एतमान लस्पिलाप्ष. 
जादमरेवसादनावयवादायचाष््रादाघणवस्सत्सत्ा स्विभागश्डादयिकषा्ये 
पेदज्नितः । चान्द्रादाघयवापैमनुषाते। यदि युगक्हदिनैमपचन्डदि नानि लदा 


= ५ श सि रभे 
छथगोषाव्रयतेन ज््फ श्मनेन कि लव्धरवान्द्राहाषयद्च = सड ! 


दिना शवैश्ादिगसमापद्िनादे! पे,जितः स रदः कस्पितः 1 

अपे र्चिषवे तत्स्यचनन्द्रतणन्तरेणप्चिमासरेात्यप्वितर्यादि.- 
छालनेनाक्ता लातिऽतस्तच्छाधनेने वाप्या अप्यरिः स्मत्‌} 

अप गित्तागते चान्द्र्धित्रोपमशमररेचात्यचन्रदिनपमनेरटि 
नादपकोत्येनाछिेचेष युते तदा घास्तवाधिेषं भवति । तच एकेभता- 
घपशचेरसम्बन्धी चान्दराहाचयवः ~ स 1 पथं युमाधिमणि युगसा- 





पंदनेिभकतः लभ्धं सन््मधिेम ~ णमयः खणे इ 
र “ दुर्दि- वु = कर 
५ युच्च 


ष्फ 
=-= ५ ग चिरे 
दुक्त  पषर्गाणतावतमिलेवं च = छतः १ हेणपाने 





मध्यमत्य॒त्तयाध्याय, 1 र 





धिः 
छास्स्ाधिरेषम्‌ ~ 1 भ्तप्सम्बन्धि कीर खष्यादि (यवि यग 


3 
चान्यमासेवुंगसेराहास्तदेष्टाण्डगितमचान्द्रमातेः {क मश्ा | 





श्रषिधे+फ अधिग +-फ _श्रधिरे+ष 

== ------ । १ कात -----~ = ------- 
सुगम । तै निशत र्यादि - छ्वानो 7 ˆ दुष ) 
अधिपे +फ = विक 
सत = श्रथिेफ । शनेन पवेल्पितेः रविरदोन बरोदयिक्ता 


रचिभित्रति। स च तत्स्यचान्दरावयदधेन कल्पित्रत्रिप्मेन द्ाकशनु्तेन 
सदितश्चन्त्रो भवति चान््ाहे चान््रारे रक्िन्द्रयेटुवशभागानतरत्वा- 
वित्युपपव्त अचायक्तप्‌ । अयमेष प्रकार. सिद्रुन्तरेचरे श्रोमतिनाऽपि 
निषद्रस्तहाश्य च । 
करपाधिपरामगुखितादतमराध्रठेषात्‌ 
स्फहेगदधुतरत फलयुत दपिमानयेरम्‌ । 
आसाटिक् फलमत शारिघाप्तरे. स्यात्‌ 
छमारैद्ताच्य दिवत्ताकथमाययेदात्‌ ॥ 
चेचाविि विगतमासदिनेयेत्न तत॒ 
कत्व दिनाद्यच एवमु च विच्े. ! 
मासादिना तिरदिते तिदित कमेण 
यहा {खवाकूष्टुणप्णते भवेनाम ५ 
शरतदनुनन्मरेद कोर रदिवदुवपरेरवाप्तम्‌" इत्यादि भास्करो्सम 
स्तौति ग्यपततिविद्ामत्तियेदितमेकेति ॥ २०-रर ॥ 
रवय रविचन्द्राभ्या विना य स्फुटति बेशीत्यष्याततरमादइ । 
मलमासदिनावमरो पलन्धियामात्‌ श्रपेादशराणाज । 
पअधिमासरेषलन्प्या रबिषन्द्रोवे युते गोध्ये) >२३१॥ 
केने थक्‌ फके आदशोदूते ज्पस्तषएपनं सीरम्‌ । 
अनुलामनैन्ददं माखदिावमरेषलम्षियुतै ॥ २४॥ 
तिषिविककषटिवाताद्रविष्टवथुकतयन्तरात्रधयिकाचच 1 





~~~" 


1 बरालस्फुटभिद्रगन्तस्वं 


देशान्तरपदकषाम खजान्तर चाकफलमसवः ॥ २४ 1) 

गतमासदिनावमरवलब्थिवाग- वयता्चितः कच्पितेा सदमत्सस्मात्‌ 
~ बोध्यम 1 चयादशगृष्णक 
स्स्मात कल्पितप्ेन्तद धिरे पलागन्धियुतचन्द्रमन्देाच्च गध्यम्‌ 1 एव [ {> । 
श्चिधन्द्रचे केने भवतप्मतः एयक स्पष्टा धिकाप्डियिना सयेार शास्य 
फले सा । ते च द्रावशेदुते फने चिन्गदिक्के पाद्ये ' माक्षदिनाषेमचे- 
चलध्थियतेा फन्वितएवै। सेर दिनादिफन ध्यस्ल धनपरण पायय । कम 
घन सदा खण चेटूण तटा घन कावमित्यपेः । रेन्वव चान्द्र नारि 
फल चानुनेम पचागत तयेव देयम्‌ । ए माघाध्येनादयग्वान्दरा दिना- 
मिच तिधयो गलाः । घटादि धतेमानतियेनिल भूक्तपटीयमाण थ्व 
चष्टिगुण कार्ये ! तस्मादृद्रदण्टुतपतिचन्दरणत्यकरेणाप्ता या घटि 
फास्सामु देथान्सर घर्यास्मर प्रनुजाप्र यदयात दषम । श्वाकेकनमषम- 
न्दफलसम्बन्धि क्रालात्मक भुजान्तर च यघाततदेप तपा परवर्वएासचषतं 
गोजवचहूधनषष्ठ च देया. 1 एव वतमानः स्फुटाः साथना धकत 
रिक्षा भवन्नोत्ति। 


अधोपपत्ति । पद्धात्तरदिघन्द्रानमनपकारेण पयषदये भोष्टविजे 
वैजादित्र सावप घान्द्रमाप्रादिन=परा+-दि~+छरोन षि. ~मा~+चि 
+ चरेल - प्र थम्राल , चन्द्रः ~= १8 (मा+चि~+ छरेल-) ~ अथिमान। 
स्वस्वमन्देच्व विच्य केन््रानयनमुपपदःि । दलो रथि स्दकयपस्तत 
स्थयलपस्कृताच्चन्द्ररटि चाप्य स्यष्टरावघन्द्रान्तर साधित सदत्रादणटल 
घ्यष्ट चान्द्रे मालावि स्यात्त 1 एष दादशकत रचिमन्वफल वयल बाद. 
शहतचन्द्रफल ध पिनाद्‌ यध्ागत मध्यमघान्द्रमासरद्नएस्मिन्‌ म्रा 
वि +सेल भस्त भत्ति , पथ तिचेभे्त घट्यास्मन नद्ाणा चान्द्रा 
तप च त्‌ । स्वावनघत्वचमेकस्मिन्‌ साघनदिने रविचनदरमत्यन्सर्‌ हम्ड- 
चहल फन चन्द्र प्रसाध्यानुषादेा यस्मतच्यान्तराववतन सयक्षना चद्टिध 
टिका जभ्यन्ते लवा त्पियानकषलेन कि लञ्धा (व स वा चकेन कि रज्या लङधाया स्युटा, माना 





अध्यगल्युत्तदधथ्यायः ! द 





स्तिचिमुनचटिकाप्सच देान्तरमृत्ान्तस्वप्वस्कात् स्वदेशे स्फुटा. 
दये स्फटास्सिचिभेक्ता घटिका भहन्ताति स स्पुटम्‌ ५ २३-२१ ॥ 
ददानो विशेषमाह} 
श्वमचिकलं लु सावनमेभिः परिकल्पितं यतश्चान्द्रम्‌ । 
नाग्रनयवैः प्रश्नो मध्यान्पत्वात्‌ ततता ज्ञातः ॥ २६॥ 
तु श्ति वित्त लिश्च्ये चा । अतमरविक्षलममररोयं गकितियुक्तया 
सावनमस्ति परन्तु णभिायभटाकैयेस्सदवमोष चान्द्र परिकल्पित तत्त- 
स्सषषमात्‌ फारणादायेभदाकरय प्रश्ने न जयतति! मध्यान्यत्वादेवपओेप्ला- 
स्यन्य्वात तद्र शादरचिघनद्रपेमेध्ययेारन्यत्ात्‌ स्युनत्वादिति ५ २६ ॥ 
इदानी मिष्टादे कस्मान्मध्यहद्धादन्यान्‌ मध्यात्‌ ये वेत्तीत्यस्योत्त- 
इमा 1 
क्षातमगणादिमुक्तं सविकलमिपृयुगमगणसङ्गणितम्‌ । 
्ञतयुगमगणमन्तं मध्ये मगणादिफलमिषुः ।1 २७ ॥ 
स्नातस्य यदस्य भगणादि यदुक्त स्कल सशेष तदिष्टयुगभगण- 
कद्व चानयुगभगयभक्त भेगणाद्विफलप्रिठि मध्ये यहे भेत्‌ ) "साध्य. ^ 
प्य चक्नगु णित" प्रसिद्-रत्यादि भास्केक्तमेतदनुरूपमेव 1 
प्ननोपपततिः 1 जेगशिकेन स्फुटा ॥ २७ ॥ 
द्टानीमनन्ततोकतप्रने धिशेग्माद्‌ } 


इशदलमक्तानां व्यादीनां संयुनेर्वयोरथवः । ^ 
इषुग कारशुएये सि म्कये वोऽन्तरादथवा 1 २८ ॥ 
द्ादीना यद्धाणामिष्टादताना भक्तानां वा सयुतेरया दवें. 

सयेरत्दगुणक्रारगुययेवे भक्तया संयुनेरयया तेषामिष्टाहतमक्ताना 
धा तयेरर्ाहनभक्तयास्न्तसाद्रा एवे उदि मध्ययदः साध्यः + पचेषटाद्‌- 
लभाना युतिस्सर छा दृष्ट मेडत्‌ तचा तद्गुमानाछरिष्टाहतभक्तीना च~ " 
माम्तरं त्सा ततस्तेन योागान्तरेण दष्टमष्टादतयदयेषान्तर लभ्यति 
तदेष्टग्रहभगरी" क ल्यं भगणा दमेध्यं शटा मधेत ॥ सदश 


--~---------------~--- ~~~ ~~ 


१५ 





= स्स्फटसिटान्तत्य 
= 























दयान मनन्तततक्तप्रशनस्य परकारन्तरलाहरमाद । 


तदिषुनगसेभ्यः । 
भणप्ादि सविकलं सविकलेयमगसादिशणिषः ॥ २६ ॥ 

च्रात्तयदेा यात्रा काेनेक भगण मुदु साता कानेन तिष्ट 
भगकते्ये केथवदभगतेभ्या ज्नेवण्डा यद्रगणादि सविकल भुः तन्ना 
तिक्षपगणमुक्तिभितति १ घ्रा च मुक्तिम्तदिषटमगसेभ्यस्तद्ुगयङ्नः भव्रति ५ 
श्र्दादि जातभगरीरिष्टणमगणाप्तदरेकछातभगखेन क्रिपित्यतुषातिन 
्यस्येकभराषभुक्तिरभणादि सविकल भवति इद भयादि सविक्रल 
भुक्तिमान मलिकलेष्टभगणादिगुण जातयदप्याभीषटदिमे यद्ुगणादि सवि 
फ़ल मयान तनि गुण सदरष्ट ज्ञेये मघयवदे भचेदित्यथे ॥ 

ष्पदापपत्ति  ातण्दप्येकेन भगेन यदयेकरभगणमुक्तिपमेः जेय 
शरदा भर्वात त्रे्टरातप्दभगयादिमि किमिति जते भपणादितपष 
षति धरे 

इठानोपिष्टान्मध्ययदादो सथ्यत्तियि देतोत्यप्याप्तरमाइ 1 

शरिदिनग॒णं सविकलं 
यङक्तं मण्डलादि तद्धगतै; 1 
विभजेत्‌ फकं सविक्ला- 
स्तिथयः ्राभ्वत्‌ स्छुटोकरण्णम्‌ ॥ ३०॥ 

दष्टद्म्य प्रष्डलादि भणादि सिसन मेव यतक जगत 
मस्ति › यगकशिदिनगुय तद्ुगयै्ःरयदमगयोविषन्नेन सल ` मध्यमाः 
सविकलास्तिचये मन्ति ततत प्रात्‌ २३२२ पयुप सफ ठी 
कापषरु। प 


[4 रि +~ 
अनोपयात्तः । ब्रेतरिकेर वदोष्टपहयुनभगकेयुषचलदरद्धिनरमि 
त्रया लदु्नभातिना क्कि ञ्चा अरभोग्टचान्दराहा सात्न्रा अयना 
स्विधवम्तत स्प टौ कर प्रा्रविष्या "द्र स्फ्टभ्रिति 9 ३० ॥ 



























1 रे 


------~-~----------------------------~----~---. 





गृदानीमिष्टान्धयाट्रवीन्दुपािविना यः शथिद्रदय वेतोत्यस्या- 
ुरमाड)! 
पातेन्दुयोगलन्यै कृत्वा देशान्तराथमदलेामर्‌ । 
विद्धेपाऽस्मात्‌ सर्यादिभि्विनेन्दुग्रहणमेचम्‌ ॥ ३१॥ 
पातेनयुपेषगलव्पा देशान्तरकमनुनोम यचागत्‌ एत्वाऽस्माहि- 
केपः साध्यः! प्रचेतदुक्तं भवति ) युगे पातभगण्णनां चन्द्रभयणाना च 
येग हृत्वा पिन भगणादि सविकलमिष्टयद सह्णयेष्टदयुगभगरीवि 
मजेत फल भगणादिः सयात्वन्द्रो भवेत्‌ । भेगणानपास्य सस्यदः 
मध्यमसपणते चन्द्रे दशनः र-मन्दकलादीन्‌ यथागतानु सस्छत्य स्पष्टः 
सथातचन्द्रो केथस्ततो विक्षेपः काध्य" 1 रथ शते विम्बादिनतनेन सुः. 
विभिः ूयचन्द्रपार्िविना चन््रयदहया भति । 
ऋअजोपपत्तिः । -जेणाथिकरन सपातचन्द्रानयनप्यातिमुगमेतति १ ६१॥ 
शयानो भध्यमम्याटवमयेषाच्चं मध्ययन्दरानयनमादई । 
इदिनषटतमवमदेषं बादशभिरौषितमासमंच्ाव्म्‌ । 
कैप दशगुणतिध्यंरीयुतं धनं मार्करे चन्द्रः ॥ ३२॥ 
अमभेव द्रादणभिगृयित युगक्दिनहतमाप्तमाद याद्यमु + 
सदे दशगुकतिष्यथेुत यदेह सद्वास्करे मध्यथरसये धन कायमेव मधः 
चन्द्रे भषति । 
श्वनोपपततिः । २० सूत्रोपपत्याऽभीष्टदिने पूर्दादये भाषया. 
शसान््रहाः = तिन द 
ते सषा चिष्य्ते चन्दो भवतीत्युपपचम ॥ चर ॥ 
षदानों प्रकाशन्त दन्द्रमाडङ्‌ । 
शुगणं युगाधिमासैयैखितं युगभदिनैर्मजेर्कन्धम्‌ । 
अगणादि मध्यमाकंन्रयाद्शसु्ाधिकं चन्द्रः 1 २६॥ 
शेख युगाग्िमासगुणिते युगकविरीभेडेसु । सन्य भगादि 


॥ एते दर्दशमुषा र्विचन्द्रान्तराश्ा भवन्ति 





= 


प्रास्फद सिहुन्तस्य 











पादम्‌ । तनमध्मरकनयादथरुकाधिकमपा ह्‌ चथोदशगुखमभ्याकंसदित 
घने भेत्‌ । 
छननोपरपहिः 1 युगरदिमासाः = १्र वुप्म + 
युगाधिम्प्ाः ~ युचामा ~ युरमा 
नयुचध - युम - शरद्य 
न= युचभ -पृदेयुप्भष 
= युचभ = युगाधिमा + १३ युर 1 
प्ते चन्द्रमषा श्षगणगुणा युगङ्ष्टनरुगा ममणादिश्चन्त्रो 
भवेषु 1 सत्र प्रधमरघण्डे युगायिमातसमदुगभगणेद्र्ै भगवा फर 
हतीषखण्डे चयादश्गुणायंम्तयेोयगे चन्द्रा भवती व्युपपद्मते ॥ ३8 # 
ददानो {गुध शर्दन इत्याटिप्र्नानाष्ुलप्माइ १ 
हृष्रशुएकारयणित्तग्रहुमगरै दयान्तरं यथाऽभिद्ितम्‌ । 
कत्वा छुदिनैवचिभजेत्‌ शेपानयुतानि दिनानि 11४५ 
पद्यन्यमगणलन्धं घनणंमिष््रहस्प युममगरैः 1 
अन्यफलख्णघनं ष्देद नयुत्तान्यन्यगुग भगणः | ६५ ॥ 
उद्यकालापे वयेष्टगुणगुणना पहाणा चे गान्तर्मभिदहित नके 
चेष्टगुयागुलाना सेह युगमगण्छनप्र स्यान्तर कयम 1 एष घ पिये 
युगक््धिनाधिकम्तदा त युगदिओवभनेदन फल प्येाजनामाक्रान त्यां 
श्रेय णाद ॥ प्चन्यभगणलन्ध राश्यपदिर्ल चदि धनं तरा युगि 
नर स्चानानि यदि ण तदा ओग्युतानि क्यपि! ए यानि तानि 
यद्ान्यभगणए्पलण्रण ददेष्टपदम्य दुष्टपदष्य युगभगकेडनानि यद्यन्धः 
गवादन धन बदा युक्तानि कायर 1 एमन्यर्मणा भवन्त \ 'उहक- 
कानाप्वदेव क ये वागान्तरटः यदप्येपाफाम्‌"-इत्याग्द भास्छर्तमेष- 
मुपप 
पजि, \ थद युग पदभगपा इष्टगणक्दिनैयता ष्व दौना्स- 
दा तिसा राज्यादिकता यद््‌ स एव भनि 1 चलस्तेऽदगेणगुा. कुदि- 





मध्ययल्य॒त्तराध्यावः 1 रश 





नेद्रवा ृष्टममभगणापिक्नानाः पमण भषन्ति भगश तु पवरसभर- 
मेव 1 ्रतेऽरेष्टगुणगुणानों यदभगणानतरिचयान्तरं छुदिनाधिक तदा 
एदिमेस्तद्यं ओेषमेव यहभग णाः कस्या येभ्य राश्यादियेदेभीष्रयु गुणय 
हयागान्तेरपम एवेःव्यव्मते । अधान्यभग्कवहेा यदा स्वं तदाऽन्यभगकयुतः 
शेषो दृष्टयदभगणषमिऽतस्तदा ओे + अभ ^ दम <. अभम ~य 


न्कृभ 1 युक्दि - से । रुदं यदाऽन्यभगणमवः सेटश्वयी तदा 
शे - अम दभ .. रम = दभ णे + युकृदि-ष्म) 
श्रत उपपद्यत चाचायौक्तम्‌ ॥ १४-३१ ॥ 


इदानीनिषटिदयिकानस्िन्यादयपिक्नात्‌ मध्यात्‌ यः करेतोत्यस्ये।- | 
सरमा ! । 


दिनानि म्रहभगरैल्नानि भवन्ति सावनदिनानि। 
इषाभ्विन्यैदयिक्ाः स्वसावनैः पूरवचन्मध्याः । ३६ ॥ 
गरहभगरीष्टनान भदिनानि खावनदिनानि यदघा्नदिनानि 
भषन्ति । सतः स्वसावनेः पवेवदिष्टाशिन्योदयिका मध्या यहा भरन्ति ! 
श्रधोखदीष्टय्हेादयिका ग्रद्दाः साध्यास्तदेषएणदपाधनादगेणतेो पर्या. 
न्येदयिकास्तदेटभदिनति। मध्या याः एर्वेवत्‌ साध्या दूति । भभरमास्त॒ 
भगतेवविथलिता यश्य तस्य क्ूदधिनानि सानि शा! -दत्यादि भास्करोक्त्े- 
सद्नुषटपमषेति ॥ 
श्दानीं गुरुणो मध्याक्तेमिषं मध्ये चे वेतोत्यप्यास्तप्मार + 
रविभगणापरं लिप्तादि सचिकलं ज्ञेयमरुडनलेभ्ये यत्‌ । 
मध्यगकैतविकलला संशितं क्तेयमण्यकलाः॥ ३७॥ 
जञेयमणलेभ्दा केययदयुगभगरेभ्येः रियुगभगणाप्त यल्लप्तादि 
फलं तेन मध्याकंसवि कलकलाह दुतं मध्याकंस्य सविश्षलेन ओेबेश याः 
कला अधोद्रधिकसात्मकमानेन गुण सदा त्ेयपहस्य म्ध्यप्य कलाः स्यति! 
- नोपपातिः 1 वेरारिकेन यदि रययभयेकमेध्यम) रिकला 


~~~ ~~ ----- 1 





= भरः + अनुभ 
| तवा मेययदयुगभगयै कि ल्पा तेयमप्यकला ~ बु 


~ मप्फभ ४५. 1 
शत उपपदे "३५ ॥ 
षदानों पा्यननुननोमगनीनित्णदि परनेत्तप्माहह्‌ ॥ 
हृषएणगदनभदिनयेचैर्भगणेः कृताः मध्यः । 
छमनुलतामने दिलाने विज्ञामगे वाऽनुलामगतिःद८॥ 
रष्टयद्युगभगयोरेम्ेः गङ्िकेः के रेषाम्ताकमेयुगभगकेष, 
नेणानुषतिन ये मय हृत स्यात्‌ स यदमनुनेम्गप्तदा पिले भवे 
द्वलमगेा छापुततामर्माततमवति । 
्यनोपपत्ति । युकूदि-द्युभ एतेऽदमेषगृणा" कषुदिनमक्ता स्च 
भगष्णादिदे भगणानपास्य रार्पादिना यदः क्रिय्ते तदेष्प्दण्वक्शट 
भवत्यताऽनुनामगे। विनामे! भवतीति ॥ इ 4 
इटानीं प्रफान्तरेणानन्तरप्रच्नात्तश्माष्ह १ 
श्यगयोानकुदिनरेचैमगसैरलुलामगो विलामगतिः। 
भषति बिलामेा मध्याऽनुल्ाममो चा कतः प्राग्वत्‌ ॥ ३६ # 
परणिनाना युगङ्दिनाना पानि चेति ते रे गम्पाहमयेवं 
छयुमगसेत्वानुषातेन प्रवत्‌ एतोऽनुतेमतो षदे धितेमगतिभशलि 
मध्यो वितामर्खानुनोमगे चा भत्ति ॥ ॥ 
चदोपर्पातत" \ पि मग्यादगेणेननिन युकुि~णह 1 भगफात्पद्धा 
यहद साध्यते तदा श्ट ~ ण्ठ (एषु भद) $ ण) वयम ~ र ॥ 
श्वरापि भगवान स्यागाद्रार्यादिक्ा पद्श्चक्रशुदु उत्प्मतेऽते जका 
भगे विज्ञामगेः छ्िनोमश्चानुनोमगेः भवतीति स्फटम ॥ इर # 
ददानो न्याये तरिपसेतेचं! दिवखषार च्तोष्यसये ततर ] 
कर्पद्दिनसतङ्षधात्‌ करपगताहर्भ साजकाञ्देषात्‌ । 


9. 































सगत्युत्तयध्याचः | 














कलपदिनपप्तेगहधान कल्यकूटिनसप्तघातात्त किर्विशिष्टात 
प्ल्यगतारगेोनानक्ाच्छः शेपस्तस्मात्‌ सप्तहतात्‌ केषः सन्यादिङा 
द्दिनधारे भवति 1 भरयैद्रधेरनन्तरं शनिः शनेरनन्तर "शुक्ति विष- 
रीतमणखनया दिनवासे भषति 1 
ध्नोपपत्तिः । प्रप्ततष्टोदगेणा यदि खे, ता सप्ता- 
७ कुदि-प्रर्‌ ) पथ शे कल्यते तदा 
ये =०- क, 1 तो-गे, इस्याद्धा श्व्यादिनः प्मगकना सेव 
७ ~ अशे, श्रस्मात्‌ शन्यादेविपपेतगना । यधा 
यदि शे, =९ तदा कमगणनया बततेमानः सेमशारस्तथा 
शे =£ । श्यस्मातत । सखिः 1 शनि । शुक्रः । गुरः 1 धः । एजः! 
त्ति धिपसोतप्णनया धततेमानः साप एव छातः ॥ ४०४ 
ददानो छ्य्तिपानवेध्रनादिप्द्नेात्तषमाद्‌ । 
ख्यतिपातवैधूतान्यचन्दरभगणा युता दि सहुलिताः 
शरवो शरहयुता दाद्शखुणिता गरोभेगणाः।॥ ४१॥ 
श्रुखन्द्रभगणा युता द्विमह्भुफितास्व व्यत्तिपातत्रेध्रतानि भवन्ति । 
अयाद्रिचन्द्रमगफचचपे याध्रन्तो भवणाप्त द्धि नकुणितात्तायन्तो ष्यति 


यातवे ग्ताहूयाः स्यः 4 गुरेभगणा दषदशगुधिने दततेमानमुरकृदयता 
गहप्रषोपिस्यः 


श्वजोपपतः । सयर्याशिधेतो भा ष्यतिपासप्चहे च वतादयः 
जवे रधिशयियेगोकभणये वार्य तेन योगमगया ह्िवुवास्तावन्ते 
च्यततिपाततेरेताहुखा गना स्यः 1 दृदधत्पतेमेध्यनरपागिगेषगात्‌ सादितिन्ना 
गर्वं चरन्ति) चते ुहवगयणा दु दशतुला वततेत्रानपथिष्रह्िता गरष 
वारि भवन्तोति । म्प्रति प्रसिटमठसिदन्तऽप्ययति गुवेव्यानयनप्काय 
वत्तते ५ ४९ ५ 
कृदानों स्माव्दनीपप्विनार्‌ द्विवदणे। श्व ये वेनीन्यस्यात्तप्माहइ 
शआायग्रहपरिय सेः विरेपिताः स्वोअनीचपरिवस्ताः । 
भगकान्तरं विवागाः कावासनेराधिकेन गताः ॥ ४२४ 





~ ्राह्स्यःटसिदधान्तष्य 























्दापदहरदतताः पाठप्ठिता यदभगणानतेस्वोल्वमगकविरषि- 
ता श्रन्तरितास्ते स्वाच्वनोदपरिवतीा. ष्वङ्गन्रभगगाः स्युः । “वरो 
च्वभगवान्तरन्निता. सन्ति मन्द चलजेन्द्रपयया-दति भास्करोकपेसद 
रुषूपमेश 1 ण्य टव्ेहयोयुगभगण्णनमन्तर ये वियोगा होया 
चैगाः श्यः । तत्ेपशिङनषटकाले युगङ्दिनेभगखान्तः तुल्य चेयास्त्‌- 
दाऽहोयेन निति लब्धा मता यागाः कायाः1 
प्मन्नोपर्पततिः। ऊेन्द्रानेयनस्थात्तिपुयमरा " कल्ये भवणान्तरसमा क्व 
अरयायेागा भषन्ति 1 उभये? प्राणपमनात दति १४२ 7 
दमो साषनम्ासाष्ठाथपे चे वेत्तोल्सस्येात्तामाद 1 
शुगणात्‌ च्रिंशद्धक्तायर्लन्धं द्विगुणितं सरूपं तत्‌ । 
सत्तसिमक्तं रोषः सावनमासाविपाऽकोदिः ॥ ४३ ॥ 
चष्टिातच्रपभक्तात्‌ कल्पगनपदर्मणात्‌ फलं धिशुणएम्‌ ! 
दैक स्विभक्तं सावनव्पषिपाऽकादिः ५४२४॥ 
गदर ताददगेष्णव्पल्लन्य तदु दुर्गा त तेष च कार्यम्‌ 1 तलः 
धप्तिभक्त केगेऽकेादिः सावनपाद्ाधिदो भव्ति 1 स्वं कल्पगताद्ग- 
शात्‌ प्रटरपथयक्ातच्रयभक्तावतत फने सतर चिगण सेक च कायम्‌ । सतः 
सष्वाव्रिभक रेगा$साहिः सावनवपोत्यिरे भवति ] ॥ 





्वनोपपत्ति" 1 दिर्माचिरतेरः साधनमासेः भवति । श्रता ःहनेड- 
स्तिणता हता र्धा गत; सा्रनमामाम्ते दविषद ण" छता यतस्व 
द्विनात्मफ्े मावनमातते सनष द्रयमर्वारष्यते । धत्तेमानमासशत्य्ये तेाः 
कतास्तत सप्ततष्टे मासाधिपतिरपतादिभ॑तरति पत्त, कल्पाङ् | 
रमै पतेत्‌ 1 एव चष्यायकरगतजयदिजेरेकः साथनोऽश्वः परिकन्विधः 
पचोत्ततस्दिनेहुताऽइने्ेः ग्धा गताण्टास्विसद्गुणः यल" चषटधि- 
कशतनयदिनात्पक्र रवःस्मतु सावनाब्वे सप्तत अयभवक्िष्यते 1 वकतै- 


== ~ ि 
मानयन्दपाधं सङ्काः चेका कृतता: 1 शेघापपसिरत्तिसुगभः । चसक 
येसिदन्तेऽयमेव चकार. 7 ४६-४ष ५ 





मध्यगद्यत्तध्याय 1 --------र्न्दुच्व्न्ना ` स | 


५: 

इदानीं दरें ये वे्तीत्यस्येसप्माद 1 

च्कानलम्रहाराः पष्ठगालाः सयिकला यदि सरूपाः । 

सक्तविभन्काः रेषा दिनिपाथ्ः कालहोारेशः ॥ ५ ॥ 

दद्धनलम्नेन दासाः साध्याः 1 ष्य मेाण्यक्ालि लगनपुक्तकालिा 
ब्रघ्यादढयाश्चेषां योगि धट्ात्मक इ्ट्कालः सच साध्िभक्ता ल्या 
द्य भषन्ति यता धटीदयं शासं र्ते लात्तकक्रानां सिषटान्तः 1 
लश्धा हाराः पञ्चगुणा दि दाषः सघिक्रलाः साधयषास्तदा पञ्च- 
गुणा चे हतास्ते अरपाः छायाः । शरन्यधा पञ्चगुणा एव याद्याः । 
ततस्ते सप्त्िभक्ताः शेशे दिनशः कालदेत्ये। भप्रति । श्रचेोदू- 
दिनवायादिकमग पनया कालदेरितते। भक्तीति । 

श्मन्रोपपल्ति. । प्रप्रा रोर दिनपतेषंतीया दिनपतेः षष्टसयेषं 
चष्ट, च्छः फालदारशो भषति । श्रता टृेदरेणयोरन्तरं पञ्च अतो 
दाषः पञ्चगुणाः सहं वारा भवन्ति । यदि दाणः सादयवाप्तदा धने 
म्ानदारेथानयनाच ते प्ञ्चगुणाः सेकः कायाः । ततः पप्तते दन. 
पहित्या भवतोति । 

1, चतुर्दादायैणाक्गानलः्नभागाः पश्चटश्रट्ता हाप भव. 
न्तीति षाललखात्‌ सपपेषटिघदोभवात्त प्श्चद लवात्‌ प्रकल्प्य ते्रागा 
न्ततैप्यल्नान्तस्भरनुषातः क्तः ष च गणितयुक्तित्तेा न युक्त शतत 
शह्िमद्वििचन्त्यम्‌ ॥ ४१ 

इृदानों मा्पन्यादा विरोवमाद 4 
त्रि छाः सावनमासान्ददिवसदारेाः । 
दिनिगतधटिका दियणाः पष्बहता वाऽन्यमतमेतत्‌॥) ४६ 

घाघनमाप्रपास्ठक्षा भवति 1 ध्याय मासर्पातरकंस्तवा 
सदन्यमासपतिः कूलः ॥ षवे जिरुस्विि माप्पतिभेवति । म्व सा. 
सा्दपातिश्चतुर्ै्ठतु्ध। भवति ॥ हारतिष्नन्त्ते स्त्ेरन्तरं सामम्तत्ते 
निम शि) दषरेशश्व षष्ठः षष्ट इनि! दोरेशानयने मतान्तरकाद 





क सस्फ्टसिहान्तप्य 


दिनगतथटिका शति । दिनगहतघष्टका द्विगुणा प्व हता लश्च हेरे 
जा भवन्ति द्िनपादरा 1 एतदन्यमरत न मवेपम्मतमित्ति । यते एलन्मते 
यात्य रारास्ताशन्त एच दाणक्रमेण दरेण ज षष्ठक्रमेखेति । 

पनोपपत्ति 1 मापषहूष ३० सप्ततष्टा येवम २। प्रतपस्सि्स्यि्ा 
माणि १ ण्व वपे ३६० मप्तनष्टा रोम ३ 1 अतस्वतुपेश्वतुच 
घपेपति । रोच पमावत स्थम " ४६॥ 


ददानोमिष्टमधयतवितयानिषमुकेपंतिनानिष्टान चे कै तीत्यत्वात्तद 
माह) 
गच्छधमयिपृरणिनषनेरयुतेनं एयर्‌ एयक सहितम्‌ । 
शुणक्षयुतानपदद्तं सर्वघनमतेाऽवरेषाणि ॥ ४७ ॥ 

स्दमिष्टाना यहाणामेरुलनातोना येगे गच्दधनर्मिनि घडा 
सपेधनमित्य्ये । सस्मातु सषेधनादिष्टगुण्ुण पथमे यरेए {रये ध्यते 
खा लच्‌ चेज्यते ये भवति स पायते 1 ए तस्मादेव तेनैव गुणेन गु 
द्ितीपो पदि धिशोप्यते वी तच योज्यते यो भवति सेदि न्ताप्ते। 
शव ्तपरैव गुणेन गुिपतान सकैनभीष्टान्‌ ग्रदाप्सप्माहु सप्रेधनादपात्य खा 
सत्र योज्य या या सदुश भप्रन्ति तस्ता एव एचग॒द्ाणन्ते । धना 
निच एचरू एषपपदप्रानानि । चावन्ताऽमौोष्ट परास्तत पट वा गच्छ 
मानम । सनायते 1 गच्ठधनम्ष्टगुष्यतेधनेयरेगयुनान एत सदुगभ- 
मत्सि एचक् एक सतु सखि र कायेम 1 पुणज्युतेःनपर हृत मचेवखतेन शुक 
केन गुण चद्धरान सवेधने युतेगन छते तेन गुणक्तिन युनेषन पव ऋाधे 
कन हत सज्य सवधन रच्छधन भवति ! यताप्माददचेराशि एषह 
एधगयदमानानि चयनते । 

अत्ेपपरएत्ति } कल्प्यन्ते यदमानानि य\ य, य, ब, 
कार इ { पेधनम = स । युगोने शते सदा इ, ^ 

तद! वृषन्‌ ब, 
बुर्नसद य+ 


य 


श्ष्टतुख 
न 


प्र्यगव्युसदाध्यायः ॥ रउ 
= 
दुष्~सनद्- ण 


सेचत दु ++, प मष (य, +-व, +) 
॥ न्प्र स~+द्पनन्र(पलद्) 


प्र २,१९.०, ३, दत उपपरत्रम्‌ 
॥ 8.1 
थतु ~ तनव य\ य =ष्~९। 
र्तं भंप यष्टा मानानिस्त. ॥ ४०४ 
षदानीमध्यायोापपंदाएमाद्‌ । 
मध्यो सरमेकानायापष्दासत्‌ च्रयेशदथेाऽध्यापः। 
क्षारवैकं तश्रविदामाचाया भवति मध्यगता ॥ द ॥ 
इति श्रीघ्रा्यस्छुटसिदान्ते मध्यगतिप्र्नो- 
स्तराध्यायश्चयेदग्यः ॥ २६३ ॥ 
स्पष्टार्थम्‌ ॥ ४८५ 
मधुमन नुमिादिसा यम्िलमः श्वीएयुनेर लिण्णुनक्ते । 
हदि ते छिनिधाय कूतने$यं रिक्ता मध्यगता पुथारे # 
दति शरहृपाजुदरषमूनुमुधाकरदरेदव्रिपंचते ब्रा्स्फुटतिहान्त. 


1.11 


तसननिरे मध्यगव्युत्तएध्यायत््रचादथः ५१३ ४ = 





न्स्फुटमिटान्तम्य 


दिनगहधटिका हृति 1 दिनगतचषटश्ला द्यु पज्चहतया सन्छा दरे 
शा भवान्त दिनपाद्र १ पतटन्यमत न सत्वैपम्मतमिति । वत तनस 
यावत्या हाराप्तान्त एष दार्मेण दरेण न पष्टक्रेणेति ¦ 


अरनोपपत्ति । मासु ३० सप्ततष्टा येय २॥ प्ववम्तरिकस्विभा 
माप्तपति । रव छपे ३६० मप्तनष्टा रोमन ३ । अरतश्चतुचेशवहु 
धचेपत्ति । चेद पर्मिावात स्ट" ४६५ 
दृदानीमिष्टमध्यसयापानिटेगुयेे तानानिष्ठान ये वेततोन्यस्यात्त 
मार । 
गच्खधनमिप्रगुणितैर्धनैयुतानं प्रयस्‌ प्रथक्‌ सदितम्‌ । 
शुणक्षयुतानपदष्टतं सवघनमताऽवरोषाणि ॥ 2७ ॥ 
स्विवामिष्टाना यहाणणतेरूजातोना योते गच्छधनमिति षहा 
सथेधनमित्यधै । सम्मात्‌ स्वेघनादिष्टगुणु ण परथमे यदे। पियत 
छा तिच यत्यते ये भवति स छापते । एव तस्मादेत तेनेव गुणेन गुणे 
द्वितीये पदा षिशोभ्यते दा तर याज्यते या भवति सापि ज्राणते। 
पितैव गुणन गुखितान सवेनभोष्टान ष्ेगस्तष्मा्‌ सधनावपाप्य घा 
लन पयोघ्य था य। महु भषन्ति तास्ता एयक एषगचायन्ते ! धना 
निच ण्णक रएचमयदमानानि । यावन्ताऽभोष्टा पदाप्तत पद षा गच्छ 
मानद । तेकायपचै । गच्ठधनम्ष्टगु्वतेधतरेयदेयसयतान छत सदन 
मन्ति एच एकर तत स्ट कायेष । गुफन्युतेनपरहूनमयेाव्छेन मुक 
केन गुण यहमरान सथेधने युन छतं सेन शणेन यनोान पंत जायं 


सेन दत ञ्य स्ेणन नच्छधन भवति! अतिः{प्मादव्ेयावि एष 
एचायहमानानि न्नणयन्ते। 


भनेएपपत्ति \ कल्प्यन्ते एदमानानिण, प, य, ब 
श्वार इ 1 पवधनप = । युपोने छते सद्या दु, दृ 
तदा पृष~सनद्‌ य, 
दृर्=पर्ष्‌ प, 


{~~~ ~-- --~--------न 


ष्ष्टनु श 


अ्रध्यगत्य॒सतराथ्यायः 1 २३५ 


ढृ\~स 2 
दयेत दु, वु 4वुर+ प सङष् (य+. +) 
न्प सश. ए (पतर) 
„स~ २,+ ६. अत उपप्रम्‌ 1 
पद्‌ 


2) 
[1 धि ^ च, = ----- } 
, चदव, मनद य. ०, ~ 


एषे सदां पदाणा मानानिस्य्‌. ५४०४ 
इटानीषध्यायोपसंहारमाद्‌ 1 
मध्यो तरमेकनायायष्दा्यत्‌ श्रये।दयेऽध्यायः । 
ज्ञारदैवं त्रविदामाचाया वति मध्यगतो ॥ धद ॥ 
इति श्रोत्रा मर्फुःटसिदान्ते मध्यगतिप्रशो- 
सतराध्यायश्योादशः ५ १३॥ 
स्पष्टाधेम्‌ ॥ एत ॥ 
मधुमूदनमनुनेािता यत्सिलकः श्ीण्युनेर छिणान्राकते । 
हदि त विनिधाय नुतनेऽ१ सचता मध्यगते सुथामेष | 
दति श्रीषठपालुदपसूनुमुधाकरद्रेदिषिसचति पराल्स्फ्टनिदटन्त- 
ततनतिरङके मध्यात्युलराध्यायप्वपादथः ५ न्‌ ४ 


श्य स्फुटगत्यत्तराच्यायः 1 
~ गभेनन्केन्को-= क 
स्नादैः प्रयनानाडहं 1 


सुजमानैः कोटिज्यां कार्वंयैयः करोति बाहुज्याम्‌। 
कोरि सुजेन चाहं फोाखा चा स्फुरगतिष्ठः सः ॥ १॥ 
या भुल कोटिन्या कोति ॥ करय पेश्च घाहुज्या करोति ! 
| भु्ज्ययां कोटि केटिन्या करोति १ काटा क्ाटिज्यया धा धाह 
धरज्या करोति म स्कुटगनिच ख प्फ्टगति लानातोत्यये, 1 दमन 
प्रशनचमुध्यस ११९५ 
इदानीमन्यान प्ररनानाह 1 
परमफलकेन्द्रचियः करोनि कोटिज्यया स्फुटं केम । 
कणात्‌ कारिं कोखया वाहु वा स्फुरगतिङ्षः सः ॥ २॥ 
य॒ पमरुलक्षेनद्र्िद्गणक्त केटिज्यया केन्दरमोटिक्वया स्ट 
षयो शोप्रकते कोति भुनफल चिमेव । कणोत कटि केन्द्रमेटिज्या 
य कणति 1 कोटवा जिन्रजाटिन्यया धा बाहु केन्द्रभुजन्वा करोति घ 
स्युटगतित्च । एवमन्न प्रनचतुष्टयम ॥ २४ 
द्दानीत्न्यान प्रयनानाह । 
कनदरशुलक्ञाटिजीवापरमफलक्ञः करोति यः कर्णम्‌ । 
स्षाचं खफलं स्पूं करोति यः स्फुटगतिजञ; सः ॥ ३ ॥ 
य॒केन्द्रतुजन्पया-कन्दरहाटिनोश्रा- क कया शोध्र णश 
धन्व कर।ति। न स्यच य प, चचान्मन्दस्पष्ट स्ट 


पष्वद्दय पति स स्डटगतित्त । एव मन्दशीध्रमेदेनार प्र्नयलुष्ट 
चप्‌ ५६५ 


षृदानोमन्यान प्रश्नानाह + ` 


गात्‌ स्फुटं श्रं पे शुजञारिज्ये कले (५ 
उ्याभिविना कलघलुः करोति वा स्फुःटगतिज्ञ 


४ 


१ खः ॥४४।; 


॥ २३० 








द्गेणादेव यः स्फुटं मन्वशीश्रलरपदसस्छते यद करोति । 
ष्याभिः परटितरज्यात्रष्टेविनर यो भुज्ाटिज्ये फने भूुजरकारटिफने च 
करोति । एष ज्यानिर्विमा य॒ एलचाप व्याया्वाप वा छ्टोति प एव 
स्पुटगतित्तः 1 एवमच प्रशनचतुष्टयम्‌ ५ ४४ 
षदानीपन्यात्‌ प्रश्नानार । 
इषा रिवन्यौदयिकान्‌ करोति मध्यान्‌ प्रदान्‌ स्प्ठान्‌ ¦ 
स्षाचस्फुर्दं यः करोति वा स्फरगनिज्धः सः ॥ ५॥ 
बृष्यददपिकात्‌ मध्यात्‌ यदात् य, स्यषटात पिति › धष्िन्ये- 
विजानु मध्यनुषाय, स्पात्‌ करति षायः स्वाव्वन्फटिमेन्दाच्च- 
शीघ्ोच्चस्फटपररय यं मध्य बह छरोति स स्फुटपतिह्; 1 शमनर 
धमचयम्‌ ॥ ५१५ 
इदानोमन्यात्‌ प्राना 1 


सद्धान्तेरप्यन्तै ग्रस्य यो राथिमतिधिकरणान्तान्‌ । 
ष्यतिपातायन्ती वा या वेत्ति स्छुःगतिल्धः सः ॥ ६॥ 
ये) प्रप्य सद्कान्तपवमन्ता वेति) प्रहत्य एपिमस्य नत्या 
श्ना घेत्त। तियेणदयन्ते धेत्ति। फर्णप्याकान्मे वेत्ति । घ्रा ्यतिपा- 
प्या न्ता बतत ! रात्‌ सदया सन्धिप्रनये पेत्तिम स्फुटमतिननः 1 
एन प्रनपज्वक्म्‌ ४६४५ 

























प्धेषापुत्तप्याद ॥ 

„, सादरे भुजभाणे केटिग्येत्यादिप्रचनष्यणरमाद } 
ध्यासदलमितरजीवा सुजञ्ञखपंताटपम्यया ष्टोनम्‌। 
कोाटिसजन्पान्पासाकनिवितेषात्‌ षद चान्या॥७॥ 

ध्यातद्रलं स्ात्समल्यया चीनं शरमितरतीव्ा कारिका म्यात। 
कट ऋप्रव्यया दीनं ष्यापदल जेपितप्तीत्रा भुज्य भरेत्‌ 1 प्व ना 


गृदज्या ष्यासश्वगान्तरत 
न्वधत्‌ पदमन्या भुज्य स्यादन्य व्यप्र 
न्तपठ्यं पदमन्वा काटिन्या म्यारिप्ति ष! 







अने पपत्तिच्दीत्यत््या स्फटा १४७१ 
ददान परमसलङनद्रिदा कोटिया स्फट कणे फरातोत्यश्ये- 
| । ् 
कोरिज्यपा दियुणयाऽन्स्यफलज्यागुणित्तया पुनानायाः । 
सूृगकक्यीदै स्िज्यान्त्यफलज्याकृतियुते; पदं कणैः ॥ ठ 
पनिच्यान्त्यकषलल्याकतियुति माद केन्द्र दविगुणयाऽन्त्यफलैज्यानु 
चितया कोहिज्यया युताणा कन्पादोषनद्रे त॒ तदानाया यत॒ षदे घ 
कदा >घेत । 
पनपस्य भास्करफोनयनस्य प्रफारसतुष्टय ' स्वकाटिलीष 
स्त्यफलल्ययेय7 येमेग मृगादरे"-दन्यादि द्रष्टष्यम ५८१ 
श्टानीं कणोत स्लाटिमित्याटल्तरमाह । 
च्निज्यान्त्यरलकूतियुतेः कर्णकूनेष्यान्तरेऽवेषं यत्‌ 1 
दिश्णान्त्पषूखहतं तत॑ कारिज्या षाहूजीवाऽतः ॥& ५ 
चिच्यान्त्यफलज्यावभेयेागप्य कणेवर्गष्ण चान्तरे यदवशेड तदि 
गुएान्त्यफलत्यया इत ष्य तत्का लोषा सेन्द्रका{टजन्यर स्थबल खक्ष 
परमारेय क्ाटिल्यावीनात्‌ दिज्याशगात्‌ प्रदमित्यतेन धाहुनाबा कन््रण्या 
स्यादित्य 1 
ऋअतरापयत्ति } फणानयनवेवसेत्येन सुगमेति ८ ॥ 
टापो पतिषल्ङ्गोमाद ॥ 
कच्चामरडलतुल्पप्रत्तिमरुडलमष्यमवनिमष्यार्‌ खे 1 
सत्स्वावनी चटृसव्यारा्धंऽभिपुष्वसुचस्य ॥ १० ॥ 
भ्रतिमरडलख परिपै मध्यभश्कत्पा स्फुटम्रहो भ्रमति 
| मन्देगबादनुदधामं रीप्रास्‌ मतिललाममवनिख्थः ॥ १२ ४ 
स्पशं पश्यतति थसभात्‌ मप्याद्‌ नाधिकं स्वकद्ायान्‌ ॥ 
1 





स्फटगत्यत्तयाथ्याय 












से आक्षा स्वोाव्यस्याभिमुमघनिभध्यात्‌ तस्स्वोच्वनीचरत्तव्या- 
साऽन्त्यफलन्यापे कतामण्डरतुल्यस्य प्रतिमण्डलस्य मध्य केन्द्र भव 
सीति । अरवनिस्ये परमभेस्ये द्रष्टा) प्व़चाया कत्तामण्डले भवते 1 
शेष स्पष्टम्‌ । ' तरिभल्याप्रमिततककंटेकेनः-द्त्यादि भाषकतोक्तमेतद- 
गुरूपमेवेति ५ १०-९२ ४ र 

इढानों स्पष्टा काटिमाद ! 

अरस्यफलज्याभ्रात्‌ स्यात्‌ पदयेाराश्यन्तयेारूपरि कारिः) 
दिततीययेारषस्तात्‌ तदन्तशेक्यं ततः करिः ॥ १३॥ 

काटि, प्रतिमण्डलीयरे नदरकाटिन्या। ततस्तस्मात्‌ तदन्तरैनय केन्द्र. 
का टिल्यान्त्यफलव्ययेएरदान्तयेए; पदये,रेक्य कक्यादेा स्वन्तर कटिः 
स्पष्टा फाटिः प्रत्तिमण्डलीयग्दररेनद्रात्‌ कवार नद्रेगत्तियंवेखावधिसे 
म्ब्पा छाटिः स्यादित्यचै. । भध्यस्यरेत्े फल एृततया्दै"-इत्याबि 
स्फणाकतमेतदनुकपतरेत + 

प्रदधापपर्ये भास्करोालाध्यायप्य छेदाकाधिकाते द्रष्टव्य" ॥ १३ 

गृद्रानं पुषाक्तस्पशटकास्यानेयन सतः कठानयनं चाद । श्रवा 
डा पेन्द्रभृजक्रोटिजीवापरप्रफसन, सयो कततोत्यस्योसरराह । 

कोव्यन्त्यफलज्यै र्यं मकरादावन्तरं कुलीरादौ । 
तदाहुज्याककत्याः संयागपद्‌ं मवति कर्णः ॥ १४॥ 

स्पष्टायम। 

अनेपर्ापव भास्करच्छेगक्राधिकारेख स्फुटा ? 

अभ्र चतुदंदाचा्वेव स्वटीकाया यथा चेचरभ्डा ्िष्लरतः अगि- 
पाशि स्वोालाध्यायस्य देदाराधिक्ारे भाष्मरेड तेव सनदिकदि- 
बदरा ॥ ९४ ॥ 9 

दारं प्रतिमवदटलपदान्याह } 


भरतिमण्डलपद्मायं गत्य सान्त्य रषदुरतोऽन्कष् । 
चक्राघमनेनोनं भितृतीयं ्लु्॑मायसमम्‌ 8 ११ अ 
न 








~~~ 
च्ारस्णुरटामिदुन्तध्य 


(न 
ददचय मान्त्यफलधनुरन्त्यफनन्यावायसदहितमाका पठ स्यात । 
अनेना त्यपदेन चका्ेपरूनमनेन्यदूद्िचदीय द्वितीयं पदं तदेव चतो 
पद्व द स्यात 1 चु पदं दादासममादापदनममे वेदम । 
शद्ःपपात्तः ) "पेन शोघ्रान्त्यफलल्यकायास्तिभ युतानोनयु- 
तम्‌-द्स्यादिभाष्कर्पद्चधिना स्फटा ०१५४ 
ष्टानों पुनभ्तान्येव चटायाद 1 
चिभमन्त्यफलधयुरयुतमाच्यं नवमं तृतीपपदपरूनम्‌ 1 
दिचतुधं यदद्धादखमानि थतिमर्डलपदानि ॥ १६ ॥ 
निभे पशित्रयमन्त्यफलध न्‌ तमद पदमुच्वाटेव नवमपन्त्यफ 
सधनुपानमुव्यात पृत्तोयपटरमाने भवति 1 द्िचतुतं तु ष्ड्द्रारशभा- 
ध्न अपेदुच्याददहितोयपयमाने पडदा गयर्वहुैपदमान द्वादयरशवः । 
एद प्रचर य्तप्यित लद्रागष्टरुाष्छाघ्य द्ितीपपरं । यन््यफलभतुरहना- 
खवभादर्शणटु शाधय गे वृनोपप । चत््यफनवदृषध नवमे चक्रादि 
य शेपे चतुधैम , एद प्रतिप्रणडनपदानि भवन्ति । 


न चतुरेदावार्य 1 “यद्ध नागिपमायी ब्रहृता न भवति प्ा- 
गवेव छामनेति" १९६ 
द्टाना स्द्दरभने शाटिजीग्रापणफः नेत्रा यः स्येाष्चं भ्फट दह कए. 
हीति प्र्नेषतप्माह 1 
कणन व्यासाव शुजन्य ग गुणि तदराक्तयदुराच्ये 1 
भेष नद्लाद्‌ छितीये पड्रा{सियुतं ततीयपदे ॥ १७ ॥ 
चकात्‌ मोद्य चतुथं स्फुगेचयारन्लरं स्वमन्देपे 
शवेप्य शोधे स्यं तत्‌ स्यथुः पूवेवत्‌ गेषम्‌ १ १८ 
स्यष्टमापाद्यम्‌ । “तव्याहता फदेहता भुजन्येत्यादिभास्कति 
नरेद श्पपेख ५ 


चापपात । इद्ाचायण प्रमे स्पष्टसिन्दरभन्नल्या सितः 
प्रलिपर्डलपट+ततेर स्य टङन्द्रपानम्यनोतम्‌ + सत स्वपन्देशच्छ घष्यं चन्दः 
=-------------------- न ा 


{ 





स्फःटगन्य॒त्तयाध्यायः 1 २४९ 





स्फटा भषति मन्दस्फटान्मन्दाच्वानाद्यत; स्पष्ट रन्दकेनद्रम । एव यदि 
तक स्पष्टशी घरमे तद्रा शौरे शीघ्रोच्च ओध्य स्यद्धा यद. स्थात्‌ | 
शी त्रोच्चस्य स्यष्टगीघ्रमनदरत्वादिति । रषमाचाेण स्प टीकप्यो मन्द- 
कणेः णौघ्चकणे देति करटरय साधितक्च । ततः रेप मन्दफलणीघ्रफला- 
दिक प्राण्ठत्त गछित्तक्रियया सम्यदराते । मध्यस्क्‌टकन््रयोरन्तर फनमिति । 
वा ज्ातान्बन्दस्फृटात्‌ प्र्वच्छीध्रकणोदिना शप्र फल फायेमिति षव 
स्फुटम्‌ ॥ १०-९८ ॥ 
ददानों मृलञान्तरमाद्‌ । 
मध्यस्कुटान्तरकला बाहुफलं तीद्एकिरणस्य । 
स्फुटश्कत्याऽकी दीना ्ुजान्त्रं चयधनं रविवत्‌॥\ १६ ॥ 
मध्ये स्यु टर्वेरवान्तरकलास्तत्ाकरणस्य वाहुफल मन्दफल- 
कला भवन्ति 1 तते इकौना स्सटभुक्तया ब्ेणशिकरन, रिददभृजान्तर 
चयधन भवति । 
श्रनेापपत्तिः ! मध्यस्फ्‌टान्तप्कला मन्दफलकलाः प्रसि: । 
चाचै तेजरक्रलाः कार्कना स्परलत्वात्त समाः कल्पिताः । तते मन्द- 
फनकसा एष भास्वत्फलेत्या अधेष नाताप्ततेाऽहायभासुभिगेतिरूला- 
स्सदा भास्वत्फलेात्यासुभिः; किमित्यनुपातेन भुजान्तरं भषति । त्ता 
"मध्यमाकिदयात प्राङ्‌ सयु ट क्तादयः -्त्यादिभास्वप्िधिना चयधनेो- 
पपत्ति स्फुटा ५९८ ॥ 
शृदानीमरदगफात्‌ स्फुट यदं य फतीत्यस्यात्तरमाह 1 
मरटलयेषात्‌ स्वेचं विरेध्य सदशं चतुर णाक्लन्धम्‌ । 
केन्द्रपदानि जिनशुणात्‌ जीचा गतयेयगतयेयैः । २०॥} 
सेदचतुगीदेःयैयगतागम्तगतैस्तय।( केाटिः ! 
भ्राग्वदिनेन्दुखुजफलं मन्दफलं भूतादीनाम्‌ 1 २१॥ 
फलचापक्लायुषिते छेदे मण्डलकलाष्टते लन्धम्‌ । 
भर्डलरोये पूर्ववटणएघनमस्मादूग्रहः स्पष्टः ॥ २२॥ 


१६ 









च खस्फटासिटान्मम्य 
2 





कल्पणदभगव्य अहयशगुणाः कल्यकदिनटता कल गतभगान्तै, 
| त्याज्या सोच मषदलरेष भगण्ोधमुज्यते तस्मात्‌ सदृश 
सत्रातीयमचघ्चमव्वभगणसेय विध्य येष केन्दरभगणयोप भव्ति । कस्मा 
च्वप्गैणातु कल्पक्दिनैयर्लघ्य तान गानि ददानि भरन्ति १ रेण 
न्निनगुखातत कल्पकुदिजैानि लब्धानि तत्सदा नशा गता चे 
क्यान्त्हत कल्पकुदिनेरव भक्त फल गतेव्याया येज्यबभीष्टा कन््ज्या 
भवाति ! ए प्दक्रमेण गतपेयगत्त्यै. ऊेनदरज्या साध्या । प्रधतरे पदे गताद्‌ 
दित्ये सयदेष्यत्‌ दृततभ्े गताच्दतुदं च येयान््य! सापमेन्धचेः 1 शे 
कपदप्रमाषामाद दचतु । छेदस्य क्रल्यङुदिनतुल्पप्य यश्चतुग अस्त" 
लम पद भवति ; वाहेाण्देदषतुर्यमुजस्य घतुभि- पदेः अमे यय 
सतागतमतिस्तथा क्षाटि काश्या साध्या । प्रणमे पदे येपादेष्यात्‌ द्वि 
तीये गतात्‌ वरतीयेऽगतादेष्याच्चतुर्य गतात्‌ कोटित्या मापयेत्यधै । कन्द्र- 
व्यया पराप्रदकेचन्देभुनफन मन्दन मरमुत्पदोना च मन्दफलक्षा 
धमर 1 छेदे कल्पकदिनग्मे फलदापकलागुणिते मण्डलकरलाभि ठवशनष 
लाभि ल्य मान्द क्षा रेच्य फल भगदेषन्नातीय तत्‌ षेध ऊन्द्र 
गोालष्वणान्मएहनलगोपे एहष्याप शेर छणधन कारयमेव स्पुटभगपशेप भवति। 
श्प्माद्राप्रयात्मक स्फटा चद. साध्य ङ्ति। 
श्रनापर्पत्ति । भगफशेपादेवाचायप केन्द्रादि माधतप्‌ 1 तल 

ष स्म्‌ भगे चत्वारि पदानि तदा भगणरोवे समाति पानि ४७ 


र व करु 
एमे कस्मिर्‌ पदे १४०० कनास्तदा गते षा गभ्ये पदे {फ लेञ्धा मतगण्यक † 


सास्तस्छाख्िहवता च्या सहा = १ य + ५१०० गलाथ ५ 
ककुदि रच्‌ जदि 9 
तलि ज्यादौनाभानयन सुगम्‌ 1 


{~ 





॥ 


थ फलला्वक्रकलहता जाता भगण्यातिमिरयः" सल्ला ?. 
फकः कनकरपदः 
= क्क, दत कमु , जक न्ध ~ श 
चल तञ कलुत्वि उलुद्धि ~ ककुदि ^ यग 


५ 








1 > 





ग्योग्यं समच्छदं भगवात्मकं फलं लातमिति । येवोपपत्तिः स॒गमा 
#॥ २०--रर ॥ 
दानीं विना ज्याभिभजकाटिज्ये तत्फने यः करातीत्यत्यस्तरमार्‌ । 
सेजकोख्यंशानयणा भाधांयास्तवतुधभनगोनैः। 
पञचदीन्युखषन्दर विभाजिता व्यासदलणणिता ॥ २६॥ 
तज्ज्ये परमफलज्या सङ्कपिता सर्फले विना ज्याभिः 


शषोःवन(चटृत्तव्याःसारथै' परमफलजोवा ॥ २४ ॥ 

भाराः ्वनागेन्दतेष भजा तेवेष फाटवीयेपां जीषाऽ्पोदता 
तैष्टना गुणारव कार्याः । ततस्त रव पश्चदटौन्टुलचन्द्रे ~ १०१२९ स्तच्व- 
तुैपकनेभु जज्ञान णवनागन्दुचतुथोदचोनिभेक्ताः । सभ्िष्यापरयल 
गगुका यस्मित्‌ व्यापा जी याऽपे्िता तेन गुणा तदा सन्त्ये भुजा. 
दित्ये भषतः 1 तथा तेव लध्थिः परमफलग्यागु्ण तदा तत्फले भूल- 
कषिटिफले च्याभित्यावष्डेविना भवत्‌ रति ! प्तफलन्या शच क्त्या 
हेष्टाच्वनौचष््ष्यासा् परमफललोवा भषतीति ॥ 

शजो पपत्तिः । यदि व्यासा भुलव्या तद्रा द्विगुषष्याघपं फा 


ए, > च्यादे 
~ग तवर व्याम 1 ऋतः 
लब्धा दिगुणध्याताद्च भुनल्वा ~ [ष रे व्यम । चतः 


कस्मिचपि च्यासापरं हिगुकमुनां थानं या पृषेन्या तेष द्वियुणसद्वासाे 
भृजज्या अभघतोति । शषटव्याप्नाधं द्विगुणमजां शानां परपेज्याप्ाधनाधे 
स्वस्पान्तरा्धासरस्विगुणः पथिः ~ ३६० । वक्रागोगचक्रपपचापीयमानं 
लभ्यते तदा षठुगुणमुनाेः करि जञ्धं त्च्वापमानम्‌ = २ भु । ततश्व 
ननिष्रमासिथिः प्रथमपुयः स्यादित्यगदिषिधिना खाकवयासे दविगुणपजाश 


परदत्या घाता स्नाकेमितगिज्याया भ्न्पा ~ (१०० ~ > भु) >भु > ४५९२० 
३८०१० (८० -र्युच्पु 
(१८० -भु) भु १६०८१८६ (१८०. भु) (९८०) पु ५२७ 


उद अदअ ् 
९० (१० भु) भुञ४ ९१५८३९०४ _ (१८० 
ष ४ 
















हरारस्फु्रिद्ुान्तध्य ५ 





१ (१०० जभ) १२१ „~ (५८० - भु) १३४ 
४५५४५अब्‌ रे १०१२१ ~ नरः 
यदि खाजंद्धिज्यायाममिय भुजज्वा तदेषटरिज्याया का जातिषटजिज्यायः भज्य 


= (१८०- यु) चि 
(१८५) 
४ 





4 


॥ चिज्ययेय भुजज्या तदा पप्मफलद्प्रथा 
९०९२५ 

(१८० शु) भु याप 
+ 1१० - म 


शून्यस्य केाटिच्याकेाहटिफत्ते उये ! रेपापपत्ति प्कटा । भास्कपपरकात, 
पत्ये कर्ष्यते 1 


कि जात पुजरूलक् = ॥ एषं भुज्स्यनि कादि 


१०९२५ ~ 


धाय्याचा(प-खा) {तं 
स्याचा = ऊ पनस (्त। चच व्यासः = व्या, प्तिः पु, 


चापम्‌ = चा, तयणेज्यए ~ त्याचा सृति बोध्यत 1 
दध दापस्य पररिधिदलमितत्छ तत्युषेज्या ध्यससमा + 
पारष्यानप (पपु) या ष्यागप 


~ (५ ~ पार्या 
काप (प-ष्‌) का पर-धरः ्का-९ 





तेनष्या= 





पपिधिष्ष्ठापम्रचापस्य पेक्य तु व्याणदलसमा शज्या 
रािन्येत्यक्तं ! 


ष्या _पा-ष्याप्‌ (पष) न्वा श्वाय भया. ब्या 
र का पः-पृ(य-पु) 


क्रा, पर- ५ ३६ रूा--4 


ऋत 








४्प्यान्या(प-शा) 


या~-४,का~- उत्थापनेन क्याचा 
ध ~ उत = 
ध व प्य-चा(य-खा) 





=> ॥ र्‌ 











यतोऽनेन च्िधिना रपार्पधिदलपररिधिषष्ठाश्यो; एएेज्ये मुष्मे 
द्यागिश्यतः १ एन्यवगपम्य व्याति शन्यपेवागच्छ तीतयुल्याःपनेन सुट 
तस्मादन्यचापान व्या बप्यनेन विधिना स्वस्यान्तरो आगच्छन्ति एतेन 
"वापोननिघ्रमरिचिः प्रधमराहूयः ्यातु 
पष्वादतः परिधिकगचुचेभागः } 
प्राद्धनितेन खलु तेन भजेच्वतुप्र- 
ध्याप्ाहते प्रयममाप्तमिह ज्यका स्याह" ॥ 
९५ दृत्युपपरबम्‌ ॥ २३-२8 ॥ 
ददानीिष्टन्यातश्चापानयनम्यहं 
शषुज्या.सद्णिताः पष्डकयमलैकशान्यचन्दरमसः 
श्टज्यापाद्युत्तव्यासाधेविभाजिता लन्धम्‌ ॥ २५ ॥ 
नवचिश्तेः प्रोद्य पदं नवतेः संशाध्य रेषभागकलाः ] 
एषं घनुरिपाया भषति ज्याया चिना ज्याभि॥२६॥ 
बृष्टन्याया यः पादश्चतुधेरस्तन युतं ष्या यद्ुबति तेन विभा. 
छिताः । रेष स्पट्म्‌ ¦ 
श्नरापयसिः । पुत्रे 





-खाण्चा चि या. 
शा ^ { त )चा रः च ॥ यवि 
१०९२५ 7 १०१०५ ~ ~ 
४ 


= (९८०-~-घा) छा) 
अतपदेदगमेन श्या >८ ४०५०० - ज्या. याचति. या 





=. ख्या > ४०५०० _ श्भ्ववदष्या 
तता चान द्ङ्क् छजज्म [र 
+ --- 


= (१८०-खा) दा = १६८० घा- चार 
समरोधनेन वार-१८्० छा+स=० 
मा ~= ९० सत 
व्ल ~ 
















= चाप रीत सेन चा ~ <० ~ ५८९० -ल 
मत उपप सवेर्‌ ॥ २०~-र्टं ॥ 
ददानीगरिष्टयहैदपिकात्‌ मध्या स्यष्टातु य, करोत्तीत्यस्यो्र- 
प्राह । 

इष्डीदयिक्शजान्तरमिनवत्‌ स्छटमध्यमान्तरककाभिः † 
नाभ्विन्यैदयिकेषु स्वेचरपारीः स्वफलमिनवत्‌ ॥ २७ 1 
यथां मध्यर्ठय ट पव्छालिक्रा ग्रहा भजान्तस्णा स्फटान्नादयकारिसिः 
का {निस्ते ह्िपन्ते चनस्केदश्प्ाते स्वदेशो स्फटाकाटयक्ालिका त्र्िन्ते ! 
एषमिष्टमधयस्फटयदान्तस्कलाभिप्सदुत्याप्व्च दनवरदिष्टादयिकसजा-- 
चतर पाय तचनप्रत स्पयर्धारीरिष्टपहचसषमि स्वचालनफल साध्य 
सततस्तत्सस्कारय स्वदेशे स्पष्दषट्रहोदयक्राले यदा भवन्ति गेालगुकतया 
स्फ़टमु 1 पद्म्विनीदयिका मेदयक्ालिका. प्पष्टप्दा अपेचिताप्तद्या 
भेष्य फलपभाशुजान्तर म भवतीति सेद्दितश्यम्‌ 1 


अजर चतुरंदावायेस्य्‌ “प्रधाश्छिम्येहदयिकास्तव्वरयलकमे न करै 
ष्यमा स्विनोयद मेषोदि कयिषषदु पत्ता धेमरन्यथा सवेगपतामेष नख ड- 
प्धिगताफा स्वचर्दलघटिका भिचाप्तदुदात्‌ स्वदेखे तदुकया श्रि 
मिवा. स्ुम्स्मादावगयेण यत॒ कल्पादेा नात च सावन प्रत तप्यं इद 
} | दलकमे निषेध. हते ऽन्यधाश्विनोयेागतापया युगादावुदयामाव श्वं 
प्यादेऽमन्याख्ा योज्यमिति" ॥ दय व्याष्या भुजान्तर चर्मेति कमेदुज- 
निवेधक्ारियो सा मम न सम्मत्ता न शब्दस्य भुजान्तरऽन्बये गालयुक्ति- । 
युते ब्धिमता ज्नेव शति "२९ 7 
श्दानो स्वाव्दस्फटयै यह करातीत्यस्योत्तरमाद ५ 
स्वोद्यादूचिशाध्य कूत्वा भाग्बत्‌ फलम्दणधनं विपर्पस्तम्‌ । 
कायमनषुस्पष्टे पुनः पुनभिश्वला मध्यः! २८ ॥ । 
स्पटपरद् स्तेपत्व्टूेःथय जन्दर छ्य प्रणत एस पन्ड चक, 
च साध्य \ तदनष्टस्पष्टे एवक्स्थारितस्पः टके श्रिषयेस्तसकशधन कार 


















द 





= स्युः टासिडान्तस्य 


यद्र किशविनोर्युकयन्तरलग्धघटिकासिः ।1 ३२ ॥ { 

एष शशिप्रमाप्णर्धाति शपिविप्वधात्‌ षष्टगुखात्‌ शशिमुक्तिहता 
स्लष्थनाइगदन्ा नक्ान्तात्‌ प्राक्त तचक्त्परवेण पश्चाच्च निदत्त । 
शेप स्यायम्‌ ॥ 


अद्ापपत्ति 1 शाषछततुविकलाभ्य एचनद्रभुकतये -दस्यादिभास्कर्गव 
धिनास्फुटा ॥३१॥ 


दृदटानां धिशेवमद्‌ । 


सङ्धान्तिख्यो यायत्‌ करोति भिरं फलं ग्रदस्तावत्‌ 1 
यस्मात्‌ तस्मादिष्टेराद्यन्तैष परिहरति लाकः । ३२॥ 
य्मादद्रहः मङ्कान्तिस्यस्तावदुभयो रग्योषिम्बेकदेशगतत्वः 
न्मिणल काति तप्मास्लाको जने विष्ेभेद्रावा आटन्ता शुभकमेषि 
परिदरात्ति यतस्ताठत तत्प्रशत्तिरनिष्टाय भवनि । आचार्यप्तमये विक्कम्भा- 
दिषप्तचिश्ातिरागाना प्रदात नाप्तीति प्रतिभाति 1 स्पष्टाधिक्रारचा- 
गानधनाभाढादिदापि तत्सन्येगप्रतिपरादनाच्च 1 आचायंसम्रये च्यतिपा 
तथेतरे सथचन्द्रकान्तिषाण्येन मरानिष्टात्पादसत्स्ाव्वचा इसी रत 
एवाभिमायानिप्ततत्ताधन घच्यतीति + ३२ ४ 


शृदानीं येव ्यत्तिपा ताद्धन्ता वेत्तोत्यस्पा त्तर धिलुरादे व्पतिषा 
तलदणमार्‌ । 


खकार्पंऽकंश शेयुतैष भिन्नायनयारपक्रमसमत्वे 1 
रविररिनेः समतधुघृचयागादिषदेष व्यतीपातः ॥ ३३ ॥ 

अरय शियुतिः यकं राववट्ह वेत रोचवद्रावे सि्ायनसि 
संरशारिनाप्पकषमपमन्ये सममपुपृतयागाद्िपदा च्यतीपाते भवति । 
चधा सभ्रमधुघरृतयेणेनघिष्द पद्राधेविशेष उत्यते छा रतिशिनि 
क्ान्सिलम्यिन लगति िषदेाऽनिषटणलदे। व्यनोपाता कितेरेलात्छम्ता 
कभफल पातयति विनाशयति यागक्षिरेड उत्पद्यते » ३ १ 








ब्रास्व्छ्टसिद्ान्तस्य 


बणदेन्द कन्तिरिन्यनेन चन्द्रस्य परमा क्रान्ति च्छते सदा ऽचायाक्त भ 
सकरम गोदभनमे । अज चतुसैदाचा्ः स्ववाभननाया (मिुनान्तश्ये 
न्दार्प्ययतेष तत्कान्ति- परमा भ्रति । प्वान्तिः परमा भवतोत्यनेन 
मिधरनान्तेन चनदराणन पन्त स्फटप् । यदि तै ष्चनद्रतालायनेषन्धी 
न साधिता तथाऽपि तद्प्पत्तिप्तदरसेपेव धिसिद्वितास्तीति सिदान्तवि- 
वास्फुटमष 1 | 
इदानीं विरेपमार । 
दयतिषातेाऽपक्षमयेर्दिकूसाम्ये वैधरतेष दिगन्यत्वे । 
अधिका न्यूनः कल्प्या दिग्मेदेऽपक्रमः शिनः ॥ ३७॥ 
एधध स्यष्ट भाष्करलततणपरेतदनुरूपमेश्च 'व्यलिपातिो यनपे 
गोलेश्चत्य /न्याद्धि \ अय यदि पौिनश्चन्द्रत्यापकूमे दिग्भेदे स्त्या 
प्येमदा चन्द्रस्यानोया क्रान्तिरेव दिग्भेदे गणदेष शु ग्रति तदा चदि 
चन्द्रस्यार्मरे। र्वेप्प्ययनस्तदा सु स्यन रु पन्त तष्टा यदि सोऽग्ने 
र्वेरपमादधिक्प्तदापि न्य॒न रष कल्पयक्तस्य चयत्वादिति + 
श्यत्रापपत्ति" 1 व्यतिपात्ेधतपस्मिाप्येषर स्फुटा ॥ ३९ ॥ 
षृदानीं पातस्य गतागतम्याह 1 | 
मेषतुलादायिन्दारपक्रमे रव्यपक्रमादुने ! 
एष्यत्य्िकेऽतीतेा विपरीतः कक॑मकरादै ॥ ३८ ॥ 
रष्यपक्रमाटिन्देमिंतुनाद वेज पदस्येऽ यक्मे मयने पातं एष्यति 
भविष्यति । श्रायिक्ते चातीतेः च्यतत इति वेदितव्यम्‌ । क्नोपक्राशारी 


समप्दस्ये विष्वपक्रमे च त्रिपतेो केय  ऊनेऽतोताऽधिङ्गे मिध्यति 1" 
ऋत्ापपत्ति, १ पच चन्द्रस्य गेालायननन्थन्त यद्धि एदं इषस, 


तदा गतागतद्सम्भवा गेालयुक्तथा समोचीमो यतस्तदेव जपदस्ये {तिव 
एकमे म्यनेऽचे चाजनेन रतिक्नान्तिषमश्चन्दरापये भविष्यति संमपञचस्चे 
च ष्टतेन्वालनेन रविक्रान्तिसमे भ्रति 1 ाजपदेऽवे कान्तिकपवी- 
स्त ममपद च एत उपचीयत रि गादुप स्पुट्न 1 इश वं 


धक 





ह ॥ २५९ 
ग 

भास्क" श्चेजपदेनयु्धन्तिमेडती शूयेापमाल्लघ्ः समना । यदि भेवति 
तदा ज्ञेयो यासः पातस्तदन्यधा गम्यः- दति ॥ ३८ ¢ 





रथ र्यास्मिन्‌ कालि रवशगियेायस्वार्ध वा चक्र तस्मात्‌ काला- 
द्तगम्यस्य क्रान्तिसाप्यक्रानप्य परिज्नानमाद । 
करान्त्येर्युतिरन्यदिगोरेकदिशेरन्तरं व्यतीपाते । 
एक्रदिशेायुंतिरन्तरमन्यदिशेर्चधूते प्रथमः ॥ ३६ \ 
एवं द्वितीयराशियुंतदीमैरिषुनादिकास्वफलैः । 
एष्यद्तीतं वा यदि राशिद्धयमपि तदन्तरक्म्‌ ॥ ४० ॥ 
छेदाऽन्यथा तदैक्यं चात्तस्येषुधटिकाप्रथमरार्येाः । 
फदयरिकाभिमध्यं ढयेारपि प्रथमराशिक्शात्‌ ॥ ४१॥ 
हयेव्येतिगतदेध्रतयेः । रेष स्पष्टम्‌ । 'तत्कान्त्यारेकदिशेा^न्त८ 
मिन धिभिचदिशा -दत्यादि भास्कतक्तमेनदुषटपमेव । 
श्न्रापपत्तिः । पाताधिक्रारे भाच्ाक्तेय जेया ॥ ३९-४१ ४ 
इदानीं पाताद्छन्तकालपाह्‌ 1 
तात्काजिकगरहैरसकदिष्षरिकाफलानयुकतैस्तैः । 
` प्राग्वत्‌ प्रथमरतरेदः प्रमाणएयेःगार्धलिधानाम्‌ 1 ४२ ॥ 
शृण्घरिकाशणानामसकरत्‌ फलनादटिकाभिराच्न्ती । 
व्यतिपातयषतानयनमन्यतघ्रेषु न ब्राह्मात्‌ 1 ४३॥ 
प्रधमः साध. प्राखच्छेदष्टष्षटिक्षागुणाना प्रनाणयागाधलि 
प्ताना म्रैक्याधकलानाप । शोष स्यषटार्धम्‌ 
अनरापपत्ति. ) यदा स्यष्टङान्त्यर मान्ेक्याधेसम तदा एतादिः 
पातेन्तश्व धिम्बेसदरेयजकरान्त्या, साम्यात्‌ । अऋतेऽनुषातते यदि देद्स- 


मक्नान्त्यन्तरेतेष्टघटिकास्तदा मनेस्याधेन कि लब्धा प्रसरद्रिधिना ना 
यः स्फुटा भघन्तीति ५ धर-४३ ॥ 


द्धानां कियत्कालप्यन्त पातरलमित्यपह । 


रविविम्बमेकमागेच्छरिविम्यापक्रमे भवति यावत्‌ । 


त श्रादस्फरसिद्धन्तस्य 

























तावत्‌ फलं तदुक्तं तदभावे तत्फलाभावः ॥ ४४ ॥ 
एकमागीदेकारारानादगवच्छकयपमे रविधिम्बं भवति 1 चअधै- 
दात्‌ करान््यार्चिवर मानेक्वापादल्य भवति ताचदिग्बेकदेशजक्ान्तयाः 
साम्या नह फलमुक्तं महर्धिभिर्तप्सदभापर तत्फलाभावे चेदितघ्य शति 1 
अति यात्‌ क्रन्तिसाम्यं तावदेव सस्य कले वां तेन युप्‌ दिनि 
पातस्तत्‌ घमपं विनं न दुव्टमिति एलितम्‌ ५ ४8 # 
ददानो कापा ति देवमाद 1 * 
श्रहकन्तयैवं तुल्या कचा तन्मन्दपातानाम्‌ । 
यस्मात्‌ तस्मान्न एथक्‌ कद्दा कल्प्या चलाचाद्या ॥ ४५ ॥ 
स्यार 1 “यदस्य कलेव हि तुहूपाततयोः-इत्यादि भास्कतेक्त- 
मरेतगनुषूपमे्च ॥ ४५ ॥ 
सवानीमध्यधी कम गनत्तजरफामानयने विषलुशाद्ो तदाण्म 
प्प्णप्रार 1 
वैलिगरोमकवासिसरपैता मदेषु यत्‌ शाकम्‌ । 
तच्षचच्नानयने नायेभयात्तं तदु्किरतः ॥ ४६ ॥ 
पोलिश्तमरकापिष्ठसोरपैतामदेषु पथ्यसिटान्तेषु यखत्तज. 
नयनं मतम प्रेक्त तदायेभटोक्तं नास्ति । अतस्तदुक्तिरूचिलाऽस्ति । तश्च 
स्ानयनपरार्मादे(पित्यपैः \ 
प्र चतुकदवायेः । "पश्वसिहान्तानुसरप मयेतहल्यपरापे तज्ञ- 
्व्ानयमनमुपनिषट्ते स्वमनोदि येत्य चेः, 1 
इद्ानीमभ्यधदीना संत्रामाह! 
अध्यधानि भवन्ति षडनष्घ्रार्युद्नि वदध नि । 
पथ्चरदश खसत्तेश्रारपभिलिद्धगे नवस्वेकः ॥ २७ ॥ 
बट्‌ नठब्रायध्य्धमेगानि सार्धेकमागानि 3 दडनि नचाव. 
धेगन्यधमेगानि । पञ्चदशं नताय समहेगाययेकमागानि ॥ गं .॥ 
विंशातिननम्याऽपरचेक्ा मिविः भति कततेल इसि ॥ ४९४ 






























= युच्चराध्यायः। २५३ 





ददानौमध्यधंदिभेगगानि नतजारयाह ! 
केशा दिस्यविशाखामोछपदार्थस्णवैरवदेवानि । 
चट्‌ षड्ज्येष्टाभरणीस्ात्याद्रवारुषारलेषाः ॥ ४८ ॥ 
पंच्बदशात्रानुत्तान्येकाऽभिजिदुक्त ऋच्मेभोऽन्यः | 
यस्मात्‌ तन्नततरं दुरधिगमं भन्दवुद्धीनाम्‌ ॥ ४९ ॥ 
यस्माद्विरेभगापन नचच्राणि सन्ति तस्मात तन्तत्तत्र तत्रच 
मान मन्दलुद्रौन। गणक्ानामायेभटादितन्त्ेष्वनुक्तत्वाद्‌ दुर्पधिगमं दुगेम- 
मिति । शेषं स्पष्टम्‌ । यल कृत भानयन यदेन्योत्तिविदा संश्य- 
वहाराः --दन्यादि मास्कपिक्तमेतदनु स्वमेद ॥ ४८-४९ ॥ 
शदरनीमध्यधादोना मानान्याद ! 
श्मघ्यधीर्धसमरेत्राणां मध्यगतिलिद्िकाः शशिन; । 
श्प्यधीर्पैक्यणा भमागलि्रास्तदैस्यानाः ॥ ५० ॥ 
भरुडललिष्ठाः रेपोाऽभिलिते भोगः शशाङ्कमगणा वा । 
च्रिघनगुणाः; संशाध्याः कल्पदिनेभ्योा यदवशेषम्‌ ॥ ५१॥ 
तद्धगकै्दिनभेागेऽभिनिते भागे भभेगगलिष्ठिनाः। 
श्रानि ग्रदश््कषछला गतगभ्या गतिदटता' दिवसाः ॥ ४२॥ 
शशिनश्चन्द्रस्य मघ्यगत्तिकला शअध्यशचीरघकगुणास्तदा क्रमेणाध्य- 
भ्राधे्मतेजाणा भमोागजलिप्सा भवन्ति 1 स कगतिरुला अध्यधेमरोग्र- 
लाः । प्रधगततिकूला श्रधरागकलाः । गत्तिकलार्चेकभेगक्रलाः 1 सवर 
मयकलायेग्योना मण्डललिष्ताग्ठककलाः ेपेोऽपिजिते भागः स्या । 
भध प्रकारान्तरेयामिजिद्वौगमाह शशाङ्भगणा षेति । कल्पचन्द्रभग्याः 
सप्तधिशत्या गुणा; कल्पदिनेभ्य; कन्पकुदिनेभ्यः सशोथ्याः ! नोषपरभिः 
जितः कश्यभगणाः कल्प्याः । दुगे दिनमोगः कनात्मिका दिनगतिः 
श्यत्‌ साऽभिजितेः मेगा भवेत । श्रथ नक्तचानयनमराह 1 यदभुक्तकला 
अशिविन्यादिभभेःयनिप्तोन्य भ्यनि भवन्त । यदमुक्तकलाम्या यावता 
भाना मेगकरलाः शुदास्तावन्ति गलभानि ! शेषः कलाश्च वत्तमानन 


ब्रा्रस्यः ट मिदुान्तत्य 


४ 
च्य गतकला्तास्तदुमकलगभ्य शुटा मम्यकला भरन्ति । तते चद- 
गलक्ता दिवसस्तद्ा गहमम्प्फलाभिः पमित्यनुपातेन गहमम्या दिवसा 
भप्रन्ति। 


अन्रापपात्ति 1 पष्टघ्यधमागदलानातेश्यम्‌ = वत >६ ८ षग |? 
॥ प्रदधपरगकलानामेस्यश् ~ = ‰६= ३ चग 
पञ्चयगरोकभागस्लानात्ैक्यम्‌ = ९९चग॒ ~ १४५ चग 
सेदागकल" = रे५चग 
वक््लाभ्य शुदा सदेयेगकला लाता ग्भिचिद्धागकलास्तहिन 
गति = चक - ० चग । दय कल्पक्कदिनगुग्णा चक्रक्लाभक्ता जाताः कल्ये 
ऽभिजिता भगा ~ कक्‌ - २८ चभ 1 रोचापपत्तिभाास्कपपत्मनवन्य 
यनष्विथिना स्छटा ॥ ५०-१२ ॥ 
इदानीं वैरमिजिद्रुगेष नेतक्तम्ताह्‌ निम्दति ! 
भफलं मेश्तमनभिजितेा मद्गलयानच्राखु संहिताकारैः । 
चैस्तद्धागो नेक्स्ते गणकाः संरितावाद्याः । ५३ ॥ 
स्पष्टाधेमु ॥ ४२१ 


इदानोमायेभट दूषयति 1 
ऋअध्ययादि्वेत्ापि संरितास्वभिरितानि गमीषैः 
यस्मादुद्नि तस्पाघना्येमटाक्तं तदानयनम्‌ ॥ भे ॥ 


यस्माद्गमादो; स्यसद्ितास्वध्यधाधेस म्तेचाप्यदून्यमिहितानि त 
स्माद मू्मनत्ततरानयनरेव समोचोनमत बारयभटोह़ तवानयन स्युन 
नंदनानयन न समीचीनमित्वघ्यादार्वमु ॥ ४४१४ 


श्दानीमध्यायापसदाप्माद । 


प्ाया्ां पण्रारयतुर्भिरधिका चलुरशेदऽच्यःय १ 
स्छुदग्युत्तरमन्यान्‌ दिशाऽनयवऽभ्युचगमेत्‌ घनान ॥५५॥ | ' 





लं 1 २५४ 
म 








इति स्छुटगत्युत्तराध्यायग्यतुर्दश्षः ॥ ९४ ॥ 
अनया दिशाऽनेन पवेपरतिपादितमरगिंभान्यात्‌ प्रश्नान्‌ गणका. 
दुपणमेन्तानीयादिनि । मोष स्यपटपचेम्‌ ॥ ४५ ॥ 
मधुपरदटनस्ननुमिादिरि। यस्तिलिकः ग्रीुने् जिष्यनिक्ते 1 
हदि "त विनिधाय त॒लनएयं रचितः स्यध्टगतिः सुधाकरेण + 
दति णीकपालुदतरनुतुधानरग दरिदरिविपचनि व्राहस्फुटसिदनन्ततपत्तमति- 
लकने स्यु टगत्यु नरे। नाम चतुद इध्यायः ॥ ९४ ॥ 


= 


श्रय निप्रष्लेत्तसाच्यायः1 


तचारा दिकूप्ररनमाद 1 
याऽ पू्वीपरयेस्तुल्यच्छायाद्रलाग्रधाविन््‌ ॥ 
दीय ऋान्त्यदैर्विना दिसो वेत्ति गणकः सः ॥ ? # 
या दिवसस्य पैष्पसकपालयोस्ुल्यच्छपयाज्ु नागा, 1 जलत 
दृत्ति पप्त्विकपाले केनदरप्यद्ुद्यायाय यन्र शिति 
एवैकपालि च यते न सरति ति छिन्द्र वी क्रान्त्यत्तातीविना दिशः 
परषपगीनु वेत्ति स एव गणक दृत्यद्‌ मन्य दृति५१॥ 
दृटानीमन्यातु प्ररनानाद $ 
चिच्छायाग्रत्ता यः चान्त्यद्दारकर्विना दिशो रमणम्‌ 
चायाग्रस्य दिनार्धच्चायां वा वेत्ति गणकः सः ॥ ९ ॥ 
यस्चच्छायायन्तः कान्त्यचरकरितिना श्टिगो वेत्ति } दाधाशत्य 
रपण भणदट्ा देत्ति । घा दिनाधच्छाया मध्यद्च्छाया केति ख 
एषठ गयक्कः 1 एवमदर प्र्नच्रपस्‌ ५२३४ 
इृटानीमन्यनु प्रर्नोनाद 1 
चराय दद्रा ऋरान्त्यदज्ञे दिशा विजानाति । 
शद्ुच्छायञ्चमणे दिगज्ना वा देत्ति गणकः सः । १॥ 
य शरान्त्यतच्रर्छायायविक्मे3 दृष्टः दि विन्रानगति वा भा 
विग्न श्रमण चा दधापाधम्रण वेत्ति स एव गणङू" 1 दवम प्रस्नः 
चयम्‌ दष 
दटानोमन्यात्‌ प्रसनानार 1 
दृष्टा विपवच्धायां लम्बाच्ज्ये करोति यो बहधा 1 
मघ्यच्खाया्कजाऽखां शान्‌ या वेत्ति गणकः सः ॥ ७ 


जिप्रश्नेए्तसध्यायः 1 २५० 





द्धा विपुषच्छाया पनभा दुष्टा बहुधा घदुभिः प्रकारैलेमबाप्तज्ये 
फरातति । लम्डज्यामत्तच्या च काति ए यो मघ्यच्छ!यायेत्रा चागात्‌ 
वेत्ति ख एव गणकः । एवमत्र प्र्नज्नयम्‌ ॥ ४१ 
दटानौमन्यार्‌ प्ररमानाह । 
यंश्चरखर्डकलङ्धादयान्‌ विजानाति लग्नञुदयैः स्वैः । 
हगनादुघटिकार्छायां गतशेषनत्ताच गणकः सः; ॥ ५ ॥ 
यश्चस्वय्डानि जानाति । सङ्कुष्दयात्‌ जानाति} स्वेश्वयैः 
स्वदरेशेषदयैलणन िन्नानात्ति 1 ज्तग्नादटचघटिक्रा इष्टयटिका जानाति । 
गताहटिनगताच्चछाया कान्ति । शेपूनशेषाच्छाणा जानाति । चानः 
ताचतकासाच्छाया धिजानात्ति स एव गणक. । एषमच सप्त प्रश्नाः ॥५॥ 
दृदानोमन्यात्‌ प्र्नानाद । 
गतरोषनता घटिकाश्छाथातेऽमीषूदिनिद्लच्चायाम्‌ । 
वहुधा मरान्त्यकारान्‌ दष्टा यो वेत्ति गणकः सः ॥६॥ 
यः करान्यत्ताकान्‌ दृष्ट बहुधा गतघटिकरा शेवधटिका नतध. 
दिजागच षेत्ति। खा ह्यायात इष्टफासव्छायात वहुघाऽभौष्टदिनदज्ञे 
छाथ वेत्ति सं एव गणस्ः | एष्रपचर चत्व प्ररना ॥&॥ 
इदानीमन्यान्‌ प्रण्नानाद 1 
ऋान्तिज्ञः सममण्ड्शङ्कः कणं च येाऽवखम्बन्ञः 
जानानि कोणशङ्च्छायाघरिकाः स तच्नज्ञः 1 ७॥ 
यः फ़्रान्तिह्णः समरमण्डलगङ्क्‌ जानाति 1 योऽषलप्व समप. 
व्रणा च जानाति) काण्ड कांणशसङ्च्छाया फाखडतप्रचेगे धरि. 
श्षाश्च क्नाति प एव तन्वः सिद्ान्तत्च दरति । एमन पञ्च 
प्रश्ना. ॥७ ब 
शटानीमम्यात प्ररनानाद । 
शङ्तलप्राच्यपरान्तरढयं वीय ये विजानाति । 
विपुच्छायामेकं इष्टराऽऽदित्यं च गणकः सः ॥ ८ ॥ 
----~-------_-~----~-“ 













ष्फ्टसिदरल्तस्य 


श्रदकतलपराच्यपरान्तर सन्नः । घो भुके दीय तिष्याय. 
| विजानाति 3 एकोत भुज दृष्ट दिपुष्च्छायामाद्ित्यमरकं च, 
शिज्ञानाति सर एष गणकः 1 एवमच्‌ प्रगनन्नयम्‌ ॥ ८ ¢ 8 * 
ृदानीमन्यात्‌ प्ररनानाह । 
पातालभ्रङ्कघदयेऽस्तेा वा रण्ज्यां रवेर्विजानाति } ` 
दकुपातालगगड्कोः प्रथक्‌ तल्ञे वा स तशरज्ञ; । ६ ॥ 
या रषे, पातालणङ्कमघः णद्‌ विक्लानात्ति । उदयेऽस्ते दा पे 
रटटष्याभपां विलानाति । दुङगङ्वियोष्यणङ्ः 1 पानानगशङ्निि 
ए्वेरथः शदः । तयो. एक्‌ सले णडलने च छाये धिज्ञानात्ि 
स एव तन्तरन्न दति 1 एवमन प्ररनवतुषटयम्‌ ॥ ९५ 
शदधानीमन्यातु प्रयनानणद ! 
दिनगतरेषपारैरिपराक्ा दिनदलाक्नप्नैरथवा । 


१.3 यैस 
भधति सममण्डल चेयेस्तान्‌ कथयति स तश्रसः ॥१०॥ 
येद्विनगतयाचेदिनधेवपराचैप्यक्षा दिनदलावतेः प्रारोरिष्टकैः 
समप्रपदत्ते भवतति प्रविशति सान्‌ प्रायात्‌ यः कवयति स एष तन्धन्नः । 
एवम्च प्रण्नन्पम्‌ ५१०॥ 
इृष्टानोगन्योत्‌ प्रणनानाह \ 


'सममरडलगः प्रारैदिनगतरेचेर्मतेर्दिनाषादा । 
वैभषति ज्ञात्वा तान्‌ पऽक क्षथपति स तश्चज्ञः) ११॥ 
येदिनगत्केः रेपरातोहिनाधरुा नतः प्रमे; भवममशने१ 


भेत लात्‌ शरात्घा येऽ सचयत घ यज तन्त्र १ति 1 एतम पशन 
चप्‌ ध ९१११ 


इदानीमन्यात्‌ प्ररनानाइ 1 


यः सममर्डलगङ्कं क्प वा षीर्य सूर्पमानयत्ति । 
रविसममर्डलगङलाऽ्चं कथयति स ल्मः ॥ १२॥ 
"~---------------~----- न ग्ना 





जिपरप्नेत्तपध्णाय, ) सश 





यः सम्रमथ्ठलशङ्क वोक्य शूयंमानयत्ि । समभरदटलक्फे दीश 
५ भपेपानयति 1 श्या चे रवि भममण्डलणङ्ुं च रात्नाऽतत के्रयत्ति 
स एष सन्तन्नः । एवमच्र प्रलन्नयद्‌ ॥ ९२ ॥ 
बदढानीपमन्याह्‌ प्रएनानार 1 


रेविलगनान्तरधध्िका विनोदचैर्लग्नमिषुचदिकाभिः। 
बेन्ति वराषीद्वं येाऽर्ष॑ज्ना वा स तख्ज्ञः ॥ १३ ॥ 
श्वदेशावयैविना चे रविलणनान्तस्वटिक्ा चेत्ति। खा स्वदेशा 
दयेतिनेष्टधटिकाभिलग्न वेत्ति । वा योऽकेन्नरसधादच वेत्ति सय्ध 
सन्धः \ एवम प्रयननयम्‌ ॥ ९१ ४ 
श्ठानोभन्यात्‌ प्ररनानाद 1 
अचचरार्धज्ञाऽकं दायातेा यखरार्प॑मिषूायाः। 
इषचराषादथवा छायां कथयति स तस्तः ॥ १४॥ 
योऽचधराधेननाऽके कथयति \ यण्टापालः पमात दष्टा 
प्तभायार्दपधे कथयति 1 शचा शष्टदार्भोि दपा धिपुवच्डाया 
५ कथर्याति स श तन्वसः \ एषमच प्रलचपत्‌ ॥ ९४ ॥ 
॥ शदमीमन्यान्‌ प्ररनानाद ॥ 
मध्यर्छायानेऽ्द्‌ चिदानयत्ति रविं दिवाकरनाऽचम्‌ ] 
योऽभ्राकन्ञो लम्बाचवांश्ान्‌ कथयति स तचज्ञः ॥ १५ ॥ 
येाऽवछिदताशंना मध्यच्छायाता रिमामपानि 1 ददि शाकषस््ररच 
भध्पच्छावतिऽमानयति 1 वा येयाकलचो लम्वादायात्‌ धच स 
शव सन्तत, । एषमन प्ररनजयम्‌ ॥ ११ ५ 
शदानोमन्यान प्ररनानाद्‌ 1 
उष्येऽस्तमपे षाऽग्ां वेत्ति दिनार्घे नतेाघ्नतज्ये यः। 
साधियिवुकर्दयादज्याखम्बान्‌ स तन्नज्ञः ॥ १९ 
य बष्मये बाऽप्तमयेऽके दृषटाऽण उत्ति! डा दिना नाख्ये 















=: ब्रादस्णुटषिद्ान्तस्य 


------- 
नतज्यामुवतव्या च वेत्ति 1 ताभिप्यानतिचतज्याभि वि वच्छ यान्य 
सम्या यो देत्ति स एव तन्तर्नः ॥ रच प्रयलचयमेषाच ॥ १६ ५ 
दृटा नोमन्यात्‌ प्रणनानाद 3 
यश्चरदलं विना स्वे दिनराचय्धे करोति वा ताभ्याम्‌ } 
श्र्ाबलस्बकैत वाऽनस्तमयाकान्‌ स तच्रजः ॥ १७ ॥ 
यश्चप्दल चिना स्वि दिनस्य करति । वा ताभ्या दिनरा- 
उधीभ्या येऽचावरम्वक्षेः कति 1 वाएुनस्तमपारत्‌ सद्रादवित्मात्‌ यः 
क्तति स ए तन्तत्न, । एवमन् प्रणनजयष् ५४ १८ ४ 











ऋश्य केपामन्नात्तसणीत्यादह 1 


स्मार्मीनवकोक्तानां भरनानाख॒त्तरं चतुःपषूना 1 

छ्या्याणतं भररनाचत्या रेषप्रस्नास्सरोक्तिरतः ॥ १८ ॥ 
“ अ्रापानदकाकामा प्रयनाना चेऽहः एवेपप्याः-दत्यदीना । 
तलेया स तन्दरन्रः-त्यन्तानाप तपि प्रनेता ज्िवदमराधक्रप्तक्तया 
इषाण च्तुप्छ्ा प्रतिपादितानि \ अतिाऽत्र गेपप्ररनेाक्तिरचितित्ति 1 
चिप्यनाथ्याये प्टृपष्टिराया; सन्ति । च्रतोऽच पट्व्या" स्ति पाढः 
धुः ५५८४ 


न~~ 


अथेपासुत्तराणि 1 

तच्दि श्टमगतततेशप्ारीरिल्यादिप्रनचयम्येन्तरयाद्‌ 1 
विुबच्छायागुषितस्वादेराघ्रा्धभाजिता त्रिज्या । 
क्रान्तिदाद्शगुपिता फलचापकलाखुभिः सरितः ॥ १६१ 
स्थव्वरपारैदिनगतरोचैः सममण्डले रविर्भवति 1 
फलच्रापन्यूनाभिस्तिभिघच्किएभिरमताभिवा ॥ २० ¶ 

पचक्या क्रान्तिद्रदश्चगुयिता कान्तिज्यणा द्ादशभिस्व गुता । 
शिुवष्छायारुकित्तस्वादराचाधभाजिता पलभागुचितदुन्यया जा । 





जिप्रण्नात्तराध्यायः। २६१ 





एलचापसलासुभि; सहितैः स्पचरभालस्तत्समेदिनमत्तरेपे्े फनवायन्य- 
नाभास्तिविघटिकाभिस्तत्समाभिनेताभिनेतघष्टशाभौ रतिः सममण्डल 
भवति प्रविशतोत्यधेः । 

अनना परपत्तिः । विपुवच्ायया द्वादगक्षाटिप्तदा क्रान्तिज्यया कि 
९६८छ्याफ्रा 


व 

1 > ५, 

मज = १ का । श्ाप्य चाप चर्यत सममण्डसपरेे याति घा 
= चिश्दयु ७ 


प॑ 


शोष उचतक्ालः स्यात्‌ । सूजघापोनाः पञ्चदणघटिकाश्व तदै नत 
घटिकाः स्यरिन्युपपदपते सयमिन ॥ १९-२० ॥ 

दानीं सम्रमद्रलगः प्रारीदिनगतशेदैर्सिति प्रशनदयस्येात्तप्माद्‌ ! 
उद्यखममर्डलान्तरघरिकाञ्यां लस्वकादृतां शणयेत्‌ । 
अत्तञ्यया हताऽन्त्यक्रान्त्या व्यासार्थसङुणया ॥ २९१॥ 

लन्धघनुरिनेऽजादैष कक्यीदौ यदि विशाध्य चकाीत्‌ । 

तज्ज्या तडुदयसमभण्डलान्तराछुज्यया भक्ता ॥ २२ ॥ 
प्ररनसममरुडलाद्ुक्रमज्यया साऽसकृत्‌ खयः । 
भ्ररनघरिकाभिरेषं गतत्तेपाभिभवत्य्ः ॥ २३ ॥ 

उदयसममप्डलान्तरघटिका उचघतकालस्तच्ज्या प्ावक्ररलां लम्ब 
स्यादतामत्तज्यया गुणयेत्‌ । गुण्नेन या सटा भषेत्‌ सन्त्यकनन्त्या 
निनज्यया {किगिष्टया व्यासार्धसङ्कपया हृता । लव्यस्य धनुप्ना- 
दाश्रदते पदे दन, मदेः भश्ति 1 यदि कश्यः द्वितीये पदे परनस्तदा 
तदुुश्ज्ाधाह्िशाघ्य रोप रथिः स्यलः स्यात्‌ । तुलादिरश्िण्ट्रुं सम- 
मण्डलो न सम्भत्यनस्तन्न प्रश्न एव छिनः । श्रध तञ्ज्या श्यश- 
ग्विभुजज्याचत्तकालज्यया भक्ता प्रयनखममवहलासुशूमज्यया सङ्ुवा । 
स्यलरदितप्वप्ज्यादिक एत्वा येष्टिः सा प्रप्नसममष्डलामुरः रज्या 
ऋच्यते । खव लम्धचाप्तः पदनः पत्म मूर भरयाति ! पुनर्या 
सदुदयषएठममण्डलान्तरामुन्यया भक्तत्यादिना सूर्यः काण एषमपकट्‌ 
शो दिवस्य सतरोचानिः प्रनघटिक्रामिः त्यिीपरतः सूदा भवति 1" | 


॥ 


त्षाता छुन्येना तदतिः = 





। दन्य्येय तदा च्रिल्यया कक लात 





5 --------- ----~-----------~ 


चास्रस्फटिद्धुमन्तस्य 


_____---~ ~~~ ~~~ 


श्रचापपत्ति 1 चिञ्याकर्णऽचज्या भजम्तदा सममबढसलः कते को 





त्ता शन्तिज्या = च जलिनज्यपय शिज्याऽकेभन्नज्या तदेष्ट 


भ स्याश्च 


शन्तिज्यया सि लाताऽकेधुनन्या = त -\ ये यासना सुमि त५२६५ 


इदान य सम्रपण्डलसूपों वीच मयेमानयतीत्यस्ये तरमा । 
द्ादशगुणिताऽद्ज्या विपुवच्चायाखणाऽवलमभ्वजञ्या । 
सममर्डलक्रंषटते क्रान्तिज्ये 'मास्करः घाग्बत्‌ ॥ २७॥ 
तत्या दुद शगुणिता घ)ऽश्रलम्बल्या लम्बन्याः श्रिपुवच्छाया 
शुषा 1 उपे धमपर्डलकेदते तदा क्रान्तिज्ये भवत । तत प्रादु 
स्या भास्करा भवतीति ! 
श्वचापर्पात्ति 1 “चिज्यकंपात इतिष्टवर स्याहे-दति भाष्कर 





ति 
विधिना षममणदलणशङ्क ~ १ ततस्विज्ययाएतज्या तदा समए 


१२ त्रि>८च्याघ् ९२ याश्च 
-7----- = ----- 


छेन फा जाता क्रान्तिज्या = ह्र स 


२१९ छाश > वयात ,. चि > यान 
कषा भख 


इदान यचा संधिसममष्दलशङुननाऽत कधयतेीत्यस्यासप्थार ॥ 
परमापकमजीवा तात्कालिकखयवाहुसद्गणिना 1 
सममण्डलग ङ्ह ताऽद्ज्या तथापमकतांराः ॥ २८ ॥ 

पप्मापक्मजीा जन्या तात्वा्िकप्यवा हुपङ्किता तात्मा 


सिकसूयेभुलल्यया गुणा समरशदुभक्ताऽत्न्या भदति । तच्वापत्रचाधाः 
च्यत । 


श्रत उप्रपच्चम्‌ ॥२ऽ॥ 


अनरापपति ! रण्या ज्िनञ्या तदःऽरेघ्ादुज्यया क घाना 
ध्यखिभव्याः 
जरान्तिज्या = त्व घमो न कान्तत्या भजस्तदा चिज्यामौ 


] 
| शंन) छाताखन्या ~त 1 रुचाना भभभा ४ द्द 


~: 





अप्रश्नेश्तणथ्वायः । रक्भर 





ददायीहुदपैविला पे सखलप्मान्तप्वाट्ा चेत्तीन्यस्पत्तरणाह + 
लद्धोद्यचरदलवद्रविलप्राभ्पां एध्‌ एथक्‌ पभराणान्‌ । 
छवा तदन्तरेक्यं सगकत्यादौ यग्‌लिपाः ॥ २६ ॥ 
मेषादिषु कस्यादिपु साध्या भाधोत्‌ तुलादिषु सभाधाः। 
मकरादिषु संशाध्याश्चकाद्रविखक्तसिप्तोनाः ॥३०॥ 
लम्रकला यद्यनाः सचकलिता विना स्वरारथुदयैः । 
एवं स्फुटा भवन्त्यकलग्रयेरन्तरे प्राणाः ॥३१॥ 

अनन्या पष्मास्पदाव्ययां मुपया स्वदुत्यया भाज्या एलचा प्त 
ला; सप्याताल्लह्ुदयाप्तव, स्यापि) भनज्यो लिनन्या्गुणा चिज्फाधेक्ता 
क्रान्तिज्या भति । सा पलमागुणा दादा क्ज्या । कुत्या ।जत्यागु 
णा द््याहृता चरज्या । तच्चापरलाए्वप्वः घ्य रिति । एवं पमु 
ध्या लनुजज्यया च लद्द पवप्दयेवत्‌ एवक्‌ एक्‌ प्राण्‌ नद्धौ 
दाप्रतर चराश्च एत्वा गादा तदन्यर क्यादे ए तदेश एत्वा 
मधा रतिलगनप्िष्ठः स्वदे्यद माते! मेणादिषए पध पदे भर्घान्त । 
फथ्थादिपु हितोये परे तेऽपवे। भाधाष्काध्याप्तुसादिषु दती परदे ममा, 
धा प्रफणदिपु चतुय पदे चक्रात्‌ सध्यास्तदा स्वदेश्पुदयासप्रा भव- 
न्ति + तत्ता चरनकूलः सपद यर सवः रिशूक्तलिप्तेना ्यदयामुभिह्ीनः 
यदि न प्रायन्ति तटी घवछलिप्ता सम्नादयापपरा रशदणपुभिदानाः 
शोषे ए्वदायुदयेषितवम्केलगनयेरन्सरे स्फटा, प्रणा प्रप्षत्म भवन्ति) 

अनेपपपतिः 1 स्वदेयोादयसाधनििना स्फुटा । इद रत्नः 
क्षान्तौ यपदेशो नग्न धापरसत्तपेः स्वदेगेदयाश्र्‌ मेषादितो गोल 
चापोयतत्ुल्या प्रघाध्य तदन्तरमिद्टातश्च अनीता, 1 भराकन्यदे 
तदन्तरेर्पनमित्यादेषासना गेासभुततया स्फुटेति ॥ २< ३९ ॥ 

स्वादतैविनेषधटिकामिौ सन देततोत्यस्पेत्तरमाह 1 
धषटपमाः शून्यगणा दिणिषुकना रदा सतिधिकिपताः 1 
स्वन्वरार्थतरना विपरीताः संयुता प्यस्तैः ।॥ ३२ ॥ 








= पदस्पुटसिदुान्तस्य 


ननन --------- 


श्रना पपत्ति । जिन्याकरतँऽचन्या भुजस्तदप सममण्डल शुक का 


र सग्रा>्ख्याश्च ४ ॐ ७ ~ 
जाता क्रयन्तिन्या = 1 ततिः जिनक्यया निज्याऽक्धुजन्या तदेष 


सप्र र्याश्र 
्पपाजि 
ददान य समप्रण्डलङपे शौर्य मृयेमरानयतीत्यस्यात्तप्माषह ॥ 
दादृश्चरुणिताऽकञ्या विपुवच्ायागुणाऽवलम्यज्या । 
खममण्डलकणेद्ते क्रान्तिज्ये भास्करः माग्वत्‌ ॥ २७॥ 
श्त्या हृष्दशगुयिता छाऽुश्रलम्बल्या लप्वज्या विपुखच्छाया 
गुणा 1 उपे समरमप्डलक्रणद्रते तदप क्रान्तिज्ये भवरत 1 तत्त प्राष्दू 
ल्या भाप्करो भप्रतोति 1 


पोपपत्ति । चिव्याक्तघात दृतिषटचर स्यादति भास्कर 


क्रान्तिज्या छि लाताऽकेसुजन्या = 1 पचेपवासना सुगमे ति॥२६४ 


१ 
विधिना सप्रम्रण्लशद्ः = ^ । ततस्तिज्ययाऽचज्या तदा समगं 


करन फा लाता न्त्या = १२ या „= ९० १५ण्याध्‌ 
त्रि>षक षक 


र १२१८्पाप्र तपाल _ धि >ल्यान शल उपपवप ५८०१ 
छपा >सप् क श स. 


इदानीं पो रषिपममण्डलशद्ुञ्ञाऽह छषचयतोत्यस्येत्तरमाद्‌ 1 
परमापकमजीवा तात्कालिकघ्यवाट सद्र णिता । 
सममरुडलगश् ङ्क ताञ्च्‌ज्या तचापमन्तांशाः ॥ २८ ॥ 


परमापक्षमनोवा जिनज्या तात्सल्िकशयबाहुङ्कुणिता तात्मा 


कस त 
लकसपभुजल्यया गुणा सप्रशदुभक्ताऽ्च्या भवति । तच्वापमचाथा 
ष्य॒रिति \ 





अन्रापप्रतति 1 चत्यया लिनज्या तदाऽरेबाहुव्यथा क्लि छाना 


तिय व्यजिनल्यामु ह 
क्रान्तिज्या = 1 सश्दुकपेन कान्तिज्या परस्ता शिवा 


= सः द्ण्डभश्याभु 
| पतन च्छि ल्ाताएचण्या दक ¶ चदान भुगमा ध दद धै 





ज्रिप्रस्नेत्तपध्यायः ) रभ 





इृद्ानीषुदयैविना या रखिलम्नान्तरधटि सा उ्तीत्यस्येत्तरमाहं 
ल्ङ्खोद्यचरदलवद्रविलभ्राभ्यां पथक्‌ पथक्‌ प्राणान्‌ 1 
कूत्वा तद्न्तरैक्यं खगकवयारौ एथगप्लिप्ताः ॥ २६ ॥ 
मेषादिषु फक्यीदिषु दध्या मार्धात्‌ तुलादिषु समभाधाः। 
मकरादिषु संमाध्याच्चक्राद्रविशकूलिप्नानाः ॥ ६० ॥ 
लम्रका यद्यनाः सचक्रलिप्ठा विना स्वराश्युदयैः } 
एवं स्फुटा भवन्त्यकलम्रयारन्तरे प्राणः ॥३१॥ 
भुनज्या पपप्राल्यकुच्यया गुप्या स्वदटुत्यया भात्या फलचापक- 
लाः सम्पाताल्लद्ुष्दया सवः स्युरिति" भुजज्या जिनज्ययुणः निज्यरभत्तः 
क्ान्तिज्या भवति । सा पलभागुय। द्वादणट्रता कल्पा । ज्या चरिव्यागु 
णा सुत्या हता चरत्या । तच्चापक्रलाएवय सः ध्यु रिति । रवे रतिभुज- 
`कछयया लानमुजञज्यया च लद्धुदयचसप्दनघत्‌ एक्‌ एक्‌ प्राणान्‌ लद 
दयाम्‌ चससष्व छत्व श्रमादौ तदन्यरं कश्यादो तु तदश्च एत्वेष- 
भये प्विलनयेोरलिघ्राः स्वदय दयान मेषादिषु प्रमे पटे भरघान्त । 
फण्थादिपु हितो पदे तेऽषयेा भण्धेाव्डध्यास्तुसादिपु एतवे परदे सपरा. 
ध मफपदिपु चतुय पदे चक्षत सेणोध्यास्तदा स्वद्ेषयुदपासतो भव- 
न्ति ५ तते लानरुला लग्नोदयापवे रषिप्ु्तलिप्तोना रव्यदयामुभिदीना 
यद्भि न शुष्यन्ति तदा प्चपरलिप्ता लगनेादयाष्वे रशयुदयापुषिर्दीनाः 
शं स्वपप्युदवैिनेषमकलनयेरन्तरे स्फुटाः पाणा श्यपघा भवन्ति । 
श्रचापयांतः 1 स्वदेयेषदयसाधमविधिना सटा । दृष्ट रवितः 
करान्तिदत्तोयप्रदेशा लग्नं चापरस्तपोः स्वदेगेावयाप्रत मेषादितेा गेल. 
चाधीवतेन्युत्तया प्रसाध्य तटन्तस्मिद्टासथ प्रानीताः । शृगकक्चद 
लदरन्तक्यमित्यविवैसना गेलषक्तया स्फुटेति ॥ २६-३१ ॥ 
स्वाददैविनेष्ट्ाटकाभिदा लम्नं चेत्तीत्यप्य।ततरमाह 1 
भअषटपमाः शृन्ययणा दिभिचुकलेना रदाः सतिधिकिशः । 
स्वष्वरा्षारौरूना विपरीताः संयुता व्यस्तैः ॥ ३२ ॥ 


= 


ध ब्रा्प्छटदिहूान्सप्य 


न्पस्ताश्चाजादीनां कालदिलंग्नमिषुषटिकांरौ; 1 
सभादुघरिकाः कालाशाकैर्विधेवं स्वराश्पुदयैः ॥ ३३ ॥ 

ष्यमा दिङ्कुलोन्य मेधस्य धाद्या, ७" 1 ५० ¶ उून्यगुा 
दएक्षतेामए वृपस्य २८० १ ५४१ रदा. सतिितिम्ता भिदुनस्य रर } 
१५" ध्रथाया ।॥ रते स्वद्रधायेखनास्तया त रक धिपसेना व्यस्तेमेश- 
चयते सय॒तास्तप्त एत एव व्यस्ता. स्याप्या 1 एघमनादीना हाद" 
शाद्धीना स्वठेशे काला स्य॒ 1 तत कालारेरिष्टघटिकारेर्वं भना 
अयमदििना समन सामाच्च कालाशक्तैररिटचरिका भवन्ति । एष स्वर- 
युदयेन लाननिषटघटिकरव भषन्तोत्ति १ 

अनापर्पाल्‌ 1 ये लद्ादयासवस्ते पष्टिहता श्रयात्सकपुदथम्राने 
ह्या प्रपाथ्य धषाथा पटितास्तेभ्यदवपशे स्वदे्ेदयाः श्रा. 
त्मष्छा, साधितास्तत, समातोयेषटेधाटकातेलेग्नादानयन सगमत \ 
मेणदीना लदभादणसश् मे १६५८० ¡ ट. ९९९६ 1 पमि १६३७ १ एते 
पष्टिक्ता पूवाः ६० ॥ ५० ५ र्द" 1 ५३ ॥ ३२ १ १५ प्राचीनाना मते 


क्षीषाखष्डाना स्पलत्वाद्ह्ितोयदलोयोदये ९७९१ ! ९९३५ । षता 
धवाशा प्ाचायोक्ता एवायान्सि 8 इर-३३ ॥ 





















इदानों येाऽकंञ्श्दपधादस चेत्तोत्यस्योन्नपाद 1 
इष्ाकचराषैज्या धवृद्धिज्या य॒राच्रदकगणिता 1 
स्यासाघन चिभक्ा दितिजा द्वादशयुष्ा भक्ता ॥ ३४॥ 
कान्त्या विषुवच्छाया चितिजेषृक्यन्तियर्भयेागपद्म्‌ । 
श्मप्रा दित्तिजापक्मजीवे जिज्यागुणे नक्ते 1 ३५ ॥ 
कोामयाऽचलम्बकषजीवे दिनकखराद् विक्ाने । 

शष्टगकप्य चदाधेत्या देव छयह्िल्या च कथयते । स! चर्या 
क्वा शुषा ष्यासान चिभक्ता चित्ता शज्या भवति ए सा दाव. 
गुषा शान्त्या क्रान्तिन्यया भक्ता चिवुषच्छाया पलभा भधति 1 पेलालजाणः 
ष्या इष्टकान्तेरिष्टकान्तिज्यायाश्च छाचागपदमदः अवति ¦ कष्या 
न~~ - 4 


निप्रश्नात्तसध्यायः ॥ रमन 


। चिच्यागुणे श्रकायया पुानीतया भक्ते फले ज शदिनक्ष 
श्वरासुचिन्नानेऽत्रयारम्बन्ये भवतः । 

श्रज्ञापपत्तिः \ अचते्ानुपातेन स्फटा ॥ ३४-३५ ॥ 
इदानीं चोऽचचसर्धनाऽके कथययसीत्यस्येत्तरपाइ } 
अज्ञाने ज्ञाने विपुवच्छायाचरा खनाम्‌ 1 ३५ ॥ 
इष्टधरार्षस्य ज्या चयदरद्धिज्या तदर्कवधकरत्या । 
चरिज्याविषुवच्ायावधवगेा युतद्टतरबेदः ॥ २७ ॥ 
व्यासा्कृेमूलं कान्तिज्या न्यासदलयुणा न्ता । 
लिन-नागजीवयाः ग्धचापमकेः पदैः परग्वत्‌ ॥ ३८ 
पज्ञभाचपसूनां क्नानेऽकाज्ञाने वमाणः प्रका त्तयः! द्ष्टय- 
सालय ल्या यदद्या भवतोति पुत्रमेव परत्िपादितमन । तप्याश्यर- 
य्या अन्नानां ग्यश्चानां चया दयक्तिस्तया जिन्यापलभयोवेधवौ। 
य॒ते! द्रतश्च छयापार्धतेस्विज्याधनेस्य छदा इरा भवतति 1 तेन तन्या 
तिषा खा लव्थिस्तस्यय मनं क्रान्तिज्या स्यात । सा व्यास्दसलगुष्णा 
खिनभागल्लोघया भक्ता फरयापे पदैः प्राग्यदा भषति 1 ॥ 
बाप्पा । हितिनेऽयाधार्पायाः फस । यद्वपति क्षान्तिः 
द्वाटिः ) जादोवसये चा भुः! काटिषम्मुपकेणे लम्बाः । तत 


प्स्वपक्ताघयश्रणिन्तेन । 
पृश ८ याका 










{र त्र 
च ०८ ज्याच = ८ पवि ्णाम सता चि ९. दि ~र 
छपा ५ 


अतः स्या ~ ११ 1 
॥ & 
क वि 70 
१५ स्यादा ~ ~ वि "नतेः भ 
{१ > स्पण्क्ता दष्ण्छ्यान्य भचर 
~ ॐ ~र. ~-------------र 
ष्का ककर वि" 4 ९३००८ क्या 
न । अत उपयाते भले 
तरपरहनसपरल्र ते पेत्‌ । 
[7 [1 





ततः ज्यारक्ा~ ,*(९) 





} = वन ननि परासस्फुटति दन्तस्य 





ध लि ु 
शध (२) अस्मिन्‌ भाग्यदा जिच्याव्गणापत्व 


९२१८ त ष१य्ञ्ल्णात् 

क शय२>्८ क्या" १ = ९२८ ल्धाण्च 
शिष्९ गन्द {द१ + ९ > ज्वा > 
धि -- मुन घ+ -- 


ष 
तेन "्यण्ल्यक्षादोामिहातिस्वमाव्या भक्ता-दत्यादिभास्कते 
दान्तान ध 
कमाचचाक्तानुषपमु पपद्यते ४ ३५३- ३८! 
इदानीं छःपात्ता यश्चराधामषटणा. कथयतोत्यस्यात्तरमाष्ट । 
विषुवच्छासाभक्ता स्वचरार्धज्येषटयाऽन्यया शिता । 
-लन्घस्य घापमिषृच्छायायाशरर्दलप्राणाः \ ३९ ॥ 
स्वदेशोपचर्यान्ययेषटवेषोयपलभमया गुणिता शिपएतच्छायाभक्षा 
स्वदेशीयपलमेया भक्ता लब्धस्य दापिष्टच्छाधाया दृषटपलभायापचरदस 
प्राणा श्दएस भवन्तीति । 
श्रदापन्तिः । यदि चये थयो; पलभे ५, तिर क्येते तचे 
ककारो द्येददिण्योश्वरे घ, च९ 1 तदा गोसयुक्ण 


५ धि, > व्याप्ति 





ज्य 
य 
व्याच, = व, > छक्र त्र 
१२ द्यु 
श्रत; ष्याच, व, वि, १ छ्वाच, † 


दारच दध । ततः च्याच+= 


ध ५ ॥ 


शह उपपद्यते पदे ॥ ३९ ४ 

दटानें य दषएटपधादयत्रा दाथः एचयनोत्यप्वे तरपा ॥ 
स्यथरा्धञ्याभक्ता विपुषच्छायेभू चरदलासनाम्‌ । 
खिता ज्ययेष्वरदलविपुवच्छायाफलं भवति| ध०॥ 


% व 
अशव्चया स्वचयधन्याभक्ता दृषटचर्डनामरना व्यय गुणिता 
फलपरष्टचरदलघम्बान्थिनी दिद्षच्छापा भवति । ^ 


खश्ोपपामि › पकेगकादवैपरोत्येन स्फटा ५ ४० च 





त्िप्रशनेत्तगध्याय 1 \६€ 


र 





ददानों ये! मध्यच्छायाताचचिद्रविमानयति दिवाकस्जाऽत्तमा- 
| प्रद योत्तरमाह 1 
मध्यच्यायाच्रमुदक्‌ शङ्धःतलाददधिण नता भागाः ॥ 
ददिणते यदि सभ्याः स्वादांशाः सवेदा याभ्पाः॥य१॥ 
दय दलनताद्ांशानामेकदिश्वामन्तरं यतिभेदे । 
कान्त्यंशाः प्रार्वद्तः कान्त्यंयैरेवमच्छांशाः ॥ ४२॥ 

मध्यष्ायाप गदतलाच्छुमरलादुदक्‌ तवा विनार्छाया नता 

गा दिशा घेदया 1 यदि षाया दविणतस्तदा नतभागाः सोम्या 

उक्तया त्रेया; ! स्वाताथाशर्व सवेदा याप्या एव चयाः 1 अध मध्यच्वाया- 
तते। मध्यच्छापाकय प्रपाध्य । तत्कर्णिन मध्यच्छाधा एजस्तदो नित्यया 
किमित्यनुपातेन रधिद््यामानोय तच्ापराछा नतभागा जपा, । सुदल 
नतभागानामचाशाना चेकदिमामन्तर मेदे दिष्मेदे युति कान्य 
भवन्ति । रतः प्राण्वदकं. साथः 1 व क्रान्त्यरेपध्यनतातेश्च सस्का- 
रेात्ताशा भवन्ति । 

अन्नापपत्तिः। िनार्धकुततेस्विज्यकाध्या ताया, स्वक्ण॑न!-द्त्या 
द्िभास्कर्दधिना स्फुटा ५ ४९-४२ ॥ 

ददानो चाऽग्केन्नेा लम्बाचाशान्‌ पफ्रथयतीन्यस्यात्तरपाह 1 
उर्दयज्पेष़ापक्मजीवाक्रत्यन्तरात्‌ पदं चितिजा । 
श्यासाधेशणा चित्तिजा भक्तोदयजीवयाञखज्या 1 उ३॥ 
खदधज्यया विमक्ता क्रान्तिज्या च्यासदसगुपा लम्बः 
धादश्खणिता चित्तिजा विपुवच्चायाद््ता कान्तिः ४था 

उदयञ्याये अग्राय इष्टक्रान्तिन्नीवायास्च वगंन्तसत्‌ पद प्ल 
चित्तिना कुक्या भव्रति 1 सा क्विति व्यास्यार्धगुणा$यया भक्ताचक्या 
प्यात्‌ । फ़ान्तिज्या च च्याश्चदलगुणा श्रयया विभक्ता सम्जा लम्बत्या भ 


बेत्‌ 1 एव कुज्या दु ग्दगुणा चिषुबच्छायाद्वता फन क्रान्ति कान्त्या भव. 
तोति) 


(न~~ 


२६५ बाररस्फटसिहुमन्तस्य 


शदधायवत्ति 1 रततेन्ानुपाहेन स्फटा ॥ ४३-४४ ॥ 
शृद्धानीं य उग्चेऽस्ते चाण चेत्तीप्यप्येद्ण्माद्‌ 1 
यपि्पासार्धेऽप्रा भ्राच्यपरा भास्करान्तरांशज्या । 
द्विगुणसदयास्तशचघ्नं तेच्िञ्याशूतिविकोपपदप्‌ ॥ ५५ ॥ 
अोटप्व्यातार्धेन चेलवतुपमोक्तापा भरेम चितिलषस्म्‌ 
स्याद्य रविधिम्म घिदधेत्‌ + चस्मिर्‌ यष्ट्या इत्ते यज्नादये सवि 
पकषब्भो या च पाष्यपय रेखा तचोरन्तपशज्या पष्टिश्याा्चैऽा भवति 1 
तच्चिवयधयेन्तरयद हिगुण्मुदयास्तप् च भवपतीति ) 
अननपयत्ति ! गेालयुत्याऽफासस्यानेन सटा ॥ ४१४ 
पदानों चे दिना नत्ताचसव्ये ताभििुवष्डाःयातत्यासन्बात्‌ 
षेपौप्णदठीनामुत्तप्मादह 1 
द्युदले ्द्धनतज्ये प्राच्यपराया यदि स्थितः शङ्खः 
उदगरला दचिणतस्तदन्तरेणाधिकाऽषौ प्रा ॥॥ ४६ ॥ 
उत्तरगोलेऽग्रानं तदन्तरं याम्यगालगे खये 
शद्धतङं शङ्हतं विषुवच्छायायिषरकरुषएपर्‌ ॥ ४७ ॥ 
शङ्तलषशद्धगुधिते त्रिज्ये तदर्गयुतिपदविभक्ते 
अच्वावलम्वकञ्ये युदखसयेऽकऽन्यदा यु दला 1 ४८ ॥ 
सरले मध्या शेन शङ्धनय्ये उचतन्कन्ये घाघ्ये । प्रप्य 
च्दायाप्रधगम्य पवेचिधिना मध्या नकतचता भागा त्तेषा । उक्था 
णडुनतन्या च फान्येरप्रापा शङूएलादोलभेबभिमेहा णङ्कामुषः 
स्या दिति गोजपुक्तण से स्फटण्‌ उत्तरेति यदि म मध्याह्नः णु 
पाथयपतया राया जउवुप्यितस्तदा तदन्तरेण माक प्रवदितशनेना- 
कपेगनः । यदि वयह पिष शङ्म्तदा सदन्तरेधाया धिकः कयै 
क्ण वःम्येग्ये तदन्तरं भुनद्नतमरश्यानमेव क (\ 


शुचपारनतर भवेन १ तच्छदुतन द्विष्ट ारणष्गुष --- "11 त्ुतन हिष्डूुण द्य मधयमजडक त | 
न 





























ध 1 २९९ 





विषवष्कापा भवतति 1 निन्य स्यानटुये स्याप्या । एकज अङुपलगुणाऽ- 
न्यत्र शङ्ना गुणितता । रमयन तयोः शङ्तलगदृक्ावेनेदुततिपदेन इत्या 
विभक्ता फले प्रमेणाक् दवलस्येऽचज्यालम्बन्ये भवतः । दुदसादन्य- 
दाऽन्पास्मिहे फाले इत्यस्याये सम्बन्धः । 
शअदनोपयततिः । ग्तयुक्त्या शडूतल -भुनायाभंस्यानेन शङकषलं 
भुजः णङ्ः काटिषटतिः कये दत्यतेनतेऽनुषातिन च स्फुटा ॥ ४६-४९॥ 
शवानं कुचलादन्ददया पलभापतधनाधेमाह । 
चायावृत्तेऽकीस्ना कर्णरणा व्यासदलष्टताऽकम्ा । 
प्रार्यपरा शङ्कन्तरखुत्तरपाम्प तदूनयुता ॥ ४& ॥ 
उन्तरोले पाम्पे विपुबच्वायाऽग्रयाऽन्तरं दीनम्‌ । 
एवं विुवच्छाया युक्तविहीनाऽन्तरेणाग्रा ॥ ५० ॥ 
प्रचमा्प्पाः पषेधं चि्रलाघ्यायस्य घतुयोयेःपतरधतमे 
च्याश्यात्तमेध । अन्यत्‌ सव च व्रि्रलाघ्यायष्य ५८-६० ऋानाभिः 
स्फुटक्‌ ॥ ४९-५० # 
इदानीं क्रान्तिज्याद्रीना संस्यानमार्‌ । 
जाहुः कान्तिः फाटिः दितिजा तणयुतिपद्‌ं कर्णः । 
श्रग्रादपास्तसरघ्रा्क्तिणता हययश्ङ्घततम्‌ ।॥ ५१ ॥ 
कान्तिः क्रान्तिज्या पनः ) कन्या काटिः 1 तदम इतिपदमया 
ऋषयो रत्यज । भास्करेण क्रान्तिज्छा क्षोदिः कुज्या भुज इति कित 
तत्र न करछिुरेषो भुलदनारयोः सस्यानमेदाभावा्‌ 1 दु्यश्ूतलं 
विवाशडूतनषुदयास्तेप॒नाह वियते भवति 1 र 
तपतत । ठे र्धस्यानेन शत्ादूदिवा शदूललं यमा्मु^- 
इ्यादिभास्करधिधिनः स्युटा ०५१7 ४ ॥ 
ददानो यश्चरवज वना दिनणव्यं फएरोतीत्यच्योत्तरभाद ¦ 
त्रिज्या्यदृदधिज्यैषयान्तरमुदगितरये दिनाधीन्तया । . 


श्यासाषेचरार्भञ्यान्तरसंयेणेऽर्षराश्यन्त्या ॥ ५२ ॥ 








~ 1लस्कटब्न्तस्य 
(~ 


उत्मजीवाचापं ऋमजीवाचापसदितपमरधिकं चेत्‌ } 
दिनराच्यरथध्ाण्णाः एधम्‌चिना चरदलपराणैः ।॥ ५३ ॥ 
उदगितसप्यदत्तस्दविण्नेषलपास्विज्यायाः तथशद्विल्ययाग्चेए्या 
ाश्यैव्यमन्तर च चिना्चंएन्स्या स्पात्‌ । पवगुदग्दक्िणगोलमे स्विन्या 
याप्वस्ज्यायाश्दान्तरतयेगें चव्यरधऽन्त्या स्यात्‌ । टरचाचत्ययेस्त्करपखाप 
एच्‌ एङ्‌ चप्टलप्रारीविनर दिनसच्यर्ध्राया भवन्ति 1 चेत्‌ ्िज्याति- 
$धिकपुत्छमव्या मान भेत्‌ तद याध ततकमवापेन िन्याचाप (श 
चध्ेदयाामवः ४४०० ) सहित कायेषु मचापम।न तदा जेव गनिति । 


चतरो पथत्ति ज यन्त्याघस्यानेन स्फटा चिञ्याधिष्ान्रमञ्याचाप 
ल्यात्यत््या स्पुरमिति १ एव चण््पान्नानत्ता दिनशतरिप्रमाणानयनमिं 
प्रन्यानन्दकरप्‌ \ बम्तुनव्वप्व्याच्ताने सतछप्वापतश्वणम्रो लावत्रेन 
दिता भर्बान्ति तेभ्यो द्विनणच्येमाने च सुष्देन भवरत दति सुभ्रोनिः 
श्चिन्त्यपर्‌ ॥ ५२-५३ ॥ 
दृदानीं ताभ्यापरत्तादरलम्बके यः करेतुीत्यप्यो तमह । 
दिषसाधात्छमजीवाधिक्क्रमज्याऽयिका दिनाधान्त्था 1 
ण्यासाधदिनाधोन्त्पान्तरं चरज्याञ्क्जीवहऽतः ॥ ५४ ॥ 
हिवसाधात्कम्जोवर दिनापान्त्या भवति । यदा दिवमा 
खान्धिन्नाणामुतेाऽपिक तदा यदधिक्र तत्करमज्यया जिज्या {धका भाया । 
एव दिनाधीन्त्या स्यात्‌ 1 च्यासापेप्य चिज्याया दिनाधान्त्यायाश्वान्तरं 
चस्या भवति । श्रत्तश्चर्ल्याया` पु क्तेन चधिनाऽचज्या साध्या \ चख 
क्तेन चण्यात्ताऽतल्यान्नान्‌ भवतत ज्ञेयम्‌ । 
अत्राएपत्तिः । श्रन्त्यासस्यानेनेश स्फुटा ५४ ° 
षदानीं चोऽनस्तमयाक्रान्‌ के दीत्यस्येात्तरमपद 1 
स्वादोराच्राधसमा यच्रा्उ्यावलम्बकः कान्त्या \ 
मेषादिगस्य तावद्‌ यादत्‌ कक्यादिगस्व रकेः ॥ ५५ ॥ 








चिप्रश्नात्तराध्यायः । २७३ 





नास्तमयस्तश्न तुलामकरादिस्थस्य नेादयेऽकस्य । 
लम्मध्यान्तरल्िष्वा मध्यमस्य हता दिवसाः ॥५६॥ 
पेपादिगस्य मेपादिरागिन्नपस्यप्य रप्रये् यस्मितु प्रदेशेऽचज्या 
| स्यच्युल्यासम ! अरलम्बग्ि लम्बज्या च क्रन्त्या क्रान्ति- 
शयया समरः । पुनः कक्छादिगस्य रतेद्यन्यसमराऽचन्या क्ान्तिज्यासमा 
लम्बत्या च यावत्‌ तावत्‌ तत्र देशेऽकस्य नास्तमयः । एवं तुलामकरा- 
दिस्य्य श्ये ज्यासमराऽचज्या क्रान्तिज्या पमा लम्बल्या यावत्‌ तावत्‌ तच 
देशेऽकस्य नेपः! यदा मेप्ादिगस्य रवेः क्रान्तिज्या समा लम्बज्या साता 
तदा यो मध्यमर्धदस्तचा कक्येादिगस्य रके क्रान्तिज्या पमन) पदा लम्ब्य 
तदा चे मध्यमरविम्तन्ध्ययोरन्तरे या लिष्तास्ता रविमध्यमगत्या हता 
दिवसा भवन्ति । तावत कालपयन्तरुत्तरमान्तेसंम्बाधिकत्वात्‌ तचा 
स्यानस्समरयः। द्िपनान्तेसंम्बाधिरत्वाते तावत्‌ तन रेरनुदय इति । 
श्रनापरपत्तिः 1 "लम्बाधिरा प्ान्तिरदङ्‌ च यात्‌ नाष्टि 
सन्तते तत-र्न्णादिभास्करविधिना स्फुटा ) ५१-५६ ॥ 
षदधानों कापच्छायातेाऽकनयनमार 1 
काएच्यायाकूतिदलपदवि पुवच्चाययोचदगूटतलम्‌ । 
प्राच्यपराया यदयक्यमन्तरं याम्पदिकस्यं चेत्‌ ॥ ५७॥ 
कणच्कछयाकणैन भक्तमवलम्बफेन सदशितम्‌ । 
२ 
इषा पक्रमजीवा च्चिप्रश्नोक्तया रटोऽकाऽत; ॥ भय ॥ 

, देद्य श्पीया दादाङ्गुलणडच्छाया सा क्ापच्छणा । 
सद्रगाधस्य यत्‌ पदं पच्छदुमूलप्राच्यपररेन्तर भुना भषति केणट्- 
कस्ये शयेा भुजकार्गम्तन्पत्वात्‌ १ यदि प्ारग्ययःः रेख उदक्‌ टरेतन 
शुन भके तदा भुजविपुथच्छाययेपरेकय चेदयमदिफस्य ग्मलं तदा 
सारतर पेशलाय भवति । तदज्यमन्तरं बा लम्बकम्‌ ` लम्बत्या 


मङ्कायत काणच्टायाक्येन भक्तमिष्टापकमनीषा भषति । चरस्विप- 
कनाया स्फटाऽकेः माध्यः 1 





=-= 


द 


द्ासन्फटामिद्रान्तम्य 





अरे।पपत्ति । कपंद्तायान्नान व्याप्यात स्फुटम ; कमेवृतणा 
छविल्यामुणा छा याकर्न भक्ताऽया म्यात्‌ ! सा लम्बत्यागुक्छा जिज्याभक्ा 
क्रान्तिश्या स्वाटरेवमन्र तरिज्यातुल्ययेगुंणद प्येप्तुल्यत्दानाये रते चाचा 
यौ कूपुपपद्यति ॥ ४७-५८ ॥ 
ददानीमात्मप्रसामादह 1 
मध्यगतिस्पपृगतिचचिप्रश्नाम्‌ सात्तरान्‌ विजानाति । 
स भवस्याचारयो चै त्रद्याक्तान्‌ याऽन्यतखज्ञ; ॥ ५₹ ॥ 
साऽन्यतन्य॑त्न अायभ॑टादितन्बन् गणक द्रससेग्तान सास्तरन 
मध्यगति-स्पष्टगत्ति-जिप्रर्नान्‌ हिन्नानात्ति विशेण जानाति + सके 
निश्चयेन गथित्तस्कन्ये चाचांठा भवतोति ॥ ५९ ॥ 
इदानी मध्याेापषदाग्माद 1 


ध्यायः पथ्चद्शसिप्रश्नस्यत्तरं यदिद नाकम्‌ } 
तचायीपष्ट्याऽयं गोलादुस्मेदय कुडिमता 1 ६० ॥ 
इति भीन्राद्यस्फटसिद्धाम्ते न्रिपश्नेएस्राध्यापः 
पणष्दद्शः 1 १५१ 
शिप्ररनस्येप्तर नामाय प्ञ्वदरोऽध्याय ऋयाषषट्या मया श्त 
दति 1 दृहास्मिवध्याये दत फिज्विन्मया नोक्त वुद्धिमना गाला सदु 
सपे जेयम 1 भालयुक्तयात्रेा कल्पना त्वा तत स्च दाध्य यता | + 
गोल्ोध ददमेय एल यदनुकत्मार श्ट मता उायत एति 1 
मधुम्रदनमनुनेादिते यस्तिलक्र शोए्युनेद जिष्यनञातते 1 
एदि त दिनिथाय नूतनाय संचित प्रयनिचो सभाक | 
इतति श्रीरूपालुद त्मुतसुभ्मकरदि्ोरचिरचिते ्रा्स्फट सिद्धान्त 
दरतनतिरे निप्रशनेात्तसथ्याय पञ्चदश ॥ १५४ 


" ज्ूध् 


~~~ -----------------~ 





अथ ग्रहगेत्तयध्यायः । 





साद्व तदारम्मप्रवेाज्नमांद 1 
ग्रहणग्रहसंयागग्रहरदतच्रेषु सवैविदाम्‌ । 
श्राचायेरेयकयिद्‌यततस्ततरचेद्यकं वपे ॥ १ ॥ 
यते! यदण-ण्दषये,ग-यह्ंतन्वेपु सतेधिदा म्मे | 
घादा भवत्ति ततस्तस्माच्छेव्यकं घल्ये । स्यं छेदयति देद्छकः 1 येन 
ते्ररचनेया फ णादिक प्रद्यते स छेदक रति ॥१९॥ 
इदानीं देव्यकदाना्येमपाचानाद । 
इजनकृतप्रशचुपरतिकष्ठुककारिपत्तितमूर्खभ्यः । 
धेव्यकमदेयमेभ्या ददतः खुकृतायुषो नाशः ॥ २॥ 
प्रतिकञ्चु ककासे पिशुनः । रोपे स्पष्टम्‌ ॥ २५ 
इदानीं छेव्कदानाध पाजानार 1 
उषिताय दीर्घकालं शिष्याय गुणाधिकाय भक्ताय } 
पाचने वा सुषदे बा सुताय वा केक देयम्‌ ॥३॥ 
स्पष्टाैम॒ ॥ ३॥ 
इद्धानीं प्ररनानार 1 
विष्कदपमर्डलदिसे वलनज्याभिदिग्दवृत्ते । 
सम्पर्के प्रासं बा यों वेत्ति च्ेधकल्ञः सः ॥ ४ ॥ 
ये वलनज्याभिस्तिणददने एरननिन्याङते विपुषटृत्त्य क्रान्ति- 
शशस्य च दिशा वेत्ति । वा सम्यक छावाच्छादश्युतेः यासं वेपि ख 
एव देटाकन्न रात 1 एवमच प्रशनहुयस्‌ ॥ 8१ 
इदएनीभन्यात्‌ प्रदनानाद ! 
सम्पदमर्वकते यः प्रप्रहमोाचै एयर्‌ स्वविचेपात्‌ । 
मध्यान्मध्यग्रमसं परिलिखति च्देद्यकन्ञः सः ॥ ५॥ 






= च््कंटमिद्रान्तम्य 


शरमेपपत्तिः । काडतायान्नाने व्याप्यातः स्कटम्‌ । कणेठ्त्ताया 
¦ छायाकेन भक्ताय म्यात्‌) सा लम्ब्यागुा चिज्याभक्ना 
क्न्तिन्या स्यादरेवमरज जिज्यातच्ययेगं णदप्योाप्तस्यत्वाबाणे एते चाष्ा- 
पलमुपपद्यते ॥ ५४७-५८ ॥ 
ददानीमात्मपरदंसाप्राद्‌ । , 
सध्यगतिस्पपृगतिचिप्रश्नान्‌ सात्तरान्‌ विजानाति । 
ख जधत्याचा्य वै ब्रह्मोीक्तान्‌ याऽन्यतश्मजः ॥ ५६ ॥ 
यऽन्यतन्तर्न अयेभटादितेन्कञाः गप्केा प्रसक्तान्‌ पितर्‌ 
मध्यात्ति-स्यष्टगति -निप्यनास्‌ छिलानर्ति शविशेषेण लानाति । ते 
निगदेन गफितिस्कन्पे चाचा भवतीति ॥४९॥ 
इद्रानोपध्यायेःषपंदार्णाद , 
अध्यायः पष्वदशच्िप्रनस्यात्तरं यदिह नक्तम्‌ । 
तबायीपष्व्याऽयं मोलादुतपेद्य बुदिमता । ६० ॥ 
इति भ्रीन्राह्मस्फुटसिद्धान्ते चिभरनेात्तराध्यायः 
पणष्दद्शः 11 १५1) 
िप्ररनस्याकर नामायं पश्वदगोऽध्याय शआ्रायप्षट्या मया त 
इति ) दरास्मचध्याोये चत्‌ कश्चिन्मया नोक्तं बटिप्रता गानात्‌ तवु- 
तमेत्य देयम ? गेलय॒क्यास्रिता कल्यना शृत्वा ततत सपं बोधय प्ता 
गालचोध दट्मरेव फलं पनु्तमाप घिता ज्ञायत ईति 
मधुम्रदनपू नेचि यस्सिलकः श्रोएथुनेद जिष्यजेकति 
हदि त विनिपाय जुतनोऽयं संचितत. प्ररन्िधधे सारे ॥ 


शति प्रोकपाुयत्तपुतमुधरकरदिचेदपविरचिते ब्रास्फट सिद्धान्त 
मरतर्नातिलक्े जिप्रशनेदत्तपध्यायः पञ्चदशः ॥ ९१ ध 


"न्थ 





=-= 























(= यरहरोत्तराध्यायः । 





तद्धी तदासम्भप्रयोजनमाद 1 
श्रहणग्रहसयागग्रदरेतचरेषु सवैविदाम्‌ । 
म चार्यरवेयकविद्‌यतस्ततरदेदयकं व्ये ॥ १ ॥ 
यत गरदय-पदतयेःग-यहतन्मेषु सवेशिदा मध्ये देदाकिदा 
चाद्धा भवति ततस्तस्माच्छेदपक घले । सय देदयतोति छेवयकं । येन 
च्ररनया यदफादिक प्रदयेते स देव्यक इरति ॥ ९॥ 
शदानों छेदयक्दानायेमपाजानाद । 
दुर्जनकृतघ्रतरुधरतिकख्डुककारिपतितमूरखभ्यः । 
देद्यकमदेयमेभ्यो ददतः खुकृतायुषो नाशः ॥ २ ॥ 
प्रतिकञ्लु ककारो पिशुन ॥ रेष स्पष्टम्‌ ॥ २ ॥ 
इदानीं देदकदानाय पाचानाद । 
उपिताय दीर्घकालं शिष्याय शुणाधिकाय भक्ताय । 
पाश्नेवा सुद्‌ वा सुताय वा बेथकं देयम्‌ ॥ ६ ॥ 
स्यष्टा्ेम्‌ ॥ ३ ॥ 
इदानों प्रनानार । 
त खदवुतते। 
सम्पर्के म्रासं वा यो वेत्ति च्वेर्धकस; सः ॥ ४॥ 


ये वलनल्यामिस्िएरशत्ते यहद्धिव्यादतत विषुवत्तस्य क्रान्ति- 


वशस्य च दिशे वेत्ति) वा 1 ज ति षे 

य क 

शव देव्यकन्न इति । एवम ५४५ (^ 
गृदढानीप्रन्यत्‌ प्ररनानाद । 

सम्पकंमरडक्ञ यः भरप्रह्मोचो थक्‌ स्वविद्धेपात्‌ । 

मध्यान्मध्यत्रासं परिलिखति च्चै्यकक्षः सः ॥ ५॥ 






= 





य. खम्परमण्डले मानेक्याधमप्डलें सवष्विप एचक एक 
पपदते स्यगतेी पर्पिलिघति 1 मध्यात्‌ मध्कपजिमादिखंपाच्व 
| पारलिखत्ति स एष ेट्यरन्न 1 एवमन प्रश्नम्‌ ५५५ 
कटानोमन्याज प्ररनानाद \ ' 
परिलिखलतीषृग्रासं तात्कालिकबाहूकोारिकर्यर्वः । 
अध वा निभनिलनेन्मीलनदयं चैयकनज्ञः सः ॥ ६ ॥ 
यस्तात्कालिकञा कोटिको सनेपद्ुदैरि्टियास परिलिखति? 
श्रध धा निमोलनपुञ्मौसन चेति दुय य. परालखति घ एष द्वयक. \ 
एषपरद्र प्रशनजयम्‌ ॥ ६॥ 
दापनोमन्पात्‌ प्ररमानाद + 


माद्यं परिलिख्यैक्यं परिलिखति अष्टगरदादिकं लन्र । 

मूते यः फलके वा परिवत्त्यं च्धेयकज्ञः सः । ७ ॥ 

ये पराद्य ्ाद्यछिम्यदेक्य मानेक्यारधंश्त्त च परिलिख्य तश्र 

भरमेष घः.परिवत्य पिपत एत्वा फले पीठे पददा दि परिलिखति 

स एव दयस्‌. । एषम प्रनद्वयम्‌ ॥ ० ॥ 
दृटानोमेत्यातु प्र्लानाह । 


देशान्तरं यथागतदङ्पग्रहण्णन्तरादिजानाति । 
ये रेखानेऽष्वानं पवेशूदिनात्‌ स तश्चक्षः ॥ 2 ॥ 
या यचातटूकहण्दणन्तपदरितागतदुष्टिजन्यम्पदेकासयोषः 
न्तपद्ेशान्तेर नि्तानाति.॥ चे रेखा रेखाटेगादप्वान रेखान्येः. 
नानि तिज्ानाति \ दषटटिराह पवे तिद्धानाति । इृष्टादिनादपं कति 


भिदिने. एवे दप भविष्यतो ठ्‌? दष्टदिनस्व पश्वाह कतिभिः 
£| प गतमिति 1 पषमच प्रशन ४८ ह 


इटानीमन्या्‌ प्दैनानाद \ 
ये देसि रादुमान तेनेष्टग्रासभिष्काश्ाना । 
प्रासं श्रासात्‌ काठ जानाति च्डेयकङः सः ६}; 
=-= ~ । 


इद्टयात्तराध्यायः। च्म 


चवा ण्डे गाहुमागे परभामाने वेत्ति ' तेन म्भिणेष्टपाष म स च 1 
| त्ति पासाच्च क्रालमिष्टकाल जानाति एव देव्य 
भान्तः । एलःर् प्रश्नचतुष्टयम्‌ ५८१५ 

बृदानों पु्ेपक्ताना परशनानामुत्तयपै धिततेमाद । 

श्रसपरपाणयेगग्रादयम्राहकदलानि वलनज्या 
विष्देपश्चापरतेाः नवति रवेः पर्व॑तः शरिनः ॥ १० ॥ 
यातप्रमाणयेना मानैक्यम्‌ । ग्राद्यदसे छाठिन्बाम्‌ । याद" 
कदल याहकतिम्बापेषु 1 दति वस्तुत्रय यददणपरिलिषे वावश्यकष । अध 
वलनया 1 विवेष स्परेकरालिक्, शरश्च 1 स्वेयदणेऽपरप्तः पश्विमतः 
शशनश्चनद्रस्य यदणे पूर्वता भवति ॥ ९० ॥ 
खदानीमद्ुललिष्ठा ऋ । 
दिनदलविमक्तजिनशयदिनगतसेाल्पजीवयेषुरणम्‌ ॥ 
चिल्यापमधिकमहुललिपा खिरद्ज्यया भक्तम्‌ ॥ ११॥ 
द्िनगतयेषयेमेषये या ल्या घटवस्ता ज्निनगरुणा † 
या लच्िप्तत्सहुगा ज्या यद्ध येषु पञ्चगुणा जिल्याधेमधिक 
जिण्दल्यया जिच्यया भक्तमद्ुनल्िप्ता कुले लिप्ता भवन्ति 1 तामि 
हसिप्तामिरेकमद्धल भवनीत्ययेः । 
अन्ापपतिः । चिकमोदतप्तन्समयोत्यगद"-दत्यादिभास्करि" 
विना 1 सज्नाचचिंय दिनदने जवत्यास्तदेष्टावतकालिन किमित्यतुपा 
ई०८उका (4 
त्वः 1 एत षष्टि 





तेभाचताशाः स्यला कल्पिताः 1 एवमुचत्ताणा. = 


गुणाः कलाः । ऋलास्तत््वारिहता लब्धा नीवा न 
>०५१्द्िद 

४ अका 
दिन 





\ अनर या निस्य लच्धिस्तत्सहूका जीवव स्वल्पान्तपत्‌ 
४त्रि ५ 
---+ 


शुत ुललिप्ता भास्क्विधिना = +~ = -ह्ग- ! च्ल 


उप्म्‌ ॥ १९ ५ + 


~ ---------------~=--- 





ध: विदधत मध्यान्मध्याऽन्यवा सचिनः ॥१४॥ 
(~ वा 


सश व्ास्युटसिद्ान्तम्य 
५ ~~~ ~ 


श्नं परक्ारन्तरेवाङ्ुललिप्ता श्रा 1 


ज्यानाचेज्याद्वितीयदद्वुलक्िप्ताखि सङणात्‌ त्रिद्तास्‌ । 
ज्यादितययुक्किमक्तात्‌ वि तुषकयवे द्रैः षड्भिः ॥१२॥ 
(ल्याना चेच््याषटुतयादङ्कुललिपगस्िषङ्कुणन्रियुतात्‌ 1 
छ्याद्ितपयुक्तमक्तद्रा सतुफयते दरे पु ११२१४) 
अप साधुपादा विमति । 
चेवा श्ुरेव ल्या तदा ज्याद्धितयादृदि्रशडा क्ििदरिष्टात जित 
चिघ्रज्िज्यायुततात पुनः किर्विशष्टात्‌ चयाह्तयभकयुक्तात 
ह्ुणातरनयापुताह्‌ सति हिगुणचि्यया भक्ताच्च वाऽङ्ुललिप्ता भषन्ति 
श्हुलतु पह ॥ प्रसिति । 
9.4 
- नश 
अन्नापत्ति । परयप्रकारेणाद्ुललिप्ता = त्न 
= ^ - 0०५) । अत उप्‌ ॥ १२५ 
ददानो दरिलेखाधे सध्रकरयामादह । 
घ्यासवलनापवत्तनमेकेनेषुन कार्यमितरेषाम्‌ ! 
श्रद्नलकलाभिरेवं शरिसित्तपरिश्ष्वसच्राणाम्‌ ॥ १६॥ 
एङेन केन चिदिष्टेन व्यासवलनापवततेन याच्या कचिग्बमामाना 
वलनाद्धोनामपवक्तेन काय लाध्त्रेन स्वल्दस्यान ण्व परिलेषप्रद रनाय 
दतरेथा शरितित्परिलेखपन बाणा शशिनो धिम्बाधेप्य सितक्नाना 


प्लिल्लूस्य स्वभ चरस्य चाद्ुलकलाफमि प्रागानीत्ताभिंघ्रकरथाया 
पक्ठत्तन काेमित्ति । 








शविपुषदपमण्डलदिशो घलनज्यामि 7-रत्यदिप्ररनद्ुय्येलर चह 
सोधिकषरे प्रदरिंतमेष । न्यात्तराथमये वच्यति ॥ ९३४ 


श्वर सम्य॑मणदले य इत्यादि ग्रसतेत्तर्माद 1 


प्रथमे बलनज्याभिर्दिा डितीये यथादिशं नानः 









॥ 


शथिविदेपागरेभ्यः परिलिख्य ग्राहकममराणेन 1 
परग्रहमाप्रासा भूषरिलेखे सवन्त्येवम्‌ ॥ १५॥ 
प्रधमे खाद्यते घलनव्याभिस्सात्कालिककान्तिषत्तचापस्य स्व. 
स्यान्तरात्‌ सरलाकरारव्य वलनसबस्य वलनव्याभिदिंयेः केः ? हि तोये 
मनिन्णा्धदतते वलममजोपारि नम्बकठे भानोवादिशमाद्यन्ते। स्य 
मा्त्षालिक्ष धिप देये । भप्यवलनमुजे, च मध्यादयाद्यजनद्रान्‌- 
अध्या दितो देयः! श गिनश्वन्द्रस्यान्यया छिपसैताशा ्िक्ेपा रेया; । 
लतः शशिदिक्तेपदेभ्ये याद क्रमेन व्यासेन इतत परिलिष्य प्रये 
कापा याः ) एष प्रपस्लिले भमी लिखिते परिसेखे स्यथ माचण्सा 
भवन्तीति । 
दज्ोपपत्तिः । शयाद्यापेमूत्रेण विधाय इूत्तम्‌^-दत्यादिभास्करषि- 
धिना ठया । यथाऽ$घार्यण यहणशाल्ते फान्तिरत्तवापादीनि सरलानि. 
कटननि तथा भास्करेणापि स्सीफतानि अन्यदा समपय चापाकास्ते 
हामि: परिलेघ्ररवनाऽ फरष णवेति सुधीभिरविन्तयम्‌ ॥ ९४-१४ ॥ 
दानं यः परिलिखतीष्टयाषमित्यादिप्रलस्येत्तप्माद्‌ 1 
पश्चात्‌ प्रग्रदणे प्रागसाष्धे रवि विस्बमध्यता घाह्ुः । 
सबवलनसिद्धज्यादिश्ति विपरीतः शीतकरमध्यात्‌॥ १६॥ 
मादुमता बाहय्ायथादिशं कोटिरन्यथा शरिनः। 
रविशशिमध्यात्‌ कर्णस्तिर्यक्‌ क्णीग्ररोचियुतेः ॥ १७ ॥ 
परिलेस्तं राद्यस्थ ग्राहकमामेन पूर्ववत्‌ शृत्वा 1 
तात्कालिकसंष्यानं निमीलनोन्मीलने चैवम्‌ ॥ १८ ॥ 
शृष्टकाते यदहणाधिकारिध्िना बाहुः कोटि कयोश्चानेयः । 
सत्र बलनल्या च साध्या तद्शेन याद्यतरनद्रहलनमचे च ज्ञेयश्च । ततः 
स्ववलनसिटज्यादि खि वलनयुतरे प्रये स्पार्थिकषेष्टकाले रेविविम्बम- 
ध्यत रविकेन्द्रातु पश्चात प्विमाया दिशि मेत मैत्तिकेष्ट फाले प्राक्‌ 
प्राव्या दिशि शाहुभुा देयः ! शो्करमध्याह्‌ चन्दरेयरखे चन्द्रजनद्राहि- 




















































इ व्राद्स्फटनि दान्तस्य 


परीति बाह्यः १ स्पािकः प्रया मेातिकषः प्रसीच्यां दिधि-दन्यैः । 
भादुपरतः पुयेष्य वाहूयाधा दिदे शशिन श्डन्द्रस्यान्यया त्िपसेतदिङ्का 
क्ताटरदैपा 1 तति सिरशिपमघ्याद्रवेवा इन्द्रस्य कन्द्रात कारययवयन्त 
एतय कणर दथः क्षणारङाटियुतिः क्न््रण्त्‌ यादव्पानेन स्यान 
घतत पिलिघ्य पूर्वत पोप्लेतर त्वा यास्य खणिडतच्छाि्बस्य 
तात्कासिश स्वान तेयु, 1 एप निमोननेन्मोलनक्ालिम्मुजजाटि क 
फौादिभिर्निमीलनेान्मीतने च ज्तेये दति 1. 
अन्ोपपाततः ॥ इष्टकाल्िकभुलेाटिरूकेटस्यानेन भास्केष्टपशच- 
पप्लिखेन च स्युटा ५ १६-१८॥ 
दग्रानो प्रक्रान्तस्य पस्लेदप्राहद॥ २ 
विष्छेपयणा निजया मानैक्या्द्दुताप्तवापांशाः । 
आयन्तपेोर्यधादिश्तमकस्येन्दविपयस्ताः ॥ ३६१ 
तस्स्ववलनांशयेागान्तरजीवाग्राद्यमानदलघातात्‌ ६. 
त्रिस्यालन्धज्याघ्रे प्रहमेाष्दी प्राग्बदकेन्द्ाः ॥ २०1 `` 
हतया व्पासाघैनाकंचन्द्रमानार्घलिसिकाएषया । 
मरध्यम्रवलनज्या दृद्धिषासरा दिग्गिमनया मध्या ।२१॥ 
भाग्वत्‌ प्रसा विद्ेपक्तिपिका म्राहकग्रमापेन । 
विद्ेपाभ्रात्‌ ग्राह्यं परिलिष्य प्रास्संस्यानम्‌ ॥ २२॥ 
चन्या च्वेपगुणा पातैश्यार्धेनिटुता १ खाप्तदापांचा यश्यन्त- 
भाः स्पगेमेयास्कए् ययाद्दिशमिन्दौ स्वन््रस्य (विपरष्ाः शरारत 
विपरीतता चधा; ) ले गमाप्छयापाजचानाः घलनो षान सन्रदित येना 


पिशषदिर्यन्तर काये । ततस्तज्न्यया चााविनार्ध्य च च्ाताह 
श््ज्यया या लन्धिस्सत्सभा जोषा पशेाए 





पारि यथाहि लन्डया 
क्ाधा यदा ज्या शाद्याचमडपीरधां भक्त) एव ज्या्रस्याने स्या णा 


मचा भवदकषनदररिति \ मध्यमकषसनज्या मध्यजासिकवलनच्येव टाचिचिः- 
रशा दिगगमरमेनि ^ मध्यधवननज्या दचयेरा दिमुगगन्य ! सा कुमे पे 
--------~~---~-----------------~----- ^~ 










यहणेःसेराध्याय. 1 २८१ 





ए्वि्ाना्॑न चन्द्रयदणे चन्द्रमानास॑न दता जि्याभक्ता तया | 
वतिपोप्रलञाता मध्या मध्यप्रहसेस्या भवति । रुतदुकते भदति या द्यवि- 
म्बाधपारफता मथ्य्रलनज्या द चिणोात्तस्स्वाति त्याष्पा पयाचिङ्का देया 
पथा व्याप पाद्यविष्वपस्तरिः भवेत्‌ ! याद्यिन्द्रान्मध्यव्यायं प्राषटरेषां 
पराध तन्न पाद्रन्द्रात धिचेपलिप्तिसाषव प्रसायं वित्तेपायाक्पादक- 
प्रप्णेन व्यासेन शत्तं विलिश्य यद्धं व्राह्यविम्बसम्बन्थि यासतंस्यानं 
क्यम्‌ ! 
भ्रत्ोपपत्तिः । मानैक्यरृतते पृरवोपरयलनसूजयेमेधये धलाना्ाः । 
जलनसतर' मानक्पाधेङृत्तपरियै यन साने यत्र च स्यातिक्रस्य घा मठि. 
कस्य शरस्य घाय तदन्नपंशानयनाधेमनुपातः 1 यदि मातधयाधेन शर 
सदा नित्यया ककं लच्यवापाश्यम्तदन्तपं शाः । चन्द्रणदे चये धिपरोत- 
दिका भव्ति तेन तदा ति विपरीताः ) एषठं तच्यापएषलानां य्स्काप्तः 
केन्द्राच्छरग्रगतरेखापवोपर्टेयाप्ननपं णस्सकज्या याद्धदिम्वांपरिणता 
छता । अततस्सन्ज्याये पाद्यिम्यष्सिि स्या घा ताता भवेषु । रति. 
दत्तररेखामध्यव्रलननयारन्तरे मध्यव्लनांशाः याद्धविम्बपियि म~ 
ध्यषतस्थामसानाधे तच्छ्या प्राद्धयवि्वार्धपप्णिता कता 1 तते केनद्रान- 
प्यक्ठलनप्तरे मधर प्रसायं तदयकेनद्रादुादकशतं विलिप्य या्तेस्यानं 
प्रशितमिति ॥ ९८.२२ ¢ 
इदानीं प्रकारनापच्येष्टपापाधे परिनिखपराह । 

त्रिज्या विद्धेपणणा 'नक्तेपुयाखकर्षलिक्ाभिः । 
भागवत्‌ फकचापस्ववलनांशयोगान्तरं तशा जीवा।॥ २३॥ 

भामाभेशणा व्यासा्यभाजिता पूर्ववत्‌ प्रसायो स्यात्‌} 

कणो परसायं भस्पाद्प्ं करेन संध्याभ्ात्‌ | २९ ॥ 

लातकालिकसंस्यानं प्ररिलिष्य प्राहृकप्रमापेन } 

पकं निमीलमेोन्मीने च प्रिलेख एवं दा ॥ २५॥ 


“ गतधः कोवा" क्यस्य स्याने ' सङ्व्या" इति णठः साधुः 








------~ ~~~ 


त्रा्स्ुरटसिद्गन्तत्य 





















ज्दष्टव्यलिकरेय गुणा इष्टययसलम्यन्धन्या या. कपंलिप्ता" 
स्ताभिभेत्त कमे प्राग्वत्‌ सूये शप्डक्‌ चन्द्रयदे व्यस्सशर्दिक्‌ 
छेयम। ततः सलचायस्य तात्कात्िष्ववलना श्ये दिशि येगे प्रिद 
श्यन्तर काये ॥ यागान्तरे एते यज्जातं सन्त्य मानारैन याद्यविम्बा- 
भन गुणा ष्पाार्घन भक्ता लंच्धिः पदवत्‌ परतैषपरत्ता परि च्यावस्लप्न्- 
पां प्रवाया स्याद्यधा ज्यायं याद्यधिप्वपप्पि। भेत्‌ । तते! णखिण्डार 
ध्यादगर तच्त्याय प्रति कूण केम प्रसादे मध्या्रातु याद्यत्निम्बकन्रा- 
पात्‌ तंध्िह्‌ केपूत्रे ककन ममा रघो दत्वा तदाद हक्प्रमाखेन 
पारफविम्यमानेन दत्त परिलिप्य तात्कालिक सत्यानं चेषश् 1 एवं तात्का- 
{िनिकशरत्‌ मानान्तरपकूणोात्‌ निमोतनेन्मोननपेत्याने भवतः । श्वं घा 
प्रकाणन्तरेण पर्तिखा भर्वात ॥ 

अने ःपपत्तिः । दष्टकाले प्रशापरलमेपर्चोरन्तरे वलनां षमः 
केष याद्यविभ्वक्नद्रे । वलनूचरे कन्दराः 1 वाहूपात्‌ शरः कटि. । 
केन्द्रात्‌ कोटयप्पयेन्त षणो; 1 कयोरकाटपुते च याहकरेन्द्रए । तच 
छाये यरस्तदा ज्याय {पष । लब्धस्य चाप घलनरमज्यारन्तरे 
केन्द्रलप्नक्षाणः 1 तद्रूलनाश्ये।; सेष्कात्ण कोम चुत पररेखयोरन्तरं 
फाफा चात. । तच्ज्या याद्धप्रम्वापेदरिणता हता \ पत्रापप्त्खाररि 
लम्बरूपतच्धिेरोन ज्याय यच्च पाद्यविम्बर्पारयै लने केन्द्रात्‌ तटस्य 
कपासेषेहाचार्यप साधिता एच फषेप्रमाय केन्द्रात पपाथ कारव 
परादक्कन्द्रेण तान्कालिकप्रा्तस्यानमानीतरमति स प्राक्‌ परिलि्वत 
एष स्फटा ॥ २३-२५ ॥ 

बद्ानां फलकोपरि फ परतेश्रः फते दृत्यस्यात्तरयार्‌ 1 
, भाच्यपरे विपरीते विपरीतं मध्यवलनमङ्न्योः । 
बद्न्यत्‌ सवं फल स्वे अ्रदणपरिलेख्व; ॥ २६ ॥ 
फलक प्राच्यपर प्विषसेते कषयं ¦ भता यः प्राग्विन्दः परथिमरवि, 
न्दुश्वं फर स पार्दमवनदुः प्राणिन्दुः काये दति 1 अकन्दुामेपवलन 


1 ८८३ 


यथादिशमागत दिपरीत कायम्‌ । अन्यत शे पवदेव कपे कते 1 
शष श्वेऽभोष्टे फलङे पदणपरिलेखाः प्रयदमातयासा भवन्तीति । 


अन्नापपत्तिः ! फलके प्राच्यपरे विपरोते ये क्षते मध्यघलन च॑ 
यद्िपेत षत तत्स पुती पमान परिवत्या कारो शलफनिवेने 
यचादिस परिलेखारेपुत्यव्यत इति स्फुटभ््‌ ॥ र ॥ 


श्दानीं देशान्तर यथागतमित्यादिप्ररनहु योत्तमा । 
हृम्गणितघ्रथरहयोरन्तरघटिकाफलं ग्रहे मध्ये । 
देशान्तरं धनं तत्‌ भाक्‌ भग्रहणे चयं पञ्चात्‌ ॥ २७ ॥ 
च्रग्रहणान्तरघरिकाः भूपरिपिद्ता विभाजयेत्‌ चदस्या । 
फलशयेाजनेष्ववन्त्याः प्राग्वत्‌ भागपरयेरदैशः ॥ २ ॥ 
दृष्ट्या छेन य, प्रर स्याल यश्च गितन तयेोरन्तप 
चटवात्मक देशान्तर तद्ुशेन फल चालनफन्न देशान्तर मघ्ये ये प्राक्‌ 
प्रयरणे दुश्ये धन पश्ात्‌ चय कार्यम । गणितेत्यकालादाद्े प्रप्रदणे 
दृश्ये धन पश्चात्‌ छ्यमित्यथे । अथ देशान्तप्येजनान्याद ।प्रणहणयेद्रेण 
तस्य कालयोरन्तपध्टिक्रा श्रेपर्सिचिदता स्यष्टप्रपरिधिहता घात 
षष्ा विभाजयेत्‌ एलयेजनेषु प्रात्‌ गण्तित्यक्ालादनन्तप्माद्ने च 


( 


ेषाप्लश्चस्पं अघन््याः प्रागपप्योदेो भवत्तीति 1 
श्यनोपपत्ति । श्राभूविभाने गणितित्यकालादनन्तर प्रपदणा 
छ्िध्चो. प्याठ्‌ः-दत्यादिभास्क््वाधना स्फटा ॥ २७-र८ ॥ 
इदानीन्नष्टदिनाद्य पते विलानातीत्यस्योत्तरमाह 1 
पाताकंयुतिमाधात्‌ चक्रादोन्पधिका कखा भक्ता । 
तद्रेतियुत्यासदिनैरासत्नार्ऽ्कस्य मासान्ते २६ ॥ 
पदेन्देएः पच्ान्ते धागधिकोना मवति पश्ात्‌ । 
लन्मध्येन ग्रहणं यदि भानः पष्दलिनभरसाः 
४। २७४1 २७।६॥३०॥ 









= 


= धटस्फ्टसिदटान्स्य 


इन्देर्विषया द्वियमा दिवाकराखिविषयास्तदुचस्य 

४1 ९२1 १२।५३॥ 

व्योमातिघुतिर्दिंदुगानि रसथराश्चन्द्रपातसय 

०1 १६ 1४1 भदे१३२१ 

खं नन्दा दियमाः खा- 

श्ययाऽ० 1 ६ 1 २२1 2० गृदायास्तयपृपवश्युणाः 

प्या; पर्वस्येष्ये शेप्प्या मध्ये त्वतिक्रान्ते ॥ २२ ॥ 

ग्रहणे यथा रवीन्दोः स्पघीकरषाय्यप्ुक्त वजज्ञास्वा । 

एवं पर्व्ञामं ग्रणक्तानं स्छुःटं गछ्ितात्‌ ॥ ३३ ॥ 

पातस्याकेप्य सवेष्व युततिभाधाच्वह्ाहुा यादरूना वाइधिक्रा साऽ 

नाधिकला। ऋन्र ज्ात्यैकवदनम्‌। सा त्ये; पाताकंयोगेतियुत्या भ्न ¦ 
श्राप्तदिनेमामान्ते दथेन्ते ाप्चेऽकंस्य षवे परान्ते चासच्े दीन्डा" 
पर्ष्टदिनात्‌ प्रागृभवत्ति यद्धि अधिका कला + यद्रना तदाऽऽप्तब्ितेः 
पश्चात्‌ पतै भवति 1 यदि सन्मध्ये टरेगन्ते घा परान्ते आतवे पण न 
ध्यात्‌ तदा तदे चा पर्वात चमे यद्दणतम्भषाऽतो रण्पादिष्‌ बादवरा- 
पिक चालनमाह । पर्वलिनमेत्यादि सुगमम्‌ 1 पणम्रातोत्तप्वट्या पञ 
म्मोऽतति शहद शृष्टपदेसहुरानुणा रष्वयरेय मध्वे निर्योतमभ्यवद् 
पन्चलिक्ररण्याद्े) तेष्या  ग्रतिक्न्ते व्य रौति पदे च शोध्याप्तदा तत्व 
पचि म्ण रुचे पातश्च भर्वाति । तते यधा सीना. स्यष्टोक- 
र्फादरमुक्तमरस्ति तथा सवेमुनचज्छात्वा तच्यन्तमानादिक आध्यम्‌ + 
एव सदा गप्िसास पवेान यददबन्नन च स्यट भवतति 1 




























अनापर्पात्तः \ यदा सपाताक्तश्चक्रर्धेन वा चक्ेण भरमस्तदा श 
पपात्रादवश्यमेष गण यदि मच प्पाताद्धा मातान्ते धा वठान्ने1 
श्षन्यद्ा थला न यद्यस्वस्तदर दादमरासिकद्ा तमेन पनः दनर्के एषे 
वा द्शन्तपुषान्तसासयेःः सपताक एकरद न शके चा चाऽ 
बषलोया \ यदा यदणमम्धवस्तदः स्यष्टोकरणा दः कमे स्का ऋतव । 





(+, 


यहयोप्लराध्यायः । 
वमाह पवनितयुतिः प्रवे. 





शच ध्विेदविचाप्वातेपएञ्वाच 
$थघा ज्ञाकये' वित्यादि पदलाघवर्लेारस्य मत्ता चासना विले 
॥ २९३ ॥ 
इटानीं वियेषमगह । 
'अत्वारोऽन्रपव्तग्रहणान्यकंस्य शीतरश्मे । 
रण्टोदासतसमया तथाऽकंरा्धिदलयेख केन्द्र ६५ 
( चत्धायज्ापत्तेयदशान्यकप्य शौतस्थमेस्च 1 
दृष्ददमास्तष्मये कूरत्रिदलयेस्व केन्द्रस्य ॥) 
श्रय साधुपाटो विभाति 
उदवप्रमयेऽस्तेपमये दिना राजिद्रले च श्रकंश्य र्षेः धीत 
शररिश्चन्द्रस्य चाच घत्डारि ऋपवत्तयदणानि लघप्रदणानि दुटु रणेश्व 
द्रष्य च कनद्रस्य गणके, प्रीता का्ेत्यध्याद्‌ यमिति ॥ ३४ ॥ 
कदनोमात्प्रयसामाह ! 
स्ंपदानामन्ते तिथ्यन्ते क्ञानमिन्दुभारकरयेः 1 


अहे च छते स्पे जिष्णुुतत्रद्यशुसेन 1 ३५} 


सदेपदाना सदेपाद्करणानामन्ते चिना जिष्युमुतत्रह्मगुपतेन 
पिथ्यनते इन्दुभास्करयेा स्पःट जान एत तद्ुशते स्थीन्द्रोयंदणे च स्पष्ट 
क्ते ! यदणस्य्टायै सवेप्ादमारणानः दुर्गायतै स्वा माशारन्ते विना 
जातप्तप्मादुुप्तेन सपर स्फूट कछतमित्यये, ५ ३९ ॥ 
शानं शरीपेणादितन््ाणि द्ुपयति । 
द्रश्च ग्रहणे श्रोपेपाय मरविष्णचन््रेषु । 


ग्रहगपितविसंवादात्‌ संबाद्‌ः काकतालीयः ॥ ६६ ॥ 
शरीरेायेनटवि्युवन््र तदुक्ततन्वपु यहगितरखिसकषादाद्ुह- 


भेकितप्यशुुत्वाद्रविचन्द्रणोवेदपे दुग्ष्ट स्तः । यदि फदाचित्‌ सपरा. 
देऽचेदरदणद्रयं घटते तहिं स सादः काकतासीपे ज्ञेय शति । यथा 
पआाकाषपनस्मये पदि सालपतन भषेत्‌ तहिं दैषात्‌ तत्पतन द्वेय न जका. 
भमनकारयेनेति > 3 ४ 





ब्रारूस्फुटसिटुन्तष्य 


ददानों पनपत्मप्रशँपामाद 1 


सफुटतिथ्यन्तज्ञानं यन्नायैमदटादिधिः कृतमतीतैः 1 
न्नाम स्रं क्तं तच्िष्णुखतव्र श्मगुेन ॥ २७ ॥ 
अतीते, पादीनेसपेभटादटिभियेत्‌ स्कुटततिष्यन्तचनं पयेसाद्नाथै 
न एत तद्भासे मिदधान्ते लिष्णुसुतच्रस्गुप्तेन स्युटं एतमिति ॥ ३९ ५ 
ददान स्वरिद्ुग्तमथंस्यमाह ! 
त्रा्क्ताकेन्दुतदुचपासदेशान्तरस्छुटीकरणैः । 
स्फुटमिन्दरकग्रणद्वितयं न स्फुटमतीताक्तम्‌ ॥ इय ॥ 
अरतोतोक्त पाचीनेक्तमायेभटाद्विभिर्तमिन्टुकंवदणद्वितय न स्फ 
ट्‌ ) रेष स्पष्टाथै१ ५३८1 
श्दानं दे देत्ति यहुमायेमित्यस्येए तरमद 1 
चि्देपाभेषु च्रीन विन्दन्‌ प्रग्रहणमध्यमेाचेषु 1 
कूस्वा तन्मत्स्वद्यमधघ्यगयेः सघ्रयार्योागात्‌ ॥ ३६ ॥ 
चिन्डुषरिरेस्वरेखा ग्राहका; रसाय सत्रे । 
्मादयन्तास्पां मध्यगसुच्छादय स्थूरमेषं वा 1 ४० ॥ 
पटसात्पितपरिलखे स्यरमध्यमो्शणयेष आन विन्दन एत्वा 
तेम॑त्स्यद्ु य्मत्पादेयेत्‌ ततस्तन्मस्म्यतुयमध्यगयास्तन्् खपच्छगये; सत्रया- 
धा चेगस्तस्मात्‌ केन्द्राद्िन्दुचयर्रिऽवगाहि घृत्त यद्ुवति सा चिन्दु- 
पर्सिष्रखा यादकमागा भभा! भवति । खादन्ताभ्या स्पेस 
चचिह्ाभ्यां मध्यगं मघ्यरपाण्ग दवे सुते रच्छादः परस्ायै चेव स्थल बधा 
स्यातु स्था याहकपागि ज्ञेयः 
अचोपरपात्तः 1 स्यश्चप्रप्यमाचचररेष चोत्‌ विन्दतत यादकायामेस्वान्‌ 
विन्नाय कमाने च दृत्तवायशण्ड स्यसं प्रप्य चिस्णगकलस्य केन 
महस्य पर्बयुनिरेवानोसमत्ि प्रसद्‌ \ खा स्यशेमध्वविह्भगतरेजेकः म्मे 


= ॥ --------- च्छन्ना = 






























= 
स्यशेमु्त्ाक्षििववायचिदे'-दन्यादि भास्करोक्तमेतदुूपरमेव 1 छृत्तचा 
पाकाय यादकमागे परनिदटम्येलिष्ान्तेऽपि ऊल्पित इति ॥ ६९-४० ५ 
दृदानीमिष्टकालादिष्टपास चा जानातीत्यप्योत्तरमाद । 
विन्दुद्धयान्तरं स्थितिदलेन हतमिषनाडिकाशणितम्‌ । 
ग्राह्यं एलादुलस्यं प्रादकमानन परिलिख्य ॥ ४१॥ 
इषरासाऽकेन्दोनिंमीलनोरमी लने च भालमतेाः। 
ठर्चरितः प्राग्मघ्यात्‌ पशादेषएद्लस्पेन ॥ ४२ 1 
मध्यस्पादयेनान्तेन वाऽन्तरं गुणितमिष्टघटिकाभिः । 
स्थित्पधैनाडिकाडतदणधनमूनाधिके मध्ये ॥ ४३ ॥ 


माद्यन्ते च प्रपत्के विन्लेपः काटिरूक्तववृग्रासः। 
विक्घेषान्तरमेवं खणमिपूग्रासलिघ्ाभिः ॥ ४ ॥ 
स्पा्िक्ष्टकोल्ते स्प मध्यविन्ट्ोरन्तर याहफमामें याद माति 

कटे च भध्यमेत्तधिन्यद्यान्तर याच्य तत्‌ स्वप्वस्यित्तिदकेन नाहि 
छाव्चेन ह्मिष्टनाहिकागुप्ित छर्यम्‌ । फलमद्ुलात्क स्पा 
स्यपरचिद्वादये मध्यचिहोन्सुख यारकमर्भं देयमेष फलीश्गंलस्य चिन्ह 
यादप । त्री चिककष्े मेरचाचिद्ान्मध्ान्मुव देयम्‌ । एव तत्र पावनेन 
तसमादुहकमानेन एतत परितिष्यकनद्ोरिष्टणस. समीलनेोनमीलने च 
भातुमतति रदिचन्द्रयोक्तये । अध प्रवारान्तरेणेष्टकरालादिष्टयातमानयति 1 
शा स्या ानीताश्ुलफमवानेन ये मध्यात्‌ प्राग्‌मागे उवेरिते 
जिकर च मध्या पश्चाद मागे उवेरिति" मर षौष्टस्यितिखवष- 
सम्बन्धी माः भुच दति । शोभयेतिषये क्रमेण मध्यस्य घात्या 
देन स्या कञ्ाणेन स्ह मधाञ्जायस्यान्तेन मोतिकग्ाणेन सह यदन्तर 
तदिष्टचटि ्ाभिरगुण स्सस्यत्यघनादिकाटूत एजमादन्ते स्यथेशरे मच 
च्रे च प्य मध्यथरे उनाधिके शया धन कायरेष मात्कालिक्ा धिपः 
का टिभेेह्‌ । भसु एवे साचि इव 1 तत उत्तवदरणा धिसारतिषिना 






















ब्राद्सस्फ्टसिद्धुगन्तस्य 


भतजाटिम्या क्ंमानोय कान मातेजयखयडमिष्टयास आनेय इहि ॥ 
श्वितेणन्तर्णयत्यस्याये सम्बन्ध इति । 


अमोपपत्तिः ! परिजलिएथस्यानेनाुपातेन च स्फुटा ४ ४१४७9 





श्दानों याम कालानयनश्ाद । 
भण्यग्रासकलाहतम्रप्यं घनं चेद्तवत्‌ स्व विद्देषः । 
तेन रसात्‌ कालः; कालादसकच चिष्देषः )॥ ५५॥ 
एव स्पाशिकेष्टे स्परोमध्यशरान्तर मारिक्ेष्टे भध्यमाचश्णन्तर 
प्रिष्टपाससिष्तातिगुण प्र्ययासन्ूलाष्त फल सेपक्तवत्‌ "रुकधनसरनां 
धिके मघे आद्यन्ते च पएपत्कः-दत्यादिदिधिनां खण घन हत्वा 
तात्कालिक स्यविहेयः साध्य. ॥ देन हिखेफेख स्देष्टणासाच्च यहा 
चिक्राप्विधिना काल, माध्य 1 याततानमानेर्यदल कणे । छेष. 
कोटि. ' तद्गैन्तरप्द यगदकमयेखण्ड भुक्ते सीष्टस्यतिखय्डपुकि 
न्तपपधातसमस्ततिः {नमन फालानपन कायमत्ण्ये 1 मासौ 
क्व विचेप । लब्यकालाद्धकारविधिना तात्कालिक चन्दर ति 
त्वा पुन ग्र भाध्यन्तप्मात्‌ पुन, काल एषप्रसषटत भाल स्फुटो भषति । 
अचप्पत्ति । मध्यप्रात्ेन वििपान्तर तदेष्ट्ापेन क्रिमित्यनु- 
पात्तिन सम्रानवेगेन षि्तेपान्तर प्रसाध्य तत्सस्कारतस्तात्कोजिकतिचेप 


स्य॒ल साधितस्तद णात्‌ छालस्ठ प्रचम स्यल भ्रागतस्तताऽसक्धि धिना 
मृतम. काले भवतोति ५४4 ॥ 


दृदानोमथमध्याया यच्नेन मापनीय इत्याह 1 
प्रहणेन्तरं न देयं शपधैरपि दृत्तषुरतनाश्पय । 
श्प स्ुटमायमटश्रीषेणायैर्थतस्तन्न ॥ ४द ॥ 


शपथे यदकेप्तमिद न देय यते दससकतनाश्पथ मः 
दत्तस्य सुक्ृतनाभाय भतहीव्यचे. । कियचे्रिद रेापनीयपित्याहइ 1 
अयमटमोेयाययेस्सह्‌ स्फुट यद्णः न भवतीति ॥ ४ ४ ] 












यहथोसराध्यायः ! | 





दृद्धानीमथ्याप्ापसदारमाह ॥ 
परिलेखरवलनजीवाविरेषायेयु षोडश्येऽध्यायः । 
अहसात्तरमर्कन्दोः षटुचत्वाररिशदार्याणएम्‌ ॥ ४७॥ 
इति श्रीव्राह्मस्फुटसिदान्ते 
ग्रहणात्तराध्यायः पाडशः ॥ १६ ॥ 
श्यष्टायेम ॥ ४० ॥ 
मधुपदनषनुनेा देष यास्तिलकः शरीश्युनेद लिष्णजे्ते 
हदि त विनिधाय नरूतनाऽयं संचितः पप्रैविधे सुधाररेण ॥ 
द्रति शीपालुदत्तुषुधःवरद्विढेदिदिपचिते प्रारस्कुटसिदन्त- 
पतनतिलकर यदणेत्तिपधिकासः पोडय. ॥ ९६ ४ 


| : 





ल अथ शङ्खान््युत्तराध्यायः । 


---~--- 

























त्तद प्रनमाद 1 
शुजकाटिकर्ण णिमानशुद्कसित खच्रपरिले्ला त्‌ । 
प्रतिदिवसं प्रतिवदिकं था वेत्ति सं तक्रह्टद्यन्ञः ॥ १॥ 
शरत परतिदिषस घा प्रतिघटिक यो भुज कटि छर शशि 
माने चन्द्र विभ्वे शुक सितसुतरं स्वभापत् परिनखं च चेतति स एव तन्त 
ह्दयन्नः ि्ान्तपन्यममेजञ दति ४१८५ 
भुजादयः शरयाधकारे परत्र साधिता एव 1 अतेऽज पप्लि- 
खमेब घरति 1 
इदानीं परिनेष्पमार । 
प्राच्यपरादिगभिखुखं शुद्धेतरपच्धयो र्तिंखेत्‌ भूम । 
अपवर्पैकेनेष्टेन रारिना कोारिश्जकणौन्‌॥ २॥ 
परिकल्प्पाकं दिन्दुं तस्मादहं यथादिशं द्वा । 
बाहच्रात्‌ भाच्यपरां कोटि तिपैक्स्थितं कर्णम्‌ ॥ ३ ॥ 
कणीमरे चन्द्रमसं परिलिख्य सितं परवेरय कर्णेन । 
शिविम्ये शुश्ाभ्ात्‌ परिलेखसमेन सुत्रेण ॥ ४ ॥ 
कर्णीमतिष्ये नैगे शुदे परिलिख्य पञिमाभिष्ुखम्‌ 1 
राशिषु मेयतुलादिपु संशोध्य दिवाकरं चन्द्रात्‌ ॥ ५॥ 
पूवो भिखन्वं ककंटमकरादिपु मवति शुद्संस्पानम्‌ । 
एवं बा संस्थानं परिलिख्येन्ुं प्रसाध्य दिशः ॥ ६ ॥ 
हङनेष्टेन राशिना प्रथम क्ताटिभुजकयोनपदतय भमो शुब्नन्य- 
पयोः प्राच्यएपदियभिमुखे ललिकत्‌ + कथ लिखेदधत्याद षरि कपये 
छिन्ुमिेष + शष्ट चिन्दुमके परिकस्प्य सस्मावाथादिे जरह अरहुवावया- 
अदश परा्यपश काट तपोमेघये तियैक्‌ करु च दस्ठा काये चन्द्र 






















शदधत्यत्तराध्यायः 1 





भसे चन्दरतिम्बं परिलिख्य तन्न केन कणो शशिविम्ये पतितं शुक्त 
प्रवेश्य, चत्वा ततः धुक्षायात्‌ पटिलेखसमेन सूत्रेण स्वभासमिन मानेन 
कऽद्ून त्वा तद्‌केन्द्रात्‌ स्वभया दत्त परिलिल्य कणेगतिष्ये तरे 
गत्रिसम्बन्धिनि शक्ते शु्संस्यान भक्षति } शुक्ताय कस्यां दिधि करभे 
दत्वा पर्लिखंक्ुयादित्यागङ्ाद् यिप मेपतुलादिष्विति ! चन्द्रा 
घाफ्रे विशोध्य छेषं फायेस्‌ । मेपादिरःशित्रये हुलादिाशित्रये घ शेपे 
प्ररवमाभिरुषं ककटादिरिशये मकरादिराणिन्रये च ये यूवोभि्ुत 
शुक्कं देयमिति ) एवं छा संस्यानमित्यस्याये सम्बन्धः 

अन्नोपपत्तिः। धवाप्योदक्‌नपनयशिने स्तर सोऽत्र बाहू “इत्या 
दिना शूरेण धिम्वमुदुपष्य पडड्ुलेनः-दत्यादिना च भास्मरविधानेन 
ज्ञेया यदाऽन्तरं रागित्रयाल्यं तदा शुक्तमानं च चन्दरिम्बाधीदल्यमरतः 
शुक्लं परिवमाभिुप कर्णेप्तरे दत्वा तत्माह्‌ स्वभाप्तरेण परिलेष्ते 
कते शक्षन्टुखण्डटाकतिरत्पदयति । यदा तदन्तरं सुलादिज्पे तद्धा एणं 
द्िम्बाधदल्पं तद्शेनापि परििमापिमुखं युक्तम्‌ 1 एण ककेटादिचयेऽपि 
कप्यन्दुषप्डाङतिमेकणदियु च मासस्य तुपेवर्णे शुकथद्रौ चतिरत्यदयते तत 
एवमिमुखं शुकसंस्यानं भधति । श्रत्र को का स्यलता घाम्तधपदिलेस- 
साधनं च फथमित्वेतद थं मत्छता बास्तवचद्दरद्ीचतिदरषटष्या ॥ २-६॥ 

श्दानीं पकारान्तरेण धरिसेयमाद 1 


घाहृज्येन्दुदलशुणा कर्णं विभक्ता शुजान्यदिक्‌ चन्द} 
करणो शुजाग्रतश्चन््रमघ्यतः पूरव॑वच्देषम्‌ ॥ ७ ॥ 
धा रवे छल्यमाये सस्यानं शुकसखस्यानं जेयम्‌ 1 अभौष्टस्याने कद्र 
प्रकरप्य घनद्रषिग्बं परिलिव्य दिशस्व प्रसाध्य ततः पषडचत्य्याय- 
विधिना बाहुज्या भुश्ना साध्या मा घन््ररलेन चन््रविम्बापर॑न मशा णयेन 
विभक्ता सो चन्द्रे चन्द्रे धि्िऽन्यदिक्‌ शशा भवति । ततश्चन्दपभ्यतश्य 
नेन््रावु जारश्च कवोम्याने जेय ; त्राते शयंसंस्यामे रेदं परव 
केस ५ ४ 


न~ 



























~ बराह््फटसिद्रान्सध्य 


अोपपत्तिः । अच स्वेयष्टिक्‌ चन्द्रः स प्रथम भुजैः साधिते 
भजापाच्चन्द्रञेन्रगता रेखा केषटि 1 काटिपरजमेत् चन्दरतरिन्बे रवैगपररेषा $ 
केमु च चनदरविम्बपसितैव कटि त्रादुजमिपोतदिग्ि नग्न ततस्ान 


नाना °चनद्रत्िम्बां भुल, परिणीतस्तत, करसस्यानच्यनं शुभ 
मम्‌ ५९1 


ददान फलते पप्प्िभरट 


श्राच्यपरे विपरीते फलकेऽन्यत्‌ सर्व॑मुक्तवच्देषम्‌ । 
श्होघ्नतिपरितेखाखस्यारः शीतक्किरणएस्य 1 ८ ॥ 
फलके यद्टणपारलेखवत्‌ प्राच्यपरे दिको धिपरोतते कां । अन्यु 
सरव शेपमर्घाशष्ट कतक्तव्त्‌ कार्म । एव णीतक्रिर्यस्य चमद्रस्य पगा 
ष्तिपातिपाश्चत्याति भवन्ति ॥ भम प्रकार्य तुरत; फलन प्रा" 
स्टुयमिति द्वारः परिलेबप्रकाण भवन्तीति । 


प्नरापपत्ति- । यहणपरिलेचवत्‌ फलक परिकत्याकाओे सस्याय 
सवे दिश षास्तदा बोध्या इतति ॥ ८॥ 


दृदानीं शिगेपमाह्‌ 1 


प्र्यागेन्दुच्छापाग्ररोदयास्तमघमग्रहसुनीनाम्‌ । 
तत्करान्तिज्पापर्नोत्तराणि 'मग्रहयुतैा न एथक्‌ ॥ & ॥ 
श्न्र मरध्यगति स्यष्टगत्ि चिप्रर्न यदटण शङ्ाखत्य्यायेवु पञ्चस्ये- 
धोत्तपधिकषा श्राचायरो्ता उन्येषु किसु नेत्पायपरूराह यहपेेन्युच्छा- 
येति ! र्ये युति" + इन्दुच्छाया चन्दरच्छायासाधनु १ यहोादयाः 
स्तययाधिक्तार" ! भाना वस्य जुच्यकंस्य सुपेपास्त्यस्य चोद्धयास्सगडि- 
साधनम्‌ । एतेषा तथा भय्य॒त्यधिकारे च मया एक एथक्‌ तत्का- 
न्तिज्यप्रगनातराणि तेषा क्रान्तिज्यादिपिये प्रश्नाप्सचोत्तसणि च नेव 


कानि स्पक्नेपत्तपच्या पूर्मतिपदितपज्वाध्यायमष्लप्तरान्तगेतत्वादि 
स्याथायेधष इति ॥ < ॥ 
क्‌ 


चङ चत्यत्तरध्ययः 1 २९2 
इटानोमध्यायोपसंदहारमाह 1 
इति परिज्ेखाध्यायः शशाङ्श्डोत्तेर्थुनायेष । 
शरिश्वङ्गो्नत्यु्तरमा्यीदशकेन सक्षदशः \ १० ॥ 
इति श्रीत्राद्यस्फुटसिडान्ते श्रद्ो्नत्युत्तराध्यांपः 
सदशः ॥ १७ ॥ 
इति भुकाद्धेषु साधनेषु शशिश्रचल्यत्तरं नाम शशिणङगीत्रते, 
परिलेखाध्याय ्येदशङेन सप्तदओे क्लात एति ॥ ९० ५ 
मधुम्रदनम्‌नुनोदितो यत्तिलकः ्रीए्युनेद जिष्ण॒जेक्ते \ 
हदि त विनिधाय नतनेोऽयं रचितः शङ्कव सुधारे ॥ 
दति धोकछपालुदततनुसुधाकरद्विेदिषिपविते व्रारस्ए्‌ ठसिदान्त- 
सूषनतिलके शटौचत्यत्तयध्यायः सम्तदणः ¢ ९० ॥ 


स 
रू 





अथय दूरटकाच्यायः। 





तद्रौ तदाप्म्भप्रयोजनम्राह ! 


भ्रायेण यतः प्रश्नाः कुद्ाकारादते न शक्यन्ते । 
ज्ञातुं वदयामि ततः कदाकारं सह भश्च; ॥ ए॥ 
छुटटराकापदतते धिना यततः भाया श्ाडुस्येन मणक प्रन ज्ञातुं 
न॑ शक्यन्ते ततः प्रतेः मद क्ुटाकार व्याति ॥ ९५ 
इदानीं कुटकादीना प्रये्ामादइ { 


कुदटटकम्वर्णधनाव्यक्तमध्यद्रणेकवणं भावितक्रैः । 
श्ाचार्यस्तश्नषिदां ज्ञातैवर्मपकृत्या च ॥ २॥ 
लुटकेन ! सेन गरन्यसडुलनादिना । खफधनयेः सदुलनादिना । 
्र्यक्तमद्धुलनादिना 1 मध्यदस्णेन परध्यप्ादप्णेन वणे समो करर्ेन । एक 
बणौपमौकरणेन । भाषितेन । एतैजातेषगेपरटत्या च छा तणा सन्त्रविटा 
भ्रघ्ये गणक श्राचायी भवत्यतस्तेवा जानमाधश्यकमिति ॥ २१ 
इटानीं कुटकमाह । 
श्पिकाग्रभागरारादूनाप्रच्छदभाजिताच्डेषम्‌ । 
अत्‌ तत्‌ परर्परष्टतं लन्धमघोाऽपः प्रथक्‌ श्याप्यम्‌ ॥३॥ 
शेषं तथेराणित्तं यथाऽग्रयोरन्तरेण संयुक्तम्‌ । 
शुध्यति गुणकः साप्य लज्धं चीन्त्यादुषान्त्यगुणः॥ ४॥ 
स्वाष्वःऽन्त्ययुतेाऽग्रान्ता हीनाग्च्चेदभाजितः शेषम्‌ । 
अधिकाग्रच्चद्हतमधिकाग्रयुतं जवस्यग्रस्‌ ॥ ५ ॥ 
यजन काऽपि राशित्केन शरेण हताऽय रोधः प्त एच राशिरपरेषा 
रेण तेय शेव बति देद्य रण्डरुय चेद्विश्य त राशि काऽपि 
एच्छति सजाधिक्रावभागहारादध्िकेवसम्बन्धि्ारात्‌ किधिशिष्टाद्रूवा- 
यष्छेढभाजितादल्यशचेषमम्बन्धिहारटूताच्छेष यष॑तत परस्यश्छरतं लष 
म क क्म्य मीस य २) 





:॥ २९५ 









































च एथगधेऽधः स्याप्यप्र । एतदुक्तं भवति \ अधिकायमागद्ारेऽल्पाप्- 
भागहारेय हते यच्छेषं तेनास्पाथमःग हाये विभक्त यज शेपं तेन प्रय. 
शेषं भक्त एुनरतर यच्छं तेन दिती परोप भक्तपेवं यच्छं कपे करतैव्यम्‌ 1 
फलानि चाघोऽधः स्थाप्यानि । एव्रमभीष्टे रें तथा केनापीष्टेन गुणितं 
यथाऽग्रचोरन्तत्य संयुक्तं तद्वाजक्रेनोर्पान्तिपरशेवेण हते शुध्यति 1 एषं 
सति सर गुणकरः वेस्यायित्तकलानामधः स्याय्ये लब्धं च गुणकस्याधः 
स्याप्यप्‌ । तनिगन्त्यातु कमे कततव्यम्‌ । यमि न्यदिपान्त्यगुण इति । 
स्वेएध्मै उपान्त्यगुणोाऽन्त्ययुतस्ततस्तद न्त्ये तयजे रेवमयान्तोऽन्त्ये प ऊध्वैण- 
शविः घ दीनारच्छेदभाजिते अनशेणसम्बन्धिषरेण भक्तप्तन्न यच्छेषं तद 
धिक्रयैपदरेण गुणितमधिकशेषयुतं स सणिभवति । स एव देदचधष्यायं 
भवति दति-्रयिमसूत्रेण पसम्बन्धः। अन्ैतदुकतं भवति ! यदि स धरिष्ये. 
दयेोत्धपतमेन रेया भक्तस्तदा तट न्यत्वात्‌ ख सगिरेव चेपं भवतीति 1 
यदा मदुक्तुषादरणम 1 
चतुस्विशदुते द्यः पटू विशवभ्याजञितः । 
तं राशिं शोद्माचत्व यदि जानासि कटकम्‌ ॥ 
अन्न 28 ददस्य शेषम २! १३ देदस्य रोपर १० । ग्रते।ऽधि- 
कायभागारः = १३ 1 अनायमागदारः = ३४ । अनेनाधिक्षायभागदारे 
हते शेषम्‌ = १३ । तमः परस्य हते न्यासः ! 


१३) ३४ (२ 
यद 
८9१९३८९ २ 3 
१ ९४ 
< २ 
५) ८१ फलवल्ली = ६. 
४। १ ६ 
न ४५ 
३) ५८९ + 
ड ४ 
ङ 
ड 


न्रैतपदत्‌ कमे एत्वा प्राप्तं दें २ यदीषटदयेन रु्यति तदा 
गुणनफलम्‌ = 8 । ददमगान्तरेणा < नेन युक्तम = ९२ । ददं तद्भरेण 









~ धारस्फटसिदटान्सस्य 


शश्रोपयत्तिः ! श्हर्गणप्रमाख था 1 इद कल्यभगखगुण कृविन 
छत लभ्य गसमगणाः का 1 रेप कव्यते भें । सता जात घमौकद 
शम्‌, कभ" या = ककु का+भये 


ू = क्ु का+भगे 
= या ठन 


श्च्र ककु, कभ भान्यहारम्या चै सशी तत्राधरः कमत्तष्ट, 
खेप फालकमानम्‌ ॥ पल्तु यदाधिक्ाय्‌ = भये, तच्छेटः = फक 1 
उनायम = ० तच्छेदश्च दिनज्ञमगणयेषम्‌ = कम । तवा वायाक्कटा 
कारेण दटव्रधच्छेदेऽपमानमु = का. कङ्‌ + भये । अत इटमग्र दिन 
क्रोपटूत सन्य थावत्तावन्मानमद्गण स्यादिति \ एव राश्यादिखेचेऽपि 
त्तच्देदाभ्या देटवधच्येदेऽयम्रानीय तदय तद्टिनजेयहत लज्यमह 
मणो भकतीत्युपपचमिति ॥ ८ ॥ 

शत्र केालत्रकानुगादानुसारेण ॒प्रनषटपादापास्तुटिः घा च 

(दष्टभगण्येषादूा सप्यगकलाधिलिप्तिक्राेषात ४! 
ऋनर्यात स्ग्र्यय कु्ामर स नाना्तिप €) 
एव भितुमरंति 1 दयम्रापेा च स्पद्टायै ॥1€ ग्र 
इदानीं धितेपमाद + 
दिनजभमग्णादिष्ेषं येन शणं मण्डला दि रोप्याः 1 
सदशच्छेदा इूतयेस्तदूघातमहर्गणाद्यमतः 1 २ ॥ (१०) 

उष्टिष्ट मण्डलादि भगणः येष यदिं येन केनापीष्टेन गुण 
भवेह तदः द रेषे सदृच्छेटे च त्वा घ्तलप्तया शेपकयो सदुशष्ये 
दे्ूतयेश्च छत्व भगयदिशेवमय देदहरित्यादिधिधिना तदधात 
सप्वन्थय साध्य दा तद्य तज्जातीय कल्पगत भषेदतेाऽदमेखाय 
अहि 1! यथा कस्मि घटिकात्मक्े कन्यगते जन्दरष्यं भगीर 
४९०४ भनु 1 यद्धि १३७ दिनैश्चन्द्रभगणा, पञ्च ५ अर्चन्ति 1 शच 


यद्धि दिनानि ९३० बष्टिगुखानि त्वा ९३७ >८ ६० = ८२२० धय हर. 


क्ते तदा सच्छेदमुदिष्टभगणयेपम्‌ = ५९० } हिनकभगयाछेवम्‌ 


त्च 















त ॥ ६९९ 











= ४। ततः “तं च विनजयेणडरत'मित्यादिनेनाय सच्छेदम्‌ = ^ । 














~~ ~~ ६१०१ 
अध सच्छेदे चेरे म; । ए । चज श्ये; सच्छेदयेः प्चमिप्पवस्े 


<> १ 


जात नतन षच्छैदं शं [तिन ॥ ङ्घ 1 श्रधिक्ा्भागदहापदरनायच्छेदभा- 


ज्ञिताच्ेप्रमित्यादिना प्रथप्रशेषप = ० ॥ तवच्छेदः = ९। प्रान्येनेष्टेन गुण- 
कारेण गुयिते प्रथमेव लब्धमयान्तरेय युतं ८२९ तच्छेदेन ९ हत 


लब्धं निरयम्‌ = ०२२ 1 अत्र पवेलव्यभाषादज्ञी ८ } अथान्तः =०। 


ऊनागरच्छेदभानितः शेपर्‌ = ० › अ्रधिक्रायच्देदहतामिदमधिकायएत 
लाता राधिः = ८९९ । इट घटयात्मकं फल्पगतं तत्‌ पष्टिहृत जाते 
कल्यगतं दिनादि ९३ १४१९ १५ 
प्राजनोपपन्निः + भगणादिशेषमित्यादि परवप॒त्ान्तरतिवं ॥ ९ ॥ 
इद्धनं स्यिरङ्टकमाह ! 
हतये परस्परं यच्ेषं शुणकारभागहारक्येः । 
तेन हती निण्चेदै तावेव परस्परं हतया; ॥ & ॥ (११) 
कग्धमघोाऽषः ख्याप्यं तथेपृखएकारसडणं शयम्‌ । 
शुध्यति यथैकदीनं गुणकः स्थाप्यः फलं चान्त्यात्‌ 
॥ १०॥ (१२) 
श्रध्ान्तश्धपरन्त्येन स्वेध्वै शणिताऽन्त्यसंयुत नक्तम्‌। 
निःशेषमागहारेरीवं स्थिरङुह्कः शेषम्‌ ॥ ११ ॥ (१३) 
यो सिः फेन चिदुदिष्टेन गुखकतेन गुणित एकीन उष्िष्टभा- 
गदररेण भक्तः युध्यति स क इत्ति प्रस्नोत्तयाचे प्रधम गुणभागदास्योमंद- 
सपायवचेनमानयत्ति ! परस्य हतयेुणकरारभागदारर्येारन्ते यच्देय 
चेन दती ति गुणभागदाति नि्डेदे दढ भवत इति । ततस्तचेटंढ- 
यगुंषमागदहास्योः परस्परं ह्रवयोलेव्धमधेऽधः स्यापयं यदग्रतिपादित- 
कट्टा करार््रधिना 1 एवेमिद कमं ययेच्छयेपपयंन्त क्तेशयष । सतस्सच्डेष 








= 


३०४ ्ाद्लस्फटतिहुन्तस्य 








तचा केनापैष्टगुकारेय गुणितं ूपेण हीनं तच्छेवसम्बन्धिष्डेदेन एतं 
यथा शुष्यति 1 एवं सतोष्टगुणङारः एवाधाऽघः स्यावितफलानामधः 
स्याप्यम्वदन्त्याच्च फलं स्याप्यष् ! एकव सम्यन्चाया [वर्ल्यामुषान्त्येनं 
स्वोध्वौ गुयताऽन्त्येन संयुत एव कुटाकारपिधिनेवायान्ते कमे कतै- 
ध्यभन्‌ ! तत्‌ नि.रेपभागहार्य दूठभायहारेफ भक्तं ओेपयेवं स्थिरा 
भवतोति । श्न प्रधमं गुणाकराय भागात विभाज्यः + 

प्रजोपपत्तिः । “परस्परं भाक्नितयोयेचोयः रोषस्तयेः स्यादपवत्तनं 
स.-दत्यादिभास्कय््राधना स्युटा । ददाचचण रूपविशुद्धैव गुख एव सा- 
पितत ऽजाधरपप्िरेवापान्ता वृढभागदारेख तष्ट एति षदं भास्कर 
कुटकप्रकर्णेन स्फुटम्‌ ॥ <-९९ ॥ 

अन कालघ्र्ानुषादानुपारेण प्रणष्धपाधायस्वटिः सा च 

(भगणादिशेपतेाऽकेस्यान्वेषां घा द्विवा्णा् त्वम्‌ 1 

* शस्िपकुटटकं प्रचत्व कुटाणेत्रपासोएऽद्वि यदि ४ ९४ ॥) 
एवं भवितुरति 1 
दानां स्थिप्छुटकाददरमणमाद 1 


षृभगणादिरेषात्‌ स्वकुटकयणास्‌ स्वभागदारे्ताल्‌ । 
शेषं दयुशणा गतनिरषवत्तेशणभागदारयुतः ॥ १२॥ (१५) 
यदि भगगरेपन्निष्टं तदा कस्यभगपा गणकाः । यद्वा रारिशेष. 
ष्टं तदा दादश्युष्याः कल्यभगणा गुणकारः ! भागदहार्स्तु स्वेदेव छ- 
स्पङुदिनानि ज्ञेयानि 1 एवं गुणज्ारभागदापभ्या स्थिर स्वकटकं विधाय 
तत्त इष्टभगणादि शेषात्‌ किंिशिष्टात्‌ स्वकटक्युणात्‌ पुनः किविचिष्टात्‌ 
स्वभागद्ापताव्यच्छेय सं व्यगणोऽदगेणो भवति स गतनिर्मशतेगुखभा- 
बहाप्ुततोऽने कधा भव्ति । गतः प्राप्तो निप्पषततेन निश्वयेनापवत्तेन 
युष्वसम्बन्धो यो भागदारस्तेनाचोदडुढभःगददरेण यतता ऽनेकघा भवतीति ॥ 
अगोपप्िः । ह्वे दिशं पिकस्य ष्पे एय सतयं ग॒खका- 
रशष्यो"-दति भास्करवधिना स्फटा प ९२ ४ 





< ~~ ~ व 
































ध 1 ३०९ 





शदधानों स्थिरकुटके विशेमाद । 
एवं समेषु विषमेष्टृषं धनं घनं यदुक्तं तत्‌ । 
छ्णधनयेव्यस्तत्वं गुर्यपरेपयाः कायम्‌ ॥ १६ । ८१३) 
एव पुरगतवल्लीष्यफलेपु स्मर पुष्ट स्यिस्कु्टके भति 1 
३-१ शजवििना च ममेप्वेव वल्लीस्यफलेयु कमे भति ) विषमेषु फ- 
लेषु च यदिष्टगुणक्राप्तो लब्धं भवेत्‌ तत्‌ तत्र यदुनं घा खणमुक्तं स्यात्‌ 
तक कमेण ण धनं कायैम्‌ 1 एवणरपधनयेगुपयपरहेपयेयस्च व्यस्तत्वं का 
येष । श्र्ेतदुक्तं भवति ! यदि गुणे धनः चेपश्च चयस्तज् धनगुणतते- 
पाभ्यां कमे कलेव्य्‌ । यत्र च दुखोऽधनः तपश्च धनस्तन्न धनेन गुणेन 
अणतेपे कूटकः कत्े-य इति 1 
प्रज्नोपपन्निः श्रं तद्रैवाज् यदा खमास्ताःः-दत्यादिभास्करदिधि. 
ना स्फुटा 1 द्दाचर्िण प्रथमं गुणकारेण भागदापि विभानितेःऽनेाऽज 
द्वितीयलन्ितो वल्ली सम्पन्ना तेन सम्पथां व्रल्ल्याश्चणतेऽन्प्धः धन. 
छपे भवतोति । खणमास्ये धनक्तपे' दत्यादि विधिना परेपोपपाः स्फु- 
टति ॥१३॥ 
दानीं विनेमगणिततम्राह 1 
शुणक्वेदर्येदो शु णके थनश्रणग्रणं धनं करार्यम्‌ । 
चर्मः पद्‌ पद कूतिरन्त्याद्विपरीतमायं तत्‌ ॥ १४1 (१७) 
ऋन्त्ाददररयाद्धिपरोतं कायै तदाऽऽकमाकपशिमाने भेत 1 
रेष स्पष्टाचेम्‌ । दं गुणं गुणं छेदं वं प्रं पदं कतिमु-दत्यादि भा- 
स्करोकेमेतदनुषूपमेबे ॥ १४ ॥ 
"दानो प्रएनमा 1 
येः जानाति, शुषि सदुणयप्तैः पूर्‌ पथ षवित \ 
द्वित्रिचदुःप्ेतीनां छृषाकारं स जानाति ॥ १५॥ (१) 
दवि्िचतुःभरतीनां एक्‌ एषङ्‌ ऋते दयुगयातेदे युगादि 
ल्ानाति स कटकार जानातीत्यद मन्ये \ 








-.---- ~~~ ~~~ 


स बास्फटसिहाम्त्य 



























ऋ्यात्तरं 'छेदवधस्य द्वियुगग्रिति वष्ठस्चेग स्फटम्‌ 1 
काल्रेफसादवेन यसस्तकादस्यांलमाषाामनुवावः कृतस्तन्मि- 
धं सप्तमः प्लोकः ५ १५ ॥ 





श्त्रोदादर्णा्ं चतुर्ददाचार्यैण कल्ये श्विभगणाः ३० ! चन्द्रम 
गणाः ४०० 1 कजम , १६ । घुभ- १३०। गुभ ३ 1 शुम ५० रभ ९} 
चड.भ.81च- या- भ. २। भेद्दिनोनि १०९९० + समासाः ३६० । 
चान्द्रमापा; ३०० 1 ्रधिमासा. १० । सारदिनानि ९०८००! चान्द्रदि- 
लानि ९१९०० ) यादा; 4४० 1 प्रात्ननदविनानि ९०९६० } 

एकस्तु द्विने भगणात्मिका गतिश्व ॥ 

द घः भा तुउ गुः शु-उ- अ चनउ. चन्पाः 
1 ॥ 1 #1 श | # 1 1 ष्‌ 1 
१ण्ट्द । १३३ । दवय । ₹०रद ! १्ट- । कृतः " ₹्ट्द? । ३३८ 1 १४द्/ 

छल्विता । दति सं किल्च ानु दते ज्यते 1 

चतुद टौकाऽप्याध्यायप्य नेपलब्धाऽस्माभिः ९५ ॥ 

इद्धानोमन्यं प्रश्नमाह ए 
भगणाद्मिषरोषं कदेन्दुदिषसे रवेसैरुदिने वा । 
ज्ञदिने राशीन्‌कथयति कुदाकारं सख जानति ॥ १६ ॥ (१९) 

खेभेगणादमिष्टेपं भगणादियेषम्रष्टं कदा चन्दरदिरे वा गर. 
टिने घा ज्रदिने भवतोति धिदराय यस्व श्वे राशीन्‌ रारयादिरतिं कथ. 
यति स कुटाकारं लानातोत्यदं मन्ये 1 श्रधेद्ुगणयेषादहगेणमानयेति 
प्रगतः! 

अस्योत्तरं १२ सूतश स्फुटम्‌ । अन कटके ताणदुर रुकादिगुणः 
चेष्या याव्रदभोष्टा घतत भञदिति ५ १६॥ 

शदानोमन्यं प्रशनमाह ए 

क्षदिने यद्गारोथं विकलाशेषं कदा त्दिन्दुविने । 
मानारथवा सणिने यः कथयति करकः सः ॥२७॥८२०) 


----- ~~~ ~ 
कटक्पध्यायः ६ ३०३ 
= 





भनिप्थवा शगिनश्चन्द्रस्य यदं शेपं वा विकले बुधादिने 
दुष्टं रेवं कवा चन्द्रदिने भवतोत्यच्योत्तरं यः कथयति स एव कुट्फड- 
दृत्यं मन्ये । 
ऋप्यात्तरं ९२ सत्रेण स्फुटम्‌ ॥ १७ 0 
इदानीमन्ये प्रश्नमाह 1 
तिधिमानदिनेष्विषा येऽ्कादयास्ते पुनः कदा तेधु 1 
इषृग्रहवारेषु यः कथयति कुथ्कक्ञः सः ॥ ९८॥ (२९) 
िचिमानदिनेषु चानद्रतराघनदिजेष्वधेदुद्विष्टारगेणे येऽभीष्टा 
अककयास्त एव पुनः कदेष्टपदवारेए्‌ तेर चान्द्रमैरसावनदिनेषु भवन्ति ! 
इति यः कचति सर एव फुटकन्न शत्यं मन्ये + यस्मिचद्धे येऽभीष्टा 
यहा श्रागता्तत्समा एव कदेष्टवरिऽन्यस्मिचहगेये ते भवन्तोति प्रश्नः । 
अप्योजनरं च १२ सूत्रेण स्फुटम्‌ ॥ १८ ॥ 
ददानो बण्लप्वेपयाचै परवेपर्नोत्तरं कथयत्ति 1 
इष्भगणादिश्चेयाद्‌ युगणस्तत्‌ कुदकेन संयु रतः । 
तच्छेददिवैस्तावदिनवारो यावदिषुः स्यात्‌॥ १९ ॥(२२) 
दृष्टभगणादिरेपात्‌ तत्छुट्रकेन १२ सत्रधिधिना प्रथमं दुगे 
ऽग णः साध्यः स तात्‌ सच्छेदटिनैः पेपुक्तो यावदिष्टा वारः स्यादित्ति 
स्पष्ट ॥ १९ 
ददानोग्न्यार्‌ प्ररनानाद ) 
ये रार्थादीन्‌ दृष्टा सध्यस्येएूस्यं कथयति शृगणम्‌ । 
व्यादिग्रहसंयोगात्‌ ब्रदान्तराद्वा स कुटजः ॥ २०।(२३) 
य इष्टयदस्य मध्यस्य रास्यादीत्‌ दृष दगणे कधि ! छा ठ 
दिगरदसंेदुचछुगयौ कथयति । वा दपोषं्ोर्तगाद्कूगये कथयति 
स कषटन्नः जट इत्यहं मन्ये ५ २० ॥ 
प्रे्रनस्यात्तरगराह 1 


~ 





~ व्राहस्फरटसिद्रान्तस्य 


निश्डेदमागदाराद्‌- 
राश्यार्दिकलादिना हताद्मक्तात्‌। 
भगणकलाभिलेन्धं 
भण्डलस्ेषं दिनगणेाऽष्सात्‌ ॥ २९१ ॥ (२४) 
निष्डेदभागदापट्‌टृटश्ुदधिनमानात्‌ किधिशिष्टादुरश्याविक- 
लादिना षदकलात्मकप्रमाेन दताव्वक्रकलाभिभक्ताठणज्ञव्यं तद्रुगणयेषं 
स्यादस्मात्‌ पुौक्तविभिना {नगे भवतीति 1 
ऋननापपत्तिः + दुठभगणयेप चक्रकलागुयो दुठेकदिनभक्तं कलात्भ- 
कछया भषव्यतस्तह्िपसत्तेन कलात्मके दुटज्दिनगुणश्चक्रकलाभक्ते 
दुठभगणशेपरं स्मात्‌ । तति दृठभगखा भाज्य दुदभगणरेय ऋणत्तेपं दुठ- 
छुदिनमान दारं च प्रकर्व्य कुटाक.रेण गुणमानमहरगणः स्यापतु । यदो. 
गक्लातता चाऽन्तर्क्लात यददरढभगययेषं स्यात्‌ तज दृठभगणयागं बा 
दूकभगणान्तरं भान्य प्ररस्य पुवैषत्‌ कट्केनादर्ेणः साध्यः ॥ २९ ॥ 
दानीं येषा ! 
एवं रास्प॑शकलाविकलागेषादह्गणः धराग्बत्‌ ! 
नपृष्ये ष्विान्‌ तान्‌ कृत्वा भक्त्वा क्तचच्छेषम्‌ ॥२२॥८२५) 
शवं पशिपेषात्‌ अशेषातु कलारेषात्‌ विकसारेवाच्वं ध्राग्व- 
उष्णः पणत्‌ । {ज फएत्ठा नष्टस्येएु विकनाक्रलाद्विमानेष्‌ भक्वा विभ. 
ष्येष्टात्‌ ताम विकलादीम्‌ एत्वा शेदं भगणयेपप्रगेयो चोतश्चत्‌ काये । 
अनेहदुक्त भषति । पष्टिभाज्यो तिन्नलायेपभरणेपो दुठक्लदिनानि हार 
५ इति प्रकप्य यः कटकः स कलारोस्तेन अरठिदेता कनाशेषोना ठूठ- 
शुदिनहता फलं विक्रा श्रभोष्टा. स्यस्सतः कशाचेषष्टषचेपं इष्टि भाव्यं 
दठकूदिनानि हा प्रकरप्य यः कटकः स चाराशेदस्तेन चष्टिगं णा 
शेषोना दृढक्ुदिनभक्ता फलं कला यभौष्टाः स्थः ) एकं राखिरेषाभयरे 
चिशद्राज्येः भगगरोशानयने च दादश भाज्यः करप्यः । मगखयेषतः पव 
ि्वानेनाहमेयेा गक्त्साकाश्व साध्य, १ (कल्प्याथ शुद्धिषिकलाव्ेए्‌ 
+इ्त्णदि भाक्कोक्तमेतवनद्पमेश्च ५ २२ ४ 











कुट्काच्णयः } ४ 





षटरनीमन्यं परश्नमणड 1 
राश्यंशकला चि कलारषात्‌ कथिताद्‌भीपूनेः नपान्‌ । 
यः; साघयत्युपरि तनान्‌ समध्यनामे कुटकल्ञः सः॥२३।८२६) 

अभीष्टः कयित्यचिदिष्टात्‌ राथिकेपाते वपररेणठ वा फलाः 
शेषाद्वा विक्लाशेणाच्च ये नष्टान्‌ विक्रनाद्यैत्‌ तद्धोपरितनानुपरि- 
पातत विकलारोपतः कलाररपरे कलाशषादंशरेषमित्यादीन्‌ समध्यमान्‌ 
प्ध्यणयदसहितात्‌ साध्यति स णड कटक; । निदिष्टदेकययात्‌ मध्य. 
मपरं य ऋनर्था्त स एव पुटक इत्यथैः ) श्रस्यात्तरे पेगत्रेय स्पुटमपि 
ब्मालायचोधायैपचे वच्यति ॥ २३ ॥ 

रृदानतेमुत्तप्मषह { 

येन रुणः ोपयुत्तेदः शुध्यति तः स्वशुएकेन 1 

तद्भुक्तं शेषं फकमेवं रोषाद्‌ ग्रह्‌ यु गरी ॥ २४ ॥ (२७) 

छेदे दुढङदिनमानंे येन गुणः ओेषयुतः स्यगुणक्ेन हतः शुध्यत्ति 

घ गुष्धव तद्रतं तस्य यदस्य भुक्तं भवति स्वगुणकेन एतं यत्‌ फलं प्राप्तं 
सच्छेवमुपरिे भषति ! णं शेपाठ यद्ष्दमेरष हवे भवतः । श्रतरेत- 
दुक्तं भवति 1 यद्या फलारोस्य गुणकरः पद्िष्डेदे दढकुदिनानि । तन 
येन गुणेन गुितण्डेदेय धिक्षलाधेषुतः स्वगुफकेन पष्टिमितेन हतः 
शुध्यति स शुग रहधिरुला भवन्ति फलं च॒ कलायेपं प्रेयमेवं कलाश्च. 
धातु पला श्रशशेपं च सि्यत्ति 1 एवमन्ते भगण्चेपन्नान तस्मादहरगण- 
स्नाने च भव्ति । 

शरन्ोपपत्तिः । यया कलां पष्टिुये दटकुदिनह्तं लग्धं पर- 
विकलाः गेषं च चिम्लाशेयम्‌ । गति इते लब्िगुयः रोषति भाष्य. 
शशि्तमः। 

६० > कथे = यविन८ दकु +रे 


५ कये = णथि>ट्क्‌+थिये र 











) 


अति दृठकुदिनमानं पेन गुं धिकनारेषयुतं चट ध्याति 
~~~ -- ~ °. ~ 


र ष्क्टसिद्रान्ष्य 





गुणो गरहविकना. फल च कलारेषम्‌ 1 एव स्वस्तयेष्गुणकच्छेदाभ्या 
तक्तच्छेपमाने भक्षत इल्युपपव््ते ॥ च्छ ॥ 
दद्धानीमन्यात्‌ प्रश्नानाद 1 
जानाति घे युगगतं कथितादभिमाससेषकादिष्रात्‌ । 
छवप्रावस्ेचता वा तयोागादया स कषकः ॥ २५॥ (२८) 
दृषटटादधिमासशेषादरा करिततादधिमास्णेाव्ा युगग्ष जाना 
त्ति) वा फरथितादवमावरोषात्त्‌ तथरेदादया युगात जानात्ति। षा तयो. 
गुपधिरेपचययेप्चाचगशक्ति युगगत लाति सं एथ कट्न्त इत्य मन्ये 
अन्न तयाुधिमासाघमरायद्तभ्या दिकमा रथोन्दरो -"दत्यादिभा- 
स्वर्किधिना$ दप्रशनद्रयेत्तर स्फुटम्‌ । ठतं ये चननद्रेभयो ये$' मासा यस्व 
तच्छेष तेरभ्याऽपि त एष्राधिमासास्तच्व शेषम्‌ 1 अता गतेन्दुदिनप्रमा 
शया गत्ताधिसापप्रमाणद् का ९। तदाऽधिशेपप्रमाणच 
= छरधिप्रा >८या ~ फचादि > का = ओअरधिरो । एष यदि गत 
संधादमाननीप् तश 
घत या - कचादि>नीर=च्े। 
हषेोेणेन या (कर््रधमा + पत्त) ~ कचादि(का+नी) 
= अधि +त्तये-पे 


ध नण {कर्थम + स्त }-या 
र कानी ---- द्र 


शरत. कल्पा{मरासत्तपादयोग भाश्यमधिमापत्तयदषयोगमणेष 
षन्पचान्द्रदिन दार प्रस्य च कुरः म एव ग्रतन्ुदिनरगन तिभ्यः क्षीर 
पाधनद्िनानि च स्णुटानि भन्ति इत्यनेन दृतीधपरश्नो्तर्‌ स्फटम ॥ 1। 
शद्धानीमन्यास प्रश्नानाद 1 त 
१०३ मानदिवसेष > 
दृष्टेषु धिमासम्यूनरान्रशेषे वा । 
शपस्ते घः कथयति यक्‌ एयगूवा स कुदः ॥ २९ ॥ 
श्टेदु ानदिवसेवु वेप्वान्दरेताधनदधिनेष चे अष्रिमाचन्यनरान् 
~~ ८१ 17: र. र 
शष स्यस्ते एव यः कदा भदिष्यत रति य. एस एरक कथयति स 








्ः ॥ कुटकाध्यायः 1 ३०७ 





एष कटने; कटर दन्य मन्ये । दृषटदिने वधि तदेव पुनः कदा 
िष्टद्विरे पदवमशेष तदेव पुनः कद, वेष्टदभे येएिमामत्तधरेपयोगः 
स एव पुन" कदा भविष्यतीतति प्रयननयस्‌ । पुवे्पिेषाह चणा 
तयेोद्ीगगदया करुटकविधिना गतेन्ुदिनगरिपएनीतः स "दष्टादतस्व- 
स्वरेण रुक्त ¢नेकधा भवति यत्रापि तदेवाधिमरासगेप्रादिक भवतीह 
तरं स्फदश्‌ ॥ २६1 
(दमाय कुल्रकानुवादे नास्ति) 
इदार्लमन्यं प्रएलमाह 1 
धंश्करेषात्‌ व्य॒नात्‌ सत्द्टतात्‌ मूलसरूनमण्ामिः । 
नयभिर्यणं सरूपं कदा शतं घुधदिने सवितः ॥ २७॥ (१८) 
सवितुः सपेप्याशक्गोपाह्‌ चनात्‌ सप्तदताद्न तदषटाभिन्यन 
नघभिरुंणमेकेनासं बधदिने कदा शत भवति 1 
चभ च्‌ गु] ध | ट 
| 9 | ° | ष्ट} र, १ । १०० 
ध ४५ ॥ 
<।६।९ 


4 
सश्मरशेपम्‌ ~ ५००। अष्माद गेयो वधक परत्ेवत्‌ सिध्यति 1 





न्यास. । अरे)! 





९०० 








विलोमगपितेन १ ४ ||” 


ददानीमन्य प्रर्ममाह + 

च्यनाधिमासन्ेषान्मूलं द्यपिकःं विभाजितं षद्भिः । 

शनं वर्मितमधिकं नवभि्नेवतिः कदा भवति ॥ २८॥ (२९) 
अधिमाषथेगत्‌ स्नावपन्मल तददराभ्या युत पद्विविंभानिते फल 

दून गित नवमिरिकर कदा मदतिभवति १ 

ऋ[घ[ध[ द 

द| * | 1 | ० 
विल्ञोगगयिितिन । ९१1१४ 0 
अधिमासचेषम्‌ ~ ४०९६ कोलर कानुवादे पुः" स्याने भ्याम" 

सति पाठः । अधिरेपात्‌ पूरेमकप्ादहोपानयनं सुगममिति ॥ स ॥ 


<=------------------~------------- ---- ~~, 


+ =, अघ्रा 
न्यासः! अधिे। ति (२ | र 




















ि ताद्स्फ्‌ टसिदुन्तस्य 





षटानीमन्य प्रदनमाह 1 
अवमावगेषचर्गा व्येका विंशतिविभाजितेा द्यधिकः । 
क्रपृगता दथभक्तो द्विपुताशटटादृग कदा भवति] २६॥(१०) 








स्पष्टायेष्‌ । 
, 
भ्यास. 1 पशे) 1 का | | 
शिलेमगणितिन ! भाय | 
= ष्ट 











स्पेस्‌ = १९। शस्मात्‌पञप्रकारेणाहेयानयन सुगसप्‌,५ ६९ ॥ 
कति कटारप्ः 1 


(= धनशंशून्यानां खदुलनम्‌ ॥ 
धनयेाषैनशणण्यो- 

्धनर्णयारन्तरं समैक्यं खम्‌ । 

ऋणएमैकयं च घनश्णध- 

नगून्ययाः शन्ययोः शून्यम्‌ ॥ ३०॥ (६१) 
. धनेशं घनपृणयेपरववमृपं भवतति 1 घनपेयेरन्तरमेषैम्यं भव- 
क्ति । समपोध॑नरयोरेक्यं खं एन्य भवति । खणपून्ययेरक्यश्रयो धनशु- 
न्ययेरकयं धने शन्ययेरेश्यं च पन्यं भवति } 

प्तरापपत्पये मममुद्धिता भास्कर्बौजटिमयौ दषटव्या ॥ ३० ॥ 
ददानो व्यघक्रलनमाद । 

ऊनमधिकादि्ताध्यं धनं धनादण्णादधिकमूनात्‌ } 
ष्पस्तं तदन्तरं स्याटृणं धनं घनश्रणं भवति ॥ ३१॥ (६२) 
श॒न्यविहीनग्टरणद्धणं धनं धनं भवति शून्यमाकाशम्‌ 1 
शाध्यं यदा घनर्णादणं घनाद्धा तदा चेप्यम्‌ ॥ ३२॥ (३३) 
अधिकाटुनाद्रूनं धनं विशेध्यं शेवं धने भवेति । अधिकाट्रषादू- 
भग्र छित्तोप्यं शेपं भवति । ऊनाहुनादथिकं धनं वेनादूणादधिक- 
भरणे विशोध्य तदा तदन्तरे घ्यस्तं चिपरी स्यात्‌ ! अयेदधिक्षं धनं वि- 
चेाध्ये तदा येपश्रणे भव्रत्ति ) पिरष्रणे तिरेषध्यं तद्या पं धनं भव. 
तति ! कथं विपरीतं भवतीत्या ! टय धनं मवति धनं चयौ भवतीति { 
चेदरणं भन्यविदीनं शून्येन छिदहीने तद्या णं धनं च एन्यदिरीनं घतं श्यं 
घ शृन्यदिदीनमाकाशं बू्यं भत्ति ! यदि उणाद योध्यं घा धनाद्रपं 
शोध्यं तदा सेप्यपचातत्‌ तदा तयेयेाग एवान्तरं भतीति । 
प्रनरोपत्यये मन्म द्विता भास्करबोनदिष्यकौ पिका ॥ ३१-३२॥ 

















र च्छष्फ्टसिदान्तस्य 





इदाना गणनं फष्णसचम्र। 


ऋषभ्णधनपाधाता धनसणयाधनवघा चन भवति । 
शन्यतायाः श्चघनयाः खनगन्ययावा वधः न्यम्‌] ३३ ॥(१४) 

-खणधनये धात ऋपा भक्ति । सखणयेष्ठद्ा धनदो भनयाचधस्वं 
धन्‌ मवति । दृन्यर्यये सधनये शन्यधनपे ता खपरन्यपाश्च वथ भरन्यै 
भरति ॥ ३३ ४ 

इदटानां भागरारे करपषूच दत्तटुयम्‌ ॥ 
धनभक्तं घमग््रण्तसणं घनं भवति खं खभ॑क्त खम्‌ । 
अन्त मरेन धनग्रणं धनेम हतब्टषष्धषं नदति 1 ३४॥ (३५) 
न्वाडतग्टणं चनं षा तच्छेदं खब्रणघनविभक्तं वा ॥ 
क्रषएधनयेर्यर्मः स्वं खं खस्य पद्‌ कृतियत्‌ तत्‌ ॥ ३५॥ (३६) 

न धनभक्त वा प खणमक्त फलत धन भवति । खभक्त ख 
फल ख भर्वति । खेन धन भक्त फल स्यात 1 यमेन "ष टत फल 
शरण भषति 1 प वा धन दन्त तच्छेद तस्य शून्यस्य छेद यस्मि 
चते घा घने तचे भवति 1 एव ख शन्यमृणधरविमक्त (गन्व) घात 
च्छट भ्वति 1 फल भून्य भव्ति घा क्न्य तदुरस्याद्धित्यथे । चणधन 
द्वाश्चमै स्त्र भवति । खप्य धग ख भति ! पदेव गस्य प्रद भवति 
यत्ति स एष वर्मी भ्रेदिति) भास्क्रवौने;प्यतदेख सेम 1 अत्र 
सभक्त समयात्‌ 5 द सवेदा श्रन्यमम नेत्येतदै चलनकलन विला 
क्यप्‌ ॥ २४ ३५ ॥ 

ददाना मङ्भुमयविपम रमाद्‌ ॥ 


चोागोऽन्तसयुतदीने दितः सद्र मणमन्तरविमक्त षा 1 
अ्मान्तरमन्तरयुतदी नं दितं विपमकमं । ३६ 1 (३७) 
पे रश्यापंनिऽन्तरेया राथणन्तरेय युते हनरं दिते गम्ल 

त राथीस्त ! इद सह्य नाम गितम 1 वा शश्योवैगान्सर राश्य 
न्तरेण विभक्त फलमन्तरे युत होन द्िटूत च राशौ स्त । द चित्र 








धनदादौना सङ्कालतव्यबलिलरदि । ३१९१ 


ममं नापर गणिम्‌) देतो ऽन्तरेयेनयुतः-दत्यादि तथा वमेन्तर य~ 
शिषियेायभक्तमु - इत्याहि च भास्कपिक्त चैतदनुरूपमेव ॥ ३६ ॥ 

दानीं सम्रह्िबाहा लम्बन्नानादकप्णीगति भुजावाद 1 
करणी क्षम्यस्तत्कृतिरिषुष्टतेग्रनसंयुलाऽस्या भूः । 
अधिके द्विता वाहः संेप्पे यदधो वगः ॥ ३७॥ (६८) 

या लम्बस्तस्प कथ्णी सङा जेया । तस्णाः कषए्या; एर्तिर्षटेन 
हतः 1 दृ्टीनसत्ता काये । अनयेयैाऽल्पा सा समद्धिवाहोभ्रूः करस्या 1 
यर्षाधिकः स ह ट्रतः समद्विदाहादंहुर्जय, । ` पप्य यधा र्गः" 
शत्यस्याद्चे सम्बन्धः 1 

अनापपत्तिः। पप्रहटिबाहि यः शिगकाणाद्ाधािवरि लब्वप्त- 
हरथान्जात्यद्ुय समानमुत्यदाते 1 तत्र लम्ब" कटि, । आधाय भुजः । 
समष्टिवादहेवेहुः कणः 1 भुजकणोन्त रमिष्ट प्रकसप्य तदरमोन्तयत्‌ फाटि- 
वगाद्धियमकमेणाऽनन्तरप्रतिपादितेन द्विगुणुजे प्रः । कयै वाहुर्वा- 
कर्णीगत आनीत इति ॥ ३७ ॥ 

ददानो कर्पोयेगान्तरे ्ररणीगुणनं चाद 1 

हणडुतकरणीपदयुतिकरुतिरिपृयखणिताऽन्तरकूतिवौ । 

यस्यस्तिर्यगधोाऽे शुणकसमस्तद्रणः सददितः ॥ ३८ ॥ (३६) 

यहा यपा; कररगयाष्षयाक्गा भषति तयेरेद सत्या णाग. 
ऽन्तर च भवतीति तरेयम्‌ 1 इष्टादुतयोः दरण्येःः पदे यपे तद्तिकल- 
तिधा त्दन्तररुतिर्ष्टगुथिवा तदा तयोः कर्फ्यायागान्तरे स्तः + गण 


कसम गुग्यस्सयेकष्डुावघोऽध स्थाप्यस्ततस्तदुयप्तेः खण्डक ण" स- 
हिति गुणनफने स्यात्‌ ( 





अनापपत्तिः 1 मत्छतभास्कर्वीजटिण्पणीतः स्फटा 1 

यदा ६,५८क, २.५८ रतादृश्या कप्य्येः सद्र गणितयत्थः 
येग = (६, + ९) ५८क = ५८८९, + द] । 
अन्तरम्‌ ~ (द, प) “क ~ ५८८, - द. 


--_--------~-----------------~ 


_- ~~~ 
्ाद्धस्फःटसिदुन्तस्य 


श्रय तदा दषो -इ,५८८क >< इ.५८क 
= +र क ५८२ररक ~ ८ दकः 
शस्य प्रलविन्दान्तगेतस्य मस निप्यम ~ इ दर क 1 अता यदा 
हभ घर्मा भवति तदेव तयेोयागान्तरे दत्यदधेते ॥ ३८ ए 








इदानीं कस्फीभागहारे जवे च करणमस॒चम । 

स्वेषषीच्देदगा भाज्यच्छेदै पथक्‌ युजावसकृत्‌ 1 
छेदैकगतष्टता चा भाजपा वेः समदविवधः ॥ ३६ ॥ (४०) 

भाव्यच्छदण ्वेष्टाच्छेदगुणे ददे या काचिदिष्टा करणी ताण 
प्रकल्य तादरबदेदेन भाव्यत दाद्रेव गुणी एयर सम्भे सति गुपिति 
भाव्ये गुपितच्छेदे च द्रे करण्येयुजञे चेन माधे । पुन स्वे 
योच्छेदगुपि भाज्यच्छेदप काया्रेवमद्ावव्डेदगकेच करणी स्यात 1 
तते भाष्या इरेकगतफप्ययः हृता वा फलं प्यात । अन घा पटेन साधा 
रेणभागहार्पवाधण्व युद भाव्यच्छुध्यति सए गुप एष जब्र 
त्यप्याचार्पण सचत 1 समटुषप्य का भगतोति स्फटम 1 


श्यनरापपत्ययं मत्छतभास्कप्वीज्नाटप्यण्या धनपेताव्यत्षयभीप्ि 
तापा द° रयादिमनरोपपप्िदिलेाक्या ॥ ३९ 7 


इदानीं करणप नानयनाये कर्म चम 1 
इषुकरण्यूनाया रूपकरतेः पदयुतानरूपा्े | 
प्रथमं सूपार्यन्यत्ततेा दवितीय करस्पसकृत्‌॥ ४०।८४ 
सप्ते {कविय दष्टकरपयमनाया । दष्टा चेकरातयाचेष् 
यद्योषा ङपवकोगम्तेन ेष्टानाम्नेमासा दा षपवद्येगगम्सेनानाया 
यत पद तेन रूपाणि एर युतानितानि तरं च कादं । तच प्रचापम्‌ 
धाव्तागराघ्च पाणि कल्यानि 1 सतोऽन्यदन्तयर ्रुतीय मलप्येका 
छरणी भवति । एष सङन्मरलानयन कार्यम 1 


अनरोपपत्ति 1 वं कप्यया पदि दा करणयेः रत्याद्धिभास्करस 


धनणोदीना सद्ुलितव्यव्कलितादि । ३१३ 





अस्थ या मद्िष्यपया्रुपपत्तिप्तया स्फुटा । तत्रान्ये ब्य धिेषाश्व 
निसे्दणोयाः ॥ ० ४ 
इदानीमव्यक्षसङ्कलितच्यवकलिताये कप्णप्रम्‌ । 
€ त, 
ल्यक्त वगेघनवगेवगेपष्डगतषड्गतादीनाम्‌ ॥ 
तुल्यानां सद्धक्तिततच्यवकलिते एथगलुल्यानाभ्‌॥४ १।८४२) 
श्व्यक्ताना तदरु्णा धनाना वमेयगोाषा पञ्चगताना पश्चघा- 
साना षड्गतादीना षड्घातादीना हुल्याना समरानजातीना सङूलितव्यव, 
कलिते भवतेाऽतुन्याना भिन्रज्ञात्तीना च एयक् स्यापनपेव तेषा भङ्ग. 
तव्यवकरलिते भवत इति । "योगोऽन्तर तेषु समानजात्याविमिचजात्वो श्च 
एक्ष स्यितिश्द-'दति भास्करा तमेतदनुकपरेबपतेा,स्येापपत्तश्च॑त- 
दत्‌ ५४९॥ 
इदानीमगयक्तुणने क्म तचमर 1 


सटशदिवपेष वर्मखूयादिविधस्तदुगतेाऽन्यजातिवधः । 
अन्पोऽन्यवर्ण॑वाता भावितकः पूर्ववच्धेम्‌ ।। ४२॥ (४३) 

मद येद यारव्यक्तयेवेघेः वग मवति ! च्यादोनः समज्ञातीना 
वधस्तद्रतस्व्यादि घतेऽथादुचनव्रगेवगेद्िको भवति । अन्यलास्यापि 
भिचजात्येषवेघेाऽन्याऽन्यघणोघातति भवति स च भावितक्तो भादित 
इत्युच्यते ॥ येष गुयनभजनादिक कमे पूषेयदिति । भ्यादरपवणेगमिदति 
तु चौ द्िव्यादिकाना सपज्ञात्तिानाम॒-'इत्यादिभास्कपेक्तमेतदमु 
सपमे ॥ ४२ 9 


इत्ति धनोदीना मड्ुलिवय्यत्रकलितादि 1 


] "स्र 
त्श 





स 


_- -----~ ~~~" 
ब्रा्छस्फ्‌टसिदुन्त्य 
स 


अथ तदा द्ुयेैधः ~ द ४८८कं > ९९५८ 
= ५८ क >८ ५८८३२ क ~ ५८ र कर 

अस्य परलचिन्दान्तेतप्य प्रसं निरयम्‌ ~ इ, इ९ क) शतो यदा 
हयेषा छेए भवति तदैव तये गान्तरे उत्यदयते ॥ ३८ ॥ 

ददान ्र्फीभागहारे कं च वरणम्‌ 1 
स्येरषीच्छेदसुर 'नाञ्पच्चेदैष एयक युजावसक्कस्‌ । 
छेदैकगतहता वा भाज्या वगः समदिवषः ॥ ३६।(४०) 

भाव्यच्छटष स्वेष्टगेच्छेदगुणे षेद णका िदिषट्ठा कप्णी ताश्रृषे 
प्रकरण ताद्‌ देदरेन भान्यदत देव पुरि एवर्‌ सम्भवे सति गुणितः 
भाव्ये गुणितच्देदे च द्ववेेदाः करण्यारुन चै साधे 1 पुनः स्व- 
योच्छेदरगुयेः भाज्यन्देदेए कायावेवमसद्रदावव्देदगतिके्र करणो स्यात") 
सते भाज्य दरेकप्तक्रर्पया द्रति वा फलं स्यात्‌ ) अत्र छा पदेन साधाः 
श्णभागदारविधित्च यतुणण्ठेदो भाज्याच्छुष्यति स गृण एष लेष्पिग 
त्यप्याचा्ेण पवितः \ समटषया षो भवतोति स्फटम । 






ऋअनरापपत्ययं मत्तभास्करदीज्ञदिप्यर्यां = 
तायाशद्' इत्यादिरपपततिदिलेपक्णा 1६९१ 
इृद्रानों प्षरणीमलानयनायं करणम चम्‌ 1 
इपृकर्यूनाया सूपकरतेः पदयुतेनरूपा्ं । 
प्रथमं रूपार्यन्यत्तते द्वितीयं करण्य सकृत्‌ ॥ ४०। ८४१) 
परते किचिशिष्ाया इष्टकरण्यनायाः । दष्टा चैका तयाचेष्- 
योदया सूपठोगम्तेन षेष्टानामने्ासा या शपशक्योागस्तनेानाथा ' 
यत्‌ पदं तेनं श्याणि एर युतानितानि तव्यं च फां । तज प्रथमम 
धाद्धिगाथं शफा कल्यानि ! ततेाऽवन्यदन्तरारधं द्ि्तीय मलष्येका 
करणो भवति 1 एवसषन्य्‌ नायम कायेषु ! 


अरापर्थतिः। गं कट्प्यां यदिवा करथयाः-दत्याद्धिभास्करम 


9 





~ ----=- 


4 स्ूलितव्यवक्रलितादि ॥ ३१३ 





~~ 
शरस्य या मटप्यण्यामुपरपत्िप्तया स्फुटा 1 तत्रान्यं बरवा धिचेषास्व 
निसेक्तण्णेयाः ॥ ४० ॥ 

ददानीमलव्यक्तपङ्ुलितव्यवलिताये कर्णम॒जम्‌ । 


छ्मव्यत्तयगंघनवगेवगपञ्चगतचडगताद्‌ानाम्‌ 1 
बुद्यानां स ्लितव्यवकलिते यगठुल्यानाम्‌॥४१ 1८४२) 
श्रव्यक्ताना तद्ु्णां घनानां वगेवनाण्णं पञ्वगतानां पर्चघा- 
काना णड्गतादीनां पड्धातादीना तुर्यानां समानजातीना सङलितध्यष- 
कलित भवता ऽतल्याना भिवक्षातीना च एयक्‌ स्थापनमेव त्रां सङ्कल 
तव्यजकलिति भवत दति । वेगेऽन्तरं तेषु समानजात्याविमिन्रजात्याश्व 


एथकङ्‌ स्थितिश्च - दति भास्कपिकमेतदनुष्पमेजतिऽस्यापपत्तिश्व त- 
दत्‌ ॥ ४९॥ 





ददानीमव्यक्तगुणने कपम्‌ 1 


सदृशद्धिवपे वर्ग्या दिवधस्तद्‌ गत्ताऽम्यजात्तिवधः । 
अन्योऽन्यव्णैवाता भावितकः पूर्ववच्छेपम्‌ ॥ ४२॥ (४३) 

सदव योरव्यक्तयेषेघो वग भवति । व्यादीनां समजातीनां 
घधस्तद्रतस्त्यादिघातिऽेदूधनवगेवगीद्विको भवति । अन्यजात्याति- 
भिचज्ञालयेर्वेघाऽन्वान्यघणेधते भवति स च भावितकनो भावित 
दृत्यच्यते 1 रेप गुणनभनज्ननादिकं कमे पवेधदित्ति 1 स्याद्र पणित 
त॒ वता द्ुव्यादिकानां समज्ञातिकानाषू-'दत्यादिभास्कराक्तमेतदन 
र्पमप्र ॥ ४६1 


रति धनणादौनां सदुलितथ्यय्रलितादि । 


॥ "ध 32;3 
4 
> 4 श्वि 





_____----------_~ 


श्थेकवणे समीकरण बोअम्‌ । 
-£<----- 
तजा पव्यक्तपानानयना कर्णप्चचम । 
इस्यक्तान्तरभक्तं व्यस्तं रूपान्तरं समेऽव्य क्तः } 
वमाच्यक्ाः ाध्या पस्सादरुपाखि तद्धस्तात्‌। ४३॥ (षण) 
समे रकवर्फसमी रस्ये व्यस्त षूवान्तप्मश्य कान्तप्थक्तमच्यक्तमान 
| भवेत्‌ 1 यचल्ष्ठव्यक्तमानादन्य राक्तनान शिशेाध्याव्यक्तान्तर 
बाति सत्यद्स्यर पापणन्य यत्तषधपेभ्यो धिशे।ध्य यच्छे तद्प्त रूपान्त 
सपि्यधे 1 (ऋष्य 1 धताओका' दत्यदेष्ठे मम्बन्ध 1 एक्राष्यक्त 
साधवेदन्यपतास्‌-दत्यादि भास्किक्तमे य नुप 1 ४३ ॥ 
दानं छगंसमोरणमाह ! 
वमचतुगुणितानां रूपाणां मध्यवर्गसरहितानाम्‌ । 
सूरं मध्येनानं वर्मद्धिशतेदधतं मध्यः ॥ चे ॥ (४) 
यस्मात्‌ पचादघ्यक्तेः घा्यक्ता शअन्यक्तवमेरच लिये ध्यस्तदधस्ता 
ष्टितप्पताटरू पाणि {ध्यान । एञचेकपते व्यक्तवती इष्यक्तए्व 1 | 
पते च व्यक्तानि शूपाणि । तज्रावयक्तप्रान कच भत्रेदित्येतदयेमगद घगेच 
तुरीणितानामि््णद । रूपाणा दयकत कना किर्थियष्टाना षर्चतुगुषि 
ताना चतु फिताव्यक्तोसु णफगुणितनाष । पुन, िर्विण्ाना मध्य 
मैहतानाम । मध्वाऽदयक्तम्तस्य गुरुर्वा मध्येन एरीतस्तप्य गुण कप्य 
द्धा चद्तेन सादताना यन्मल सन्मध्येनाव्यतगुपकेनेान वेद गुणेद्रुत 
दिुणव्यत्तवगेशु पप्ने दुल तद्व मध्याऽ सक्ता येषदव्यक्तमान स्यादिति । 
अचरापपस्ययै मत्तास्कस्यी जदप्ययया न्यतुपाहसे षि 
कदे *-रत्यादिसुजापपसिदरषव्या 1 ४४ ५ 
इदां परकालन्तरेण वमे मभते सयोऽच्यक्तमानमानयति 1 
अमीरतसरूपाणामन्यक्ताधकृतिसंयुतपनां चत्‌ । 


३१५ 


एकवण समी रुर्णवचीजम्‌ } 








पदमव्यक्छाधीनं तदर्मविभक्तमव्यक्तः ॥ ४५1 (५०) 
वन णाव्यक्तवगेगुणकेन इतामा शूप्ाण 
धेशत्तिसंयुतानामव्यक्तगुणकाेवरगसःहलानां यह्‌ षदं तदव्यक्तगुयकद्ने 
तेदव्यततपरगेगुणकविभक्तमव्यक्ताऽव्यक्तमानं स्यादति 1 
न्नापयत्तिः ! चतुभिरप्वततये एरसृनधिधिना स्फटा ॥ ४५ ५ 
षदानीं प्रनमणड 1 
सेकार्दशकरोपाद्द्वादशभागश्चतुगुणाऽपृयुत्तः 
सैकांशस्तेवतुल्या यदा तदश्दृर्भणं कथय ॥ ४३ ॥ (४५) 
प्ंशकणेषात्‌ सेकाया हादशभागः ख चतुरगृणेःएयुतस्तदया सैके 
नांशरेषेण यदा तुल्ये भषति तदाऽयं कथयेति । 
अजांशयेपपरमराणे या१९॥ तदा प्रश्नालापेन 
= ~ १ १).५९-~ +^ += न न=या+९ 


अतग्डेदगमादिना 
या+स५न=देया+३.५.या १९९१ 


अस्माद यशेषात्‌ रव्यादीनामुद्ष्टात्‌ पववद गे णः स्यादिति ५४६॥ 
षटानोमन्यं प्रएनमादह 1 
श॒ नमधिमासमेयं चिष्टतं ख्ताधिकं दिसदुणितम्‌ । 
भयिमासरोपतुल्यं यदा तदा युगगतं कथय ॥ ४७॥ (४) 
स्यष्टायेम ! श्रत प्रशनालापेने यदि श्रधिरेषभानेया९। 
२ ॥ ण +8 } २ ~र ५.९२ या+३८.. या 


~ या=३८) अस्मादशधिप्राेणह्‌ फुटरेने युगगमतानयनं सुगः 








म्रम्‌ ४51 
शृदानीमन्यं प्रदनमाद । 


व्येकमवमावशेषं षडुडधतं श्चियुतमवमेषस्य । 
पष्दविभक्तस्य समं पदा तदा युगगतं कथय ॥ ४८॥ (४७) 


[क 








ऋथेकवं खम करणानी जम्‌ । 
"= - 
ताया गख्य्मानानयनाते कप्य 1 
दर्पर्ान्तरभन्त व्यस्तं रूपान्तरं समेऽव्य क्तः 1 
वमीाच्यक्ताः शाध्या स्मादरूपायि तदधस्तात्‌॥ ४३ (ण्ट) 
त समे एढश्रणोममप्री रस्ये प्यस्त हदान्तप्मष्यक्तान्तप्थक्तमव्यक्त मानं 













| भेत्‌ 1 यव्यक्तादश्यक्तप्रानाडन्य प्ता्यत्ततान िथेष्याव्यक्तान्तरं 
स्यते तत्य्चम्यद पाप्यन्यरतषदपेभ्यो ति्ेाध्य यच्छेये तदस्त रूपान्त 
शमिन्ययेः 1 श्द्रव्यकतः । चोाश्य ङा द्त्यादेग्ये मम्बन्धः 1 "एकाव्य्त 
शपधपेदन्यपचास-दत्यादि भास्करोक्तमेतदनैक्पमे अ ॥ ४२ ॥ 
ददानो वरगषमोकरग्माद 1 

यर्मचतुगुणितानां रूपाणां सध्यवर्मसदितानाम्‌ । 
मूर म्येनानं वर्म्िरुताङ्तं सभ्यः ॥\ ४४ ॥ (श्ट) 
यस्मात पकताटव्यक्ता गाव्यक्ता व्यक्ते स्व । 
दितर्पादरूपाणि चित्चाध्यानि । एञमिकपठेऽव्यक्तथताऽव्यक्तश्व । अपद 
पत्तं च ष्यद्तानि पाणि । तत्राव्यक्तप्रान क्व भवेद्ित्वेतद यमाह बेच 
सुरोणतानामिम्णादि 1 पाणां व्यक्त डना फिविशिष्टाना घ्गचहुगुि- 
ताना चतुर िताव्यत्तमपे ्कयुप्पितानाम्‌ । एनः ्किर्वि्ना मध्यत 
मतषदतानाम्‌ । सध्याइव्यक्तप्तस्य गु्कस्वान भथ्येन एदीतस्तप्य गुणस्य 
चा वमन सादताना यन्मन तन्मध्येनाव्यततगुकेनान घरदवि गुणाद 
द्वगुणव्यकवनेगु केनत तदा मध्याऽयक्ता$चाटव्यक्तमान स्यादिति । 
ददापपस्यद्च = मत्कतमास्कग्वी जदिम्ययया न्चतुणदत्तधगे षम 
कदे..-दत्याटिभपपसिदेषष्या ५ ४४ ॥ वि 
ष्दनां पकाशन्तरे् कगे ममो रप्णोऽव्यक्तमानमानर्वति 1 
चमीर्तरूपाणामव्यक्त(ध॑ङकतिखंयुतपमनां यत्‌ 1 





--------~----------------~-------- 
एकवण वमी कूग्णवौ जम्‌ 1 


पदमन्यत्ता्धानं तद्व्विभक्तमल्यक्तः ॥ ४५॥ (१०) 
धर्मेणाव्यक्तवगेगणक्तेन हतानां रूपाणां किविशिष्टानामव्यक्ता- 


= यत॒ प्रदे तदव्यक्तगुणकाचार्न 
तदव्यक्तवगेगणक्विभक्तमध्यक्ताऽव्यक्तमानं स्यादति । 
अ्जापपत्तिः 1 चहुिरपवत््े पुरमूजधिधिना स्फुटा ॥ ४५॥ 


टाना प्रए्नमड 
सैक्षादंशकरशेपाद्दादशूमागखतुरुणाऽपृयुतः 
सैक्ांशसेषतुव्यो यदा तद्ऽदटृगणं कथय ॥ ४६ ॥ (४१) 
श्रशशेवात्‌ सेकाद्या द्दशभायः स चतुग्‌ दे15ष्टयुतस्तदा सक्त 
नोशरेदेण यदा तुल्या भवति तदाऽदभेपो कथयेति 1 
शनाशेपप्रभापे या ९। तदा प्ररनालापेन 
(१) +++ णया १ 


अतर्ंदयमादिना 
या+र२५न््ेया+३.८.या=१९ 


श्स्मादं पात रव्यादीनामुष्िष्टात्‌ पचेवदद्गेणः स्यादिति ॥४६॥ 
शटानोमन्यं प्ररनमाद । 
शनमधिमासरोपं चितं सप्राधिकं द्विसद्कणितम्‌ ! 
छधिमास्रोपतुल्यं यदा तदा युगगतं कथय 1 ४७॥ (४६) 
* स्पष्टाधपर्‌ । श्रन्र प्रनालापेन यदि श्रधिरेपमान या९। 


पा- = 
र { ~+ } र -१ ५१४० या 
“ या = ३८ । ब्रस्मादणध्िमाएदेपपट्‌ कटे पुगम्तानयनं सग 
म्प्र ८ ४९५ ॥ 
शदेयनीमन्यं प्रवमा ! 


व्येकमवमावरेषं षड़ड्तं चियुतमवमरेषस्य । 
पथ्वविभक्तस्य समं यदा तदा युगगतं कथय ॥ ४८ ॥ ~प भक्तस्य समं यदा तदु युगगतं कथय ॥ ४८॥ (४७) 
८ 


३१६ च्रा््णुटसिदधान्तप्य 


स्पषटायेप । अनर प्र्लालापेन्‌ पदावमराचशेष णा १। 
णा-९ प्ा(+१9 या 
न्ध ~ - # १ १ 
देदगमादिना या - ८१ 1 शअरस्मातु चयदेपात्‌ पुवेपरकारेख युर 
| सुगपप्रिति ५४८ ॥ 


इदानीं छगेषमीक्षप्णे प्रशनमाद ! 


सर्डलगेषाद्‌ द्यनान्मूलं व्येकं दशादृतं दियुतम्‌ 1 
भर्टलतेषं व्येक भानेेदिने कदा भवति २६ ॥ (४९४) 

भानोमष्डलगेप्ाद्रुगणरपात्‌ ॥ शंप स्प॑ष्टायम्‌ | 

न प्रनालापेन यदि भगण्येपपरमाण या९+२। 

१० (या-९) +र२~९्वा- रन यार+२- ९१ या.+९ 

पत्तान्तणनयनेन या९.१९० या = ~र 

घगेसमीररणवधिना यार -९०या + रथ ~ २५. <~ ९६ 

श्रते या-ध-=४ यान=्रवाप्‌ 

एवम दीजयुक्तितो द्िश्िध मानमुत्पव्छते यावन्ताघतस्तदट गेने- 
स्यापनेन भगययेयमानम = ८३ वा, ३। श्र चनुवदाचरदया प्रथमया नमेव 
एदीतम । श्रप्मा्रुगयसे वात पवेकुटक्विधिनाऽनेकधा.ऽहगेणे भवति घ 
चाभीष्षारे एदा ४४९१ 

हदानीपरन्य प्रशनमार 1 
छथिमासरेषपादात्‌ च्यूनादभाऽपिमासरेपसमः 1 
शअवमावशेषतेः वावमसेषसमः कदा भवति ॥४०॥ (५१९) 


श्पष्ायेम \ यद्यचिप्रामखेपस्य त्तपशेपस्य च प्प्ाए णर तदा 
प्रश्नाला्रेन । 


(२-०)ः (नग) 


य*~ -ञ्था~+ १४४ 
= ----------- 
कृद्‌ 


। 


न्या 


=~~~~--------------------~------~------- 


श्रनेकश्रयोसमी कस्थाोश्न्‌ । ३१५ 





तत उक्तवत्‌ यार-० था =~ षठ 
यार - 8० या 1४०० ~ 8०० ~ एए ~ स्थ 
१ शा” = १६ तततः या~३६ चाष 
श्रन्र यदि रूपद्रयतऽधिरेप्स्य ्यशेपप्य ढा पादः शोच्यति 
शेवश्वधनात्मक्ाऽपेचितस्तदः द्ितीपं मानमेव यद्य्‌ । ततेाऽधिशेषा- 
दवमापेाच्च कुटूकधिधिना कल्यगतानयनं सुगममिति ॥ ४० ॥ 
इदानीमनेकषर्णं समीकरणमाद । 
श्रायाद्धपौदन्यान्‌ वणान्‌ प्राद्यायमानमायष्तम्‌ । 
सटगच्ञेदायसर्दू द व्यस्ता कुद्फा बहुपु॥ ५१॥८५२) 
अद्यादणौद्धेऽन्ये षणेस्तानितरप्माह पततात्‌ प्रोद्य पेपमादेना- 
ऽऽयेगुेन तमपदम्ानमादोन्मित्तिः स्यात्‌ ! एकम्य वरेस्योन्मि- 
तीनां बहुत्वे द्व द पतेय व्यस्तादन्योन्यदस्युणने्रतिः सदुशष्ठेद एत्या. 
ऽसत्‌ तदन्य न्मिति, साध्या ! एक पदस्य रेटेणापरप्दीपरैः लव 
सक्ुपय दछेदगम च विधाणा (काद्णाद्रन्णक्त इत्यादिना तदन्यवयौमानि 
यम्‌ । एतमसषटत्‌ कमे कायेप् 1 न्ते बहुपु षयंप्डातिए णुदा भवति 1 


तज कुटकेनेान्मितिः सा्ेत्ययेः } भास्कएनेषषयेपमीकपणमेनयनुष्टप- 
मच ५५१ 


~~~ ---__ 



























=: ------ 
ब्रा्छस्फटतिद्धान्तस्य 











| 


दा (पणन) षा 
शह 
का (प्म + गक) -क्कु या 
ष 

कटकम्‌ यावसाठन्मरान सुगम! 
द्ितीयप्रणनेऽदगेणखः = या १1 गतभगणाः ~ का 7 
भगणयोपप्‌ = पभ. या-क का 

म भ्येतया ~या (यभ +९)-क्ङ्-का~या 


घा मर)-णि न, ~ 
फा षा (प १.४ ५. 2 + अतः; कटूकन यादत्ताद्धन्प्रान सुग 
फु = य) 


९, भनया न्ग्या॥ 


( 


सतः कान 


बतीधप्रशतेऽद्गेण- = या १) गतभगणाः = फा ! तता 
गत्तमगणोपम ~ यभ" या ~क का 
अतः भये +या गम ~या (यभ +१)-का(करु-९) ये 


चा(ण्थ-+१)-या 
फमुः-९ 


चतुयेयनेऽहनेणः = य!\ म्तभगणा ~ का ) 

अगवाणेपप्न यमभ या-क" ष्म 

= गन भने प युर क्व काका 
= यभन्या- क्रा ( ध छ षः 


न कान ॥ छ्टकेन याघल्ताधनमान सुगम ॥ 


1 
अतः का व ४ द 11 ध | न्मान सुमम्‌ ४ ४२॥ 

\ ष चावमे «^ {र "ई 

सूदानोम ॥ य विभात. घ „ह 
गवभगण्यनाद्‌, 5 % टत्‌ तदैस्यहीनादा । 


लदिदरादु गणं न या -१२) ऊकः सः ॥ ५३ (५४) 
अनन्सरयशनेषु याग५-५ वियोग. एते इत्ति म्पष्टाचेम्‌ । उत्तराध्र 
ख परेधनोततरं येगस्याने वियोगं हृत्वा कमे क्व्यमिति १ ५३7 





श्रनेकवतमोकरणन्नोम्‌ ! ` [न प्वमान्त्रजर्‌ ----- ~ अ< | | 





ददधानीमन्यातु प्रण्नानाद ! 
राश्याषैसतव्डेचैशवैवं शन्त धिमासदिनहीनैः । 
सच्धश्ध युगगतं यः कथयति कुटकक्ञः सः ॥५४॥ (१५) 
श रा्याखस्तच्छवेश्च युताद्ोनाहु ऽहगेणात्‌ 1 गत्तणश्यादितः 
च्येषयोगान्तणदा 1 भुक्ताधिमापषदठयाह्ेश्य युततानिताददगेणात्‌ तच्छेषयु- 
तिानितादकगेणाच्व चा मत्ताचिप्रासरयत्तप्याषान्तसटरा गत्तदयादपेच्डे- 
एयिगान्तप्रा ये) युग्रगत कथयति घ एव कुटजः । 
चन्र यदि गतसशिदिनगणयेोग उद्िषटस्तदाऽगेखः = या । गत. 
भगणा; =का 1 भगपरोपम्‌ = यभ" या-क का। दरं दादशगुण 
राशिेपमानं नील्कमषास्य कण्प्‌दिनट्तं प 
श्च्पम पा-र्न्कदु एगो 


गत्तसश्यः ~ न 
भ प्रभे प्रषु फा-नो 

<. श 4 बह = णा (१ ए + पतु) ~ १२ = १२क्‌ का -१ या 
नी व 

ततः या = र्ठ का +ना + कु । पयरनयेऽपि भन्ये यदि 


१२ पभ षु 
सन्ति षणोस्लनतरानमिष्ट पास्कल साध्यः दन्यादिभास्कर्छविधिना करटु- 
केन याघत्तावन्म्ाने सुगमरष् 1 एवमप्रालापगनुसारिण सतो पतेः धिधाय 
कुटटकादिनाऽच्यक्तपानमन्येषु प्रप्लेप्वप्यानेर्यामिति ॥ ५४ ॥ 
श्दानीमन्येा प्रएनावाद्‌ 1 
अंशकनेपेण युनाएत्‌ लिदान्तेषन्नदन्तरादेथदा । 
भागोनदिने सुगणं यः कथयति ङटक्लः सः ॥५५॥ (५६) 
भानेगलिप्राओेपदशकणेपयुतषट = तवाःसप्तपयशेपयेारन्तपच्येा 
ध गरे; हरगेख कययति स एव कुटृन्नः । 
चस्प्यतेऽदगेणः = या 1 पएविभगणभागाः ~ चभा. रभ = अ ! गत- 
भागाः ~ करा । ततेंश्येपम्‌ = अ" या - कलु" का! इद प्ष्टिगुण कल्प- 
कदिनहत नम्य नोलकमान नौ ९ 1 तद्रयितं छर भान्यादपास्य नातं 
कलारोषम्‌ = ६० व्र, या- ६० ककु का - कक. नी 


"~~~ ~~ --~------ 





















= 

बष्टङकेन युतप्रुन वाऽव्मावरेषमवयेषतुस्य तचेष्टाङ्ेन युषमन 
1 त १3 

वाऽ्धिपासेवमधिप्रातेस्तुल्यमस्तो न्यस्या ्रमाकत्सरःते कुचेवपि गवार + 
आनाह्नयमानपत्‌ ~ या१। गतावमानि=का १ । तदाक 

चम = चदि या-कङ्‌ का। तत्त प्ररनालापेन 

चदि या-क को-द्=का 

(भक्‌+९)फानद््‌ 
छद 









1 अत कटुक्न यातत्ताघ्न्मान सग 
मर! 

द्वित्तोयप्रसे गततारमानम = या ९ । गताधिमासा ~ का1 तदा 
ऽधिमापयेपप = ्धिमा या-कपोदि का! तत्त प्रश्नालापेन 


श्रधिमा या-क्तीपदि काचए्न्का 


(कठादि +९) शानड्‌, _ = 
या दर्थं । अता यादत्ताषन्सान सुगम्रम 1 


स्यात्त भतेन्दुदिनपान यावत्तात्‌ फचप्यते तदाऽपि भद्वतीत्ति ॥ ५८ ॥ 











ददानोपएरन्य प्रप्नमराद । 
निग्चेद्नागदारो मानाः सप्तिरणाऽशरोषानः 1 
शुष्पस्पयुतविभक्तः कुवन्नावत्सराद्रणकः ॥५९।।८६०) 

निष्डेदभागदाये दूढकुदिनानि 1 रोद स्यष्टाचैम 1 

४४ अायाप्रशनोत्तरे यदि = चक्र्मा दूयभ, तदा तेव विपि 
नाऽशशेषभ ~ध या- दकमु का~ नी । तत प्रश्नालाचेन 


०० दकङ्‌ ~ध या~दृक्छु का 
॥ ता अय ्नपथ । 


ॐ टृकश्‌ ~ नो 
= ९८५०७ 
तत्त कटकेन ऋवभाल्यविधिना नोलकपान सुणमम्र ॥ ५९ ए 
गूत्यनिकवणेसमीक्षरग्यदधी ्स्‌ 1 





3 भावितबीज्ञम्‌ 1 


--~~- 


तताव्यक्तमानाये करणमत्रसु ॥ 
भावितकरूपगुणना साव्यक्तवपेषमाजितेपू(प्त्याः । 
अल्पेऽधिकेऽधिकेऽल्पः ष्ये नावितद्तै व्यस्तम्‌ 1६० 

(६१) 

भाकितकरस्य भावितगुणकस्य रूपणा च गुणना वधः किषि 
शिष्टा साव्यक्तवधाऽच्यक्तगुणकयेेधेन सहिता तत दष्टेन भालिता 
ज्वा 1 ऋअनयेरिष्टछिमेष्ये योऽधि सेाऽस्पेऽव्यत्तगुणक्ल्प 
श्वाधिकरेऽवयक्तगुणने तष्य । एव धे द्र सशी भवतस्ते भावित 
कटे भाषितगुणकेन हति व्यस्तमश्यक्तमान स्यात्‌ । यबततावतुणे 
तेधेण यन्परान तत्कालकमान कालकगु णे चेप्येण यन्मान तद्छावत्ताव 
न्मान ज्ञेयमित्ति । शकस्मिन्‌ यते भावितमन्यस्मिदव्यि रुपाथि घ 
शत्या तदेपणिलदित कमे कतेव्यमिति 1 

अजरोप्पत्ति । यततान्तराद्िना छस्प्यते सतै पत्ते 

शन पा. कान््क याल काग 

<. याक्ता= ् धा = का +न 

सतो ^भावित्त प्ते ऽभीटात्‌ स्यक्त्वा घे सष्टपर"दत्यादि भास्क 
संघ्ना ‡ दतीं पकरपय फलम्‌ ~" "1 ततः केवल सथोजनेन 
थार र ॥ करे [ २ (ल 1 ११) 

ष्ठ पति 
श्र 





“क द णन 
का +~ ~ । अत उपयचम्‌ । 


~. = 
धिगोपास्व भास्कपयौजतोा ऽवगम्या, । तन मत्छतापपात्तिरव तट 
प्यश्या प्विलेोक्या ॥ ६० ॥ 








ब्राह्स्फुटसिद्धान्तस्य 





शटानों प्ररनभाद । 


नाने रारर्थशवघात्‌ चिचलुरणितान्‌, चिदाध्य रारयशान्‌। 
नवतिं दष्ट सूर्यं कव्नावर्सराद्धणकः ॥ ६१८६२) 
भाने पष्य सद्राणिमान यच्यारमान त्ये्ेधात्‌ शगुखासु 
राशी चतुर्ुणानशे पव धिशेषध्य येय नवति दरषटएऽघत्स रत्‌ रं शये 
पिस गक दत्ति। 
घ एरिप्रानम्‌ =या९। यशमानषन्का१। तत प्रश्नाला 
पारुपतरेण 
या का-३या-भ्का=९० 
या कानइया-+ष्फा+९० 
„ ोदुग्दतिष्ूपैन्यम्‌ = ३२८४ +- €० = १०२) ष्टम ~ ६1 
फलम्‌ = > = १९। तति या = १० क = २० ॥ ६११ 
षदानीं भाविते प्रकारान्तरमाह 1 
भावितके यद्घातेा विनपृवर्णन ततमाषानि । 
करत्वेष्ठानि तद्र्टतवर्णँक्यं मवति रूपाणि ॥ ६२॥ (६३) 
ववैरमाणमावित- 
घाता भवतीष्वपंस ह्वम्‌ । 
सिध्यति विनाऽपि भावित 
सपमकरणात्‌ किं कृतं तदेतः।)६३॥ (३४) 
भवते भादितसभ्नीकप्ये येषा घाना घात्ता-( यदुघात ) 
इस्ति 1 सत््ममाणपनि विनष्टषणेनेष्ठानि एत्वा त्टादतवर्ेत्रध क्पाणि 
भर्षा 1 एकवोमपरदाय परेषा मानानीष्टानि प्रकल्पय तदारताना धके 
गुणकतानामिक्च यदुवति तानि रूपाणि व्यक्तानि भवन्ति 1 दषटठाना षणे 
प्रमराणाना भाचवितप्य भावित्तगृणकस्य च घात दषटविएुक्तवयोषहा मव 
ति 1 श्व भावितममरकप्णाद्वावितसमी करणाद्धिनाऽपि वपोमान सिध्यति । 
अतस्स धृष केत भावित क्रि फिमये कार्यमिति रेष \ शुतविषटवके 


---~---------~-------------~- ~~~ - .- ~“ 





भाषित्तडोजम। 





सुष्ठिया परेदा कट््यानि म्यनःनि तेन्वितानिः ब्यदिभास्कपिक्तमेत 
दनुष्ठपमेष ! 
अन्ना पत्ति्वेषटकच्यतमानानामुत्या पनेन स्फटा ५ ६२-६३ ॥ 
दूति भाधितव्रीभ््‌ 1 





















ह यमँप्रङतिः 1 





तच वङ्दभ्यासतिनिककनिष्टन्येष्टानयनर्‌ । 
सूलं दिघेष्टवमाद्‌रुणकरषादिषयुतविद्ीना । 
आचये णकगुणःसहान्त्पचातेन कृतमन्त्यम्‌॥६४।(६५) 
चञ्जवपैकयं प्रथमं प्चपः द्देपवधवुल्यः 1 
पर्तेपराधकटते मूले प्रक्तेपके रूपे ॥ ६५॥ (६६) 

दष्वगीद्रुणकगुणादन्येनष्टेन केन चिद तादिनाच्च यन्यरूल तच 
न््यसन्नमघोऽेः द्विधा स्थाप्य { यस्येषटप्य बग क्तः स धाकासते।ऽप्य 
ऽधो द्विधा स्याप्य- 1 पेन युतेनोनेन वा मूल प्राप्त स तेपसन्न. सो 
धको घाऽधाऽघो द्विधा स्याप्य, 1 एष लियेकृपङ्खदधये द्विधा शनि 
षटव्येषटते पया विन्यास लात" + चकष येन गुणक्ेन गुशितस्सभ्य 
सन्ना प्रति । ग्माव्यस्य फनिष्टसन्ना 1 प्रन््यस्य च च्येष्टपत्तेति भवे भा- 
स्कग्मीज प्रसिद्धम्‌ 1 श्रादायोा कनिष्टये्वेधो गुयकेन प्रत्या गुखाऽन्त्य 
येष ्टयोचात्ेन सह॒ सहित ! एषमन्त्यमन्य्व्येष्ठ छतमाचर्थेरिति 
सेषः ) कानिष्टज्येष्टयेवेन्नषधेम्च चान्यत्‌ प्रधम कनिष्टसन्न भर्वात 1 तच 
तपय देधे तुल्य परहेपो भवतोति 1 एव प्रतेपे घा शोधञे अते सुल्य 
भावनया ये पले ष्तनिष्ठश्येष्टे ते प्रवेपजेण घा शोधकेन हुते रपरे प्रते. 
पे रपचेषे कनिष्टव्यषठे भवत शति सवे भास्कपवगेप््तितः स्फुट । 

अन्रोपपत्पधे मत्छतभास्कपवोश्नटिप्पयया " उने मरलव्यप्यातिविला 
क्या 1 ६8-६५ ॥ ् 

इदानीं धिगोषप्राह 1 

रूपपरददेपपदे शथगिष्केप्यशाध्यमूलाभ्याम्‌ 1 
कूर्वाऽऽन्त्थाचपदे ये पद्धेे रोषने देशे ॥ ९६॥ (६८) 





व्गप्रकति । ३२४ 
क्पप्रतेपे ये पटे अआचयान्त्यपदे ते चङ्‌ स्याष्ये 1 तत इष्टतेषे 
ष्टताधङ्गे चे रजे ताभ्या भाषषनयाःऽन्ये अन्त्यादापदे श्वेष्रकनिष्ठे 
इष्टे परते वटे योधनेऽग्ये अन्त्याखपदे तेपे इति ॥ ६६ + 
इदान चतु सेपकनिष्टज्येषठाभ्या रप्तेपे कनिषटन्येष्ठानयनमाद 1 


चतुरधिकेऽन्त्यपदङ्ति- 





ॐ 2 


म 


खयुनादखिताऽन्त्यपदणुषाऽन्त्यपदम्‌ । 
श्वन्त्यपदकतिष्येका 


यिष्टताऽऽदयपदादताऽऽयपदम्‌ ॥ ७ ॥ (६६) 

चतुर्णधक्रे चतु तेदेऽन्त्यपदकतिस्तिभिषूनाऽधितान्त्यपदगुणा 
फलं षूपतेपोयमन्त्यपद व्ये भषेत्‌ 1 अन्त्यपदकतिरेकेन दमा हिता. 
उपदन एता फल रूष्ठेपीयमाव्यरद कनिष्ठ भके › 

शरजापपत्ति, 1 यदि चहु पे कनिष्टम्‌ ~ छ, व्यष्ठम्‌ ~ त्ये । तवा 
दृष्टवतः तेप. तेः स्यात्‌'-दत्यादिभास्करविधिना श्पततेपे कनिष्ठम्‌ 

चे ~, ~. पे१ (2 
~ ण । च्यम्‌ ~ ष) तथा षिजमिन प्ररत; = = -४ सपायभावनया 
् च श्राभ्यामन्ये कनिष्ठन्यष्ठे रूपतये साध्येते तदा कनिष्ठ = , 
च्येष्ठष् = --- अभ्या, ~ शताभ्या च पुना शूपततेषे यदि कनि 
~ २ २ भु 


श्येष्ठे साधते तदा कनिष्टए = = ज्येष्ठम्‌ = (ल) कः * 
उषप्रद्यते + ६9 + 
ददान चहु णाधकष-कनिषटग्ेष्टाभ्या रूपठेपरे कनिष्नयेष्टानेयन- 
माई) 
खतुरूमेऽन्त्ययदकूती येकयुते वषदले एषगव्येकष्‌ । 
वयक्ता याहृतमन्त्य पद्व षरुणमाद्यमान्स्वपदप्र्‌ ॥३८॥ (७१) 
चतुरनेऽन्त्यपदस्य कतिधा स्याया शकन जियताऽन्यरेमपता 1 
पअनदेधदल एक्‌ स्याप्यप्रकच व्ये कायं तद काद्याहतम्‌ । अन्त्यपरदह्ल 
------___--~-~__--~-_--- 










चाससस्पटसिदान्तस्य 


~ ----- = -------------- 
तिस्तु प्रमे यः सिता सदना च्चे २ नेन तमित्य; 1 फलं 
इपततपेऽनतय च्य्ठपदं यात । एवक् स्यगथिते पये; कनिष्ठ ३- 
सेन गुणे फलमरान्त्यपदं परचगलान्त्यपदरसम्डन्धि बदा पटं भवेदिति । 
अन्रपपत्तः ! फल्पते चतुरूने कनिष्ठम्‌ = क 1 च्यम = छ्य । 
तदा एषनेरेन प्रणतिः = भ 1 रूपञ्चाधकङे च कनिष्ठ = > 1 स्थे. 
ष्टम = त \ अभ्या सद्ासभाव्नया शपते कनिष्एु = न । ्येष्टभ्‌ 


इयेष 
स 


षः क्ये (ऽद१+-२८) ॥ 
च 


पि कछरेष्ये षये 
वय्यं एवेसगताभ्यार्‌ = + १५१५२. 


1 प्राभ्यां पुनः समासभावनया रूप्तेपे कनिष्ठम्‌ = 





~ पेण + ४ षये* ¬ २ 
वष्ट = २ + ४ 











थे 


ताभ्यां च पुनः समाप्तमावनया कूपतेपे कनिष्टम् = छसे (ल्पे) (= ४ष्द,+३) 


= क. धये {जथ + ९) (य + ३) न्त + 3), चय्ठस्‌ = (चवर +२) ( न + ९) 


ध ल्पे, + ४षयेऽ+३ =, १५३) (छपे 
(प्येष) (= "+ ५५२१) - {न+ [न + क १.१ 
अत उपपद्धते एप 
ददानो षगीत्मकप्एतेा कनिष्ठल्येष्ठानपनमादइ 1 
कद, (५ केनचि एष्य 
वग शुके ्डेपः इद्तयुतेएनितेः द्तितः । 
५ ॥ 
पथमेाऽन्त्यमूलमन्ये युणकारप्देदधूनः पथमः॥ १९ ॥ (७३) 
गुणके प्ता वे धमेात्मक्े साति चेयः सवगविदिटनेषटूतः फले 
तेनेवे्टेन युता नते दिने च काम्‌ ! एवं राशिदरये भवेह तद प्रमो 
सश्िरनयमरले च्येष्ट भवेत्‌ 1 ग्न्य गुणकरारपदे दुत गुणकारः परहटति- 
स्तत्प्दनेतः फन प्रथम आदोएयात्‌ कनिष्टं पदं भत्ति + चष्ट. 
भक्त द्विधा चेद शत्य्द भास्कक्तेतटनुरूपमेश ५ 
आजेःएपस्यये मत्हछतभास्कग्नो जटिष्यण्याम-ष्टभक्ता दविधा तेपः- 
दृत्यस्ये।वर्लिद्धष्टव्या॥ कष्ट प्र 


८ 


दगे्रकृति" 1 ३२८ 





अतऽय चेकाषवा भ्रष्टा सा क्छालत्रकानव्राटानुप्राप्य। 
वर्भच््चित्ते गणक प्रथमं तन्मूलभालजितं 'सवति । . 
वचित सेये तत्पदयणिते तदा मुले ॥ ७०॥ (७५) 
श्व भषितुमरति ! 
याद गुणः प्रति क्ेनचिदर्गेण नि रोषे भव्रति तदा त तदु 
नण सहत्य लब्धक्तमरे गुणे प्रले माये तच प्रयममादामैत्‌ कनिष्ठ 
तस्य वश्य श्रलेन भजित फनपभीष्टे गुणक कनिष्ठ भवेत । व्येष्ठ 
त्वश्रापि तदेव । चेषं वर्गच्छितरि संति वण सेए विभज्य लज्धपमे तेपे ये 
मले ते त्मेषदेन गुणिते अभीष्टगुणके प्ले भवत इति । "वे च्छवे गु 
ह्रस्व तत्पदेन पिभाज्येदिति भास्कपप्रकार, प्रथमप्रक्ानुरूपः 1 ण्ण, 
चुण्णो तदा पदे' देति भास्करथकारश्च दतती यप्रापनुष्ठपः । 
श्र्ोपयत्यये मत्छतभास्करवो नदिष्ययी विलेवया ॥ ०० ॥ 


क्दानीं प्रणनिशेयस्योसरमाद । 
शुणएकयुतिरृरणिता शुणकान्तरव्भमाजिता राशिः । 
शके चरिशणौ व्पस्ताधिकी तावन्तरेण पदे ॥७१॥ ८७८) 
(गुणकद्रपेन गुणितः एथक्‌ एधग्पशिरेकयुक्तश्व 1 
यदि तत्पदे निप्ये षु्येवावत्सराद्रणकः ॥) 
ति प्ररनस्येत्तराचं गुणक्येयुतिष्टगुखिता गुणक्रयेोरन्तखगैण 
भानिता गिः स्यात्‌ । गुणकरः दव चिगुो कावः ते व्यस्ताधिङ 
व्यस्तगुणन्नाधिकर गुणकान्तरेण तै इतेष तदा ते एव निस्य पदे भवतः । 
४ अभधयत्ति, { करव्यते गुथकद्वय मेश गुर गुर १ ततथा राशि 
अ 


मान ॥1 
॥। 





= 
अरतरकलापः स्वय धटतेऽताऽमु द्वितीयगुणकेन सङ्कर 
षप प्र्िप्य क्षालक्वंय मम हत्वा परते 

गुष्या"-गु,+ग्‌, 


शु, 


= कार. गु कात = गु, यार - गु, गु\। 


ब्राप्कटखिद्ान्तस्य 


~----- ~~~ ~ --~- 


गु९ गुप्ति तदा प्धमपदस्य लम ~ गु का । द्वितीय पलप्यास्य 


१1 २ त 
गुमगुढ थार- गुरगुरत मु वमोप्रकत्या 
( छ्य स 
२ 
९ गुर ग्‌ -गुष्गुद 
ञ्‌ 9.१3 
गुच्रुर चङ गुगुरनद् 
समामभाद्नया क च्ये 
व्र तगु, ग + पण्ड + ग्‌ 
शुशु द् शुर्भुर^ 


शत्र दस्यं यावत्तावन्मान ज्येष्ठं प्रधमपतस्य गु\ का अस्प सप्र 1 
ऋथ यदि इ ~ गु\ तद्रत्यापनेन राशिः 


५. {१५ ~ | र 
- (क) ~ (न्द णे 


क~ व्रष्य न्ष 
„८; + पशु, ८८ग्‌, + ए.) 


ग प्मालायेन 
टःनह्नि गद त्य.श)२ ॥ तत श्रालापेन 


वमप = ५ = + १, 
एवे द्ितीयपदम्‌ ~ हत न 1 अतत उपपद सतप ॥ 5१ ॥ 
श्दानों प्रश्नान्तरधिशेपप्योन्नप्माद्‌ ॥ 
वभाऽन्यकरृतियुतानस्तस्संपेगान्तराघत्िभक्तः 


तद्रणितै युतिवियुतैौ वर्गौ घाते च रूपयुते ॥७२॥ (०) 
या राश्येयुतिषियुतैी षः भवतस्तथा घाते रूपयुते च धनैः 

स्यात्‌ तज शश्याएनयनाय काश्विदधिष्टो घेः कर्य । स चान्िटकतेख युत 
ऊन॑श्च कार्यः । एवं राशय यद्ुवेत॒ तत्खयेागस्तदन्तराधशर्ंक भक्ता 


यत्‌ फलमागच्छेत्‌ तेन प्रयसा दधे रशी मुित्तादभीष्ितै राशी 
धतः! 








= ॥ ३३१ 














=== 
इ्नापपत्तिः ! कल्येत गणो 
रद्र (यार्+कार)। रष (याग~कार) 
श्रज् राशयो्यीगधियेग वनी भताऽत आलाप्य घटते 1 श्या 
नयाधतः सेक" - 9 द्ष्याग- ४ द्ग का" + ९ अप वगः) अत अआव्यन्तयेाः 
पटयेः ~ २ श्र यार, ~ ९ अनयेति ~ ४ दर पार मध्यपदसमा एत्वा 
पतत -धद्र्यार ~~ दष्क 
यथाः {यार का^) + (यार ~ कार) 
५ २६१५ त= ए 
च 
श्रत उपपव्छते यथोक्त ॥ 9२ ॥ 


दारी पुन प्ररनान्तरविशेपस्थोत्तरमाद 1 
पैसन चैख युते स्पैरवर्मस्तदैक्यमिषृष्टतम्‌ } 
दृरानं तदलकूतिरूनाऽभ्यधिका भवति राशिः ॥ ७३॥ (८४) 
का परशिरेताषद्रो खूपैयुतस्तथेताषद्री रूपैषूनण्व षा भक्तीति 
प्रशनेष्तराये चै तेने येयुतश्च वे भवति तेषामेकये केनचिदिषटेन 
हत फलण्िष्ानं कायं { तप्य रेषस्य दलस्याधींहनस्य कतिषूनाऽभ्य - 
थिका । चै रूपेन परशिषं भवति तान्य नूपापि तेस्नैरभ्यधिका स- 
िभैवतोत्ययेः 
श्र्ञापपत्तिः 1 कफस्प्यते राशिमानष्ठ = या ९। अच अ-ख्पैयेत, 
छष-रूपेष्टनश्च वेगा भवतीति प्रनालापेन 
क्रारन्या+ञअ 
नीरन्या-क्ष 
^ का~ नीः = अक्र ) अध कल्य्यते 
कामन्द 
र का+नो=ष्+फ 


सतः स्मयेन नो ~ [ (१५१) ~ 


न ~ 


~~~ 
३९२ घ्राघ्कट सिद्धान्तस्य 


अरत न~ | \ { (~र } |-ण- 
त्तः या= [ 1 { ( "र ) ~ +| | क 


छते उपपद्यते यचेक्घष् ॥ ७३ ॥ 

ददानो पुन" प्रथनान्तरदिेपस्पासप्माद 1 
याभ्यां क्रृतिरधिक्षोनस्तदन्तरं हतयुतानमिषठेन । 
तद्लकरतिरपिकानाऽधिक्यारधिकानये राश्सिः19४।1(=२) 

क्तो साशिरुहटिष्टराशिभ्वा युत्त क्यतिभधति ८ वा के ररह 
ष्टराचिभ्यामन" कछतिभेतीति धने याभ्यामिष्टाभ्यामचिक्षि वेनः 
कृतिभेवति तदन्तरमिष्टेन द्रत योगग्ररन दष्टेनेव युतप्ननप्रन इष्ेनैवोन 
काये । यचिष्पत्र तद्रूलस्य एतिरचकरादिष्टयाप्िनोना कायो अधिश्च- 
यारष्टसग्यो. । उद्िष्टसश्योकूनयेस्वाचिका कावा एव रािभेवति। 

प्त्रोपपत्तिः 1 कव्यते रिमानस्‌ = या } पर्चं ग-क्र-पशिभ्या 
युते प्रूलदः 1 तथा अ> क तदा प्रण्नानुभारेश 


छार्नया + सद्ुभयेन 

नोष्-यानक क ल+९ 
-नीष=श्र-फ २ 

क्रा-नी~ष्‌ तततः या = का~ 


~ कानी रल 


दपर नपर्ने सदमरोन 

र~ [रे {व 
कार-या-ख क्षाल्‌ 
नोष्=या-क पि 
नीर करास्-श्- क तेत, या~कीण्+-् 
नी-~ष्ा~ब 


५ नौका ष्ट = ल 


श्रत्‌ उपपदाते \ ४ ॥ 
------- 





अथेादाहर्णानि 1 





सतराद्ि वमेग्लयदादप्यम 1 
रारिकलायेषकरूतिं दिनवतिखणितां च्वशीतिशरितां वा। 
| ज्ञदिने वर्ग छुर्यन्नावत्सराद्रणएकः 1 ७५ ॥ (६७) 
राशितेपतिं द्िनति-९२ गुणिता तां धा कलाशेपक्टति व्यश 
ति-३ गुणतां सैकां वुरधादने श्रा्रत्सराुगे कूुवेचपि स गणक्ाऽस्ती- 
स्यद्‌ भन्ये! 
प्रमरश्ने प्रर्रसते१९ 
ततो बगेप्रछतिशजतः 
क१९ न्ये १० चेद 
क¶ च्ये ९० छेद 
भराषनयपा, क २० ज्ये १९२ चे ६४ 
फ ज्ये र से९ 
क न्ये. तेष 
भाक्वनया, ` फ १२० ज्ये ९११५९ चे ९ 
श्रत्ते राधिरोषम्न ~ १२०1 एषे भाष्नयपा बहधा राशिपेपं स्यादतः कुटक- 
विधिनाऽभीष्टाहेऽदगेणः स्यात्‌ । 
दितोयग्रश्ने गुभ्३े१९ 
ततः क१ च्येर 
क१९ च्येर 
कर ९१८ प्ये १६४४ 
कल व्ये ते९ 
भावनया कनिष्टल्येष्ठयोणनन्त्यस । 


„ ततः फलाशेषष्‌ = < 1 कलाशेपात्‌ कुटकिधिनाऽभौष्टदिनेऽद- 
गेयः स्यात्‌ १५१ 


~) 


५ 4) 
७. ५ 








ॐ: प्रश्नात्राह 1 
घर्थषिलिक्तारषं पष्दभिरूनारतं तथा दशभिः । 
वर्गे शररेस्पत्तिदिने कुवंनावत्सराद्नणकः 1१ ७६॥ (८8 ) 
सूयेधिलिप्रारेष पऽ्यमिष्धन पथ्वाहत घ दृरस्पलिदिने धना 
भव्ति 1 धा लिलिप्ताशेद तचे द. रभिरून दथभिरादत च वया भक; 
सीतं परश्नमावत्सशतु कदेचपि स गदकाऽव्सीति । 
प्रधमप्रश्ने पंवल्लिप्ताशेदप्र = या ! तत प्रव्नानुषारेण 


श्या २४ ऋय अग ष्टवयंण सम कत } 
॥ ऋ । 





तत ५या- २५ द्र *्यान 









यदिद्‌=भतदा या=१०॥। 
षू + ९०४ 
९० 
यदिः ए ९० तदा या = २० । धिलिप्ताशेषात्‌ कूट्केनादगेषा 
नषन सुगमम्र 1 = ॥ 


एष द्वितीयप्रसने ९० या -९०० ~र ˆ या~ 




















इटानीमन्यान प्रशनानाह 1 
भगणादिशेषवर्ग चिभिरषं संयुतं शतैनेषभि; 1 
कृतिमधृशतानं बा कुवन्नावत्सराद्गणएकः ॥७.७॥ (७०) 
भमशादीना भगण राशि भाग कला विकलाना चेवं 
त्िभिगृख नवमि शते घपुत वाुष्टश्तन कयमादत्सरात्‌ कथचेप्र 
स गरणकाऽस्सीति + 
शरत भगणाद्िगेपमानमन्नया । तत प्रश्नालापेन अरथमपरश्ते 
ष्या ९ {-८०० श्व शनं । चत 5 सजे 
करश्व्येरेदठ१ 
क्र ३० स्पे ६० चे ९०9 
भनया कनिष्टन्येष्टयेरानन्त्यम 1 








डः 1 


(~ ~~~ 


अति भगणादिरेएमानम्‌ = ३० । द्ितयप्रश्नेऽप्येवम्‌ । 
३यार-८०० यवय । 
शतः कश्व्येश्क्तेर 
ऋ २० ज्य २०0 छं ८00 
शूपत्तेपपदाभ्यां भा्नया$ तापि पदयापनन्त्यमर । 
अति भगणादि एम्‌ = ₹० ५ ७७ ॥ 
ददानौमन्य प्रश्नमाह । 
भगणादिरेषवग चतु णं पष्डपटििसंयुक्तम्‌ । 
घष्ट्यनं चा वरी कुर्वन्न वत्सराद्रणक्ः ॥ ७८ 1 (७४) 
स्यष्टायेम्‌ ! ॐ 
प्रथमप्रश्ने माणादिचेपपरानम्‌ = या 1 त्तः प्र्नानुमाएप ॥ 
धेया ०६१५ शपतेः 


अन्न ६< स॒तः 1 इष्टम्‌ =भे। ६५ ॥ 1 


९३--,८। <=8 ) ५ ~र) ऋति भगणादिषेष््‌ = २ 
ष्पत्तेपपदाभ्या भावनया $ऽनन्त्यमु 1 
हितीपपश्नेऽप्येष ४ पा२--६० शष घेः ) 
(- चये 
श्रज्नेटम्‌ = २1 ह = ३० 1 ३०१२ = ३२ 1 = ६ 


५८८ } श्रततिऽत्र भगणादितिपक् ८ + ब्धिमतेा 
5 देथेपम्‌ एव शधि 


तेपे गुप खे दरपथ तसु कनिष्टानयन कायेमिति ॥ छ ॥ 
इदानौमन्य प्रनम्राह 1 

इषटमगणदिेषं द्विसर्त्यूनं पभीतिखंशुणिततम्‌ । 

रूपए युतं वग इःवन्नाचत्सराद्धणकः ॥ ७६ ॥ (८७) 
इष्टभगयादिरेष दविनवतिभि-<रे खन कायं रेड श्यशौति-८ 


सपुचित पेय युत च बगमावत्सरातु छुकेकपि च गयकोऽप्तीति । 
दष्टभगयादिशेषमानम्‌ न= या । ततः प्रश्नालारेन 


~~~ 


* श्रा्स्फटसिट्ान्तत्य 
1 


द्द (णा-र्र) + १ = ८३ या- ३ ८त्र्+१९ 
कग + ०4३४ 


= च्या ~ ५६३६ + १न्दया-- ०६३२ न्द्‌ या=-- त 


द्म यदिद =९ तद्वा या ~ <रेददमेष भगणादिरेषमान्‌ ४ ०९॥ 


दृटनोमन्यो प्रश्नावाद् । 
अभिमाससेषवर्ग च्रयोदथसुणं धिभिः खतैयु क्तम्‌ । 
त्रिघनेानं वा वर्म कुवन्नावत्सराद्रएकः ॥ =° ॥ (७२) 

विघनेन सप्तद्िशच्छानम } शेष स्पध्टायम । 

ऋअन्राधिमापसशरेचमानम न्या । तत्त प्रश्नालापन 


प्रथते प्रपने ९३ पा? + 2०० ॥ ऋय वग । 


अन्न चमेप्र्त्या, क १ च्य ४ चये 
जा १0 च्य ४० त्ते ३०० 
अच रूपत्तेपपदाभ्या भाक्वनयाऽऽनन्त्य कायमु 1 
अर ऋनिष्ठ -९० मधिमासनचेवमानम । 
अन्न यद्धिक शस्य ३क्ते४; तत्त हल मूच्छ) 
शपते कनिष्ठम्‌ =* क्य (ज्य "रते +) ९८ >6+* (३१५) 


ॐ > १०५८९ 
ॐ» ---- == १८० 1 
॥ 


च्यष्ठम्‌ = (0 { (न ५. +१).-९ | 


न -)} [{४१+३) (५ 
{+य {+ +~ -१| 


= ११०८५१९ = ण्ट 
श्च पसप षट प्रसाध्य भावनयाऽऽनन्त्य कायेषु 1 
द्ितीयपररनेऽचयेषम १३ यार-र० अय वे 1 


ऋत्‌ क¶ स्ये चे 
क१¶१ व्येर चेद 
भावनया, अ ष्ये चे र 


~ = 


¢ = 
9, उदाहरणानि) $< 


शन्रापि शयचेदपटाभ्यां भावनया १नन्त्यं भध ६ 
इदाधियेप्मानं व्यक्त ~ हं) ८०१४ 
शठानीपरनयेा प्रश्नावाह । 
४० सघदशगुणं चयाद्शयुणं शपि । 
र यरग खुर्वन्नावत्सराद्भणयक! 11 ८१॥ (७६) 
श्यष्टायेम्‌ । 
श्र 9१ सचत । गु ~ १९८ । गु, 


शति शि लिप्ता ~ ८९4) „= (१०1९१) , २११ 
ता चवलप्तायपह्‌ ~ तु, मगर तजक 






छ ८>१० 
४ 
शटातोमन्ये प्रयनमाद 1 
अवमावरोयवगे बाद्शगुपितं श्रतेन संयुक्तम्‌ ` 
जिभिरूनं वा वर्ग शवेलावत्सराद्रयकः ॥ ८२॥ (७१) 
स्यषटाचेष्‌ । † 
परधमपरशने तपयोवमानस्‌ ~ या । ततः प्रशनानु्ारेष 
१२ यार+4०० श्रयं वः । 
चनेप्एत्या, फ प्ये ते 
फभ्‌ न्ये २० हि ९०१। 
श्रध चतु तेपपराभ्यां ६5 मतैव 
भपरतेपे फ = (षवे ९) .. १(४१-९ „ १५ 
॥ > 





*= १५ 


=} 
ञे 


ष्ये = छे (5, -3) ५८४०-१) श 
बे २ 


२्श॥ 


पाभ्यां भावनयाऽनन्य शाय शरम देप ~+ ॥ 
मू 


दिती ~ क) ५ 
पप्नेऽप्येवम् । ¶२या१-३ कः} ॥ 
| तः १ श्ये त्रि | 
1 





= 
ददानीप्रन्य प्रशनमाह। 


श्षदिनेऽकंकलारेषं शखुदिनचिकषावरोषयुक्तोनम्‌ } ˆ 
धग वधं च सेक कुक्ावत्सराद्णकः; ॥ ८२३५८८१) 
शधादिनेऽनेस्य यत॒ कलाथेषे सपुदनजेनाकेस्य विकसाविकेके 
युक्तमरनं च घे तथा तथाः कलाविकलाोषयावेध तैका च वगेमाचत्छराहे 
क्वेश्नमि स गकतेऽस्तीति । 
श्च ७२ दूनेण कल्पित रका घगेः १६ । शन्यश्च ४ । 


लतः १६ ~+ ४ = २०। १६ ~ ह ** १२1 
२५ + ९ 


2 ~ १३१६२ 
=, 
२० । ९२ जाति राशो ४० 1 २४ । ऋच प्रथमं ४० कलारेष हितो 


लघु २४ विफलाम्‌ \ कलाचेशत्‌ कुटृकेन शधदिनेऽहने" साध्यः । 
विक्रलाशेषाच्व कटेन गुरुचिनेऽहमेः साध्य इति । 


















4 ~. गित्र 
= उह २। श्रनेनयु ८ 














ददेानीमन्यं प्रश्ममाह 1 
विकलागोषं सरितं चिनवत्या सद्षयिहहीनं ख 1 
भ्वानेाजैदिमे वर्म छुर्यश्नावत्सराद्रणकः 1 ८४ ॥ (८५) 
नेष धदिने यद्धिकलाशेष तहु तचिनघत्या परहित घरे तथा 
सप्तबद्टिहोन च वममावत्सयात्‌ कद्रापि स गपकाऽस्मीति । 
अजं ०३ सूते द्रष्टम्‌ = 


8० - ॐ = ३ ¡ --- = ९१८ कै इ) 


चै२४ 1 ६७ = ३८१ इदे दि कलाेभमत कटेन कथने; इमे. 
आनयन सुगयश् ६८७ 





उद्रा्रखानि । ४ श्वर 





कदानोमन्ये परश्नावगद । 
क्दिमेऽकंकलारेषं वादशभिः संयुतं श्रिवष्व्था च । 
वष्ठ्याऽपाभिग्धोनं कवश्नावत्तराद्भणकः ॥ ८५॥ ( 

छपदिनेऽकंस्य अलारोदं यत॒ सदृदरादशमिः कषयुतं धं तधा 
तिषा सप्तं ख घनेमाषत्पणत्‌ छुचि स गककञाऽस्तोप्येकः परहनः । | ' 
वा तत॒ कलाव षष्ठे।-६० नं षै तथाऽष्टाभिश्वोनं धर्मादत्षराह्‌ 
क्केचपि प गज्ञाऽप्तोति हितीयः प्रः 1 

अन 6 सूनरेष 1 

प्रथमप्रश्ने षट ३ प्रफरप्य 

8 १.३.।.। ५१ 

~----- “ --- ~ ९४ 

| ॥। 


११५४ =+ २० = ९० १ ९०९ १०४ 
3 म 


१००६३८३० एदमेध कषराेपम ॥ 
द्वितीयग्रले इष्ट २ प्रफ्य 
~~ ~= स्द। 
~ = ~ = १२। ९२१ = १४४। 
ष्8 + ६० = २० पदमेव कलिषम ५ ८५५ 
शवानौ मन्याते प्रश्नानाद्‌ ॥ 
हन्दुविलिपतारेषाद्‌रविलिक्षारेषभंशरोषं घा । 
क्थवा पथ्यमभिष्टं कुरवन्नावस्सराद्रणकः ॥ ८३ ॥ (दद) 
इन्तुधिलिप्ताओेषात्‌ रिरिप्तयेषं बाई शशेपमयवाऽमीष्द मध्यमं 
शर पराघस्छणत्‌ छुपे ए भयकोऽस्तीति प्रणनचरयम्‌ । 
शत्र चन्दरधिकलारेणत्‌ कुटृकयिदिनाऽदगेणजानस्‌ । तस्मादिष्टं 
श्रध्यानयरनं रवेः कलातेपानयन च सुगम ५८६ 
















= 


इदानीश्रन्यात्‌ प्रश्नानाह २ प 
जीकधि्ति्ाशेषात्‌ ऊुजमिच्ड तमलितिकादोषकत्‌ १ > 
रविमिन्दुभागरोषाःत्‌ क्वन्नावत्सराद्धषसकः प ८७ (कह 

गुरुविलिप्तायेषाह कंज शा मकलाशेषाच्चन्द्र चन्द्रभागायै 
क्शेचपि स गणक्ञाऽस्तोति ¦ 
गुता गलातेषाहा करीमकलाशोषादयत्रा चनद्रमागशेषात्‌ कुट 
नारगेणक्चान तनोऽहगेषादभोषटयहन्नान स्फुटमेवेति ॥ < ५ 
ददनों लालावशनधाचे एवेपरश्नातप्याद 1 
हृषृभ्रेषरोषाद दुगा गतनिरपवसंसद षितः 1 
चेददियैरधिकोाऽस्पादन्पग्रहशेषमभिषो वर ॥ उद ॥ (६०), 
दृष्ट प्रहस्येष्टकलाविकलादिरेषास्‌ कुटर्कशधनाः दूुगणोाऽहगेष्ः 
प्ाध्यः! स च गररनिरपवततेसङ्ुितिश्डेददिनेिटाद तद्रवक्ुदिेरधिन्. 
ऽनेकधा स्यादस्मादरगेणाटन्ययदस्य कलाधिकलैरदिशेच काऽभौष्टा मध्य 
मपह श्च साध्य दृति स्फटमेव सिद्ुगन्तविदराण ॥ न्ट 
सदानीमुदिष्टारगेते वदपेभेगपयादिरेच ये ते एव पुनः करभि! 
हेश इत्यस्योत्तरमाह । 
= प्रह्या्विप्रीतै अ्रहयोंगणात्‌ । 
यस्मात्‌ तन्निरबेदेनेद्धतयेालन्यसंगणणितै ॥ ८६ ॥ 
(निश्डेयभागरात यद्पेोभगणादिगशेप्येच्धरगणात्‌ ) 
यमात्‌ तचिग्ेदेनेएदुतयेलज्यमद्ुणिते १६८९1) (९९) 
निश्वेदुभागहार विपरीतौ तथतास्‌ पुनस्तस्मात्‌ । 
शेषे शगलाद्च च्यादीनां प्राग्चदिष्दिन>े॥&€०॥ (६१) ॥ 
याट्‌ गादहगेणाहूयदयेग्य भगणापद सेच भवतस्तयेर्ैः) 
निष्डेदभागलप्या स्वत्वदृठकुदिनसक्तः तािषयेन मद्पापथतं- 
ने्ुलो्लपेटक्दिनमज्यो, सततय लब्धे साभ्या विषतो निर. 
भागात गुते \ मह तपाप्वततेभक्तालत अथपदुखिनसंशा वरल नेन 


1 


1 
१ 
4 
1 
| 
॥। 





~ 
केरे 


2 खदाडहरछानि। 

















दती चडुढकुविनमान गुण्य द्टितीयसन्चेन च प्रचदठकगुदिनमान्‌ तुष 
त्यतः । एषं समच्छेे भवतः । तक्ुताह्‌ सस्यात्‌ पुष्ात्दुकु" 
भणात पुनरययेस्त स्वर भगणादिेवे भवतः; उष्प्याहगकः प्वेवा 
{ितसमच्छेदेन युतस्तदा येपगयमि$ गये पुनस्तं एव अरयेमगपरादिषध 
। भवत इत्यै; । एं ग्यादीनां यदाणानिष्टदिने यानि मगलादिदेवि 
सानि पुनः केति प्रन प्रात्‌ काप । दरयोिण्डेदमागहापरम्पा 
प्रवत्‌ सपच्छेदे विधाय ततने निश्छ्दभागदाएः कन्य; । पुनर्य 
"वृतीचदृढङ्कदिनष्य च लष्ुतमापश्वानछेपवीयः । एवम्ऽपि 121 
यैष । अनते मधेदुढकुदिनाना चा लघुनमापव्यत्तिनपुनिऽहगणः [1 
दागशषमे$दखे च पुनस्तान्येद् येषाणि भत्रन्ति 1 
श्च्रापपत्तिः। यदि पदाणां वृढभ्रगणाः ५१,५,. भ द्डदधितानि 
चं, मु<, एु\ फस््न्ते तया दृढदिनानां नघुतमापवयग्च तवा 
द्म + अद श्रम्मिचरैयो दठभगगगुणि दढ विषते प्रवमवहे 

तिरवयवभगणा लभ्यन्ते ते प्रयोन्ननाभाव्राद्यदि ययनं त्रद्रिष्टान- 
मैणादद्गणयेषं तदे +ड गरस्माटपि | ावर्दिान दयप्र 
अदधदभागदास्योमेहत्तमापवततेनतरिमयोः मति्वि जये तम्यामरयोनय 
ष्टा सद्कुप्य लघुतमापध्य एततपादित एति गतिततिदरं शद्रः 
मेवेति ॥ ८<-<० ४ 

ददानी मन्यात्‌ प्रण्नानाद। 
सगणमवमावनेया्रवि षर मध्यमे ग्फृटाषथ भा | 
एवं तिथि बा वघ्रावत्सगादरकः ॥ ६१ ॥ (६१) 

श्श्रमादये गत्‌ धश्जेगरादरद्य म ¢ 
चास्फट त तिं त ॥ क 

५ ए च 1 म्यतेपरपाक्रा. 
शाह कु्े्पि स गथनेएम्तोति पश प्रणा रह ॥ ८1४ 
श्दानीमन्णातु प्रत्नानाहइ 1 


एकदिनिमवमरोषं यदरमेकरबिषनद्रमणरानप्‌ | 





इ४२ आह्नम्फुटसिद्धान्तस्य 


~ = 
शुष्यति भूदिन मत्तः व्यक चान्द्रस्तु किरियम्‌॥ ६ २५८९३) 
एकदिनसम्बग््ययप्रेव यदु येन गुतिक्ान भ्रदिनमक्त कैप्यति 
। यदय सविभगकोनं श्रादनमक्त शूरय ! वाऽवमचेद 
चनद्रमगलोन परुदिनभक्त शुष्यति! घाऽषपरेव पुण व्ये चाने शवानद्रदि 
नर्म शुध्यलि येय वल्यमाणा तेषा प्रशनानापुक्तिसारिक्रिरिति ॥ ९२9 
श्रधादो प्रचमप्रलेक्षरपार्‌ । 
इषुशरकृतापृदिग्मिः १०८बभ्‌ 
संदणितादेवमयपेकद्धक्तास्‌! 
रूपाध्रवेद्रसशू- 
न्यश्रगुरे-३५०६४८१ विनगणः पेषम्‌ ६६ (६४) 
अषमगोधादिपु्णताष्टदटिफिभ १०८७४५५ सङजुितात.कपाष्टये 
दरसटरम्यशरगुरे-३५०६४८९ भक्तच्देव दिनययेऽगेणेः भवति 1 
अन्रापपत्ति ) कल्पदूढावम्रानि दिनेगयगुकानि दृढावमरेभो- 
नानि कल्यदुठकदिनहतानि फल निष्प्र गताब्मानि । अतो वुढकरस्पा 
खानि भाज्य दूढावमेषघ्रषतेप टृढकरपकुदिनानि डर प्रश्रय णो 
गुण सोऽहं स्यात्‌ 1 तत्र साधत्रा्धेमाचायेय रूपरुटे। भरथरवेवा- 
षट्भिः स््विप्लुटुक छत 1 रप्टव्ेदादि ~ सष्या फल्पृठक्दि 
ननि तदानयन चे ॥ 


क्च >2५०१८२०१५५ ०००४ ०१०० + ५०९८६१९ 

= ~ 

ककुद्धि ९५अ०६१६४५०००० ४०००० भ दद्दर 
५०००० 9 € + ५११३६ __ _ ५५०३६ टृखदि 


५०००० ६ ट > १५०६३०९ ३१०६४८९ ि ब्र्व 
अथ प्रसङहदुवृठरविभगककुदिनानयन प्रवर्ति १ 
करम  , ४३०००९०००९ 


५ ५०४०० > ८६४९० 
ककुद ११०७६१६ ४१५००४०० 


9. 
४००१० 2८ ३९११५८१३३६ 
=¬ ५०००० > १ > २६०४ 


४०००९ + ₹ > ३५०६४८९ 





ङ भ् भ्र > 2०९ 
् सॐ == ------- ० ~ | 
पण्य म ९४ > ११६ ११्६८त्य्ॐ दृषदि 


एप्‌ 
खक  ५७७५३४००००० __ => ४०००० > १९५५०६६ 


न ५०७५४०००९. न ------््व् 
इति २५००६९६४१०००० ०००० १९५५८१२ 
५०००० > % ३८५०१ ‰८५०बद [3.41 

म्न 


2 "धा, रण्प्रसछ्न्ड दृष 

इठानीमवमरेषाद्रव्यानयनमार 1 

जिनरसगोऽच्धिरद - ३२०६६२० गणात्‌ 
आसिवसुकृतरसलमूतराम ३५०६४८१ हतात्‌ ॥ 


शेषं रविमग्यलेयं तत्‌॥ &४ ॥ (६५ ) 
स्पष्टा्ेम्‌ 1 
श्नोपपत्तिः । 
न इपरकातेयादगेयः = रण्ये ~ ३५०६४८१६ । अयं रवि" 
दूढकभगयगुणस्तद्दृढकुिनगुषोष लाति रधिभेगणात्मकः 


०.०2 १०८८५ ------ 9 ९०८४५५परे = ५४० > ३५०४४८९८ 
= -- ------- 
१९६५८८२ 


४७०५६००० थे 
@ -------------~ ~ २०० 
स्द्स्छ ३२०० २९ ३द््‌ 


१०८९२०८ छे = 
= ^-------- + स्च ९०० द्‌ 
१९६८८२० 


शतो दढभगणरेवम्‌ = ९१०६२०८ ~ ९१६८८२५ । | 
8 नवि 5 
चै गुणत ज्रिभिः सद्य दूढ्तययेषसम्बन्धिरढकदिनदरे रवेभगक्थे- 
घ्न = इर४९६र४्उ२े ~ ३५०६७८१ इ९ 1 इद साधित्तम्रत ददः सदा 
ज्िभिर्पघत्तयै तदा धास्तवमकेटूठभगयरें जेयम्‌ । यद्याचायानीत भग- 


रोघ शिमिन पवत्य तदा प्रश्नः ला जेय द्रति सुगणकैश्रेण विचि 


भ्वत१००१ _ __---------) 


प व 


= ब्रा्छस्कटनिद्ान्तस्य 





बरदानोपरतम्ररेप्ात क्िच्या नयनं ऋतति ! 
गाऽगेन्दुसेश-९१०१९७६ शपितादू- 
भक्तात्नलपच्यमरसेषगुैः ३५६२२२० । 
शेषमवभावयोचात्‌ 
तिथयेऽवमसेषकादिकलम्‌ ॥ ६५ ॥ (६६) 
रवमरोपकाद्धिकले चत्तेमानतिेभुक्तं मानं साध्यम । येषं 
श्यष्ट । 
अनरापपत्तिः 1 चनन्द्रभ्य यरान्यजमानि यच्च तच्छेषं तान्यव्रपरानि 
तदेव शेवं च सावनेभ्य देति (सादनान्यकमानि स्य॒श्चननद्रेभ्यः साधि. 
नि चेत्‌^-द्त्यादि म्रितातिसयां स्वगोलगध्या्ये भास्करे स्फटीकतम्‌ 1 
परति गतचन्दरदिनैः कल्पादमःनि गुणानि कल्यचन्द्र दिनैभेक्तानि फलं 
गतक्षमानि शेषं सयेपम 1 
= क - ठे । श्यमभिचः । 
श्रतः चयदिनानि भाज्यं तयदेदशृथत्ेयं चन्द्रदिनानि हारं 
पकरप्य यः कटुकः साध्यते तान्येव चान्द्रदिनानि गतियो भवन्ति । 
तनाय लाघवाच छपतिशुदै स्यिप्कटकः साधितः स दावम 
शेषगुएकः पठितः ९ य दृकावमवन्द्रदधिनचानाके न्यासः । 
कदि =¬ २१०८०५१०००० _ „~ ५०००० ८ ५१०९६५१ 
ऋादि ९६००६२६६०००००० १०००० भ ३२०५६६८४ 
= १०००० २ ९२५१०३६ „~ ५५७३९ _ वृद 
५०००० € भ ३१५६२१० इ4द६रय्द्‌ दृव 
अतो दठचान््रादिनान्येब हर दृति सङग स्कटम्‌ । मद्धितागतप- 


१००००६९ अनेन विभज्य लब्धम दुठाधयचेदं सधीभिर्यामिति ) 
र¶ चायायामन्ये येऽवारष्टा. वरनास्तेकारुत्तराचि चयशे्ावश 
मानीय ततेऽदगपात कायावि। <२ अयाय द ये प्रशनास्तशमत्ततयि 


क्ृटकचिधिना स्फटानि 1 अ्राचयेवापोद स्ुटत्वात्‌ लेवाम स्रा ताक्ता- 
नीतिषर श्प + 


= 


अतः 








उदाहरणानि 1 ष्‌ 





ददाना पनः प्रश्नान्तरं तदुत्तर चाह! 
मागकल्नाविकदौक्यं दद्रा विकलान्तरं च के शेषे । 
देक्यं दिधाऽन्तराधिकटीनं च दिभाजितं शेषे ॥ ६६ ॥ (६७) 
भ्रागविकषलं भागेषष । कलाविकलं कलागेषम्‌ । अनयारेक्ं 
लथाऽनयेाविकलयेः येपयोरन्तरे च दष्टा ओेवेतेटेके स्तद्तिप्रनः। 
अद तदुत्तरमादैश्यपिति । 
रेश्ं हिधा स्याप्यमन्तरतकजाधिकमन्यत्र दीनं छाय तता हि 
भाच्रिते दलित शेषे भवतः 
श्ननापपत्तिः । सदुमणणणितेर स्प्टा ॥ ९६ ॥ 
ददाने पुनः प्रश्नान्तरं तदुत्तरं चार 1 
तवगंन्तरमाये तदन्तरं चान्तरोद्टृतयुतानम्‌ । 
वरगान्तरं विभक्तः ब्राभ्यां रेपे तता यगणः ॥ ६७ ॥ (६८) 
्राद्येनन्ततक्ते प्रश्ने यदि तयः चेययेतरेगेन्तरं तथः तयोर. 
म्तरं चेदिष्टं भद्रे तदा धरोन्तप्मन्तरेणोुतं लब्धं चान्तरेण युतपरनं च 
काये) पते हभ्या विभक्ं रणे भवतत; । तते भागकलायेणाभ्या प्रा्डत्‌ 
 टकविधिनाऽदमेणः साध्यः , 
अनरापपततिः । विपमरकमेणा स्फुटा ॥ < ॥ 
अत्र कोलन्रसानुषादानुसारयेकरायाच्रटिः साच! 
( करुतिसंयेमादुदिशणाद्यु तिच परेषय भ्रोपमृटं यत्‌ । 
लेन युतेनेा येगे दलितः शेपे एयगमीष्टे 1 ६८ ५) (8&) 
रुष भधितुमरेत्ति । 
यद्दाऽनन्तरेक्ते प्रश्ने शेपयेोयैगेयोग शेपयोगर्वेद्िष्टा भवेत 
तदा द्विगुणात्‌ कछ 'तपयेगाच्छेधयेध्ये तिमे मरद्ध येवस्य यन्य भवेत्‌ 
सद्वागक्रलाश्रपयोरन्तरः भवेत्‌ तेन योगो यतेन दलितः एचगमभीष्टे भाग 
{कलये पेचे भवतः 
श्राप; ! इञ प्रशनानुसास्य । 
¢ भाश्च + कशेः वयु 
प 


























ई द 

भशे+क्येन्य 

५ २ भाशेः+-२ कथे रवय 

भाः + रेभा ८ कये + कथे" = युगे 

हुचोरनसर्ण 

भाशेर- रेभा >८ कथे + कजे 

= (भाशे -कये)ऽ "र वय~-षुः 

^ भे - कशे = “२ वय्‌ -युर 

प्रयशिष्टापपत्तिः सद्प्रेन स्मुटा 0 <८ ध 

दानीं एुनः प्रशनान्तरस्येाततरमाह 1 

शेषधधाद्‌ यिङृतिगुणात्‌ शेषान्तरवर्मसंयुतान्भूलम्‌ । 
शेषान्तरोनयुक्तं दलितं सेये शधगमीषठे ॥ € ॥ (१००) 
यदाऽनन्तेक्त प्रशन भावकलायेष्याप्न्तर वधष्चेति हुयमुद्धिष् 
भवेत तदा द्िक्तिगुप्ात्‌ । दये छ तिवरगस्तेनाधेषटदे-४ गुणाच्येष- 
धषधच्छेषान्तरधगे्युतानमल ब्रयम्‌ १ तच्ेययन्तरेयान युकं लित च 
एचगभीष्टे भागकलाेपे भवतः 1 

ऋअत्रापपत्त ! अच पटनानपरारेणं 

भारे - क्ये ` 


भागे >कथे~घ 
म (भाश - कशे ९ = भाशचैः- २ भाये > के + के. = आर 
ध भाश्च के न्न्य 
र हुचेदेषेन 


भाके+रभाश्चे > कशे १ करोर = (भारे+-करो) नशस 
मलयेन, भाशे + कि - ५८“ + ४ 
शेषवापना सङ्कपणेन स्फुटा ५ ९९ ॥ 
दधानां छाजानुपदेशयत्ि 1 
गइदिधाच्रममी पञ्चाः पश्नानन्यान्‌ सहस्रशः कुर्यात्‌ । 
* इन्मात्रममो प्रभ्मा -र्ति पाद घाधुः। 












3 धश्चाजुक्त्यैवं साधयेत्‌ करैः 11 १०० ।(१०१) 
मी परवता: प्रशनाशधाज्रायां नमनं हदये जे'घाधेमाचपेव मथा 
लिषिताः 1 पतात बुः बुद्धिमा सदखयोऽन्यात्‌ प्रश्नयत्‌ कपोत । 
एवमुक्ता पवता करयोः साधनप्रकारप्वान्येदेचार्‌ प्रश्नानपि बद्धिमान्‌ 
साधयेत्‌ प्रशात्तराणीति शेषः ॥ ९०० ४ 

इदानीं प्रश्नप्रशंसामाद 1 

जनसंसदि दैवविदारं तेज नाशयति भानुरिव भानाम्‌) 
कुदाकारपरश्वैः पठितैरपि किं पुनः शतश्व्छः॥ १०१॥८१०२) 
गणकः कटा काण्पसनेः पठितएपि जनसंकषदि मणकजनसभायां 
शैवा व्यातिविदं तेजा नाशयति भानां भातु । पुनः सूत्रैः कि 
घत्तव्यमस्ति । प्रशन पठेरेव गण ज्यातिविदा म्ये भातुरिपर भवति 
स्‌ ज्रञ्जनिन पुनः किं भवतोति बेनातोत्तमित्येः ५ १०१ ॥ 
श्दानीमध्यायेपसंदारमाह } 

पति स॒घ्रममी प्रभाः 

प्ताः सेादेशकेषु सरेषु । 

आयाञ्यधिकशतेन च 

छुशाष्वादशाऽध्यायः 1 १०२॥ (१०३) 
इति ओ्रीत्रष्पस्फुटसिदटःन्ते छुट्काध्ययेएऽदशः ॥ १८॥ 
प्रतिप मयाऽमी प्रश्नाः पठिताः ॥ एष सादादरेणेषु सूतेषु 
प्रापान्यधिकरतिनाये कुटकनामाऽध्यायाऽष्टावशः 1 
मधुष्दनसनुनादिता यस्तिलकः शरोप्युनेह निष्णुञेक्ते } 
दि ते क्िनिधाय सूतनदिऽयं रचितः कटविधैः सुधाकरेद # 
पति ब्रीकपाजुस््‌ ृधाकरद्विवेदिविरवचिते ब्रासस्ुटसिदान्त- 


ततनतिलके कुटुकाध्यायेऽष्टादशः ॥ ९८ ४ 
~ ~-- 
५४ शू -दति पाठः खापुः+ 


































= षङच्छायादिजानाच्यायः प 

व ~ ©= 

लज प्रथ्नानाह । 

दृष्ठ दिना्ैवटिका याऽगज्ञाऽ्दाकान्‌ विजानाति । 
उदयान्तरघटिकाभिज्ञताज्तेयं स तश्रक्तः॥ १॥ 
साकन्नो हिनाधघटिका दुदु उाशक्रार्‌ चिजानाति । एश 
स्यादयाखाधतीभिध दि्ानिरन्या प्रद व्दति ता उदणान्तष्योटि कस्स" 
ये ज्ञाते ्दाऽप्ति तस्माज्तातादपरज्ञेयण्डवाये 
ऋछिज्नाना ति स एष तन्व सदान्तधिदगिदित्यद मभ्य एति से ५९१ 
शदनोमन्यात्‌ प्ररनानाद + 

स्तान्तरघरिकाभि्य। क्षाताञ््ेयमानयति तस्मात्‌ । 
भध्पगतिं युगसणणानानयति ततः स तश्मङ्ः ॥ २॥ 
एकयदप्यास्तानन्तरमन्मे यदे याततोपिधेदिकाभिर्स्त धाति 
तता श्रस्तान्तरयटिकास्तामिततेताच्वेरस्मादग्न्य जेय म य प्ानयति ) 
तस्मात्‌ श्यष्टत्ेययरात्‌ मध्यमरति मध्यम ज्ञेय यद्ध य खानयति । सततस्त 
स्मान्मध्ययन्नेयादुगभगचातु त्स्य य च्रानयत्ति ख एत तन्वन दति ५२५ 
धदानीमन्यात्‌ प्ररलानाद । 
घानयति यस्तमारविशरराङ्मानानि दीपकणिकाच्च्यात्‌। 
प्राद्धतलान्तरभरूमिज्ञाने चायां स तस्नज्ञः 1 ३॥ 

ये सदुयवषन्रकिम्बमानान्यानथति 1 द्योपसशितेश्यात्‌ प्रकी 
पेाच्छरितेः शदुतलान्तरप्रभिन्ानि प्रदौपतलाच्छदरग्नान्सर शङ्कवसान्स- 
स्‌ । सेध परोमरिति शङ्ुतलानतप्फमिसतस्या जञाने यश्चायामानधति 
स श्छ तन्न ५ ङे भ 

इदानोमन्य प्रश्नपार । 


इषृणहेच्च्यश्तो यस्तदन्तरज्ञो निरीक्ष्यते लु जले । ,--शनयजञो यस्तदन्तरजञो निरीश्यते लु जके । » _ . 


= -=-----= 


शङच्छायादिज्ञानाध्यायः १ र । 











शहभिस्यभ्ं द्थैयति दर्षणे वा स तशः ॥९॥ । 
य देष्यदैगच्यज अमिस्यान्यत तस्व रदस्यान्तर चश्च जने 'र् , 
भितं "निसैचयते घा दपेे तदव दशेथाति स शव तन्चः ॥ ४ ॥ | 
श्दानीमन्यं प्रश्नम्रार 1 
चायादितीयमाग्रान्तरेविश्षानेन वेत्ति दीचीच्यम्‌ । 
गङ्च्खछायाङ्ञो वा भूमेश्ायां स तज्ञः ॥ ५॥ 
यः शङकच्छापान; |( श्यं दवे छापे ते जानातीति गङ्च्छाया- 
ज्ञः) छायाटितीयभाणान्तस्वन्ननिन क्धायायौ; प्रणमच्छायाया द्वितीय | 
भायप्य {हितोयच्डायाया यदन्तरं त्य विक्वानेन दीधे घेति घा | 
भम मिपानाच्छायां देत्ति स एत तन्वः ॥ ५॥ 1 
{ दृष्ट्रा, ग॒दतलान्तरजा कनेर्हष्टाम्ं गृहस्य भूमितः 
वेत्ति गृहोच्च्यं दृष्ट्रा तैलस्थं वा स तच्चज्ञः ॥ ६ ॥ 
( एहपुरषान्तएसलिले ये वृषटःऽय रहस्य भमित; 
वेत्ति +गएहेाच्चयं दष्ट तैलस्य घा स तन्वन: ॥ € ॥ 
पुरुपा द्रष्टा । एदपरूपयोरन्तरे मध्ये स्थापितं यत्‌ सलिलं जलं 
तस्मिन्‌ गदस्यायं दृष्टये भरमिन्नोा जज्ञे यन्न सहायस्य प्रतिधिम्बं तस्मा- 
दान्त नणन्तरं च पठ्‌ तदरुमिप्देनाच्यते तज्जा एच वेत्ति घां वेलस्यं ॥ 
एषाय दषा चे रमिनत फदग्च्यं चेत्ति म्र एव तन्वन इत्यह मन्ये ॥ € ॥ | 
दानोमन्य प्रश्नमाद + 
वीचय गृदा्रं सलिले भसायं सलिलं पुनः स्वभूज्ञाने । 
श्रानयति जलाद् भूमिं गस्य वैच्च्यं स तस्मक्लः ॥७॥ 
सलिले एडाय वोच्य सलिलं च तस्मिवेड मागं स्यानान्तरे प्रषायै 
पुनस्तस्मिस्‌ सलिले हाप दीच्यात्मसलिलान्तरं चे देधटपे ते स्वभक्त | 





यति स एव तन्व्र इत्य मन्ये ००३ । 


































ठ भ्ारस्फरटासटान्तस्य 


षदानीपन्य प्रशनमार 1 
ज्ातरेर्ायापुसैरविज्ञाते तोयङखययेोर्धिवरे 1 
छव्येऽकतेजसे या वेत््पारूदिं स तश्रज्ल;ः ॥ = ॥ 
सोयङ्दययाजेलमभित्यो ्िघरेन्तरे विकते छाया पुशैकाति. पुर्व 
प्याक्स्या छले वच्छायामानिन च य ग्रा ङुढि मिन च्छति बेलि करके 
धता ऽकैपरकाशतशछायादिज्नान विद्नाथारूढि वेत्ति स एव तन्त्रनच इत्यद्च 
मन्ये॥८५ 


ऋयेन्तराणि ! 


त्ने प्रथमप्रप्मा रणा । 
इषटदिवसार्भघरिका घटिकापन्चदश्चान्तरग्राणाः 1 
तदिवसचरपराषास्तैरं साषयेत्‌ भागवत्‌ ॥& ॥ 
{ृष्टदिधसाधेटिकाप्चद.णान्तर्चटोभवा- प्रायाः । 
तदटिवसचरप्रावास्तेरत रसाधयेत प्रात्‌ € ४ 
पश्चदगेष्टदिनाधेन्तरथटीना चे प्राणास्ते नेलयुत्या चर्प्राथा 
भवन्ति । विष्चरसुमिप्केत क्ान्ति्ातेन च प्राह बिप्रस्नोत्तणध्याय 
विधिना गणकेऽचमत्ताशात्‌ साधयेत्‌ ॥ < ४ 
दभानीपुदयान्तर्धटिकाभिस्तच्ास्तान्तर्घटि साभिरिन्यादिःप्रश्न 
दश््येत्तरमाद । 
श्षातज्ञेयग्रहयो स्दयान्तरनादिकाभिरषिकोानः । 
उद्यैज्ञातेः क्षाताञ्ज्ञेयः परागपरयेोरखयः ॥ १० ॥ 
ज्ञातः सभार्थं उदवैरस्तान्तरनादिक्षाभिरपिकानः । 
ज्ञातात्‌ पूषैपरये्या भा्ीनके स्यः ॥ ११५. 
चात्ेययटयेयेा उदयान्तर्चटिकास्तामिरुदयै स्वरेथेायवेशचा- 
ताह पागपरयेःः पूर्पस्दमान्नाताऽपिक्ञान- कषाये. । यदि जगे 
तीत पवेदिष्यधेदरे तदा जामद परकर स्वदेादयेरदथान्तर. 
` भब्देषटसापुः, ---------- 





ष 































१ ॥ ३५९ 
भक कषक 


वटोमितिषटे ऋमसम्नं छातास्‌ पश्थमरष्ये च ज्य विपरीतसग्न यत॒ स एव 
स्फुटो क्ये चे चेयः ! स्तान्सरघटोक्नाने च ज्नातः सभा्ताऽकः करस्य) 
अस्तान्मरचटिका इष्टघटकाः । जापि पातात्‌ य॒वऽपे ज्ये क्रमसम्न 
पर्विमस्ये च धिपरोतलग्ने यत्‌ तस्मिज्‌ भा्धानके सति जेये। येः भवतीति 
शते वासना सानानयनतत्‌ सुगमा ॥ ९०~९्१५ 
श्वानो तस्मान्ध्यनमति तता युगभगवानानयति य दृत्यस्पात्तर- 
भाद्‌! 
ज्ञातं करत्वा भध्यं भूयेऽन्यदिने तदन्तरं सुख्िः । 
श्रैराशिकेने भुक्त्या कल्पग्रहमरडल्तानयनम्‌ ॥ १२॥ 
एषं स्युःटन्तेययदहात्‌ स्य रो करणािजाम्रविधिना मध्यं पहं ्नातं 
त्वा श्रेयः युनशन्यदिने च मध्यं गरदं जातं कत्वा सदन्तरं तथोरन्तरं 
कार्यमेवं यदस्य मध्यमा भुक्तिवत्‌ । तता भुक्ता ज्रैएप्िकेनेकस्मित्‌ 
दिने मध्यमा गतिस्तदा कल्यक्लदिने. सिंमिति तोकेन कल्पद्रदभग- 
णानयनं पुगमरप्रिति १२ ॥ 
इृदानीमानयत्ति त्तमोरविश शाद मानानीन्यस्योत्तरमाद । 
स्थिस्पर्घादिपरीतं तमःप्रमाणं स्फुटं ग्रहे । 
मानेादयाद्रवीन्देाधैरिकावयवेन भादयतः ॥ १२ १ 
ह्थत्यधादि पेतं धिपसोतधिधिना यदे स्फुटं तम.्रमाणे भरभा- 
िम्बप्रमराणे भक्ति । अनेतटुक्तं भषति । स्थियधं रविचन्द्रगत्यन्तरक- 
लागुणे षष्टिहत स्विच्यधरल भवन्ति । तटगाच्छरव्मयुनान्मरसे माने 
कषयाघेकलाप्ताभ्यस्वन्द्रविम्बाधे परोद भ्रभाविम्बाधंष + एषं ्रिपसेतक्रमेण 
सेयमिति ! मानेादयादधटिकावयदेन भादयतः स्वटेशणश्यदयते 
रवीन्दरोविम्बमाने जेयं 1 थदा प्राक्‌ छितिजे पभ्वेष्दणलिदर्थनं लातं 
सतिऽनन्तरं याता घाटक्षादयदेनाधःपालिदशेनं जात स धटिभाव- 
यचो घेन जेयः 1 तततः स्वदेरराश्चुदयघटीभिरब्टादशशतशलाप्तदः 
वेधोपलश्भघटिावयवेन ककमेधे चिम्बक्ला वेश्चनदरप्य च भवन्तीति । 


स त्रारस्फटसिटेःन्तस्य 


रक्ियिप्बस्योध्दा परपदे यत्र आान्तिर्ते नन्मे सगिर्ड यत्ररेनेेनि 
वम्बङला भवन्ति । चन्द्रश्च धिमण्डले चमति तेनेव चन्द्राडम्ज डाः 
स्वस्पान्तयद्बन्ति ४९३४ 
ब्दानां दीपयिसेच्यात्‌ शङ्ुतलान्ससपमिन्नाने खाणा य दान 
यतीत्यस्यात्तप्मार । 
दीपतलशङ्कतलयोारन्तरमिष्प्रमाणशङ्कगुणम्‌ । 
दीपरिसैच्न्यारक्षङकः विश्ाध्प रेषां काया ॥१४॥ 
गकित्मथापप्य ४३ श्र्पयप्रतस्तचष स्फटा ५ ९१४ ॥ 
दानं ायाद्विती यभयान्तप्िक्ानेनेत्यादिप्श्नेत्तरमयाह 1 
शुङ्खन्तरेण गुखिता चाया छायान्तरेण भक्ता भूः 
सुच्छाया श्कगुपा दीरैच्च्यं छायया मक्ता ॥ १५ ॥ 
छेदस्य कष्णपि शङ्काश्छाया शङ्ुरन्तरेण शङुरलान्त रेष 
गुता काययेरन्तरेण भ्त भ्रभेषति ¦ सा सच्छाया छ्वायया सरिता 
शद्कगुणा छायया भक्ता च दीदेाच्चय भवति 
अभेःपपतति } 









१ ४९ भा, भा. 
सशि = दौपोच्यम । अ, श ~ च, च~ शङ्ुममाणम 1 
आ, भा\= प्रधमशङच्छाया । ] श भार, भ, 
श्य १.१ 
अर्धा = हितोयशेङकच्छाया = षा 
थ, श९ = शदुन्तर््‌ ~ शद्च 
भा भ१९ सछायायान्तर्‌ = भ्मदाश् 















च 1 


न= शरभा (शरभा ~ गरस ) 
न्शरभार- शभा श्र 
न्द्धाञ्+-श् 
तता गणिताधायस्य २8 भत्रेण 
(ाश्र+श्राश्र) य भार = तमा, 





ष्ठम्न 
वि भा (सपेतयप्नोणःभा-दाध पः प्रारभ । 
ध] शतन तभा मा ल 


श्राश्रं र्भार 
----*-- । 
छ्ाभ्र 


अजादि तथ, मानमेव प्रसत करल्पितमित्युपपचष । दितीय 
च्छायायदकेन द्वितीया भेवति दये प्रः मच्छाया तद्रा द्ायाव्यघ्रहारस्य 
भ सूजोया पर्भेवति तते दीदाच्य प्राग्वदिति + श्रत उपत्रम्‌ ॥ ५॥ 
इदानीं छापा णदादीनाच्छमाद 1 
ज्ञात्वा शङ्कच्छायामयुपातात्‌. साधयेत्‌ सखुच्छायान्‌। 


गृरवैत्यतस्नगानासैच्च्यं चच्यं विक्ताय वा छायाम्‌ ॥ १६॥ 
श्डुष्छाया ्ात्वाऽलुपातादहचत्यतरुपवेताना सष्ुच्छरायोत्‌ 










(२) 


गणकः साधयेत्‌ । चा तेषातीच्य चिन्नाप तेपाम्रिष्टकले धापा साध 
येत्‌ 1 बृष्टकालि ुटादोना द्धायाप्रमाण ज्ाल्वा त्व्ैवेटगरदार्व छायाः 
पर्ण चित्राय शद्च्छायया शहुप्रमाण तटा एदादिच्छायया क्रिम्‌ ॥ 
चमनुपातेन एादीना छाया 






= 3 


एवं णडादीनानाच्य भवति ॥ श्वपच्चयाच्व 
साधयेत्‌ ४ १६ ॥ 
ददनीमिष्टर्ाच्य्ा य दत्यादिप्रणनातरमाष 1 
युतट पगा च्च्यहता हयन्तरभूमिर्नीच्च्यसष्णिता । 
कलमूरनयस्ते ताये प्रतिरूपां गस्य नरात्‌ ॥ २७॥ 
शस्य नर्य च मध्ये यन्तरप्रामिः सा दुतरीच्येन दृष्ुच्छित्या 
लता युतदष्टणदेच्यहता दुषछ च्छिलिमपतण्देच्छित्या हता । 


क्ष दि 













डे 























-- ब्राह्स्कुरटसिद्वान्सभ्य 


_ _ ___._------ ~~ ~~~ ~~~ 


---------~ 

यत्‌ फल प्राप्त सम्मिता ्रनरदरृहामिषु्री या लज लये ले नस्ते 

तस्मिन्‌ णस्य प्रतिपायप्रयस्य प्रततिविम्ब दुश्य भपरेद्धिति । 
अजोपपत्ति । एनरदनगान्तरभ्मि =प का 1 एउ~एरेच्चयश । 

उ पर= जलम्‌ 1 न दु = गुगेगच्चयम्‌ । 

द तदा ष्योतित्रिकया रु्ायप्रति्िम्ब 

ब म देहदु-दुष््या द्व तद्रा 

<खप्ड=८^नप्रवर! 
न क श्रत एउन्एच्र~नक। 
दलननदु-+ण्ठ ! दु ग्रक, दूप्रन जिभुज्ते च सनातीपे । 


ततत प्रन = । श्रत उपचर + ९० ॥ 


एय्‌ 


इदानीं णपृणान्तर्सलिले ये वरषटाऽ यनिन्यादिपरयनेोक्तामादह } 
= 
पुरषान्तरसलिले चदय य॒दाम्ं टगीच्च्यसदणितम्‌ । 
६) 

गरहतायान्तरमैीच्च्यं यदस्य छृजलान्तरेण हतम्‌ ॥ १८ 

शपुरषधेमेध्े यत मलिल स्यापित तस्मि ण्दाय घीद्य यदि 
यृद्च्ार्पेिति तदा शदतायान्तर दूगोच्छयसङ्कुणितत नृललान्तरेण दत 
फास एदस्याच्चय भधेत्‌ 1 

शन्रेएपपत्ति. 1 पु्ेश्लाकतेतर रटपोयान्तप = ग्र । नृज्लानत- 
शस्‌ =प्रन ) प्ट, दरूनपरनिभुने च सज्ञातोये ततः = एड = गप्र 
अत उपपद्यते ॥ १८ ॥ ष 

दानं वोच गुहाय सलिले प्रभावत्यादिःश्नात्तप्मार ६ 


अधम्धिनीयद्जलान्तरान्तरेले 3 न्तरान्तरेणेदताः जलापद्धतिः । 
दष्व्यीच्च्ययसाच्छायस्ता याघ्रनलान्तरयुणा शुः ॥ १६ ॥ 


_ यत्र प्रधन लने एदाप्रघतििम्ब नरेण दृष्ट तत्र यचृजलान्तर सत्‌ 
भरर जेयप्न्‌ । एव द्वितीय तृजलान्तर ज्ञानीचात्‌ । तता ` जलापहि् 


=-= ~ 
दः ॥ ३४५४ 


४ 


















लयिारन्तरे भ्रमिः सा प्रयमदधितोयदरजनान्तप्येर््तर्योद्ुता लब्िद्धिधा 
स्याप्या } एकन वृनोच्यगृणा तदा रृदे।च्छरःयः स्याटन्य्र त्रजलान्तरेण 
गुणा सदा ते"यादृदतलपयेन्त भभू पम स्यात्‌ । 

ह अ) ४ 








ऋन्रापपत्तिः 1 





अ~ षठ = रतराच्यश् । ज, ज९ प्रयप्रद्वितोपजलत्याने । न, 
न, प्रथपद्िती पनरस्याने 1 एक = न, दु, = नदर = दुगिच्यक्‌ । ज, ज, 
= जनान्तपम्‌ = तलापदतिः । नन = दु दुर = नन्तरम्‌ । दवेष््त- 
स्म्‌ नन, ९ नन. (ल, न्‌ नज.) 
=ननर-नन्र- लन्‌ =जर्नर जम, 1 
पर्न जञ, अ दु द सज्ञातोयन्रिमुपेः परमेण भ्‌, रक बदहि्नम्य, । 


= चण ट्‌, ह्‌, „ रसश्‌ कय, ट्ट, - न, 


तन पिः 
तेन चर + ^ श्रय श्प क्ष१य 
मन, ल. रारन, 
= १9 ०९ 1 ततः अष = -२ य | 
लन्नर ~क, न्‌ 


तप्तः एज५उ, ज, न, ट। सजातोयजत्यये" 


कम्म, *क्ञ, क. क, नक, ओ, 

यन्न, ~न, 9, भ, । एवम एज = ल नकः च, 

५ कन्नर-क्रनः एष्‌ ए हलन्नर्- उ, न, 
श्रत उपप्मते ५१९९५ 
ददानीमूरच्छितिणद) 


चछापापुरपच्िचं जलकुडपान्तरमवाप्रनारूडिः । 
अध्याये विंत्यायाणामेक्ानविाऽयम्‌ ॥ २० ॥ - 











== घ्नादस्फटसिद्धान्तश्य 


इति आ्री्राष्यस्फुटसिद्ान्ते ्ाङ्कच्कायादिज्ञानं ना । 
मैकानविक्ाऽष्यायः † १६ + 
ायाया यः पुरूपः शङूभागस्तेन जलभियारन्तर यक्तमज् यवाष 
सा पित्तयटटिरव्दितिभवति। लादावताऽन्तरेव नते भित्यवपसिधिग् 
क्ले पश्यति तदन्तप्मेत्राच नस्य दाया कल्प्या । अकंतेजस या भिरा 
चा साऽन्यपरसते ललक्नद्यान्तर तदा नरस्य रथितेऽता या छाया सैव 
दाया ज्ञातघ्या । ( छायाव्यवदारस्थ प्रथमद्लाकस्व छायापुरवाच द्रष्टव्यः 
जेष स्पष्टा्ेष । 
श्रेःपपत्तिः । नरस्य ायया न्परमणसमेाच्छितिस्वटा पिते. | 
शायय किंमित्यनुपाततेन भिततरच्छतिः स्फुटा 1 
मुप दनपनुनेपदितेः यत्तिलकः शो युनेद लिष्ण॒जञाके 
हृदि त विनिधाय तृूतनोाऽय सचत्तो भादिषिधधि सधाकरेण ५ 
दृति ग्रीरपानुदत्तमुनुपुधाक्र्दविदिषिचिते व्ास्कटापि हान्तततन- 
पिले णङच्टायादिज्नान नामेकोनिशऽध्याय, ॥ ९९ ॥ 


५. 


र 


(1 म 











अथ छन्दश्चित्यत्तराध्यायः 1 


अकग्वभैः पर्यायः समूदयेगावयुष्ठु युग्मेषु । 
सा याः प्राग्वत्‌ प्राप्तादाथतुष्ककाः गेपयुक्त्यान्त्यः॥९॥ 
एका दियुततविरीनावायन्तै तद्धिषययै यावत्‌ । 
धर्गादिषु विचमयुजां क्रमेत्कमादर्धयेत्‌ पादान्‌. ॥ २ ॥ 
एकैकेन हा दाः सेाप्पप्यधिक्ञेयु तत्‌ पतिष्ेषु । 
वर्गादिरभीान्तः प्रस्तारे जवति यवमध्यः 1 ३॥ 
सनोान्त्ये दिपदाग्रं च्रिपदादानामधः एथक्‌ संख्या } 
तेच्छेाध्यो स्पेकः एथगन्ताद्र पसूर्ष्वयुतम्‌ ॥४॥ 
यायत्‌. पाद्व्येक्षागच्वादणेष्वयेरूबुदधेषु । 
रूपादयुतधाते वर्गादानां परा संख्या ॥ ५॥ 
रूपाधिकपादाभैविपमेपुध्वैः समेषु पादा । 
ष्यर्धाद्विशणाच्येकांयुलान्यधस्तस्य सवैयाम्‌ ॥ ६ ॥ 
साध्यैस्तधा्दीमैः क्रमपादैव्यैस्ततुल्यपादायः । 
विषमेरण्येकं मध्ये भराह्यायान्यतः छूरयात्‌ ॥ ७ ॥ 
सैक्कमतुर्पायैन्यासाऽभ्यधिके विन्ताधितश्ाधः। 
संद्यैज्यं तादक्‌ याटक्‌ प्रथमच्िरदिते नषे ॥ ८॥ 
साध्यैः करत दलितैः समसंस्पायां फमोत्कमात्‌ सैप्पम्‌ । 
विषमायां व्येकायां दलं कमादुक्कमात्सैकम्‌ ॥ € ॥ 
समसखख्यायां सापानक्मेकरमाभ्यां तवैव विषमाभ्याम्‌ ! 
करप्या पविते ट्टे प्रथमः सेषादराख्यन्ते ॥ १० ॥ 
# खतदध्यायस्यानः भनेवकानामनिप्राया बहुशुद्धतयः प्रयीनवङ्कुतत्पतिटुकष 


धतया च प्रका्यितुमयक्या इति ये केचन खथेध्य तदभिप्रायान्‌ प्रकाशरिष्यन्ति 
सधविभव तत्वदि्रमपरसेकरिष्यामोति + 





= व्रा्स्फटसिष्टान्तप्य 





समदलखमविपमाणां संख्यापादार्ध॑सव॑कर्पवधः । 
स्वा दवधोऽन्यैः पादैः स्वपरस्य पारवधः सेकैः ॥ ११॥ 
अआय्ादनन्तरोऽघः कल्ष्याऽन्यतुल्यमाद्यः भाक्‌ । 
न्पासेा वर्गौऽन्योनः धस्तारोऽधसमविषमाणाम्‌ ॥ १२॥ 
नष्टेन्त्यात्‌ स्वाघस्थानकल्पधाताऽ्षतुल्य विषमाणाम्‌ । 
व्येकः प्रथक्‌ स्ववभीद्धतः फलं तुल्यकल्यानाम्‌ ॥ १६ ॥ 
उदिष्ठे कर्पष्टनेऽतोतैः पथमः फले सरूपेऽन्यः । 
श्यसक्ृद्रगींशयुते सेके वार्थसमविषमाणाम्‌ ॥ १४॥ 
कल्पेषु एयक्‌ गुरुलघुसंल्यैकादिभा जिता भागवत्‌ 1 
चिषतनेष्वाद्यलधूना लघुभिमंरः समादोनाम्‌ ॥ १५ ॥ 
एकदितयाः परते दिखंशुणाऽनन्तरादिरूपोऽधः । 
वर्गधरायोनादलसमविषमाणां ष्वजा लुभिः ॥ १६॥ 
लघसंख्या पद्दलिता परतेऽपाऽधश्च शुद्धयति हता यैः । 
दिशणासतरैः शुध वर्गपरै्मन्दरो लघुभिः ॥ १७ 
करूत्वापेाऽघः कलूप्यान्येकायेके तरानधस्तेषाम्‌ । 
स्वात्परताऽन्यैकयमघः प्रस्ताराटुकवदिहायैः ॥ १८ ॥ 
शस्षूपेकानिवयीद्ियणान्येकांगुलानि संख्या स्यात्‌ ।, 
ग्राविंशतिरायीणां चन्दशिलयुत्तरोऽध्यायः ॥ १६ ॥ 
इति श्रीरा हस्फूटसिदान्ते छन्दश्चित्युत्तराध्यायो- 
विंश्तित्तमः | २०॥ 


0 





अथ गेालाध्यायः ) 


तन्द्री गोलारम्भ्रयोजनमाद 
ग्रहन्छघ्रन्रमणं म समं सर्वन्न वति ूश्यानाम्‌ 1 
तदज्ञानं गोलाद्यतस्तते गालमभिधास्ये ॥ १॥ 
भरष्याना जनाना सवेन यतनतत्रथमण सप्र न भवति । 
तदभ्रमणप्तस्यानविन्नान च यते गालादेत भषति ततेऽद गेलि 
धास्ये कथयामोति ॥ १॥ 
ददानो भ्रगेलघस्यानमराद 1 
शसिदपसितताकंकुजयसुशनिकच्तायेशिति भकन्तान्तः । 
भूगोलः स्वानां शुभाशुभैः कमंभिरपात्त; ॥ २ ॥ 
श्रय भ्रगोल. सत्वाना प्राणिना शुभाशुमैः कमेभिरुपाततः प्राप्ते 
भवति । शमे प्रिष्डः पाणाङ्ुज्कविप्चि-इत्यादिभास्कराक्तमेतदर्‌षूप 
मेव । मेप स्यषटम्‌ ॥२॥ 
दृदानीं देवासुस्सष्यानमाह 1 
खे भृगेालस्तदुपरि मेरौ देवाः स्थित्तास्तले दैत्याः । 
से भगणाच्ताग्रस्धादुपयधन्च धुका तेषाम्‌ ॥ ३ ॥ 
आ्ाकात्ते प्रगोलत्तदुपरि मेहस्तत्र मेयबुपरि देवा; स्थिताः । तने 
मेश्तले कुमेर दैत्याः स्ताः ! तेवा टेवदित्याना ख कासे भगव्ण 
यस्ये भगणात्तिः धुषयष्टिस्तद यस्यै धवादुपर्यधस्च । देधानाुत्तते 
धुव उपरि दविणेाऽधो टैन्याना ददिव उपरि उत्तते धुघप्वाध दति । 
शोम्य धुव मे्गता. समर्ये इत्यादि भास्कपोक्तमेतदनुकपम्‌ ॥ ३ ॥ 
इदानीं देददैत्याना भचक्रधप्रणव्यवस्याराह्‌ 1 
शुवयेबैदं सन्यगममराष्णां चितिजसंस्थसुडुचक्रम्‌ 
शरपसन्यगमखुराणां रमति पवा मिला त्त्त्‌ \ ४॥ 


































र 


स्य्टप । श्वव्यापसव्य भमदुखचकय्‌-दल्णामि भाख्करोक्तमेतरबः“ 
| 1४8 
शानो चक्कधप्रणाच्यञस्थामाद 1 
अन्यच्च सर्वता दिशन्नमति मपञरो शुषे समति । 
लङ्धायासुड्चक पूर्वापरगं शुत दितिजे ॥ ४ ॥ 
अन्यत्र मेरतोऽन्यज्र स्वैता दिश भगेग्ले भपञ्जया भयक्सुजमति 
्त्च नम्यति 1 सलडुयामुुचक्र भचक्र पषापण्यं समग्रण्डलाक्ार धष 
ड सिति स्त दति १ ऋचार्देण यथा ग्रधा मेते द्रष्टं स्वैता दिशं 
याति तथा तथा धृता नमतीषमु ॥ भास्करेण लङ्कामिव प्रलप्यानं 
प्रकल्य स्यति: प्रतिपादिता । "चत्ता निर्तदेे किंतिमव्डनेाषगि धर 
सरः पश्यति दत्तिणेोत्तरे"दत्यादि भास्केलतमेतेदनुषूपमेव ॥ ५ ॥ 
शदानों देवादीनां रविभ्रमणस्यितिनाह 1 
देवाः सन्यगमसुराः पर्यन्त्यपसन्यगं रविं दितिज 
चिपुषति समपखिमगं निरच्ददेशस्िताः पुरुषाः ॥ ६ ॥ 
धिति मेपतुलाद्दे देवाः चित्ते रि सब्यगमुरा अपरसच्यभं 
निप्चद शस्या पुरूपाश्च सपरपास्विभरग परयन्तोति प्रसिद्रर्‌ ५६५ 
दृढां देषदेन्याना रशिपस्वानमग्द ! 
सैम्यमपमरणडलार्धं मेषायं सव्यगं सदा देवा; । 
परयन्ति तुलाद्यधं दरिणएमषसन्यगं दैत्याः ॥ ७ ॥ 
देनाः सदा वेदं सेःम्ययुत्तर कऋन्तिमण्दलाप्र सथ्यम देव्याश्च 
दुनि कन्तिमण्डलापर द्रत्िपप्रपपव्यग परयन्ति) 


अभपपत्ति ।गानपतस्यानेन "लम्बि आान्तिस्दक्‌ च यात्‌, 
रृत्याद्रभान्करन्रिधिना स्कटा 1७ 

षडानां रवादोना एतिदेभनरालमादं 1 
परयन्ति देबदर्था रविवर्षाधमुदितं सकत स्मम्‌ । 
शरिगाः शथिमास्यार्घं पितरो श्या नराः स्वदिनम्‌ 1 ८॥ 












इ ॥ ६९ 


देषदव्याः स्टदुदितं मय रिविधोध मेस्त्रपेदलपरन्त शशिगाः 
शशिष््टस्याः पितरप्व शिम पन्त प्ुस्या नपस्व स्वदितं स्य 
छिनप्रानपयन्त पश्यन्ति 1 
श्रन्नापर्पात्तः 1 भाष्कसोलाध्यायतः स्फुटा ॥८॥ 
गृदानीं प्रगेषले लङ्कावन्तींस्यानमाद 1 
अूपरिधितु्षमागे लद्खा शूमस्तकात्‌ लिितितलाच । 
सद्धात्तरतेाऽबन्ती भूपरिषेः पथ्चदशभागे ॥ & ॥ 
मस्तके मेहः ितितलस्व कुमेरस्तस्मा्रुपररिधचतुषेभागेऽन्तरे 
दतिणद्दिशि लड नाम नगरी 1 लङ्कत्तप्तश्व ्रपपिधिपञ्चदगभा- 
मेऽवन्तो कमि } भास्करश्व,चायेोनुयायी (निरवदेशात तितिषोढयांते 
भषेदषन्तो"- दति कंखितवातु । तेनान्येपा मते "बोदये भारेण शत्य 
पाठान्तरम । चतु दावायेसम्मतः पाठश्च “पञ्चदशभोेः अयमेव ॥ < 
ददानो निप्स्वदेशान्तस्योजनान्याह 1 
अचाराकुपरिपिवधान्मरुडलमागा प्या जनैर्िपुवत्‌ } 
नतमागयेाजनैरेवखपरि चयौऽन्यदपातात्‌ ॥ १०॥ 
अरघांशानां भ्रपरिपेस्व घधात॒ मण्डलभागेश्चकातोमेक्ताखान्यता- 
प्तानि तैनेतभागवोलतैः स्यदेशाविपुवदिप्तदेो भवति । एषं जिना. 
स्पते देशे लव्यत्तिक्तोपरि यदा रतै भेवति तदा क्ैनेतभागयोाजनैषि. 
षषे भक्ति ! दत्यन्यय्च मेरस्वदेशान्तरयेजनाद्विनानं तत्तरन्तर. 
भागतेऽतुपातात्‌ कायेमिति स्फटष् । न टोकरायां चतुदाचायः कान्य 
कुष्नेऽभाफः २६ 1 ३५० ॥ 
ददाना सतां यदसा चाद 1 
च्मम्बरयाजनपरिधिः 
शरिभगणाः शून्यशस्वजिना ग्निगुष्ठाः; ६२४०००॥। 
पस्य भगरीर्विमक्ता- 
स्तत्कल्ताऽके7 भयच्ट्यं्ः ॥ १९१ ॥ 








ह ब्ादरस्फटसिद्धान्तप्य 





छल्पे वे घन्द्रभगणास्ते इ२७००० रकुंणा सका भवति । घा 
च य्य यदस्य कल्यभगगीिभक्ता तत्कर्ता तस्य ब्रहष्य कचा भ्रति + 
प्स्व भवष्य श. । अरभेकतचा भक्चायाः पषटिभिरयः ! अता ऽकेसा शि. 
गुणा भक्ठा भश्वतोति । 
शत्रापपत्तिः 1 
छते घन्दरेभपयाः = ५००५१३१००००० }९८०९२०६०६>००० ००००० = कक (बय४००१ 
१६ 


१३८६०७६ 
११५५०६६ 
०३१०९१२ 
=३१८९३१ 
~~ 


श्रता भाष्करेणाचाकेव सकता धटिता 1 शेतोपपत्तिमास्क- 
ेक्तधिधिना स्फुटा १११ 

दटपनीं याः कियन्ति योजनानि परिपिमन्तोत्या । 
भपरिषिस्मानि षध्टया लपरिषितुस्यानि करपरविषर्पैः । 
गच््न्ति योजनानि ग्रहाः स्वकचाष्ठु तुल्यानि ॥ १२५ 

षष्ट्या रश्निवपेरष्य याः स्वता भपरिितमानि नत्तचक्वा- 
समानि येाजनानि कल्परधिवदैर्व खयरिधितुल्यानि खनदासमानि 
येजनानि गच्छन्ति । तधा स्रं याः कल्ये सुन्यान्येत् जनान ख- 
कदामित्यनि गच्छन्ति 1 


अचोपपत्तिः । भास्करोकतेन छिधिना स्फुटा 1 


[५ रः 
नक्ता = ण्ण = उद्घ 6० ख क = गरम के 
ऋररतोर वदेः मलः मितयेजननि सदः सेःत्वरयषषट्या किसु । लब्मानि 
अधमय अनन ~ नरचकखा । शत उपपचं भपरििरमानि शठो. 
ति ' सरति वेपन नदोनानां मते पषात योञनास्मिद्धा भतिन अधरा 
मेति सु्ीिश्विन्त्यप्‌ ॥ १२१ 
































सव्याय { ३६३ 
= 


शृदधानों ग्रहकताक्रमपराह । 
भगणस्याघः शनिगरुभूमिजरविरुक्रतैम्यचन्द्राणाम्‌। 
क्ताः क्रमेण शोधाः रनैश्राद्याः कलासुक्तथा ।॥ १३६१५ 

भगसस्या्ो भकत्ताया अध कमे शनि - गुर ~ कुज - र्वि 
शह ~ वध ~ चन्द्राणा कताः सन्ति । कलाभकत्या शनैः््चरादाः शोघ्राः 
शरीद्रगतयः ठन्ति \ शनेदरः शीघ्रपमो १ गतेक्रामः । मापाद्रेविित्या 
दि । एष शीप्रतमः शशो भवतीति । यदि शशिन ऊध्यक्रमेण कता 
पाठः कयते तदा रमेः प्िष्ड, शाहु जकविर्पवङुजे'-दत्णदिभाषस- 
शक्येतदनुष्टपमेव् । 

प्रतनापपत्ति 1 क्ताः मधो श्रपि द्विधिपदाम्‌"-शत्यादिभास्कर्वि 
धिना शनैरचरादगः शीघ्रा भवन्ति , कल्ताक्रमप्च देधोपलच्धया \ सप्रति 
वेधेन सवे यदा दीयेश्तेले धमन्ति । यदेकनभ्रे। सघ्र्वल इति से 
पुप्लम्यते । प्राचौतेधेपाद्दाणा कता टृत्ताभा िकेन्रकास्व निस्चिता 
द्ति॥९३॥ 

श्दानीं शनैश्चदया कथ णीध इत्यस्य हेतुमाह 1 

छघवेाऽत्े रास्पंशा मरति भदीम्ताऽस्पवर्तमल्पेन । 
पूरयतीन्दुमहता कालेन मद्च्चमैश्वारी ॥ १४॥ 

श्रये एत्ति रय शारचक्ाशचिभागा लघे मराति षत्ते च महान्ता 
भक्न्ति 1 शत इन्ुश्वन्द्राऽस्यदृत्त स्वकराया श्रत्पेन कालेन शनैश्चारी 
शनिश्व महदुतत स्वक्ताया महता कालेन पप्यात्ि 

अरदपपत्िष्वेकजेन्द्रकशताना चकार्छविभागेनैच स्फटा ॥ १४ ॥ 

कृटानीं फीपयेव्याप्तानयनमाह । 

यन्बरलं त्यास मर्डललिघ्ाङकतेरद शहतायाः । 
लस्ार्धं व्यासा योजनकर्यपमासार्थम्‌ ॥ ११५८ 
मण्डललिप्ततेश्वक्रकलाकततिदे गहुताया यन्प्रल तच्वक्रकनापरि 

पपि भवति । तरध्यदच व्यामाध्र भवतिः सेद्ध यहकतायेजनैग्‌ण 


ब 









8 ब्रा्सम्फटपिद्ान्तस्य 


द्रादश पाड व्याखष्डानि ज्याधानि भवन्ति ! उतत एभ्यो ल्यारधम्मि- 
$न्यानि व्यमायदिधिना साध्यानि 1 अत्रेदु भवति । मिष्याषषगे कक 
गुणष्चतु्मे्स्तूल याशिज्याऽष्टमौ न्या । दिजयवरत इगुखश्वतुमेक 
स्तन्ूल शरवेदभागन्या द्वादशी ज्या । ्रिज्याथपेस्विगु यश्यतुभेकस्सन्प्रल 
चष्टिभागनज्या पोडशी च्या । 
श्रजरोषपत्तिः 1 भास्करव्येत्यस्या स्फटा । भारूकरेशापि तथे 
पठितत्वादिति ॥ १६ ॥ 
दद्ानीप्रधेभागज्यानयनमाह 1 
तुल्यकमेत्कमज्यासमखणडकवर्गयुतिचतुर्भागम्‌ 1 
मद्यानष्टं व्यासार्धवर्गतस्तत्पदे प्रथमम्‌ ॥ २० ॥ 
तदलखस्ठानि तदूनजिनसर्मानि दितीयमुत्पन्ती । 
कूतयमरौकदिगोयोषुसपषरस्गुणनवादीनाभ्‌ ॥ २१ ॥ 
सुल्यचापस्ेकस्येद चाप्य समकतमभ्यातमक्ययोदेग युतेश्वहुधोच 
मनष्ठ घ्यासाधेक्षते. पराद्य {रित्वा तत्पदे अनष्टस्य शेषस्य च पठे यास्ते ¦ 
तेत्र प्रचर पद तेदटलखवडानि तच्वापाघे्या द्वितीय च तदरूरनजिनस 
मानि तदपैचापकषादिष्या स्याह 1 एमुत्पता च्वोत्यततो पुन- पुन सम 
कयाधाटष्टमादू द्ादसाच्च करमेण कृते कतयमन्ैकदि गोरे वसरप्त्ग 
छारवादीना ज्याधेनामुत्पत्ति स्यात्‌ 1 = 
यथ्ाइ्टमान्नयार्पात्‌ त्दभागन्यषा तत्केस्यधमाभन्या च 
२०, ९०|९५४ 1 ६ 


२२। १९।९ 
=| 
हाद खन्ज्यापाच्न 
५७४ ६] १५} 
३६९ 
प्रतान स्यन्ति! 


वाद्‌ ददश चतुचिभ्रतिमद् चिव्यति रय ख चातमेष । जतत 
ष्टव्या सद्धेच्यानयनेन चत्‌{3सति्ये., {िप्यन्ति 1 


॥ 1 


























क्याप्रकरणष। 2६७ 


अन्नशपपातिः 1 ¶मितकरमत्याकतियेगम्रला्‌-दत्यादिभास्करषि- 
| स्फटा ॥ २०-२१ ॥ 
द्दयनों धिशेप्रमाड्‌ 1 
एवं जीवाखण्डान्यल्पानि बहूनि वाऽऽथखण्डानि } 
उयार्थानि बृत्तपरिषेः चछचतुर्धत्रिभागानाम्‌ ॥ २२॥ 
एव तद्क््यानयनेन गणक्ेनाल्पानि वा बहनि यथेप्ठितानि 
ज्ीषाखप्डानि साध्यानि । श्राचायै च स्वपन्येचतुिशतिन्येपधानि 
साधितानि यदीप्वितानि ९६ ल्याधानि स्यस्तदा पुनस्तदघधभाग्यािधिः 
कायः । अपेभागज्याधिपै स्वेन जिज्याधर ज्रिज्याकोर्धपद जिगुयन्नि 
ल्यावरगचतुयेशपद क्रमेण छत्तपरिपेः पष्टवतुवेजिभागाना ज्याधोनि 
चादाखष्डानि श्यक्तानिं । पपिधिष्षटभागस्य पष्टिमागाना याश्चा 
पणेल्या तस्या श्रध चन्या 1 चतुयेमाग्य नउतेज्योधे तरिल्याकोधेप- 
दश । च्रिभागस्य विशत्यधिकथतभागाना ज्या त्रिगुणत्रिज्यावगेचतुधा- 
पद्म । दति ज्याधीन्याटगनि विज्ञाय ततस्तदधभागल्यानयनविधानेन 
इस्तपादे यथेष्सितानि व्यालणष्डानि साध्यानीति सध स्फुटम्‌ ॥ २२ ॥ 
श्दानीं प्रकापन्तरेणाधेभागलज्यानयनमाइ } 
उत्कमसमखरडखषादृल्पासादथवा तुःभागायत्‌ ॥ 
कत्वा क्तम्वण्डकानि ज्यार्धानयनं न लघ्वस्मात्‌ ॥ २२॥ 
इति ल्याप्रकरणष्‌ । 
अधवात्कमसमखण्डं सममहूकज्याया उक्तमन्या तया गुणा- 
घ्यामाप्ठ कििरिष्टात चतुवेभगगाच्यहुयिमल्यव्यल्लब्य सदटुक्तलण्डानि 
कमेगतमद्यावैपुतसमानि त्वा ज्याधानयन प्राग्वत्‌ कायम्‌ 1 अस्मा 
दानपनादन्यदानयनः ज लघ्वत्तोति । पनेन प्रकारेण लाचरेन ज्याघरानि 
सिध्यन्तोत्यधेः 1 
अत्रो पपत्ति.1 जिन्यात्कमनज्यानिदतेदलप्यः~दइत्याद्धिभास्करविधिना 
स्फुटा । ज्यात्यत्तवन्ये िओेवा भाम्करान्तयच्यात्पतत परसि एब ॥ २३ ॥ 


दृति ज्याप्रकर्वम्‌ 1 
~~~ ~ 
--------------~---=--=---~ ~ । 





= स्फुटगतिवासना । 





साच स्पद्रीकरणे देवयकमयद । 
कच्ामरुटंलमध्यं भूमध्ये मध्यमः स्वकच्तायाम्‌ । 
श्ननुलामं मन्देच्चात्‌ प्रतिलेामं मरमति रीग्रोच्चात्‌ ॥ २४॥ 
रमे कतामण्डलस्य मध्य केन्द्रमस्ति । मध्यमो यः स्वक्ाया 
प्रतिकतते मन्दाच्वादमुनाम शौद्राव्वाच्च प्रत्ितिम अमति । भूमध्ये 
खल भवलयस्पापि मध्यभः-दत्यादिना तथा "मन्देपच्छतेाऽपे प्रतिम, 
यने ग्‌ यं ुनिमे निजकेनद्त्याः-दत्योष्टना भास्करविधिनाऽपोय- 
मेव स्थितिः ॥ २४ ॥ 
दानां नीचोच्च रत्तभह्भिमाद 1 
नरीचेच्यबरत्तमध्यं मध्ये तदूश्रमति मध्यगः स्वोच्चात्‌ । 
तत्परिपैष प्रतिनाम मन्देच्चाद्‌श्रमति शीघोरचात्‌ ॥ २९४॥ 
अनुलामं मध्यसमं भरस्य परयति यता न कन्दायाम्‌ । 
स्पष्टं तन्म॑ध्यान्तरण्डृं धनं चा रहे मध्ये |] २६ ॥ 
कलाया यन्न मध्ययद्चिन्द तस्मन्‌ मे नीदेाच्चदृत्तस्य मध्य नी. 
चोष्वदत्तकेन्द्र भति ततक्षन्रच ध्यदलनादमति ॥ शरोठ भास्कगभङ्खा 
स्फुटम्‌ ? २५-म€ ॥ 
इदानों नीचोच्वकततमहग शीध्रफल साधयति 1 
काटिफलं व्यासार्भात्‌ पदयोराद्न्तया्भवल्युपरि । 
बिततीषयायेताऽघस्तथ क्तानं ततः कोटिः ॥ २७४ 
कणेस्तद्जफलङृतिसंयोगपद्‌ तदुद्धता शरिज्याः 1 
खजफलगषितासधनु पितेनैवं फलं शी प रे८ ॥ =" 
स्यष्टाचमायादुय नास्करोक्तमहूवा ॥ ३०-र्ट ॥ 


श्‌ 
3 
ब्‌ 








छगतिलापना । 





,. रयनों मन्दकमेखि कणेः किमु न तयत रत्य काष्यमाह १ 
न्िज्य(मक्तः कैः परिचिराला बाहुक्षाटियुयकारः । 
प्सङ्कन्मान्दे तत्‌ फलमायसमं नात्र कणोऽस्मात्‌ ॥ २९५ 

श्वस्पान्तरत्वान्मृदुकमेपीद -दृष्यादिभास्कोकतेन स्यद्टेयमाया 
॥ २८॥ ४: 





शदानों धिरेदमादट्‌ ! ५ 
प्रतिपादनार्थशुच्यं प्रकरिपितं ग्रहगतेस्तथा पातः 1 
शक्केरूनापिकता मानस्य च मवति कणक्शात्‌ ॥ ३६० ॥ 

इति स्फुटगत्तिवासना 1 
" ग्रहगतिः प्रतिषादनार्वमचय प्रकल्पिते तथा पातश्च प्रकल्पितः 
्रान्तिश्सषोयगत्ययेटुच्चं॑विमथडलीयगत्यथं पातः प्रकल्पत इति । 
ऋयोस्य न्यनाधिकरवशाह सुक्तेविम्बपानप्य च ्॒नाधधिफता भवतोति 1 
एवं मन्दश्यष्टपदे ्यातिभेवति । जन्यदीना सौघ्रकपोवयतरच चिम्ब- 
माने न्॒ाध्विकता भवतति परु स्य टगतैः कोवयेन न न॒नाधिकनो- 
त्पद्मत इति छेदयकेन सघ स्फुटम्‌ । "यः स्यात्‌ प्रदेशः प्रतिमणडलप्य” 
इत्यादि तया “उच्चस्य ष्यामचरः सुहूरेः इत्यादि च भास्करोक्तमेत- 
दजुष्ूपमेष ॥ ३० ॥ 
षति स्फट्मातिवामना । 

ददानो योन्ननात्मक्रणेानयनमाह + 
कचा व्यासार्पयुया मस्डदशिशाविमाजितः कर्णः । 
स्वकलाकणंन गुणः कणखिज्याष्तः स्पथुः ॥ ३१ ॥ 

यद्कचा ष्पासा्ध॑न दघ्या गृखा मण्डललिप्ताभिश्वक्कलाभि- 

किभाजिना एनं मध्यारयेस्डन््णे स्यत्‌ 1 स ऊयी; स्वकन्तरकैन सकद. 

शोघ्रकर्ीन्‌ युणस्विन्याद्रतः स्पा योजनकणेः स्याठ्‌ } ध 

श्नरेःवरपातिः। दवोधेम्य परिधिते व्यादाधानयनेन स्फटा । नि 

क्यातुन्यन कजाकर्योन मणये येःननकखेस्तर स्डष्टसला कंन क्िभित्य. 
{1 









= व्राख्रस्फरटसिद्ान्यस्य 


नपातन स्फटा येान्ननकेः भर्वति । मजप्ताशतिप्रास्डतुखेन भक्तः त्थः 
द्ध भास्कपाक्तमेनदनुदपमरेड ४३९१ 
इदानीं भरयदचन्द्राणा बजनव्याघानाह + 
भ्रु 

विध्कम्नाः चाजनैः किनेन्द्‌नाम्‌ 1 
शरावस्ुतिधिभि- ९५८१ थमप 

चदररसैः ६५२२ शन्यवश्ुवेदैः ४८० ॥ १९ ॥ 
रनेन्दना भ-रवि-चन्द्राणण षििष्टाना मृदु दनघतमयानी 
क्रमेण शशव त्‌तिथिभियमप्चश्चरछः श्रन्यद्वप्तवेदेयंजनेविष्कम्या केयः 
भरगेजस्य प्रणमय्य ष्याः ~ ११५८९ + पयगालप्या अन्धस्य घ्या 
~ ६५९२१ ललप्रयस्य चन्द्रस्य व्यास. = ४८० । योजना्तका ततय इत्यः 

श्रजापपात्तः । भास्कपविधिना "पुणन्तर चेद्विदमुत्तरं प्त" 

इत्यादिना तथा “दम्ब पवद हिप्तुषट्ानिः-दल्याद्दिना त्दा्नवा 
चस्फटाण्दरे 


ददानो भ्रुमाचिम्बमाद 1 
भ 


कर्वन्यासान्तरराणमिन्दुस्फुःटकर्ण मकेकणहटतम्‌ । 


माष खवा मूच्खाया विष्कम्भच्चन्द्रकच्ायाम्‌ ॥ ३३ ॥. 


शन्दस्फटकणो क्रकंष्याषान्तरगुणमक्कणहत फलत भुवो भ॒ष्याप्रात॒ 
त्राय घन्द्रकतेएया भृच्ायाधिष्कम्मा भवति 1 शरष्यासदीने रखिविम्बः 
पिम्युकूोारतम्‌ -र्त्यादिं भास्कराक्तमेतदनुरूपमे 1 


शरज्रापपत्ति- 1 भास्करेकतेन विधिना स्श्टा1 नेन प्ररेकं 


‡ 
। 


चन्द्रेकत्ताया शरभाव्यसे नायाततोत्यस्य भोमाष्ठा एमलाकरेख तस्ववि- 


वेकचन्द्रयदथाधिकारे सम्ोणोना हृता । लाघवेन रइृत्त्रमाकलादि, 
प्र्ानयन मदुकं पचा ६ 

सचसनुरसलीवा लम्बनेषव्येग विना 

चितिलजनिवया सत्रुक कायेति, 


.--------~--~----~----~-----~----~--~-.~"* 
४ 


चिम्बघाधनसम्‌ 1 | 


दिजपिन्नएाश्य लम्बन तद्धिदैने 
भषति षमुनलोभा विन्व्यड समृतम ॥ 
शअवर(पपत्तपरंभादेतरेय रिकोयमित्या च सुगमा \ 
यदि रदिप्यिम्बयेिर्टुपालिमा स्पयेरेल क्रियते तदा परभा- 
ओत्पयते यद शाचनद्रिम्बे प्रािन्यमुपलम्यते 1 प्रभामास्धना्चेमृपरि- 
प्भानयनमत प्रथमपादे धिदीना' स्याने श्च युक्ता" ठृतीययादे शाद्व 
दीगमिन्यन्र "तरत सत्‌" दति ज्ञेयम्‌ । यरदणान्यवियेषा्े मदीयं बह- 
यक्रण्ड निरीरयौपमिति ५ ३३ ॥ 
दानीं कलात्मकषिम्गान्याह 1 
तद्धुणितं व्यासार्घं शशिकर्णहटतं तमःप्रमाणकलाः 1 
एषं नरिर्या रविरारि विषरूम्भगुखा स्वकर्ष्टता ॥ ६४॥ 
श्याव । शवंनटममातुयोजनानि च्ित्याइतानिः-यादि 
भाष्कोतमेतदनुषूपने । 
अननपर्पाः ) चेएपितेन भास्करोक्तपा स्फुटा ॥ ३8 9 
ददानो छादफमाह॥ 1 









ध 
(7 + 


4 


~ 







& हणवासना । 


--~-- 






















तजि छ्ादकनिपैयमाद 1 
भहदिन्देरावरणं कुरटविषासा यताऽ सञ्छन्नः । 
धूमधेर्वुन्न -नालस्तीदण विषा णस्तताऽस्यारपम्‌ ॥ ३६ ॥ 
यता ऽसज्खचश्चनद्रः कुण्ठ दिषेः भवत्यत इन्देपररषय छद 
| मदत्‌ 1 भानुश्चा्च्छननम्तोत्याविपारेग भवतति ततस्तस्मावस्या 
प्यामल्पमरष्टीत्यदच म्यते ! लघुपस्धि अदहापर्पियलप्डितेन विघाणयेाः 
परिथियेगधिन्र.सण्ठता मदापस्यि। च लधर्वरिखच्छिसेन िध्ाकयेा- 
स्तो्पतोत्पथयते । अतश्चन्रस्य छादकः एयुतरः भुपेस्याल्यतर दति । 
पादकः एयुतरस्ततेा छि -दत्या दि भास्करोक्तमेतवनुकूपमेत्र १ \द ॥ 
८ षदानं राहुष्टते ददण नेति वतदमिदिरदोन भते प्रतिपा्दयति। 
यदि राहुः प्राग्भागाद्िन्ुं चाद्यत्ति किं तथा नाक) 
स्थित्यघं महदिन्दायधा तथा ङि न सर्वस्य ॥ ३७॥ 
छ प्रतिविषयं ख्यो राष्ुान्या यने रविग्रह } 
्रासान्यत्वं न तने राहूकतं अरहणमरङेन्योः ॥ शट ॥ 
एवं दरादमिहिरश्रीपेणायं नट विष्एचन्दरायैः । 
-काकषविरद्धमभिदितं बेदरश्टतिसं हितावाल्यम्‌ ॥ ३९ ॥ 
अयदुय स्यष्टायेर्‌ 1 शवं वरादमिहिपदिभो पहृषटत रोने 
प्रहणामाति लानचिषटर वेदस्मरतिसंहिताव्यद्धं चाभिहितम्‌ ॥ ३७.१९८ 8 
वनीं संहितामेतमछनम्ब्य वरादादीन्‌ निपको ति । 
यथयवं ्रहणफलं गगा यैः संहिता यदभिहितम्‌ । 
„ तदमावे होमजपस्नानादीनां फलाभावः ॥ ४० ॥ 
गगाद्यो शाहुवथतः सरिताम्‌ यदूुभयफएलमभिहितं सदधेमेष 
५ वेवम वपहमिद्दियदीना मतमिति । तदभावे राङुहतयदामाव 
वं श्यष्टाचेम्‌ भ े०व ौ 








ङ सोकप्रथामाह 1 

राटकतं ्रहएद्रयमापाताङ्मादिसिदमिदम्‌ । 
अहुफलमिदमपि सि धं जपदेामस्नानफलमच्र ॥ ४१॥ 
स्पष्टम्‌ ४ ४९॥ 

पदानी राहुकृते गहणमित्यच स्पृतिाज्च प्रदर्शयति ! 
स्फरतिषुक्तं न स्नानं राहारन्यच्न दशैनादराचरी । 
रामस्ते खयं सर्व गद्रासमं तोयम्‌ ॥ ४२॥ ५ 
} स्पष्टम्‌ ५४६२॥ 

इदानीं वेदषाश्य एुकूतपदे प्रद शंपति । 
स्व्भसिराखुरिरिनिं ^ 
तमसा विव्याष बेदवाक्यमिदम्‌। 
श्रत्तिसंहितास्मतीनां 

अवति यथैकं तदुक्िरतः 1 ४३॥ 
स्वभोनुदे घा प्रापु सुय तपरघा चिव्याधः-दति माध्यन्दिनी 
श्वतिः 1 थ यथा श्रतिपदिताष्पतीनारेस्य भत्ति तया फनमचितत 
मतं एकत्राक्यताप्रतिपाटनाय सदु्तिप्ताचिता ५४३ ॥ 
इदानीं स्वाक्तिमाह ! 

राष्स्तच्छादयति प्रविशति थच्छुछ्षश्चदग्यन्ते । 
भूघायातमसीन्दावेरपदामात्‌ कमलयोनेः ॥ ४४1 
चन्ोऽम्बुमयोऽघःस्यो यद्भ्निपयमास्करस्य मासान्ते । 
क्वीद्यति शमिततापे राहरवादयति तत्‌ सवितुः ॥ ४५॥ 
इन्देायेद्िम्ब शुश्टवथ्यन्ते पन्ते धा यातमि शभान्धकारे 
विशि तदेव विम्ब कमरे वसपद्यनाद््धायामाग्रत्य याहः 
शादि । णवं मासान्ते दश्ान्तेऽग्निमपस्य भाप्केरस्य महद्धिप् जल 
भवः शत्रिततापोऽध.स्यश्च चेनररद्तदयति सधितुः प्यस्य तदेत म्भ 
चन्द्रव्छायामाशित्य राुश्कादयतोति ! भास्वरो क्त्येतादुरी ५४५ 
८ 


॥। 








=-= -1 राहुतनु माद 1 
भूवायाव्याससमः शृशिकयायां स्थितः शशिग्रहष्ये ) 
8 खंग्रहेऽकंमिन्दु समः ॥ ४९६ ॥ 
आगियदपि रिकरचाया स्यत भरखाया्यासकषमे र ुरिन्वु श्वे- ¦ 
यष्े चे्दुपमेऽके श्यै च द्यादयति ¶ भद 9 
~ सहुदशेन दो किमु न भषतौत्या द्याह । 
थत्‌ तदधिकं तमेमथराहुज्यासस्य सूर्थटृत्वात्‌ 1 
नरयति चबायेन्दोर्व्या ससमेाऽस्माद्भवति राहुः ।॥४७॥ 
तमोाप्रयपरु्यासस्य यन्मन दधि ताभ्या प्रुभाचन्द्रव्याघाभ्या 
मिक तत्‌ स्रयेदष्टत्वयत्‌ तत्तेजपा नश्यति तप्माद्राहुभे कायगतमश्चन््र 
मति व्याघ्समस्वेव भवाति 1 स चान्धकाप्मघये स्यि्तत्वाच दशया भष 
तीति स्पुटम्‌ ॥ ४९५॥ 
ददा निग लिलाधेमराद 1 
शूबायेनदुमते दि प्रहणे चादयति नाकमिन्दुर् । 
तत्छस्तद्माससमे राहुरवाद्यति शशिस्भौ ।॥ ४८ ॥ 
असे यदे प्राया चन्द्र घा चन्द्र मध न छादयति । किन्तु 
तद्ासषमस्सत्स्यो पहु शियः क्ादप्तोति सिद्धान्त ॥ ४८ ॥ # 
इति पदणव्राप्ना । 































गोल्वबन्थायिष्षारः 1 





ततरद्रैः पृषेषत्याम्येत्त्पचितिलनङतान्याद 1 
श्राच्यपरं सममरर्डलमन्यदयाम्यो त्तरं क्तित्तिजमन्यत्‌ । 
परिकरवत्‌ तन्मध्ये मृगोलस्तस्ख्यितद्रष्डुः ॥ ४६ ॥ 
पै प्म ठत्त सम्रमण्डजण । अन्यदान्यात्तप्डत्तस्‌ 1 परिकिरवरत 
पटिषन्धनदत्‌ तदध इन्यत्‌ तितिलम्‌ । तन्मध्ये तेषा इृत्ताना गोपन 
तत्स्थिषदरष्टु्टस्य स्ुगोलस्यापरि स्थिता ये द्रष्टा तरस्य भगाल" फलय 
तति ॥४९॥ 
इदानीपएुनयण्डलमाद । 
पर्धापरयोलभ्रं याम्योत्तरयेानतेान्नतं चितिजात्‌ । 
स्वाचारौरुन्मरएडलमरर्निगोानिवद्धिकरम्‌ ॥ ५० 1 
स्पष्टार्थम्‌ । पधाप्रतिश्तजञग्म पविलम्नह-दत्यादि भास्क 
शोक्तमेतदनुरूपम्‌ ॥ ५० प 
दानीं तिपवन्मरप्दसतप्राह । 
विषवन्मरुडक्षमूर््वं सममण्डल तः स्थितं स्वका्तांनैः । 
याम्येनात्तरताऽधः ्दितिजे भ्रास्यपरयालम्नम्‌ ॥ ५९१॥ 
ध्य खेष्वेस्तिकम्‌ । अधाऽध स्वास्तक्रम 1 रोप स्यटपर । 
श पेपरस्वत्तिसवाकिलानम्‌"-दत्यादि भास्क चिन्त्यभ ॥ ध्रषप् 
दटानीं क्षान्तिपरण्डलमाद 1 
विषुबन्मरुडललमं मेषतुलादाजुदक्‌ लीरारौ । 
जिनमानैर्याभ्येन सगादावपमरडलमिहार्कः ॥ ५२॥ 
पाताशन्द्रादीनां च्रमन्ति मां रवेख यृद्ायाः ¦ 
पातादपमण्डलवद्‌ विमण्डलानि स्वविर्ेपैः ॥ ५३ ॥ 
स्यष्टाचेश 1 (ऋरान्तिरृत्त पिषेयम"-दत्याद्रि तथा रान्तिपति च 
एासादुषद्ान्तर दरत्यादि भास्कोक्त चिन्त्यम्‌ } श्राचा्ेमरिऽयनाभाता 













स 7 स्स्फुर्टासिटान्तम्य 


जेय 1 पातादपमण्डलव्रदित्यनेन यदा मण्डलानि न्यस्तानीत्ये 
स्वन्ध ॥ 
इदानीं शिप्रण्डलान्यार्‌ + 
सस्यं विमण्डला्ं भयम याम्यं दितीयमेतेषु । 
वन्दरकुजजीवमन्दा श्रमन्ति शीगरेण जुधरुक्रो | ४४ ॥ 
 प्रधरमाविमण्डलाप येषा सागिण्दु ्चेपाक्ते सोभ्य द्ितोपमं 
सुलाषट्र च याभ्य छ्माददमोपात । बुध शीघ्रेण ोौप्रोखेन 
स्व्वािमण्डते भमत । त्या यीननाच्चे विमण्डले मत्‌ संत चेषं 
स्ष्टारयम्र ॥ ५४ 9 
ददानो दु्मप्डलमद्‌ 1 
दग्मरुडला्ध मूध्व यत्‌ तत्परिपिखयितं अरं दरष्टा । 
चर्यति यतः द्दितिस्यस्तद्‌ रमति तते भरद्‌ भिसुखम्‌।*५॥ 
यतत व्िति्य कितिगमस्ये द्रष्टा यदप दृष्रष्डलाध स्परि 
पथास्यत यदे प्यति ततस्तस्मात्‌ कारणात्‌ तदेदृ्मण्डल याभि 
पमि 1 उध्वाधप्प्वस्तिककोलयु, दस्यादि भास्काक्त विचिन्त्यम । ५५५ 






















श्दानीं दृर्ततं पमप्डलमाद । 
चितिजापमरुडलयुतिलेग्ं लमनाञ्नया दिशा लम्‌ । 
दकरदैपमण्टलं द्कियात्तरं विच्निभविलमे ॥ ५६॥ 
ठति्नक्रन्त मण्टलयोयेच्र टुतिस्तदेव लग्नम्‌ \ दुक गमरचदल 
लानापपा दिशा लग्न दितनिभल्ने विजिभनमनस्याने क्ान्तिमण्डने दश्ड 
छतर निवेगभ्ाति । समनामा यदत्त तद्रा लग्नायातरदचिणमपरस्यागात्‌ 
पप्वास्सङदरिशि दकिथाप्राया च लग्नापरातैरदचिणप्रमस्यानात पस्विमस्व 
{स्ति वितिज सम्न पृताचभखम्दस्तिरगत बुक पम्रण्दन भद्रो 
त्यधे 1 श्वेथ सदेशखिलन्ने द पणा -दत्णादि भास्कराक्त छिचन्त्यम्‌ भणे 
अचानों हादशपशीनामदेः प ्रङ्तान्याह 1 


प्रीयात्‌ कान्त्यंशसमान्तरेष्वजादीनाम्‌ । 








०------------------------ 


गेरलन्धपधिकारः (1 


= 

कृत्तन्नितयं व्यस्तं कक्यादीनां तुलादीनाभ्‌ † ४७ ॥ 
तिषवरद्दिशताऽन्यन्मकरादीनां तदेव चिरम्‌ १ 
स्थाराराच्राण्येषां व्यासतः ण्थगेवमिष्टमपि ॥1 चन ॥ 
श्वाहापचाणि रज्या एषाप्देएणन्रदत्ताना ष्पाशा ज्नेयाः 
एवपिष्टमरेप्पयस्तम्रपि एषग्गेलोापरि निवेश्यम्‌ । शेप स्यषटम्‌ । 
(्प्िलकन्तत्स्य ऽन्तरे इत्यादि तथा ऋध करप्या मेणदाः' इत्यादि 
छ भास्कराक्त धचन्तय 1 ५७-५८ ॥ 






दानीं राश्युदयाः क्रु समा नेत्णाशड्ूाह 1 
श्ासमपश्िमगं प्राणेन कलां भमर्डलं भ्रमति । 
श्रपमरदलस् राशिदीद्शभागः च्वितिजलमाः ॥ ५६। 
यान्त्पुद्यं मेषाद्या यतस्तदुदया न फालसमा; । 
क्रान्तिवशाक्लङ्काया तद्‌नताधिक्यमक्तवशास्‌ !1 ६०॥ 

लङ्काषमर्पाश्विपण भमण्डन भचक्मधप्रदेशरूप नाहोमण्डल प्रा 
पेनेकेनासुना कलामेकां कलां भमति । नाहोमष्डनस्येरा कलिकेनासुने- 
देति ! क्रान्तिमष्टलस्य दर्दशभायेा हादवसंपानभागेा णराह्यते । 
तै मेशद्माः तित्तिजलाना यत उद्य यान्त्यते लद्ाया क्रान्तितरशात्‌ तिर. 
श्दोनत्वात तदुदयाः कालसमा; कालेन भमा न सन्ति ! एड श्वदेरे- 
ऽपि कान्सश्रायचणाच्च तेषा राशीनाभ्ुदयेषु ऊनताधिक्च भवति । 
शि परेऽ पपरमण्डलस्य तिपेङस्यते याल्युदय तथा स्तप-दृत्यादि 
मस्करो चिन्त्य १६० ॥ 
द्वा चएचया षव्यानप्राह 1 
दितिजान्मर्डलयेर्षत्‌ स्वाहाराध्रान्तरं चरदलं सत्‌ । 
चितिनेऽ््ा भाच्यपरस्वादाराश्रान्तराखज्या ॥ ६१ 1“ 
स्पदटाधम्‌ ,, "उन्मष्डलस्मावलयान्तर जे ~ 
रत्यादि सथा शयाने टुराजसममददलमध्यमानः द्याह 
गम्कोकरेलनुकपं विचिन्त्यम्‌ » ६१ १ 


॥॥ 
(पिय 






























पस्फटसिदान्तस्प 


ज्ेध 1 पातादपपणडसवदित्यनेन यदाणा विमप्डलानि न्यस्वानोष्दे 
सप्डन्ध । 
कृदानीं छिमण्डलान्याद्‌ } 
सैषम्यं विमरडलार्धं परथमं याम्यं द्विवीयमेतेष्‌ । 
चन्ददुजजीवमन्द्‌ा भ्रमन्ति शीधेख जुधशुक ॥ ५४॥ 
। प्रधमरिमत्डलापः मेषादिराश्िषदटु छिचेणते सष्य हिततोयमरथं 
| च यात्य षदे रीघात्त । बुधशुो शौत्रेण शोघ्राच्छेन 
स्वस्वाघमणडले धमत । तयो शौेच्वे छिमण्डले भप्रत दति चेष 
शण्टाेम ॥ ५6 ॥ 
ददानो दर्म्रण्डलमाद्‌ ॥ 
हग्मण्डलाधेमूष्वं यत्‌ तेत्परिधिद्धितं स्रं ष्टा} 
पश्यति यतः क्िितिस्थस्तद्‌ रमति तते ्रहाभिखुखम्‌॥\५५॥ 
यत्त ्तित्तिप्य त्तित्तिगमस्ये द्रष्टा यदध दुग्म्डलाध तत्यरि 
धिस्यित प पश्यति ततस्तस्मात्‌ कारणात्‌ तदुदष्पप्डल यहाभिषरख 
भप्ति । उध्डाधरस्वस्तिकरी लगु इत्यादि भास्केक्त वि चिन्त्यम्‌ । ५५॥ 
ष्दानीं दुक्तं पमण्डलमाद 
चितिजापमरडलयुतिलेम्रं लप्राम्रथा दिशा लग्र । 
दकखेपमण्डलं दचिणा चरं विश्चिभविलमे ^ ५६॥ 
खितिजक्रान्तिप्रयदलयेःये युतिस्तदेब लगन । दुगचेयमष्ड 
लग्नाप्रपा द्विणा लग्न वित्िभलम्ने विजिभनानप्थाने क्रान्तिमरषदरने दाह 
सभर {तवेगभ जति 1 लम्नाम्रा यज्ुत्तप तदा लग्ना परते चखिफममस्यानात्‌ 
पूेए्रस्सिङचि शि दत्तियायाया च लग्नाचारेदैिण्मस्यानात पर्विमस्य 
स्तिक्षद्धिशि सिति लग्न चिजिभस्वास्तिसगत्‌ वृक्वेपपवदन्‌ भवो. 
स्ये. 1 शेय सदेवाचिलेचखेदण षा्‌-दत्यादि भास्कराक्त छि चनयक ४६६४ 
इदानीं दरादथराशोनापदेःपत्रदृसान्याह } 


परीयात्‌ कान्त्ंदसमान्तरेष्वजादीनाम्‌ । 













भोखवन्धर्गधिक्षारः 1 ३० 


शृलत्रितयं व्यस्तं कक्यदीनां तुलादीनाम्‌ ॥ ५७ ॥ 
दिषवश्किपताऽन्यन्मकरादीनां तदैव चिषरीनम् 1 
स्वाहारात्रार्येषां व्यासाः एयगेवमिष्टमपि ॥ १८ ॥ 
स्वादापाणि छन्या एषामायजरृत्ताना व्यासा जवाः 
एव्पनिष्टमहेाराजदत्तमपि एचगगेलि्पारि नितरेरयम्‌ ) शोप स्पष्टम्‌ ॥ 
-इत्यादि तया श्च कल्या मेपादाः' इत्याहि 
च भास्कताक्त एिचिन्त्यप्‌ ॥ ५०-४८ ॥ 
ददानो राश्युदयाः किमु ममा नेत्याशद्ा । 
सङ्कासमपशिमगं प्राणेन कलां भमर्लं भ्रमति । 
छ्पमर्टलस्य रारिर्दीदशमागः लिनिजलम्नाः ॥ ५६1 
यान्त्युदयं मेषादया यतस्तदुदया न कालसमाः। 
क्रान्तिवशारलङ्कायां तदूनताधिक्यमच्तवशात्‌ | ६०11 
लङ्कासमपर्विमग भमप्डन भवक्मध्यप्रदेशरूप नाहीमण्डल प्रा- 
योनिकेनामुना कलमे कलां धमति । नादीमण्डनष्येना कतेकेनासुनो- 
देति । क्रान्तिमप्डलस्य द्रूाद्भागा टुष्दतसप्रानभामेा साशकष्यते १ 
लै पेषाञ्नाः तितिजलगना यत उदय यान्यति लदूाया फ्रान्तिशरशाति तिर 
श्चीनत्वात्‌ तदडुदयाः कालसमाः फालेन समना न सन्ति । एव स्थदरेते. 
ऽपि श्रान्तवशराददवाच्व तेद सशीनामुदयेयु ऊनस्य भनि 1 
चि हि प्रदेशो पपरमग्डलम्य तियेक्‌स्विति। याल्ुदय तयाऽस्तम्‌,-गृत्यादि 
भास्कणाक्तं विन्य » ६० ॥ 
ददान चरयये- मन्यानमाद । 
चितिजेान्मणलयेयत्‌ स्वाहारात्रान्तरं नरदलं ल्‌ । 
दितिजेऽप्रा पराच्यपरस्वाहारात्रान्तरांशज्या ॥ ११ ॥ 
स्थष्टाधम्‌ । °उन््रण्डलन्माषलयान्तर से ~ 


षल्णाडि तथा श्या द्युरचसत्रमण्डलपध्यमावः श्वा 
धोस्करेकरमेलदनरूप विचिन्त्य ७६९ ह 


व~ =-= = ~ 


स स्यु टसिद्ान्तम्य 


कदानीं ण्ड्यः संत्यानमाड । 
स्वादो पिसिजादिनमतसरेबोरन्वता रवेः कदु । 
सस्मारिनगतशेषं शङ्कङुमध्यान्तरं दर्स्या ॥ ३२ ॥ 
श्ितिजञात्‌ सक्ाणात्‌ स्वादेरःज्डेते वितते घा पशविमकरपा 
या र्वेहच्यता लम्बहपा स शङ्कमेषति 1 तस्माच्छङ्ुःश्व चिर 
शनाधिकरारपिषिना दिनगलसे$ च मक्त । शककुपप्यान्रे शङ्मलस्य 
मध्यस्य भ्रगभेस्य चान्तः दुर्ये नयुच्यते 1 त्रजेनद्राते चितिललापर लम्बः 
गहुः । शुने भूगभान्तरं च दुर्या भवतीन्ययेः ५ र ॥ 
इदानीं प्रकापन्तरेण पुनस्तथा: संस्यानं शङ्कतलं चाद । 
टेग्मण्डले नतांश्चज्या र्या शङ्रन्तांराज्या ॥ 
अर्ाद्यास्तचत्रादिनशद्धददिणेन तलम्‌ ॥ ६३ ॥ 
दिनशङ्कदिवा शूस्तले परलमकदयास्तमू चाद पेन भषति । 
श्रकप्दणामुपलक्तणायस्‌ 1 
शपे प्यष्टायेष। दरद्टिमण्डनभवा नघ्रा. कुन्तु" -दत्यादि भास्क 
सेक्तमेतढनुरूपर दिचिन्त्यम्‌ 1 ६३ ॥ 
दानीं दगोगनस्य दुश्यादूण्यन्वे लम्बनाशनत्ुत्पसा काप्यं चाष । 
दश्यादग्यं टग्गोार्धं भूखा सदलविहीनयुतम्‌ । 
द्रष्टा मूमेज्ञापरि यतस्तना लम्बनावभती ) ६४ ॥ 
दुगल दूग्ष्डलाध भव्या सदलेन विहीनं रुष्ठगाना दृश्य 
सष श्रव्यापटतेन युत चाद्रश्यसष्डं भवति । यते द्रष्टः भनोाजार्णर 
भषष्ठे तिष्ठति तततप्तस्माल्नम्बना नती भवतः 1 ण्ठाः कड 
सेन हनम्‌ स्यादि तथा "यतः कदाचना द्रष्छाः.त्यादि भार, 
रोक्षमेतदनुम्पं चिविन्तयत ॥ ६४ 
दानो परम्रलम्बनानती द । 
चितिजे मूदल सिः कच्चपां षड्नतिन नामरप्यास्‌ । 
धवनतिकि याम्येसरा रविग्रहवदन्पशच ॥ ६१ ॥; 









= 1 








मभोप्रध्यान खत्वस्तिकात्‌ कक्ताया यरगाले दुगपव्ले ततिति 
या ्रदललिघ्ठा. कुव्छचनिप्ता. सः दद्‌ नतिषंगलम्बन परममुच्यते १ श्र 
नतिरिष्ता सन्र दुण्डले याम्यात्तया क्लम्बरूपा भवति 1 अन्यच यद 
येष भयदयेमुं तावेव दुग्लम्वननतिपतस्यान विन्नाय स्पष्टलम्घ्नादिक 
रिश कायं प्रति दिग्माचमिदाचयंय प्रदर्शित यरहदुत्यादै च 
विशेषलः प्रतिपादितमिति ५६५१५ 
रदानीं दुश्कमेार ; 
सत्िगहक्ान्तिरुद्ग्दकिणयोाखिञ्यया तं वलनम्‌ । 
विेपणसणधनं हेऽन्यद ककम चरदलवत्‌ ॥ ६8 ॥ 
उदण्दचिपयेसत्तरददिफायनया सनचनिषट्दकान्तिः सतिभपदक्ा- 
न्त्या घलनमप्रायन वलन भवति । तद्वितेपेण गुण चिज्यया हत ये 
आण वा धनमायन दुव्षमे भवति ! अन्यदुककमेा चज दुक्कमे चर्दलघत्‌ 
चर्साधनघरन्तेयम्‌ । 
अरो पपत््ययेमुदयास्ताधिकारे ३-४ गले कयेाहपपत्तिष्ेनिश्चा 1 
श्रव चतुत्रैदाचर्चैण “सन्निएदप्दात्करमल्यपा कान्ति" साधेत्यन्यथा 
घया्या्मत एव भास्यर. श्र्गुप्तफततिरन सुन्दरौ सान्यथा तदनुगी्िं 
वायतः शत्यासुकिवात्‌ ॥ ६६ ॥ 
ददाना यस्तेगोलयो, स्थिष्ठन्तान्याह 1 
कत्तामण्डलतुर्यं पाच्यपर्‌ दकिकेन्तरं कितिजम्‌ 1 
उन्मण्डलविपुवन्मस्डले स्थिराणि ग्रटर्लणाम्‌ । ६७॥ 
पारम्‌ ! दद्वयेत्तरम्‌ \ तिम्‌ 1 उम्पय्डलम्‌ । विषएवन्म. 
पलम्‌ । सवे कठामण्डलतुल्य समान मददतत च जेयम्‌ । यदचोया 
गोलवेरतानि स्यितचि इृन्नानि सन्तीति ५ ६० ४ 
श्दानीं याणा चलदततान्याह ! 
मन्दच्चानां सत्ास्चनीचद्तानि पच्च शीशाभ्‌ | 
भरतिमरडलानि चैवं पस्येकं मार्करादीनाम्‌ ॥ 8८ ५ 






















= घखरम्फटसिदान्तस्य 


9 
इर्मणुटलविष्तेपापमण्टलानि द्पाकरादीनाम्‌ । 
चदव विमणडलानां चलवृ तान्येकपष्ड ण्डि्‌ ॥ ६९ ॥ 
मरन्वनीचेच्चश्त्तानि = 8 
श्रमादौना शोघ्रनीचोच्वटृत्तानि = ५ 
मन्दप्रतिष्तानि ~ 9 
शोघ्रमतिरत्तानि ~ ४ 
वृग््रण्डल वकृचेपमण्डल कचा. 
अणएदन चेत्ति सप्राना यदालाम ~ २९ 
चन््रादोना प्ड्म्वमष्डलानि ~^ £ 
४९ 
एष घलङ्ततान्येकपष्यायतत सन्तोति ४ £८-६९ ॥ 
इदानोमध्यापेापसहाप्मोदह 1 
थत्‌ स्पष्टीकरणाययं गलादुत्मेदय तत्‌ कृतं स्वम्‌ । 
गालाध्यायः सक्तत्या्याशमेकविंशाऽयम्‌ 1 ७० ॥ 
इति श्रीत्राहस्फुटेसिडान्ते ओालाध्याया नासै- 
कविंशतितमेऽध्यायः ॥ २९॥ 
शद अधा यत्‌ स्यटीकरणाटा मं एत तद्रोसादुतोत्घभन्य हत. 
मत, सपर सयुक्तिकं जेपमिति 1 रेप स्यष्टाचैमु ५५० 
” मधुमदनम्रननेगदिते। यस्तिलक- शरो एयुनेरजष्णलोक्ते । 
हवि स धिनिधःय ततने$य सचति गलके सुधाकर ब 
इत्ति श्रोपालुदत्तसनुषुधाकसंदेदिरिपदते भसस्फटसिटुान्तनूतन- 


८७ 


तिलके नेालाध्यायो नपमेव्यऽघ्याय ++ 


णं 





नस~ 
ल्---< 
& धीर 





शमय यन्वाच्यायः। 
; जदो गोलप्शताप्राद्। 
भध्याद्मिद्‌ यदन्तः तत्‌ प्रत्यत्तमिव दशयति यस्मात्‌ 1 
तस्मादाषार्थत्वं मालचिदेा नवति नान्यस्य) १] 
यस्मादिड पिदधान्ते यन्मध्याक्छं गणितमुक्षमस्ति तत्‌ सद गेल- 
विक्‌ प्रत्यत्तमि दरयति तस्माद्रोलषिद एषादायत्य भषति नान्य 
| ५९१ 
कद्यानीं स्वमोनय्थने कारणमाह! 
सा चारयैने ज्ञातः श्रीषेशार्यभरविय्मुचन्द्ाैः । 
गोला परस्मात्‌ तस्मात्‌ चाहम गलः करतः स्पष्ट; ॥ २॥ 
यस्मात्‌ ध्रोपेषा्ेभयरि्णुषन्द्र्जिः न ॒ज्ातस्तस्मान्नया 
प्र ब्रा्सा गेल, स्पष्टः एते इति ॥२॥ 
इदानीं गणितिगेषलप्शसामाद । 
गयितक्ञा गेलक्ते गेालज्ञे ग्रहगतिं विजानाति । 
या गणितिगोलवाद्यो जानाति ग्रहगतिं स फथम्‌ | ३॥ 
मे यणितन्नः स गलेन भवति गालस्य गाणतक्तेनान्तगेतत्वात्‌ । 
भे गेलन्नः स एष यदगति धिशेवेण जानाति । तस्माच यणिकगेष- 
धाद्येऽस्ति म च परगति जानाति। न ज्ानातोष्यथेः १६५॥ 
दानीं यन्वाध्णयारमे कपरशमाद » ॥ 
गोलस्य परिच्चेदः कर्तु यदवा यनेाऽशस्यः 1, 
संचितं स्पव्डार्थं यश्राध्यायं तता वच्ये ॥ ४॥ 
यतता यन्त्ेिना मलस्य पष्व्छिदः चम्यन्धिधारः करै गयाक्षा- 
ऽश्चश्या भवति तत्ता गेलस्य स्पष्टा सदिष्त यन्ब्राध्यायमह व त्या 
ायाक्तिः1४॥ ~ 


॥ 












श यन्ाप्याइ 1 
खत्तद्शकालयच्राख्यते धस्तुर्यगोलकं चक्रम्‌ ॥ 
यच्टिः शङ्कैरिका कपाखकःं कत्तरी पीट ॥ ५॥ 
सिलं श्रमेाऽवलम्बः क्ैर्ाया दिनार्भ॑मकीःऽः। 
नतकालद्ञानारथं तेषां सं साधनान्यष्डो ॥ ३ ॥ 8 
थता धनुयन्तम । तुपेगोत तुरीय \ चक्रयन्त्रम । यष्टि ५ 
शह । घटिष्ता व्रटोयन्बम 1 कपालयन्धम । करेरी । एीठसन्न यन्वष्च। 
सलिल दलम) भम शाण । ऋच्रलम्नेऽवलम्दभत्रम 1 को श्दापाखये } 
छाया णदुच्छाया ! टना पदनाधमानप । चकं पथे 1 अतं चला 
शा । श्रता नतक्लालन्नानाध सप्तद कालयन्ति मन्ति । तेषा 
यन्त्रा मध्ये खलिसादीत्यष्टेः यन््रसवाधर्नानि यन्स्वनाप्रलभरेतानि 
सन्ति ५ ५-६ ॥ 

इदान मलिलाद्धिभ्य कि क्रियत इत्याद 

सल्तिलेन समं साध्यं श्रमेण वृत्तमयलम्बकेने ध्वम्‌ । 
लि्पयकरतेनान्यैः कथितैख नच प्रवद्याभि ।1 ७ ॥ 
धलिलेम सम सम्य साघ्यम। -अमेग्ण आअयोन दत्त साध्यम । च्यव 
लम्थकेनेाध्यमष्दाधरत्व साध्यम १ कनान्ये कचितिव््धापादिनिश्व 
अन्त्य (तिप तियेत्तव साध्यम ॥ पत्रय पिनि मव यन्यि प्रष्ठ 
खयाम्यद्नित्याचादिक्ति 1 © ॥ *४६ 1 

द्धानां धनुयेन्माद \. ॥ 

चासं घनुस्तथाऽन्यत्‌ चायासास्यं {ययेान्नता 'गामाः ॥ 
दिनमतेषा चदिकाः स्वलम्बयुरा लुर्भष्यात्‌ ॥ ८॥ 
धनुवन्ब तथा धा यचाऽन्यत्‌ द्धायासाम्य भषेत्‌ । मतेतदुक 


मर्वौत्त 1 स्म्‌ दिने धनुयन्तेण कालस्ानमभीष्ट तंिनसम्बन्धकरान्ति 
चरादिना " ˆ र न 
काया प्रर ~~ ५९ 


८ ॥। 


१ 
यन्नाध्यायः। शेष्व 













यथा फेलच्छायाधनुरपयेरन्तरे परियैः कौलच्छायासम्बन्धि गचितात- 
शङूभागसमरा भाः स्य्तथाषटे वारलग्वापि दुकू जाकारो लगति! 
अति धनुमेध्यात स्वलम्बमुक्ता मागा रपेरचता भागास्तथा तनादि 
उलतनानश्च युषोपरकपालयेदिनयतरेण घटिकाः स्युः 
श्ररोपयत्तिः । गोासयुत्तपेव स्फुटा ४८४ 
, गदान प्रक्ारन्तरेव यन्तरं योभु फयं समं धायैनित्येसद- 
माह । 
धार्य समं तथा वा स्याः दाया मध्यगा यथा भवति 1 
शग्रादिष्टा, चटिका ज्यामध्यच्छायया सुताः ॥ ६ ॥ 
यथा न्याद्धापा धनु ज्याया; एुणेञ्यायारद्धाया मध्यगा धनुषो 
परध्यगा भवति तथा घा यन्त्र समं धार्यम्‌ । दृग्मण्डलाक्रारे धाथ थवा 
तत्पाश्वेया प्वसतुल्यं तजे! लगतीत्ययेः । एवं च्याप्ध्यच्छायया ज्याया 
धनुःयोज्याया म्येचैत्त केने स्वापिता यः कीलस्तस्य दाया 
युक्तो या श्रराद्ुनुःकेरययादादना घटि मस्ता इष्टा घटकाः स्युः ॥ ९४ 
गे्लयुक्ररे षासनाऽच न्नेया ५८॥ 
इदानीं प्रकावन्सरेेष्टधटिका धनुःस्वकूपं चाह १ 
चटिका स्वशङ्कभागीः पृथग्गतैलम्बभूसमज्यार्थात्‌ । 
साशीतिरततांशा द्धं चक्रस्याधं धञुर्य॑च्म्‌ ॥ १० ॥ 
एचमातिः स्परङ्कभागीलम्ब्रसमव्याघटा घटिकाः साध्याः । 
भर्रेतदुकत भषति । यदि स्याभोष्टदिनिष्टमाले गद्धभागा एव ध्िवि- 
स्तदा धनुभकोदवयात्‌ तात्‌ भागा दत्वा सदगरु्ेए या मिस्तस्या 
उपरि लम्ब ण ये न्याधेात्‌ व्यालण्डता भवति स श्मतस्यात्‌ निप 
सनवरिधिनेष्टशन्तिचरादिेान्याभवगनय घटिका त्रेया इतति १ चक्षप्य 
शस्ये स्तिया चक्रा गाङ घनुयन्तं भवति ॥ ९० ५ 
* “ इद्धानीं पराक्तघव्यवानयनं निरा$ोनि । 
, मध्यदिवसेन्नतार्दिनार्नाडीषेदन्ति हुल्फा- पे। 
- ते सूरलास्तच्चाया इष्छायासमा न यतः ॥ १२४ 
~~ यतः ॥ 1१५... 























छ ब्रास्ष्युटमिद्धान्त्य 











ये मध्यदिवमेाचतपरेदिना्ंनादीम्तुल्या इष्टवटिकाः करयोः 
ष्टा्तारेपनुषातनेष्टा घटिका वदन्ति ते प्रा सन्ति । यत शष्ट 
टता यदि दिना्ेवटिकराभिमेच्यदताशास्तदेष्टघटिकामि. मिन्ध 
तुपातिनं ष शृदटाच्रताशा श्रायान्ति तच्छाया वे ोषलब्चेटकालिकच्छः- 
याप्रमा न भवन्तीति तेषापानयनममत ॥ ९९ ४ श 
श्टानरं यन्ते नतिव7पाननरायेाद ! च 
जीवां श्वादहोाराच्रे परिक्रप्पाग्रान्नतेाश्नतच्चिञ्याः। 
अनुपातात्‌ कार्यास्तु्यगालकरे चत्रके चैवम्‌ !\ १२ ॥ 
स्वादिारन दु न्याद्तेऽनुपातादु दाद कास्य पलक्णेःसदा शु" 
कट्या {कमिन्पनुषातात घीापिष्टषटति प्रकल््य तताऽयाटूनु कोख 
पात्रता उतभिज्या फायर्ग खत्याषशोन नतेाच्रतकराने काय । अत्रेदु 
भति 1 इष्टहुतिवेन त्निज्यानु पा्तिनेष्टान्त्या करये । तत्र चरसस्क-रेक 
रमत्या तत्समा छया धतुपि दत्वा धतुरयावग धघटिकास्साश्वर 
सस्छतध्त्ालघटिक्षा 1 घ्याया धनुरैन्ाधरभागपयन्त या धटे कास्ता 


नतकालर्घटिफा 1 सवच गालगुक्तिवशणाचतचनकाले तुपेगोलक्ते तुरो 
चक्रे च भवत दति ॥ १२० 


इदानों चन्दे नरिवेवकालज्ानाचैपार 1 
दिनवटिकाद्धितयष्टेव्यस्तनतज्याग्रघुन्नतज्यं च । 
दि्मध्ये च शलाका तच्चायाग्रान्नता नाल्यः ॥ १३ ॥ 

विनदिका्कितयष्टक्या तस्या सकाशात्‌ प्रतिघरिक शि 

ध्यत्यापिकलास्द्धाा प्रसाध्या स्रा एठिते व्यत्तदिण्का भवतति + क 
प्रविचि चतमाजमन्जन्धिच्छापादें तात्कालिक नतज्या नेतश्थामु्र- 
सज्य नतक्षालशतद ¡काल शादूयेत्‌ †रवेकस्मि्‌ कलक एतिङ्स्यायम्य 
न्थिनीं नतकासादरङ्कता भाभरमतदधामुत्पादयेत्त रष्टदिनेःटानि कमण. 
पात्तसे थथादिक्के स्थापिने फन दिदु्यशलाकाद्वापाद् वदिनलम्बस्थि- 
मानरे्ाया य॑ लान तचाद्भिता नाद्या नहा नाद्य. श्यः । रव लादि 
ताकतकनादित दणतकासाविद्धान भवतोचि मेारयुक्तिलः शक्टं 8 १४ & 



















ध १ ३९८४ 
` ब्दानीं धनुेन्ते विकेपमाड । 

घलुषः पृषे द्रष्ट्रा वेध्या ज्यापध्यसंस्या दृष्ट्या । 
इृष्टान्तरं नतज्या घनुचि चधायान्नतज्यायाः ॥ १४1) 
श्यार्धं दष्टेटैरज्यां नतजीवां शं कुषुन्नतज्यां च । 

घलपि प्रफरप्य याज्यं य्यक्तं नाडिकाथं च ॥ १५॥ 
दरष्टा पर्शेण धलुषः ठे त्यामध्यसस्यया पणोश्येपरिस्यापितनः 
सक्षर्प्रगतया दुष्टा दृष्टपदयेरन्तरम्‌ । उचतज्यायाः सकाशात्‌ धनु 
यन्त्रे नतज्या श्चाया चेत्यादि सं पदायै ष्याः । एष धनुषि धनुन्ते 
¦ दृष्या नतजीघाया ननभागान्‌ । करु भरमिष्येन्तमधेात्‌ 
यन्ते षौल्पततितिजपयेन्तमुचतत्या च प्रकल्प्य यस्राहिकादयमुपपुकत्‌ 
भस्ति तत्‌ स येन्य गासयुक्तित्‌ । तये यन्वचिन्तीमप्याद्धा तुतेय 
यन्तेऽङ्िनिपलाचताशावपः प्रपिदा. पतिदुन्तविदाम्‌ ॥ ९४-१४५ ॥ 
ददाएनीमन्य धिगेपरमाद 1 

स्रयलम्थनं शलाकां ज्यां यष्टिं पकल्प्य वा धतुषि। 
भूम्युच्छरायाद्म्यो यप्च्युक्तेरानयेत्‌ करणैः ॥ १६ ॥ 
वा धनुपि धतुेन्ते केन्द्रगा शलताम्रलम्बनमवलम्ब्रर ज्या 
खाधाना च्याधानि श्रलाकापोता यष्टि च प्रस्य यषटकेयह्ारिभिददित 
करये साधघनेभुम्यच्छऋपात्‌ चितिक्ाच्छायाल्लम्बौ गङ्कमागादीत्‌ ग्न 
श्रानयेत्‌ श्राचाया्तित एव त्येष भास्करेय फलकयन्तरे भ रचित 
म्ित्ति ॥ ९६ ॥ ठ ॥ 


" गृदानीं हर्येतालमाह ॥ 
भङ्धितमंदनवल्या घनुवेऽव तुर्यगोलकरं यथम्‌ । 
चरिकानतेषघ्नतांध्रहान्तरायं धुवं दिह ॥ १७ | 

धनुपराऽध केदण्डवष्ठमयनवत्या, ङ्क 


बृहाचापि धनुयन्त्थद्धटिश्ानते्ता शय 
[सि गि र 


ठुयेगेालक यनव मन्ति । 
नोरा मिथ्यति॥ ¶९॥ 





५ चक्षयन्तप्रार 1 
दरिषै मगणांशगड्ः मीनान्तं चक्रता चिद्धा । 
क्क मघ्याद्भ्याऽत्रं एलं धनस्तृस्यम्‌ ॥ १८ ॥ 
चङ्ककयन्र परित मीनान्त दादेणप्च्यङ् भगाय चं कार्यम्‌ 
परस्प काड्पिश्मधारमध्यान्लम्ब काये 1 अस्मा व्दक्रतस्वक्रयन्महू- 
ददो षि फल धनुस्तुल्प धतुन््रसमर भ्त 1 [शेपा भास्कर" 
छक्नयन्त्र तदी ष्मीग्लयन्तराध्याये वचिन््यम्‌ ॥ १८ ५ 

षदवानों चटा शद्ुवयाह 1 

यष्िस्तिर्थगघाया नष्टच्छाया वलम्यकः शुः 1 
द्र्ड्थान्तरमद्धपातात्‌ स्वारोारात्रार्धमग्रा ष्च॥ १६॥ 
{तितिजत्तेन्द्रगता यष्टिप्तथा धाया यथा सा नष्टच्छाया 
स्पात्‌ । ९४ चद्टिव्यासापभषगोलि यद्व सकन्द भवति तस्मात्‌ तति 
ज्ञाप चेग$दलम्बज् स णङमेषठति 1 यद्ि्रलाच्डदुसपयन्तन्तर 
दुग्ब्या भ्रति 1 ऋअनुपाततात् यष्ेपनुपषतात स्वादेरान्रा्ध द्या लेया 
इषा च साध्या उदयक्राले रधिकन्धापम यदनु पानिना काष्टा 
तेन चाज सत्मारचिनद्रन्तरमपराथा तत पलक्रणन द1दशकराटिम्तया 
ऽग्रषा छि जाता क्रान्तिज्या \ तत्काटिज्या चन्या प्रसिद्धे । “यप्र 
सररम्बाना चेषा दुगल तङेन््रयोमेभ्य' दति तया उयेऽप्ते यष्टवाच्यपरा 
मध्यमया स्याह-रति च भार्करोक्त चिन्त्यम्‌ ॥ ९९ ॥ 
टानां यद्टियन्व्यद्‌ 1 

परिलिख्य एृत्तमवनैा यष्िस्यासा्धमन्यद्स्यान्तः 1 
स्वाद्राश्रार्घा्ं चटिकापष्व्यद्धितं परिधी ॥ २०॥ 
यदिष्यासार्धेऽग्रायप्य्यग्रान्तरसमज्यया धनुषि । 
परिका दितीयवृत्ते याता; भागपरतः रेषाः ॥ २१॥ 
अने सावनः यष्टिष्या मार उत्त परद्िष्यास्पाम्तरकन्रकण 
न्यद्ङब्याकल च स्वादाराज्राधाप स्वषहाराराभच दटुष्या चषा व्यास 









1 





थस्य लच्व परिंलल्यास्य यरि चटिकापछठद्भित कायैम्‌ ! तते यदि 
व्यापा गोन यच यष्टिनैष्टदतिजौता तत्र यष्टिः स्विस काये तिति 
ज्ञेऽपायास्तद्धषट्यस्य च यदन्तरं तत्समा या क्या पुयेन्या तया द्वितौ पडते 
ज्वाद्तते यतुनुभवेत्‌ तस्र्‌ धनुषि या घरटिकास्ताः प्राक्‌क्पाले याता 
ऋदरते पश्विमकयाजि येया {दिनयेषा घटिमा. स्य॒. । शचिज्यातिष्कम्भाध 
क्तत कत्वा दिग्ध तत" दत्यादि भास्कयाक्तमेतवनुष्पमेष । एकस्मित्‌ 
दिने यधि सून्या स्थिसा स्वा तदेवानेन धिना कालचानमिति श्ट 
सिद्ठान्तविदायु ॥ २०-र१्‌ ॥ 









ददानो प्रक्राणन्तरेण घटिक्ानयनमार 1 
यष्टेः स्वाहेरान्नार्धमाजिताऽन्तरदलाहता जिज्या । 
फलवापांशचा दिशटणाः पड्भिषां भाजित घटिकाः ॥ २२॥ 
पतरेमयाय्पयेारन्तर नित्वा यतौ तष्य दल कायम) तेना 
न्तस्दलेन निज्याऽऽरता पष्टः स्वाह्धेराजार्धन यद्िव्यासाधेभवद्ुल्यया 
भाच्िता फलचापाणा द्विगुणाः षड्भिजित्ता वा घटिकाः स्युरिति 1 
श्रचोपपात्िः । श्रन्तर पस्यशुेज्याऽतस्तदध तदन्या कान्या 
घ्या ततेऽनुपातेन चजिज्याृतते परिणता त्ता तस्यास्वाप हिगुणम 
शात्मक तत्‌ पदविभज्य घटिकाः कता इति स्फुटम्‌ ॥ रर ध 
षदानीं यष्ियन्नातु प्रकारन्तरेण घटिकान्नानमाद } 
यष्टिव्यासाषे वा घटिका शङुलादिते मूलात्‌ । 
श्रवलम्बदञ्रयुक्तया घटिका दिवसस्य गततेषाः ॥ २६॥ 
षा यर्ष्टस्यापाचं मेले शडूक्रनादिता म्लात शङूनलाच्चे 
घटिकाः साध्याः । गद्ुतनात्‌ शक्रुर्वेषठहतिमानोय तततो दज्चानुपा, 
तेनेष्टन्त्या मूर चानीय त्िप्नेक्तया घटिजाः साध्या इत्ययः \ षा 
वलम्वप्‌ पुन्या दिवष्रप्य गतरेया घटिकाः साध्याः । शअयोद्रीलग्वना 
वनेष नष्टद्‌तेयेष्टएयादवलम्बक कत्वा शङ्‌ धिक्नाय ९९ भचयक्णा 
ुचेष्टन्त्यादधिना परशनेक्पा गतयेबा घटिका द्याः ५३ ॥ 

















1 


व्ाछ्फटसिद्ान्तस्य 





शदानों यद्टियन््ेण वेधेन छ्चन्द्रन्तरागरनाह । 
यष्िव्यासार्धादृसुवि वृत्तं भगणाशक कूस्वा । 
यष्टी कीलमपोते मूले षथगग्रयोकेधे ।॥ २४ ॥ 
वाभ्यां श्यशा ङ वेध्यवग्मस्यितेन घतरेष् । 
सष्रस्यपाऽन्तरांशा ये तेऽकंविभाजितास्तिथयः ॥ २५४ 
पटष्यातातप समुदि भगप्पश कं चेक्रा्पदलि दतत छवा 
| श्लील स्षायं । कौलप्रति द्वे यष्ट दत्तव्यामाधगरमाले काचं) 
विरि यौ मले एयगप्येच्दटं 1 यन छोले य्टिमलापे ते रकच 
मित्लिते भां त्ये । ताभ्या परल्मिलिताभ्या यष्ट्या प्रलस्यवृष्ा 
युगे लयषटयगते श्रयेण शण गयक्धेन य््ठययेमेल यत शून तेन 
सजेणा चेष्या । तत्‌ मज च रखचन्द्रान्ततशपयोज्या गेालयुक्तपा भक्ति । 
अतस्तत्सगज्यया प॒एज्यपा लिलि यदुनुस्त रिचन्द्रयारन्सराज्ा 
भरन्ति । श्व ये$न्सेरशास्तेदेिभाजिता हुाद्थक्तात्सिथय स्यरि 
त्ति रेष-र१1 


षदार्नो प्रकाणन्तरेकान्तपशानयनमादइ । 
खध्रार्घगुणा चधिज्या पथिषटता फलघन्धिंशुषितं चा । 
ननपरष्यासाधाल्लिखि 
रविचन्प्रान्तरसिपृष्यासाघाल्लिखितवु सस्य ॥ २६ ॥ 


चथ यल परणज्यासम पचात लन्याधनः जिक्य गणा यष्हता 
एलधनुदिगुफित वा रधिचनद्रान्तर भषति 1 दष्टष्यासाधाल्तिखिसङ्त 
स्थाप सम्डन्ध । 
अनपप 1 सूचा यथ्टिष्यासाप रवचन्द्रान्तरापक्या घा 
वज्याष्यासाधं पर्णिता । तटनुदधिगु षमन्ता भवन्ति 1 सद + 
श्क्रानां यद्यन्ते दिक्माधनपाड | 
भष्यश्रुलया यष्टेल्य कराड पवेश निर्गमने । 
करान्तिवशात्‌ प्राच्यपरे मत्स्याचान्यासरे साभ्ये ॥ ५७ ४ 
न~~ ~ ~---- 


(= न्काध्यायः। तेटर 


समावनाचिष्टव्यासा्धंन लितस्य छत्तप्य मध्यस्य प्रि्तकोलस्य 
छापा पेपालस्ये रत यच प्रतीच्या परिपा लगति सं परवेशदिन्दुः । 
यत्र च परश्चिमकप्रालत्ये श्वेः प्राचि लगति स निगेमनिन्दुः 1 तज प्रव 
धनिेमने सप्रपे भध्यताया यष्टनष्टदुतेर्यास्लम्ब विधाय द; शमि 
शह साध्या 1 साभ्या सत्तत्कासक्नान्तिव््ात्‌ जिप्रशनेाक्तया भु्नान्सर 
विधाय प्राच्यवरे साध्ये ताभ्या मह्स्याद्माम्येात्तरे च साये इति स्थे नि 
प्रष्नाश्कार्तः स्फ्टम्‌ › २७ ॥ 





-------~-- 














इवानों भनक्ाटिसाधनमाद 1 
शाङ्कवलायमान्तरयुतिरन्यैकदिरार्थजा सुजश्य कूतिम्‌ । 
श्ण््याफणेकृते; पोच पद्‌ पूर्वापरा करिः ॥ २८॥ 

स्पचे ) भिप्ररनाधिकरारे सपर स्फुटमेव प्रतिपादित ॥ ९८॥ 

दटानों यष्टियन्त्रेण पलभामाद । 
वदयास्तसघ्रशङकन्तरं हतं शद्ुनाऽकंसङ्ध पितम्‌ । 
विषवच्छायैवं चा विनादयास्तमयसत्रे ॥ २६ ॥ 

उदयास्समूबशदुन्तर शहूुतल तदकसङ्गुणित्त शूना हत फल 
चिवच्ठाया पलभा भषति 1 उदयास्तपरचेण दिनो ऽपि षा पलभात्तान 
मेख घदयमायेन विधिना भवतीत्यस्याये सम्बन्धः 

शनापपत्तिः । श्तततत्रानुपातेन स्फटा ॥ २९१ 

इटानीं भुजहुयतः पलभात्रानपराह 1 
पाच्यपरागङ्गतलान्तरदयान्तरयरुतिः समान्यदिशः 
बाद्शय॒किताः विपुवच्छाया शङ्कून्तरदिभक्ता ॥३०॥ 

ण्मलमा व्यप्न्तर भुज, 1 एषमेकस्मित्‌ दिने सुजद्वय जेयम्‌ । 

सथ. समान्यदिशो्नतप्युति, काया सा दादरगुणिता शङन्तरवि- 


भक्ता पिपषच्छाया भवति । शुजयेरेकान्यदिगोरनतरपश्य रधिह्ठद्यभिः 
व्यादिभास्करा तमेत नपसक 


"~= ~= 


= 

अनपयति भः स्करविधिनास्छट्‌ः सवातोषेज्चोभृ चयाः काव्याः 
योग तथेत शजातोयेजत्यचत्थात्‌ ॥ ३० + 
दृदानीं र्िज्ञानमाद १, र ~ : 
शङ्कुपाच्यपरान्तरशङ्गरक्पञुदगन्तरं याम्ये । ¦ 
लम्बगणं यण्िहतं कान्तिज्यातेा र्विः भराग्वत्‌ ॥\३९१॥ [- 
शेड्प्ाच्यपयन्तर भजः । श्ट्य शङ्तलश्‌ 1 शटा्रजे एनणेरेश्ये ॥ 
यम्य भज्ज$न्तयमय्य भवति । रएवमेश्यान्तरे लम्बगरथे लन्ब॑जञ्ययो शथे 
यिद्मि जिन्याटते फले क्रान्तिज्या भवतति । अतः प्रात्‌ चप्रललेात्ति- 
द्रः साध्यः 


`श्रदापपत्तिः । निक्याकर्ठन लम्बल्या क्ाटिस्तदाऽपाकर्णंन क्षि 
छता कान्तिश्या 1 ओधक्ाप्तना स्फुटा ॥ ३९ ॥ 


। `ष्दानों यघ्रा णदादीच्यमाह\  - ` : 
अमपखतिरन्यश्षलाकागुणा शलाकान्तरेण मक्ता मूः 
भूः स्वश्लाकागुणिता यपििचिभक्ता गृहायोचू्यम्‌ 1३२] 

५ षष्टप्रमाशेका यष्टिधापी । तस्या एकसमये लम्बपाऽङ्ुला- 
दिभिर्सभता विपूलेका शलाका बहु दढोका्ेः यथा यष्िशलाक्ताभ्यां. 
काणः समेता भेत्‌ । यष्टन्याप्रसस्यटृ ष्ट समरथरातलष्यणएष्ाश्चाच्य. 
मन्यथा चलयष्टा विध्येत । श्यमन्या पद्टियेज शलाक्रायां नाना तस्मा 
च्छलाफामलपयन्तं सहा बेधसम्बन्धिनी शलाका जेया । रदं प्रपस्था 
नेतिः देधे कत्वा फलाजाप्रमाण धिन्नाप-प्रथमस्यानतस्तस्यामेव स्स. 
शायाप्रपखेत्य दत्तोयस्यानते गदादपिगच्यं धिष्वा तदापि दमाशाप्रमापं 
छ्ानीयास्‌ 1 घेधप्यानयोरन्तरं जापरतिरचयते 1 च्रप्षर्यश्चलाकागप्ा |. 
शसाकान्तरेय भक्ता तदा परेः स्वमचपस्यानरदनतरे भराति । ध्व 
स्वसा कागुण वष्टिकिभक्ता यादो स्पात्‌ 1 ` 





न 


न्रोपपसिः। एठ = णदेच्नम्‌। पपर - यट द्वि प्। प~ 





३९१ 





मव्रेधत्यानम्‌ 1 हि~ दि 
तीयत्रेधस्यानस्‌ । श्र 
न्नप्रथ्म>च त्रलाष्ला = शा 
म्र द्वितीयके लाका 
न्थ, प्रद्वि-गपसत्तिःन शा 
म~ भ, । एवि ~ 
नभ्रा 





सजातीसेजतः 
„= (भ, + प) गर 
॥.1 


९ य+ 
एद 


श नपर शरण ततः (ए मर) चण 
= र ~ । एवम्‌ शु, = 9 । गेवोपपसि, स्फुटा ॥ इर ॥ 
श्वानो प्रकापन्तत् रदादोाच्यानयनमाह्‌ 1 
दृष्ट्या गणिताऽपदुत्िट्िविरेपेण -भाजिता भूमिः । 
भूमिः स्वदट्िमिक्ता तलाकया सहुपिो च्छायः ॥ ३६ ॥ 
समधते यष्टिकध्यीधरा लम्बष्टपा घायेर । धरातले दृष्टि. 
स्तथा घालनीवा यथा दृ्टयेटस्य रहाय चेकसरलरेखाया स्युः 1 
एवं एते दृष्टियषप्रलयेएरन्तर यत तदेते दृष्टिप्त्िचयते । अथ पुनः से 
यद्टिस्तप्यामनश् सरसरेबाया सवेत्ाघप स्याप्या ! तदृते! द्तीय 
वधेऽ दुष्टिस्यान निग्चेम तथा दृष्टिपषटप्रनान्तरः द्वितीयदुष्टिश्व ज्ञा 
स्या । दयें दित्यानयेार्तर चानापदतिश्व्यते । अपरति स्वदु- 
छटा गुपित्ता दृषयेचिरे व्णान्त्ण भगनज्ञिता स्वभनमिः स्यात्‌ \ सा भरमि 
नास्या य्वा सङ्का स्यदुष्टिभक्ता एरादयुच्छरायः स्याद्विति 1 प 
प्रनापर्पात्तः। एड ~ एदेच्म्‌। म्रश्र, = भचर नयद्टिः। प्रप्र 
= प्रचमदृरद्टिः~ > 
वि 3५ 
६: ~ दृषषप्र द 
हिस = परति नप्रय 
|>. ~ चमर्ामः ~> हए ष्- 
नीयक्नमि. = भर,~ [कर 


६८ 


ठ 


॥ 
[1 
ध 














2 "१ क्ाद्यस्कर्गाप््रान्सस्य 





त्तः सजातीयततेजतः 1 ~ > 


धनथ, (भ्‌, नच)-व _-~ 
यवम्न ~> = ,>, ---- ५ 
अ ~ अ 
तः भ "वृर्भ "वृद “> ध 
~ भर. = 2 
> 8) "दनद" पह = इ" तत्ता नुपासेनच्छिष्यी 


नयनं सुगममिति ॥ उ३ ॥ 


द्टानीं एदादिम्रसभेेन भमिमार । [त 
लम्बनिपा-तान्तरकं लम्थोच्च्यान्तरविभक्तमधिकगुणम्‌ । 
मूम्थान्तरगुलितां लम्बनियात्तान्तरवि भक्ता ॥। ३४ ॥ 


षदटप्रमाणाण ष्टम सप्यदृ्या यष्यगं एरादिम्रलं धिपयेत्‌ 1 
य्टिएलायाभ्यां ह लम्बा कि 1 तयेतिर्यानिपालयेरन्तरङं लम्नौच्य- 
फाल्तेण, िभक्तमधिकेन लम्बमानेन गुणे प्रः स्याह । लम्बान्तप्गुणि- 
तत्या स्वे सम्वन्धः 


› श्रनापपत्तः । यद्िप्रनादुरर्णटम्‌ लप्येन्तं रेखा कणोः 1 यष 
नाद्धक्षा सम्ब काटः । ग्रधिक्सम्बणहादिमरलयोरन्तरप्रामभुजः ॥ 
दृद्रमेषः निभुजम्‌ । सम्ब च्यान्तरे कटिः 1 यष्टिः कणेः. लम्बनिपाताः 
न्रमरमिधरज्ः । ददं हतोयं व्रिभिने प्रयमसन्नातीयप्रताऽ्गततिनि भष्या- 
नपनं सुगमप्रिति ॥ ३४ ¶ 


` इदार्ना भ्रमिक्नाने घंदाच्यम्रार्‌ । 
लब्यानेः टगृलम्यो दृगलम्यादग्रलम्बके हीने} 
अधिकेऽधिका एृरौच्च्यं तलाम्रकते विद्या दृष्ट्या ॥ ३५॥ 
शृष्टप्ाषयष्टेशर लत्यदृष्ा रदा विष्यतु । यश्टक्षनाणाम्यरं 
शुक्ठि लम्बे काया 1 प्रलाल्रम्बेा दुम्लम्ब दत्यच्यते 1 भलंम्डाखायेरन्भ- ‹ 
रेफ गिता लम्बनिपातयेारन्तरेण भक्ता लज्ेन दमु दौनः का 
दुम्ब दयलमन्बके होने सत्ति । प्रधिके चाधिकः कापेस्तवा एदा) 


--~-~---~-~~-~-~--~--~------- ~~ 





= 1 शव तलायक्ते चे तपििट ण दृष्या ुम्ख्छे भवतः । ध्रपिज्नान 
चापवेखन भवतीत्ययेः 1 

शाप्त । लम्बनिणतान्तरेण लम्बेाच्ययेरन्वरं प्रदाऽऽत्ि- 
एहाछान्सर्प्प्या कि सन्डेन रीना यतश्च टुगलम्बेः दुग्‌लम्बादयलम्बे 
हीना{धक्षे शृदाव्याच्य भवतीत्यत्र प्ितिद्रये चेतरे षिश्चय्य स स्पट 
निसीदचणौयम्‌ ॥ ३५ ५ 

बठानों प्राएान्तरेक भुष्यिच्चछानयनप्ार { 

हप्िैर्लम्बयणा विमाजिताऽषःश्लाकया भूमिः 1 
सकलशलाकागुणिता भूमिरप्याह ताच्छायः ॥ ३६॥ 
यस्मित्‌ धगातले शदाद्याच्य घस्तु षते तस्मिन्‌ धरातज्ञ 
छष्वाधरा लम्बरूपेकेष्टप्रमाणा ग्रालाका स्याध्या । तते दुष्टिप्धा चाल्या 
पथा दुष्टिः ग्लाकोय रहादिप्रूल चेकरेषाया स्यु, । एषं तच वुगेःच्यं 
कृलम्ब, 1 दगच्शलाकापरलपे(रन्तरं भरमिद्द्टिप््िच्यते 1 सा छलाक्रा 
चाध.गाला का ज्ञेया । दृदरम्म्बगुणाऽधःगलाकया तिभाक्िता भूमिः 
पयात्‌ \ एष तंप्मिचेष् धरातले त्तया दुष्टिनियोज्या यधा दुष्टिः शलाक्षाय 
शादय वैकरेखायां स्यः 1 शन्न शलाका सक्लशलाफा दुष्टिशलाका- 
पलयेग्न्तर दृष्टिष्सिच्यते । प्रमि सक्रलश्लाकागुण दृष हतेच्छयेः 
भवति । 

श्चेपपपत्तिः । पनातोयदेचानुपातेन स्युटा " ३६ ॥ 
श्टानों प्रकारन्तरया शदिच्व्यमार 1 

मित्वा ग्रहैकदेगं वि द्धेषशलाकया गष्ं सर्वम्‌ । 
प्रपमशलाकाभक्तं मितं दितीयायुणितमैच्च्यम्‌ ॥ ३७ ॥ 
यस्मित्‌ धते लम्बषूप दादि वर्तते तस्मित धरातले लम्ज- 
प्षरा्वाधपङ्कुनादिमिप्ुेका शलाा स्याप्या । सति वृष्टि तस्मचेष 
ाक्सेक्ुापि सत्याप्य नलिकया वाऽ य्या जाताय एरेकदेश विष्‌! 
जलिष्ा घान्वर्याष्टयज शमाकाया सना तत्याते श्याकामलपयन्त 


न 





= ३९ घ्ास्स्फटस्िट्ान््य ५ 
धि 1 ग्यरसषषिी 


प्रथमा शलाक्ना शलाका लदूष्टिस्यानान्तर च दुष्टिजञातव्यां । धुन 

चष्यतेष दुष्टा णाद चेरूयषटग श्ये । दय यष्टियन् परषर्लानाया 

लना तस्मात शनाकासलपर्यन्त द्वितीयाः शलाका नेथा । चथ व्याला + | 
एदिकटेश पचमश्लाकावशेन मित्वा गर्ेपित्वा धाय । इष्टरसलाकया 

च मर ररे एरेच्य ष्ट तीया शलारा ज्ातस्या ) त्ते वरेकडे- : 
शश्च पित गपित्त हवितीयण्लाकया गुणित प्रचमश्वलाक्था भक्तं 

ररेारच्य स्याह 1 


शअन्ोपत्ति । प्रधपरशलाकया वुद्टितुन्येः शेन्नस्तवर साकिच्चयेन ' 


प्मिलाताभ्रुमि ~ शै ॥ सते दृष्टा दिती प्लाका तद्रा म्या 
॥ (= 0 
प्ट ध्य 
श्वत उपपद्म ॥ ३० ॥ 
षृद्ानों परम्रत निपक्रेति 1 
यष्ट्या इतार्घलाका भिञ्याघाताडनुगृहान्लरकम्‌ । 
चैर भूवीप्ते यताः न रष्ान्तरं दग्ज्या ॥ इट ॥ 
एषे पले्ाक्तपरििना रदपत्रेयेऽन्ययष्टियंच शलाक्षापा लाना 
तस्मादुपूष्टिष्यानपयेन्त कणे खव याद्ट 1 हितोधश्लाका कटि । 
वृष्टि + शलाका जिज्यागुणा यष्टिहरता फलप्य धनुदंष्टिस्याना 
रुदम्‌ नाप्ररेण्ारन्तर्ण कणो णदान्तराशाभिघस्विकोणमित्या चास्सत 
एव सिष्याति + ्टायरूपयद्य दृष्टान्तर दष्ट सन्नस्य दृगक्या भवेह न 1 
ता "येराचाय पुवरफलचापप्तम गृहहान्तरमुक्त ते मरता सन्मि यजने 
वृष्टान्सर र्या नास्ती ति ्ाश्लेतब्र पयपनितति सुधौ्माचन्यम ४६०५ 
पदानी गुमा 1 


मूले इङ्लविपुलः खच्यग्रोा दादशाङ्ला ऋः । 
शङ्कतलाप् किद्धाऽप्रवेघलम्बाभूदबयीाः ॥ इ२ प्र 


कि जात्‌ एदिरच्यम = 


~~~ 
यन्ल्राध्यायः ३९१५ 


= 


{ शहम्मला प्रधि पवेधलम्बादृजु्तयः ॥ इश ॥*} 
अप्रधलम्बाद यरन्धगतावल्म्बादृजुलेम्बाकरे देय 1 तलाद्यघा- 
शदशकेनद्राद पपयेन्त विदुः सण श्त्यथे, 1 योप स्पष्टम्‌ ॥ ३९ ॥ 
दृदानीं शदुपन्मेण क्षालद्धानमाह । 
च्म्यां इर्ज्यां दृष्टिं छाधाकणेमवलम्बकः शङ्खम्‌ । 
परिकरप्य शङ्कयष््रे याज्यं चटिकादि यष्ट्वु्तम्‌ ४१४०१ 
अहनत दाया दूरतया इष्टि द्ाधायशदु एमन दायां शङ 
भधसम्ब् प्रकरप्य पष्क यष्टियन्वेक्त चटिकादि सप येन्यष । यटि- 
यन्व्ाह्‌ सथ यचा साप्त तयाऽस्माददि साधनीयमित्यधः ॥ ४० ५ 
ष्दानों घटौ यन्त्रम्राह 1 


धटिका कलसाधोकूति तान्नं पात्रं तेऽथ च्छत्रम्‌ । 
कष्य तज्रलमस्यनपष्ट्या ुनिशं यथा मवति ॥ ४९॥ 
ताम्र साभ पाच कलसाधारुति घटार्धप्रतिम घटिक्रा घटौवन्व 
भषति) शर्य पात्रस्य तले मघे तथ ऽग्यु च्छिद्र कायें यथा यज्जलप्रज्ज 
नष्टया दूनिशपहेएचमान भवति ! एषमेकनिभज्जनेनेफा घटो भवतोति 
एवं स्फुटप ५४११ 
ददनं फपालयन्दपाद्‌ 1 


मघ्याश्यस्नतांनैः कपालकं दिक्स्थखुच्रमध्या म्रात्‌ 1 

श्यस्तोक्नतांश विवरे सघ्रश्यापातता नाष्यः ॥ ४२ ॥ 
मध्यादस्वनताशे छपलक्न कपालयन्तर भश्वति 1 तितिजानुक्षार 
दिगङ्भिति फनके दत्त विस्वप्य श्ष्टदधिने दुश्याचण्न्यादिना प्रत्यय 
नतश्च प्रकल्पयेवनघटिा मध्यनतायाधयि प्रमाध्य व्यस्तक्र ता 
धटिका. स्वप्वनताशाय कत्तपरलावद्ूयः 1 रब "कपालयन्छ भ्त ! स्ट 
कलि दुग्पपदलाकारे ने कपालयन्ते छनद्रस्यकोनव्छायानुमारि ऊन्द्रगत 
सष यज पप्य लगति तरराङ्कुषा नाद्य इष्ट धटिका मशन्ति ! एव 


भ इत्यलरार्धराट सभु 











छि सतरश्यापातहः सूजभयेर्य देन्य तस्थायातते चत्त 
पठि सयागते व्यस्तता विवरं व्यस्तक्तपालस्येवतांशान्तरे नादा 
भवन्ति गेगल॑पु्कित्तः ॥ ४२॥ 


ब्दानां धिरोमाद 1 


अथवा कपालके नाडिकादि सर्वं यथा घनुष्युक्तम्‌ । 
्कर्तरियश्ं स्यलं कृतं यताऽन्यैवेदामि ततः ॥ ४६ ॥ 
अवा यथा धनुषि धनुयेन्त्े सत्र नर्डिकादधि यथेक्तं तयेव कपा- 
केऽपि चेयम्‌ । ययन्येयेतः कततेरियन्ठ स्यसे कर सतस्सस्मादह्ं शमे 
ववामि ॥ ४३॥ 
षटानां कत्तेसोयन्त्रमाद ८ 
दिकषष्ितफलकवियुतिस्तले तदम्रस्यसघ्रयोर्मध्ये । 
कीलस्तच्घायाग्रात्‌ क्रयी नाडिकाः स्थला: ॥ धथ ॥ 
्रधदततातुकार फलकदुय काथेश्‌ । एकमधेऽधेनाहीषलपानु रार 
मन्यदघाऽधैणम्यास्तानुकारम्‌ 1 तत्तले यधादिङ्‌स्थितपेहयेाः 
फलक्धोय'तः काया यचेक् नाडौमण्डलधरासन्तेऽन्यत्‌ स्वाम्यर्थ 
लधयतसे स्यात्‌ । त्तदयस्ये ये पषीपरयाततफोात्तयनुक्परे शचं तयापे- 
पचादय कन्तरे कीलः स्याप्या य्ाऽय कोला धुषयष्टिरव भवेह 1 
एषप्रिंव कत्तेरोयन्त धेत 1 .प्रप्म कलतया तच्छीयाश्रात्‌ कीलच्छाया- 
परात्‌ स्पुला नाडिका दष्टचय्ये। भवन्ति 1 दरदमेष् भास्करेण शरस्य 
धदवष्टिस्यं चक्र,-दन्यादिना नाहीश्रलधार्य यन्वुद्धितश्र 1 भास्कर 
वित्विना यदि पविकरान्तिरेक स्म्‌ दिने स्थिरा तदैवेरचलतथटिणा बाया 
नोलयुक्तथा भन्ति परन्तु रतेः करन्ति. प्रतित्तय चरत्वाद्राडिकाः स्थला 
भवन्तीत्याधादाक्त गोलपुक्तयुल जदधिमद्भुशवनस्यम्‌ । आनेन यन्या 
जतक्षालच्ान सुषम भवतोति पिदुन्तविवा स्फुटम्‌ ॥ ४8 + 
इवानीं पोठवन्माह । 


इष्य्योच्च्यं समपीठं यशिव्यासार्पमन्तिकः परिप । 





= यन्व्राध्याय । ३€५ 


दिगूभगणागैमषैन्यभ्रा "घटिकादिरुक्तम्‌ ॥ ४५ ॥ - 
एष व ्ोचवय दृशीरयसमे प्रदे खे गत यष्टिष्यासार्घमन्तिष्त 
। सम घाक्नाकार फलक काये 1 परिधी दिगमिभगारीस्मथा 


मघानि पट्िप्ययभागेऽ प्रचटिक्नादिभिश्वादतघस्यादिभिश्चाङ पोठसन्न 
यम्ब चजृयन्तराकार भकतीत्यये ॥ ४५॥ 


तथा च सल्ल । 
चक्र चाच्डरलाफ घयन्ति पोट सुसिदटुश्‌ 
{ शिष्यधीड. यन्नाध्यां शले २५) 
श्दानों यन्त्ान्तरमाह । 
नलकेा मूले विडस्ततूसतिघषिकिद्ुतः सखुच्छायः । 
लब्पा्ुरे्तु तै्नांडिकाक्णियाय्सिद्धिरतः ॥ ४६ ॥ 
ए शष्टपमायो नलको पले ष्ह्. काये । स च लले परैः 
ये 1 ऋयोरन्रेय पावतीभिधंटीमिजेलसुति स्यात्‌ ता घतिरघाटका 
जात्या 1 नलकप्य समुच्रायत्तत्छतिघटिकटूतस्तच्धाङ्गलेनेले 
चेका धिमगोऽद्भुनोय । अत एभ्यो विभागेभ्या नादिाक्कियायन्त् 
सिद्धिमेति । नाहिकाक्गियया यन्तरसिद्िभकतोन्यधं ! एकधिभागपयंन्त 


जलशुतयेक्ना धटी हितीयभागृषर्न्त॒ जलखुत्या घटोहयम । एषमन्र 
सालमान भवति; 





श्नरोपपत्ति 1 यदि सुत्तिघटिकाभिनेलकोाच्छितिषमा ष्वलकु 
पिप्तदेकया च्य ९ लवातिकुघटीसमकालजलताघुच्छतिसिति 1 ४६॥ 
ददानो युनयेन््ान्तरमाद } 
घरिकाङ्ुलान्तरखैवीयो डुलकैर्वदीधुतैरन्यः । 
पिरस्तिर्थक्‌ *ऋन् ४७ 
उपरि नरोनः छुपिरस्तिर्थक्‌ कीलाऽस्य सुखखमष्ये 1४७॥ 
( घटिकाङकलान्तरस्यश्टो पु टकेघ ठोस ॥ ( 
उपरि नराऽध सुपिरस्तिदेक कीलेाऽस्य भुष्ठषध्ये ५1 
* चंटिक्ादिभभ्चाह्म- दत पाठ खण \ 
‡ श्प षट खाधु ४: 





स ~~ वैन व १ 


घरात्फटसिटान्तस्य 















कीलापरि गाभिन्यां वीर्ययं दपारदमलाजुतु 11 
खवति जले व्िविति नरेए युरिकां कूमादयग्धैवम्‌ ॥ ४८ ॥ 
[लाप ब्रात्रिन्या दये धतरार्दमलीन्न तस्मिनं* +) 
अल्पशविस्तार विश्पलदेचछय व्त्रघण्ड चीररित्यच्यते 1 
घ्स्या मनुयप्ुखाद्याषटुस्वरतलण्ड तदयवहुसपाप्टालावुना लक्षाणां 
हिम छरति तद््घटिकराङ्गलप॒च्यते । चीप्यिटक्ाङ्कलान्तरस्येगेटशवे- 
टेप 1 घरटिकाहुलान्तस्स्येरेकह्िष्यादिघटिककर््तगुटिकास्ल्न 
चोच्या इत्यै \ दय चीरिर्मपक्रारस्य यन्तस्याघेारन्ध्रस्य मध्ये स्याप्या 
तदुपरि च नर स्याप्या यथः चौर्निपघोरन्ध्रन प्रषिष्टा नरमुलष्यतिये 
छर्बालिापरपगिा भेत्‌ 1 नरपु कोनापरि यव्वौरिषण्ड तदपे पाश्वं 
पुषोमलाधर तुम्ब बप्रीधात । तस्मिन तथा ललघारा नलज्ञादिना देषा 
यधाघागच्छताईनगदन्य घटिकया नपमुष्वादेक गुटिका अङिनेच्टेष + 
एष जले सघत नते नपाकषाप्यन्त् चटटिकयेषा गुर सुदा 


चिपति 1 एष नपाप्यन्रस्वानेक्रुमैदय कूपादीनामाकाप टमा 
काये दरत्यये ॥ ४०-४८ ५ 


ददानो ‡धोपमार 1 
जलप्रणैकूतचरीभिः स्वनास्यकणादिभिर्भलं चिषति । 
पुख्पोऽन्यघी सक्त चक्षचवुष्कस्य करत्ुपरि ॥ ४६ ॥ 

(पुर्पेधऽन्यस्याऽ सक्ते † 8 पुरुपस्य छृतमुपरि » ४८ ४) 
पुरुषा ( नणकारथन्व ) श्चनोय \ लनपयरुता घटो घटोयन्त 
भस्य स्तन मूख रुणादा उा$न्तस्षया योज्या प्ा$प पर्ष श्वसनस्य 
गोप्दिभिर्न्यस्य पुरस्य तदापक्ते घक्ते मुषे धटोभि^न फालेन जस छि. 


पति ! एषम्रप्युपरि पषेश्ला ङे प्रतिपादित यन्त्र प्रकारान्तरे हृते भष 
दिस्य ५४८ ॥ 








# इ प्दाध्पाठ खाधु- 1 
 शस्युतपधणठ साधु ॥ 


=~---------~=---~-----------~-~---------- ~ 





यन्छाघ्यायः। षद 





इदानों पुनविरेषमाह । 
वधूवरं नाडिकाङ्ुलैः संयुता वरे याज्या । 
युद्धानि मदलगजमहिषमेषविविघायुघशरतां च ।॥ ५०॥ 
निगिरति गिरति घटिकाङ्ुलाद्धितः सखर्डकैमयुरःऽहिम्‌ । 
वीयामेवं सुडकैरपरिस्यैत्रह्यचायायैः ॥ ५१॥ 

{चीधामेव गुटिकोपरिष्यितत्रस्चायाठ ५ ५१।॥)* 
कीलेात्सेपाभिदतः पटः शब्द्‌ करोति धर्टा वा । 
एवं यद्मसषस्मार्यनेन वीजेन काणि ॥ ५२॥ 

रष व्रव्रापुलस्यतियेमोन्परिगचोरिगतनाडिका ्ुलेप्सयेष घरे 

च्वाल्या यथा वध््रघोच्धचोयेयवद्ुालाबनाऽछागच्डता घटौमितेन 
कलिनेका गुटिका घस्सुखाहिनिगेत्य बष्मुखे प्रदिगेत । एवमनिनेष 
जन घटोमितेन कालेन मल्ल-गज-माहिप-मेप-वरिविधायुधषरता च 
गद्ानि स्यु । भप्रूत घटिकाद्ुनाह्ते" खण्डकैरहि सपे च निगिरति 
खा गिरति । एच घौवेा गुटिजायटि स्यापितेत्रखवायेाव्याकारै, कीलेोत्ते 
फामिहत पटहा घा घष्टा शब्द क्ति । एषम यन्तस्तक्षाण 
भषन्ति ५ ५०-५२ ॥ 

ददनों स्वयवहमाद । 
लघुदारमयं चक्रं समछ्ुपिरारान्तरं एथगराणोम्‌ 1 
धं रसेन प्रं परिधी संरिलघकृतसन्धिः 1 ५३ ॥ 
वियक्षीले मध्ये ्याधारस्योऽस्य पारदे श्रमति । 
ज्द्रास्यूघ्व भ्रमति चक्मजस्मेवाभ्वरं भ्रमति ॥ ५४ ॥ 

(चिदराप्ध्यमे।ऽतय्वकरमजसख स्वय धमति ५ ४ पौ 

श्रण्यमापणमू । सरिलिष्टकतसन्धि, सार्लष्टेः स॒द्रित, कत 

घन्धिदिदद्र यस्य चकषस्य तत्‌ । शस्य यन्त्रस्य मध्ये तिपे्कोलि मधे 
व. 





* इत्युतरार्धधाठ- साधु 
+ पयलरारधणठ छा 
न व= ~ 


----~---~--~--------------------~--~ ~न नामि 


०० घारस्फटमिट्रान्सप्य 





स्याप्यश्व्नश्चा यस्काप्याणषदूदाधास्स्यः कापः । शत्य यजत्यव पार 
छ रस श्राणा छिद्राणि पाति ऊथ्व॑प्रधर्व यते शमति अतस्स 
चह स्वयमेवाजस्च भर्ति \ (लघदरास्जसमवक्गे समसुपिराघ्यः पमान्तत 
मेम्यामः-दतर भास्करक्तपेतदनुष्ूपमेख ॥ ५३-५४ ॥ 
ष्टानीं विरेपमाद ! 
ङ्के स्वधिया चिष्त्वा सभं यथा पारदं भ्रमति 1 
कालसमभिषुमामैन्वक्रसमुत्तानसूष्वं वा ॥ ५५0 
ट स्वलु्धा सम पारद चिघ्ला तया चक्र स्याप्य यचा कालः 
समर फालानुपाि चू समु नयन तिततिन्नानुकार बध्व व्येधर जलयन्ड- 
वद्धिष्टमनेभेमति ^ रकथये यानम कलमुत्णदयेत तर चल्‌ 
केप लघुगुहकाष्टमय चकर स्वल्पाधिकूपारदसहितार विर्वयेदि ति५४५५ 
इृदप्नीं पृनविगीणमाह । 
फोलस्योपरिगामिनि तत्पर्थयदश्रके एतमलावु । 
श्राग्बन्नलके भरचविषप्य नाडिका स्वत्ति पानीये 1 ४६॥ 
येन तियेच्कोलेन सद चक्रम यस्कारशाणवद्‌त तसिल्‌ पूच- 
स्पेकमप बदु दविपुलदष्य मूच वेष्टयेत्‌ \ तते सूच च परयेयमजक्मुच्यते 1 
सस्मिस्‌ कोलस्यापरिगापमानि तत्पथयम्रचकस्य दितोपपयेऽलाव तुम्ब त 
बहु कार्म! तत प्राग््चलकेऽचेोणन्प्रे जल प्रप्य तथा जलधारा 
प्रपाल्पा यथा तदाघातेनाघोगच्छताऽलान्लना नादिफया चक्स्येका 
धप्रया भेत ! एव दाने जले स्वति नाडिकात्पदते शत्याचावाभि- 
एप, ५३६४ 
दृढानां पुर्नावरेषम्रध्यायापषदार चार 1 
करणेज्या द्धि चलनमेवं शरमेषदणं स्वशस्द्‌ा च । 
अध्याया बाविंा यष्मेष्वार्पाद्िपब्डाशत्‌ ॥ ५.91 - 
इति श्रीव्राष्स्फुरसिख्न्ते यद्रषष्याया नाम ~ - 
वाविशाऽ्ध्वायः 1 २२॥ 


०० ण] 





ध १ ४०१ 
कश्च कीजेलप्ारप्रकाहसाधनेधनुज्यायाः त्िप्रवलनं शीघ्ठवलनं 
भवति येन णीघ्र शरतरेचणे सपर्या च भति ! ललधापप्वाहवि- 
का्येश्र खगष्दा मेघगज्ञेनानि भवन्तीति । रें स्यष्टायेम्‌ । 














9 न, ~) ( (~ 
मधुमदनष्तुरदिते यम्तिलिसः श्री्ुनेद जिष्णुन्कते ॥ 
ददि तं विनिधाय नुत्ता पयं रविता यन्त्रविरेः सुधाकरेण ॥ 


तनि एीरपग्लुदत्तपनुषुधाकप्ट्ुवेदि धि पचते व्रासस्फटसिदुन्त- 
.दतनतिलके यन्त्राध्याये दरिः ॥ स्द॥ 





























= मानाध्यायः 

---“स्>--~ र 

तत्रि केन केन भारेन ॐ के पटा ण्यन्त इनाह) 
सेरेणाब्दा मासास्तिथयखान्द्रेण सखावसैदिवताः 
दिनमासान्दषमध्या न तदिनाऽकन्दुमानाभ्याम्‌ ॥ १।॥४ 
िप्त्णव्दा । चान्द्रेण मारघास्तिचयस्व 1 सारमेदिशसा दिन 
प्राषाष्टप प्रपा परीद्द मदयन्ते 1 तत सातनपन चाकन्युमानोभ्णा 
{डना न भव्रत्ति + सेोप्ठान्द्राभ्या प्रिनाइदनसस्याध्न न भवतोत्यच ५४९। 
दानो मानान्याद ) 

मानानि कस्वान््ा्तसावनानि अ्रदानयनमेभिः। 
माः थक्‌ चतुभिः संव्यवटारेोऽच लेएकसय \ २1 
सेः चान्द्रमाच सानम मल्नानि सम्ति ! एभियार्परहानय 
नमेनिशवहुमि टयक एय मुखि लेगरुस्य प्राने व्यवहारो भगति ५ 
ज्ञेय विमय तु मनु्यमद्नमः~दृत्यादि भास्करोत्मेवदनुरूपमरेव २ ॥ 
द्धानां विततेपम्पह 
युगव्पवियुवदयनस्वैदर्निशाटदिटानयः सारात्‌ । 
तिधिकरणाधिकमासेनराजपवेकरिपाध्यन््रात्‌ १३१ 
यनज्ञसवनप्रमएणब्ररगत्युपवासस्ूलकचिकित्साः 
सावनमानाजह्ञेषाः प्रायश्ित्तति याथान्न ॥ 2 ॥ 
पर्बीङ्किया यणाान्वद्रशे इन्तक्िय दशेागादि 1 संप्तने पप्रठनादि ॥ 
प्रमाण द्रवटप्नादाः प्रमाणटिनादि } चश्र स्पष्टम व्ठपायन सेधनत 
बत्रि भास्क्ेत्तमेतदनुरूषरेश्च ५ ३-४ ५ 

द्दवन नत्त्र्ोकनप्रशमापमाद्‌ । 
मच्वघ्रस्पएवनदिनात्‌ खयादीनां स्वसावनदिभानि ! 
पस्मात्‌ तच्मदा दुरधिगमं भन्द्वुष्टीनाम्‌ ॥५॥ 





मानाध्याय. । ४०३ 





यन्मात्‌ मयेवदीना स्वष्वसावनदिनानि मखनेसाच्ननदिनादेव सि 
हुगनि भवन्ति (भभमास्तु भगरेविवर्तित्ता यस्य तस्य क्ुदधिनानि तानि 
घरः-दृति भास्करोक्तया स्फुटम्‌ ।) त्मान्मन्दवुद्ीना मणये दातत 
दुधिगमम्रतीव कदिनमिप्यये. ! तदेव सत्प चि उेवनोपमन्यया बदृघाव 
लानि समीचीनानि न भवन्तीत्याचायेएशय. ॥ १५ 
इटानीं नद मानान्याह ! 
माटुष्यदिव्यपिच्यत्राह्माण्यषठावमूर्त॑कालस्य } 
उक्तानि क्तानां यारस्पत्यं नवममन्यत्‌ ॥ ६ ॥ 
श्रम्ेकारस्याव्यक्तात्म करालस्य जाना मनुय मानवतुष्टयम्‌ । 
दिव्य देव पन्य बाद्समन्यव्व या्पत्यमिति नव माना्य॒क्तानीत्ति॥६॥ 
ददानीशूतुनाद ! 
शै धौ राशी सकराटतवः षर्‌ सर्यगतिवश्ाद्‌ भाज्याः । 
भिशिरवसन्तश्रीप्मा व्पाशरद्‌ः सदेनन्ताः ॥ ७॥ 
मक्रणद्दधै है साफी पट्‌ खतव' मूरप॑गतिघशाद्रान्या विभा 
नीया इत्ति । चे स्यष्टावेम्‌ ¦ श्रृफद्धियशिद्ुयमानुम्भिगाह्‌ ण्ट चतः 
स्यु "-दृत्यादि श्रीपतयुक्तमेतदनुष्टपमे ॥ © ॥ 
इदानीं प्भादेष्य भ्रमामान चाद 1 
मूव्यासयुणा भक्तः ककव्यासान्तरेण रिक्ष; 1 
भूमध्यादुभुदाया दीर्पैत्वं चन्द्रकणौनम्‌ ॥ ८ ॥ 
शेषं मून्यासयणं दीर्यत्वहटतं शशाङ्कक्तायाम्‌ । 
तप्रसे व्यासतः शरिरूर्णहटतचिज्यायुणेा लिष्ठाः ॥६॥ 
स्थष्टायेप्‌ ! उपपक्तिश्च मभासाधनकेजानुपातेन स्युटा ॥८-€॥ 
ददाने प्रकारान्तरेण शरभा ! 
रविकणंषटता चिज्या कर्कव्यासान्तराहता शोध्या 1 
छिज्याभरव्यासवधात्‌ सरिकण्टतात्‌ तमेष्या सः ॥ १० ॥ 





स्यष्टावेष 1 
श्रद्धापत्तिः 1 चेप्ननाल्मकमभ्यव्यासः ~ भ्रष्यः ~ 


य िव्यागुषा चन्द्रकगेहता जाता भमाखिम्बकला ञ 
= विचा _ त) । 

ष्क 
श्त उपप य्थाक्तम्‌ ॥ १० ॥ 


द्टाना प्रकाणन्तस्ण भ्रभाप्रानमाह 


मूलयासेनुगतिखात्‌ करनयासान्तरांसकि वेधम्‌ । 
प्रोशन्दुमघ्यश्च्ा देथिशुणयाऽऽतं तमेोव्यासः ॥११॥ 
सयष्टाचम्‌ ४ 
नरा पसत्तः 1 पुते्लोरकन भभादिष्यकलाः 
न्िषभरच्पा ति (र्व्यानश्रुच्या) 

6.1 


् 
जि" = 
=> एवनदरपग्लम्बनकला. ~ ^ व्या (ण्या व भ भ्या) 


पचम जर्ण (स्थ्या-शुष्णा ) 


~--~ 


९४ ९५ शुष्ण 

रथम्‌ शुष्य - रग (रा श्रष्या-ररग (गध्या भरष्या) 
स्पशूष्य 

.-जगन्गरच्या-रगपुरय्ण श्रयण) 
१५ श्रष्णद 


आचायेमते भ्रव्यासदल ष्टस्पान्तराच्चन्द्रपध्यगतिकलाचम्रमत- 
उपचश्च चयाकम्‌ ॥ ९१ ॥ 
इदानोमध्यायोपसंदाण्माह ॥ 
ऽभिकमासावमराश्रसम्भवज्ः 
था ध बेलि पानानि । 
श्या्पादाद्शभिरयं मालाभ्याय चः ॥ ९२॥ 
पि 





7नाघ्ायः। ४0 


येए गणक्तोऽपिकभासावप्रराज्सत्मवन्नः म णव सप्पदिमानानि 


घेति यतः सोस्वाद्द्रमानाभ्यां सप्युत्तात्ताभ्याप्रपिमासन्ानं चाद्धमा- 
घनमानाभ्यां च छपादज्ानं भवति 1 रोपे स्यष्टमु ॥ १२॥ 





मधुमदनम्रनुनिःदिति यस्िल गः ग्रीएयुनेद छिण्णुजेपते 
ए ~ ।- अका + रि ~. 3 9 =. 
दष तं विनिधाय नृतनेऽयं रचिते मायविपै। सुधार । 
इति शरो्टपालुरतनसुाकप्द्वेदिविरविते प्रालसफुरटािदान्त- 
शरेतनतिलके मानाध्यायस्व्पोविश; ॥ २३ ॥ 








८ संज्ञाधच्यायः। 





सदै सखाकयने काप्याद्‌ । 
यस्मात्‌ संप्रतिपत्तिनं संज्ञया संज्ञिता विना तस्मात्‌ । 
लाके प्रसिददसंज्ञा खूपादीनां श्शङ्धाद्याः॥ *॥ 
यस्मात्‌ पकता धिना य सन्नित पदायेस्तष्य घमतिर्प्ति परारि 
पस्वियेः घा न भ्रति तस्मात लेके रूपाटोना रूपवता पदाचेना 
शादुाखा प्रम्टिपजना सन्ति। ये ये रूपवन्तस्ते ते ्त्राढन्त 1 
खडा धिना परिचि न भडतौत्यधे ॥ ९६ 
ददानो िटान्ते एक एञति प्रतिप्रादणति ॥ 
युगपदयुगादिरुदयाद्याम्यायां भारररस्य वासस्याम्‌ । 
राच्यधात्‌ सीस्पायामस्तमपादिनदलारैन््रयाम्‌ ॥ २॥ 
अयमेव कृतः सुयेन्डुपुलिशरोमक्वसतिछटयवनाचै; । 
यस्मात्‌ तस्मादेकः सिद्धान्ते विरच्य नान्यः ॥ ३ ॥ 
कष्यचिन्म्ते भास्करस्य याम्याया लङ्कापामुदयाद्युगपद्यगादि । 
अन्यमति सदैव घाषण्पा सोमकपप्तने रात्यधेारु रादि । अन्यमते तवक 
सेम्याया सिटपुुस्तमरयाद्रुगादि 1 शन्यमरते च तदेवेन््रग यम्रकोटया 
दिनदलाद्ादि 1 एक देरुरिशेपेोदणस्तादिकाल सयेस्य जातेः 
स्तुत ्क्रारो सूेम्य स्ि्िश्व मेणदाेषातति यहगणनापावेष सेच 
एक एषराय सिद्धान्त मेन्ुपुनिर्तमक्वसिष्ठयवनाद्य हतत । यस्मा 
देगक्विकेषस्य भिचमिवकरालपदणेन यदगयनाया परेद न भव्ति तस्मात्‌ 
भादोतुन एक ण सिटुन्ता विर्साचतेा नान्यष्ति पिष्टान्तिदा 
से म्युटम ५ र~ 
षृदानों कस्मिवशे मर्यननिटान्सादये भिचा इत्याह \ 
यदि भिघ्राः सिशान्ताः भासकरसद्भान्तयो" विमेदसमाः । 
स स्युः पयस्यां विषुवस्यकदये यस्थ ॥ ३ ॥ 


~~ 


सज्ञाध्यायः! 














चदि साषदयः सिद्धान्त भिनरास्तदिं धिमेद्मा स सम्म 
| सन्ति ! रविसदरान्तिसमय एक एच देशं सेाखडीनां गणनया 
नायाति तेन हेतुना सिद्धान्ता ¶िच्ाः 1 तेपां कदमः स्फुट दत्याइ सं 
स्पष्ट इति 1 यस्य मनया. चिपु्वति परपतुलपदेग परस्यां दिःयेव प्राक्‌- 
स्वाम्तिकथिन्दादपदयेा देषेनोपलभ्यति स एव प्यष्ठः स्फटा जेय दति। 
ययुदयकास एव सवित्रे पतुलादिगस्त्ैवेव भवत्यन्यधा तास्तम्येन रद्यद- 
येन सिदरान्तमणना पकर्णयेति ५ ४॥ 
बानी स्वविद्धान्ततयंऽलुकमणिसामाद 1 
लच्धपरीन्वा गणितं मध्यमगत्यु्तरादयः पश्च १ 
॥ ङुाकारो के्यरछन्दधित्युत्तरं गोलः ॥ भ ॥ 
यद्माणि मानसंज्ञाख्याताध्यायाञ्चतुदे ब्राह्मे 1 
अध्यायचतुर्वियतिराचदैखभियुताध्यायैः 1६1 
उत्तयय तन्वपरोत्ताध्यायः 1 मणितं गणिताध्यायः। पन्च मध्यम 
मलपुत्ततादयेऽधि मागः सन्ति । मध्यग्यत्ततध्याय. 1 स्फुटगस्युत्तपथ्यायः 
निप्रलोत्तपथयायः 1 ददयकाध्यायः। ड च्युत्तसध्यायः। कुद्धाकाराध्या- 
यः+ छन्दगप्वित्यत्तपध्यायः जोन्ति गेगलाध्यायः1 यन्त्राखि वन््ाध्यायः + 
परानपक्ताध्यायः 1 स्याताप्यावः संछाध्यायेा यमे 4 रवमुत्तपप् तरार 
सिद्धान्ते चतुदेाध्यायाः सन्ति २ एत आदौङपामिरध्यावियुता ध्यायः 
चतुरस यन्य वेति ॥& + 
द्टान्‌ प्रन्यपथ्यनकासमाद) 
श्रीचाप्वशतिलके स्रीन्याघ्रसुखे क्पे शकडपाणाम्‌ ॥ 
पथ्वासतसुक्तैवंवैखतैः पथ्भिरतीतैः ॥ ७॥ 
ब्राद्यः र्फुटसिडान्तः सल्रनगणिनज्ञगालवि्मीत्यै ३ 
्विशढर्यण कृता जिष्णुसुतत्रह्मतेन ॥ = ॥ 
श्रीया्रमुे नृपे थयौ शात्तति । किधिशिटेतृपे ्रौवापवश्ति- 
लके! शकदरपाणो पञ्चा गत्मयुकः परञ्वमिव॑वेशतैरतोतिप्धात्‌ पश्चरथ्रद- 
शथपञ्चशतरक्ते ; ओप स्पष्टम्‌ ४ ऽ-स्वर 


य ------- -=----------- 

























¦ 3 
वय | 
दृदानीमस्मित्‌ सिटुग्न्ते गवििटेन लाछ्तेन करवयन्वह कर 
सिद्धिः किमु न छतित्याणडगाह । 
सितेन 1 भ, ऽच्यीये 
3 फले सिद्धि ष्ये च्यानग्रहे थतेः ॥ 
१ 3 लिखिताः 
ध्यानग्रहे द्विसप्ततिरावीणां न ऽच्र मया ॥६॥ 
यादे व्रां ब्रते ध्याने ध्यानयदनास्नयध्यगये मितेन 
कले मान्दाद्विफलसधने लाघवेन पिटः एताऽतोऽ्रायेषया हिस्त 
ति्मीनमरहाऽघ्याय पुनरन्दो पभयान्मया न कित शति ॥<॥ 
दानीं मन्यम्व्यामाद । एन्‌ 
भरज्रह्याचा्येख जिष्णेगुस्तनयेन गणिततमोलविदा । = 
अयीापुसरसखेण स्फटसिदान्तः कते ब्राहः ॥ १० ए 
श्राया णामषट्मधकेगषदशेण । शेप स्यष्टायेष्‌ + ९० ॥ 
ददानो मूवैपदणे चन््रण्डर किप न्त इत्याश } 
भग्रहपुतिवष्ङ्कर्चिधिभलग्राद्रविग्रहाक्तिस्षमः} 
शिनः क्मवहुत्वात्‌, न कृनेएऽते भारकरय्रदृणे ॥ ११ ॥ 
भपद्युतिचद्रविपदक्तिमम णिनेः तित्रिभलम्नाच्छदु, जमेषठ- 
इुत्खात्‌ मतता ऽऽयासेन भवनि 1 अतो मया भास्कर्यदणे परिगङून छत. 
प्रयेषश्ननाभावाहु । श्यत्राया निप्पयेजना ५ ९१ ए 


शयानो प्रण्नविरेपमाद। 
श्माजेये नैक्ये वेप्रदिने संस्ितस याऽस्य ] 
श्ुच्चाये कथयति वषीद्पि वेत्ति ख्यं सः ॥ १९ 
श्ष्टिने आग्ने श्रा नेत्ये केएणशतते पस्यितस्यार्षस्य वा चो 
द्द वचेपयेन्तपलिनापि शङुच्चापि कथयति घ रव द्यं देततोति । 
अष्टोत्तर देाषश्चङ्ातनयनेन स्फूटप्‌ ॥ १२ ४ 








॥ 8० 





ददानोमध्यायेषतदहारमाह { 
छचऋमया यन्नोक्तं गेोलादत्मेच्य धीमता चाद्यम्‌ । 
्ायीत्रयोादशेऽयं संज्ञाध्यायश्चतुर्विंशः ॥ १२ ॥ 
इति श्रीमदाचा्यजिप्ण॒खतन्रह्मणु् विरचिते त्रा्य- 
स्फुटसिद्धान्ते खंस्ाध्याय्तुर्चिशतितमः 
सम्प्रषेतामगमत्‌ ॥ २४ ॥ 
ऋज्र मधा यतु किञ्चिचेक्त तत्सदे धीमता गयेन गोनादुतेवा 
छृष्ठश्यम्‌ । गालो दीदे फल यदनुक्तमपि ब्धिमत्ता उयते 1 
येष स्यष्टम्‌ ॥ ९३ ॥ 
भधुमबनमननेएदिते यस्तिलकः ्रीएटयुनेद लिष्णुजोक्ते 1 
हदि त षिनिधाय तूतनऽय रचित नाभविधे सुधाकरेण ॥ 
दृति श्री पालुदन्तमू ुमुधाकर द्वियेदिविपचते व्रासस्फुटसिबरुन्त 


५७ 


ततनततिलके सन्नाध्यायप्वर्ियतितमः सभ्यपेतामगमत्‌ ॥ 
© 








् व्रह्मगुष्ठकतेा ध्यानय्रहपदेशाध्यायः 1 





तनादि ञेजपर पासतगणानयनमार 1 


पष्दारत्संयन्तरव्पशतैः पथ्दभिविना शाकः 

लिधोऽक्वलुवेदैनेव चन्दस्ताडितः करमशः ॥ १॥ 
पथ्ाव्ियुतेऽघ! पपिभाजिता लन्धियुक्‌ खरसवेदः 
कमघ्यमरासिरविन्वविभाजिनाऽभ्यधिक्मासाः स्युः ॥ २॥ 


नैखपरितने युक्तो मासगणाऽभ्यपिकशेषकः शुद्धः 1 
चटिकादिक्रो जचक्राद्रविरविरेपा भवेद्धादिः॥२३॥ 
णाक" खपत्चपञ्योनस्विधा स्याप्य. । एके रविभिगृण, । द्वितीये 
चमुत्रहैषतृतीये। नवचनदरेश्व गुणः । गरधेःताशिः पश्वाग्थि ४५ युतः षष्टि 
भाक्तित फल प्रध्या चेष्यपन्‌ । तत्रेष रपचेदाप्च ४ केपयः ) शव 
सम्छते मघा मध्यमरः थादूषिखेषिभावितिऽधिपाहाः स्युः । 
तैरधिशाततेरपोत्तनेः सशि माप्गखरचानदरेो भवति ! 


१५६१३३००००० 
४३१००००७६५४ 
५१९९ ५ चषष्ण्त ५६९ब्‌ ५३६१ > ९३१ 
४ 1 ॥ 1 
१४४ 0 > ३००००५० १४४०० ९३९ > ९४४०४ 
५३१९०८९३९ > 
सः 
९४५७० 


= च = ४० स्वल्यान्तत्‌1 
९५९ ११९१ 


मचापपत्तिः + एकस्मिन्‌ षरेऽधिपाप्तः = 





अपिः चेरवदरंोऽधिमासाः स्य॒ । योशोप्पक्ति स्फुटः 

मे । $€ अस्य तेप्यापर्पातियेन्धान्ते द्रष्टव्या 
सिप्वरेवेजकमेषयेऽचिपराप्नपक् = पापास्मरश्भनस्सच्यालन 
छश्पचानद्रमातेः कल्पतिरमासास्तदा ऽधिके कि लञ्च पाष्या चान्‌ 
_ मण ऋण मत म्न्र्दम--------- 


६ 

























= 1 ३११ 


_ _- ---------~---~-----------“~----- 


५९८५०००००००  , आधिवे ९७०२८०० > ४००७००० , , श्रध 

शरण = -- ------- ८ --- = = 

= 7 ४३५१३३००.०० ४२ ९०८९२२९ ४३०००७० ९११ 
१७२०० _, भ्रधिश्े 
न= 0 


९४८९१९९ १३९ 
इदं नगु चतुर्भक्त सम्प नवात्मकं चालने ष्टुं चतं 
धटयात्मक्र्‌ । 


९७२९००५८ € > श्रधिे 2 ६० , ९४२९००० ०६.९३५ ५ शधि 





९०८१९१९ > ४ >८ ९३९ ९५७८१११ ५ ९३९१ 
२३३२८००० > श्रधिगे 
= २०२० ---- = अधरे । स्वल्यान्तय 
०३३३२५४९ स त्‌ 


तस्थि सवभचक्नेण नचचघप्तदिशत्या सोऽत भवक्रादधि- 
गेरी खम्रचालन विक्राध्य चेतरैः भादी रचिकतंय इति स्पुटम्‌ ॥ १-३॥ 


षटानों वैत्ादा दिनादिके तिविषटूवताधनमःद 1 


सूयेण सूपरायैः स्वसायङ्गस्ताडितेा गदे युक्तः । 
धद्भिर्वदधत्पा वास्रधरिकाविघरिकाः द्यु; ॥ ४॥ 


खष्तरसलव्धं च गणादु घटिकासु नियोजयेत्‌ त्ियिष्ठषक्षाः। 
रब्पादिकस्तदडूद्ये चै्रादावकैचन्दै च ॥ ५॥ 


गणे भरसवरे रूपे १ दिनेन रूपराति-३९ चेटीभिः पपापक्र- 
५० हिघटीभिस्ताहिता दिनादिस्याने प्रपरेण पद्वि-द वदे-४ शत्या १८ 
युकः † गान्मासगणाह खपपवे ६०० यंन्लग्यं चटयात्मन्नं फन तद्र 
घटिकासु नियोज्येत्‌ तदा धापरटिकात्िषटिक्राशयैतद्र तिथिधरवकराः 
सयः 1 वामप र्यादि जयम्तटुरवे च वैनादावकचन््ेः मधयम 
भवतः । नतगरात्मकञा रविव पपर प्राधिते दान्ते वेज -मात्ानेध 
चन्द्रस्वत्ति । = 
अत्ोपर्पातिः) एरस्मित्‌ चान्द्रमाे मातरनदिनाधरि ९८। ३१1१०14 
सपततष्टं प्रातम्‌ = १ ।३१। ५०१६ = ९।३१ ६18 । ५०१ अगन्‌ 





४१२ तररगुप्त्छतः 


~ ---~-- 
भागतो गुणिता यन्धाप्मतपयुक्तऽभोष्टे वेनाद तिचिषतो भवेदिति 
। । ठेपापपत्तिदेन्यान्ते द्रष्टव्या ॥ ४-५ ५ 
ददानो चन्दरङन्द्रमाधनमाद 1 
भास्रगसा यमयुणितः धक्‌ कुतचवादतः फलसमेलः 
सार्षापूयुतनेः बुयमविभक्तमेेः विधाः केन्द्रम्‌ ॥ ३ ४ 
चत्र-२ गणिते मामगणः एय्‌ स्याप्यः कुतत्छ-२५९ भक्षः एच 
फष्य एनेन सहितः ऋार्यस्ततः सारधाष्टयुतः । येगे वमुयमे-रे< 
प्िभक्तः सेदश्चन्द्रस्य केन्द्रं भवति 1 
श्र्रोपत्नि. । एकस्मित्‌ चन्द्रनेन्धेभगये सुयमा रर धिभागाः 
षताः । तद्धिभागजञातीयमेप्र केन्द्रमन् साध्यते 1 
“ कल्ये चन्द्रभणाः = = ५००५३२००००० 
चन्दराच्वभगफाः = रष्पणपरदद 
केन्द्रभमणाः; = ए४न्स्ङदर 
रते कल्पचान्द्रमापभक्ता लातमेकस्मिह्‌ चान्द्रमसे भगश्ात्यक ऊेन्दरप 
लः ५०२६११९४१४ ड ३५३९६८८४१४> 
४३४२३६३०४०४० भ६४३१३०५०४५४ 
अत्र प्रयाज्नाभावाद्ुगणो त्यक्वा मगकयेपं घसुयमैः सगुण्य इरे 
हिभेन्य सेश्धम॑भीष्टभागात्यक कन्द्रमकास्मतु चान्द्रमसे 
1 =+ --- स्वल्यान्तराह्‌ । सााष्टच्ण्या 
५०६० च 


न्यारम्भ सेपमान तदुपपत्तिश्वे यन्यानते द्रष्टव्या । अत उपप कना 
नयमम ०६१ 


इदानीमिष्टमःसादर रव्यानयमपरादं ! 
चैत्रादिभासगुरिते वे नचत्रं चिपेत्‌ सहस्या । 
घटिकेकादश्युक्त “सार्थेन फलेन सहिते च ५७५ 


१ खार पतेम रहते चेति घाठ धु 





५ 
























= ॥ -------चत्--- 


ट सवत्र घटिकादशयुते साधकेन पलेन पिमे च चेजाहिति 
चे गतचान्रमामा्तगु णित वेनाद फलं पेत्‌ तद्वष्यमापाी 
नलचदिेः रविभेञत्‌ । 

अनपयति; । फल्परिभयणाः = ४३२००००००० । पप्तर्थिशति- 
गुषाः कल्प्चानद्रमास-भष३३००००० भक्ता लातमेरत्मित्‌ चान्द्रभासे 


ह सट ~ ४१२००००००० > २०, > १४४०० 2१००००० ०५२४ 
= ` " ----- ~ -----------~ 
नक्तत्ात्मक्ं रवमरानमु ३४३३३०००००१ १०५८१९१ # १५०००१० 
१४४०० १२७ _ 2८६०50० _ _ ३०५०८ 
= -------~ = न= 


१०८११९१ ५०९९११९ 4९2८११९ #॥ षा शुष एप्मर्तमव भष 
जदि पिमानम्‌ =२। १० 1५८१ स्वल्पान्तरस्‌। † 





तटरूपान्तर्म्‌ = त्‌ + ह - (११) प दृदटमिष्टमामगुवं सज्ज न्ना 
दिक्ञा सवभेतरेत्‌ 1 रेणापप्त्तः म्डुटा 1०१ 
षृटानीं प्रतिमासं यिजेन्द्रतिचिप्रये पावा + 
नार्थेन समेतं दितं धत्तिपिच्न गगिकेन्दरे । 
रूपं रूपदरुताखाः खटाराच तिचि्ुवे करमशः 11 ८ ॥ 
प्रतिमापे विके नचजद्वितयं नाद्य्धन यद्धितं विधित श 
भम्र दिनादरेः कं ९ दपदुनाणः ३१ श्ररयव्व ५० शनि व्रि; 1 
॥ अरोपपत्तिः 1 € पनेपेतेकम्मित्‌ चान्द्रमाये यग्िन्मानयु 1 


छ 2 ड ॥ ५ प ५ 
च> प्रन ठ च भ्रल्यान्तत्‌ | शरत्रषटम्मित्‌ भवह 
४ कल्यिलानोति जगिजेनट्रानयन पदर परनिणश्चितम्‌ । 
धतेपमाने म द्विना 
धशवेपमाने च सप्ततष्ट चान्द्रमामयात्रनमरानं द्विनाद्वि ¶।३१।५५ 


स्ुटमेष । शरत्राधिरं ६ वरिपलमानं त्यहं पलात्यमक्रमानपयनरध भषति 
णद्यत्वादितति स्फुट्‌ ॥ ८४ 


ष्दानों प्रतिदिनधाखनमार 1 
धारं दव्यात्‌ पत्िदिनमभ्पिषरानां परिरयजेत्‌ 
केन्पे च्िपेद्धमेकं “ मद्वितथफलं वटीषतुष्भित । १ 


ति _ -व््पण्ठम्दन्म्नक्रन्न््-- मुतभ्बएखं ष्टो चतुष्कमिनम्‌ कृति पाटः मापुः! 


छ 


षष्ठ दुष्त 


्------------~-------~---------------------~ 


प्रतिदिन प्रा्तचान्द्रदिनं तिष्व ब्रिनमेक वदा रोच्येत्‌ 1 
ऋष्थिपजानागिक्नो नाडीं च परिन्यनेतु । गणिन: केन्द्रे च एतिचाच््रदि 
नते भं मत्र घटौचतुष्कानित भुतत्वफलं घटौचतुप्क भूततत्त्व-२५१ दते 
फले घट्यात्मकतं च ¡ततमेत्‌ + ४ 


ननापपत्तिः । चिगत्तिष्यात्मछं चान्द्रमस सावनदिनादि र< ॥ 
१५०। ददं विशद््तं जातमेकस्मित्‌ चान्द्रदिने तिभू हेपकमानम्‌ 


२१३११५९ 
= 





= ०।५९।४ = १ दि - ५६. = ९ दि- - (९ धे-४प 
रषरेशस्मिर्‌ चा्द्रमते णािकरतद्रं नतजात्मफप = ३०९१ ) 
(६ैश्ूत्रे भगणात्मरे केन्द्रे ए८ सगुयय नठनात्मक यदि क्रिथति 

तद्धा 2० ९९ सदत्यदरने 4) ददं चिशण्टरत लातमेकस्मित्‌ चान्द्रे दिने 

अ +. 

कने छेपकमान्‌ = १५५ = ९५ ९+ >*^० _ चटी 


89 > ०५१ ॥ 9० >€ २५१ 
= १ न ६ यटी 1 गते उपपदे योक्त 1 


भद्धि्येन भ्ितयमानेन १९० घटि कमितिन दति घटौवतुष्कं- 
पिते यत्‌ फन घटयात्मकरं तदपि चिर्पो द्येक *भादतयफल चघटेचतु 
ष्कते" दति प्राठानुपा्य व्याप्य कुवन्ति । अमेन ०२५१ ° श्याने 
९२० श्प स्यला सह्ोत्यदतेऽत एव मयः प्राठान्तप्ुषनिन्हम्‌ ॥ ९ ४ 
ददानो देणान्तरपेस्कारमार । 
उल्यिनीयाभ्यात्तररेखापाः भागवनं चयः पश्चात्‌ } 
याजनपंष्टया नाड़ी चरदलमपि सैम्यद्‌च्णयेाः ॥ १० ॥, 


येक्नघ्टका नाडो उन्जयिनोयाग्यारस्तलायाः प्रातधन पश्चात्‌ 


चया चर्घातं ! एवे सेोम्यदत्तिणयेगंलयेाश्दष्टलं चसताऽ दि घम 
तयश्च करमेण घेःध्या दति! 


अन्रापर्पासिः 1 यदि श्यद्टशूपसिंधपेाजनैः कष्टिघ्टि्ास्तदा 











॥ ४६१९५ 
















= ६. ६७ देवे = 
देशानतसयोजनेः ककि जात देगान्तप्नादौ = पू 1 ऋा्थण स्मन 
स्द्ट्परिधिः = ३६०० योनत्ननानि एदीतः \ तता नाता देश्ान्तस्ना- 
प देये ५ 

हका = र । धनपेशवास्ना चरधनणेधासना च मालयुक््या स्फुटा ५१०॥ 


दढानों चन्दरेमाधनतरिदयिकरर्विसाधने चाद! 
तिधयो दशभागेन 
रविणा समम्विता शी मवति मध्यः! 
तिथ्यंशाढचाः शाध्या- 
स्तिथिनागजनाडिकाः केन्द्रात्‌ ॥ ११॥ 
(तिथये दशभागोाना रिणा सहिताः शशी भवति मध्य, ॥ 
तिधिभेगनाहिकार्व द्विगुणोहुद्ता स्वे श्या ॥*) 
स्वदशभप्रोनास्तियये नचच्रात्मक सदचद्रयोरन्तर भषति) त 
स्वरिषा नदत्रात्मकपरुदण सिताः नगरात्मते मध्यः शशी भवति 1 
तिचिगरेगनादिक्रा द्विगुणा उडु-र० इता. फल नत ्रघटिका भयन्ति 
ता रेः गोधयास्तदर! नचतजाद्दकरा स्पिरुदये भवति ४ 
शतरोपपत्तिः । तिची तिय रतिचनद्रोहुदशमभ्यगा अन्तप्मत- 
म्तिचये। दष्दयगुष्ण भागात्मज रिचन्द्ेरन्तरम्‌ = १२ त्ति । वकार" 
सप्तवितिनवनाप्ि तदेषटान्ततेया प्२ति श्रतेन कि । चात नतनात्म- 
कलप = = = ~ + एवे तिथ 
रविचन्द्र त्राति तिच्णनतपरदादपयामेप्य सििरधगनाहिमास्तत्सम्ब- 
न्थिनचजात्मक्चालनेन रवो रदित उदये रव्रिभेवति) त्िथिरेगघटिष्राय्य 
पिह § दक्स्मित्‌ सावनश्िने रतिएति, = ४९ । ८५ ~ 
३4४९ ॥ अति नचत्रात्यिका गति. = २५५० _  \ चदि घटी्ध्या रज 


० ५ ८९५ 


पे नात्य गतिन्छ) तयतेागचटिानि, कच ल नशर 
व ध 





----- 





ग क्त चाद्‌ न्दुः) द 


= 






व प्रतिचान्द्रदिन तियिषमे द्विनमेक दद्छाच्चेाज्येत । 
दन्थिधनिनामेकरा नाडीं च पारन्यत्तेत 1 णगिन. केन्द्रे च प्रतिचन्द्र 
नतक भ नचतर घटीषतुष्कमित श्रतत्वफल घटीदतुष्क गत्तत्व-२५९ हत 
फ़ल च्वात्मक्र च वपेत्‌ । 











अत्रापयन्तिः । {चिशत्तियात्मके चान्दरमाते सानदिनादधि :< 1 

३९।५०। इद शिशद्रु्त कातमेकस्मिस्‌ चान्द्रे पिद सेपकमानम्‌ 

= ०1५९४ =१दि लप =१दि-- (षप 
एसपेङस्मिन्‌ चान्द्रमासे ग्यरिकेन्द्र॒ ततत्रात्मकम = ३० द 1 

(सत्रे भगणात्मर केन्द्र र सगुरय नचजात्मस यदि क्रियते 

तदा ३० दः समुत्यदतरे 1) द तरि गदते जातमेकस्मित चान्द्रे दिने 





२५१५९ ३० > २५९ 
१ हघटी 1 गव उपपदते यचेक्तम 1 


(क 1१7 ॐ ‰ €9 
केन्र तेपकमानम्‌ = [ = ९ ् १ चटी 


, भद्वितयेव भद्वितयमयनेन ९२० चदि कामितेन हते अटीवतुष्क- 
मिते यत फल धटयात्मक तदपि चिपेदिन्येक ' भहितयफल घटोचु- 
पकमते? दृति पाटानुभारेण व्याव्या कुवन्ति \ अनेन ०२५१? स्थाने 
१२० श्य स्य॒ला सट्ुगेत्पदसे,त एव मयाः पाठान्तरम पनिशरदुष ॥ ९ # 

ददानो देणान्तरपस्कारमाद १ 
उल्रयिनीयाभ्योततररेक्ायाः पागृघनं चयः यश्चात्‌ । 
येोजनपष्ट्या नादी चरदलमपि सम्यद्िणयोः 4 १०५. 
योञ्जनषष्टक्ा नाडी उज्जयिनीयाम्याततस्तेला याः प्रान धन्‌ पश्चात्‌ 
खयो भ्वति \ णठ सोभ्यदस्तिष्यागग्लयेग्चरदल खप्रसदा{दि अनं 
चश्च क्रमे दध्या दति । 


अश्ापर्पात्तः \ यदि स्पष्टभपरिधियोतरनेः कणटिणडिकास्तदा 
न 9 य 


न्न 




















= < छ्शान्तस्ना ध्ण्टेण ध 
। कं लाता डी = ग अवरत्दडस्यन्‌ 
श्य दभपर्तधः = 2६०० चाजनानि परीतः $ तत जता दगन्तस्नः 
दका = 22 । धनरं्ाना चप्थनणेकासना च गेगलयुक्तया स्फटा १०४ 


श्टानो चद्धपाधनीदयिरूप्विघाधने चाद । 
तिधयो दश्टमागेना 
श्विणा समन्विता शशी भवति मध्यः 
तिप्यंशदयाः साध्या- 
स्िथिनागजनाडिकाः केन्द्रात्‌ ॥ १२११ 
(तिथये दशभगेाना रिणा सहिताः शरौ मवति पथ्यः 1 
{तिधिभेएणनाहिक्राप्व द्िगणेदद्रता स्वः मेष्या ५४) 
श्यदरभागेनास्तिययेा नतनात्मक सवनद्रयार्तर भवति 1 
पदि नतरा्मकपूरेछ साः नठव्रत्त्सना म्यः श्यो भति । 
तििमरेमनादिक्रा द्विगुणा उड्‌-र० हताः फनं नच व्रघद्धिका भवन्ति 
ता पः गाधयाम्तदा ननाद सडह भधति, 





अत्रापपत्तिः 1 तिचच त्ति स्त्रचन््रेषटरुग्द्भागा अन्तरमत- 
प्तिधपे। द्रुटयगुणा भागात्मक्‌ रविचन्दरपेरन्तरण्‌ = १२ ति ) चक्रतः 
सपराशतिमेखा यि तदेष्टान्तरेण १२ति अनेन किप । ज्ञात नतज्रात्म- 
न दकम ज्ण्ति रति ति 
२.1 ८» -------~ «> ~----- स्= ~~~ घे ६ नि 
पु ४६७ ३४ [पप ति~ ( न 
रद्रा जाते \ तिण्यनम॒रदद्रययेये तिपिमेयनाहिमास्तत्सम्ब. 
न्थिनचबात्मकवम्नेमे रवो राहत उदे रिभदति + िधिभगर्घटिकोश्वे 
माश्नाः परब्हाः + एमस्मि्‌ मवने सथ्य; = ५९ , =^ = 
॥1 ~. 
५४८ । तान ति. = > 
२४ चज्रात्पिरः बति. = & + यदि धटीषट्या र्दे 
नेह दात्मिक्ना गतिष्तदः तिधिमेगधदिकातिः 


न श््चाट वायु) 











कि ल्यं नत्त 










ध टम्‌ टभिदधान्तस्य 


¶४द मच > ६९ , 
त्मक्यचालन पच्टिगुख लात घट्यात्मकष = {५८०२८ 


वर्त > भच २०4१०४५ = ० मि ~ ममे 
2 ६०४ ४<००४ ८००४ 
4१५४ क 
अत उपप मच्छधित, पाट. ४९९११ 
इटामीतीदेपिका चन्द्रम्य तत्केन््र्य च चालनम्राह 1 


तिथिमेगनाटिकाषु द्विरणा रसतेदुताः शोच्याः । 
पष्वाशोस्यधिकानास्तिथिनाख्यः भाषयेत्‌ शशिनः ॥ १२॥ 
(प्रञ्चाीतिलवानास्तायनाद्यस्ताश्व शाधयेरच्छशिनः 
प््णाढ्ग" रोध्यास्तियिमोगज्ननाडिका, केन्द्रात्‌ ५१२१) * 
स्यष्टा पये । 
इदधापपतिः 1 रदविचालनवदभ्रापि चन्द्रगतिः = ७९०1 ४५" = 
पिथ" 1 नतन्रात्मि सगतिः = ५,  । अता रवित्चचरेघव्या, 


ॐ 599 
४०४३५ सिच ५ ६० _ ४०४३५ पच _ दधदञ माच 
त्म चालनम्‌ ^ ररर द्र = ९००८८०० = ९३ ५८०४ 
१९३ माध _ =. मे 
= ९४८० माव = गोच ~ = माघ ~ `ष्वल्पान्तरात्‌ } 
६६०५ † 9४ क ध ५ # प वि 
एष वन्द्रकेन््रणतिः = ०६० 1 ३५ - ६ । ४९ = ७८१ । ५४ 


7 १ चक्रक्लामिष्टावियातनेवरायि तद शब्द्रकेन््रगरिक्ष- 








स्वस्वान्तरह्‌ 1 











सानः क्रि 1 जाता नछ्रात्यिसा चन्द्रि; = ४००२४ >= ५ 
&० >+ २१६०० 


४००१४ 23 =>५५१ॐ ॐ 9 ०६९३ # 9 ५८७९ > 9 ६०९9 
--------- > = [र {चत 
६9 2८ ५४५०४ ६9 > २५०० ६9 > ३०9 &9 > ९०9 ४०४४ 


श्चन्द्रेनद्रषाधने पकरलाघ्वष्टाधि गत्तिमतत्राणि करिपताति) । वक्ता 
सवच श्धव्यात्मक चालनम्‌ = ९०९० मेष्य ५ ९० „= ८०९२ मेष 


--------- ~-------* 
००० > ६9 &६००दै ॥ 








€२ स्याने ६० एहौता \ अत उपपति मच्दाधितः थाठः 9 
{ऋष्ट छाधु)) 










ज 1 


बत्रानां रविचन्द्रकन्टरःखा रगशापरानमाद ! 
चियुषयं स्तवि नन्त 

जनगाद्रयऽशा रकेरचम्‌ 1 
विकलागरकसंयुका 

नवाया लिसिक्षा ५६1८ रवेुक्तिः ॥ १३॥ 
( सहिचन्द्रो केगुखे नन्मठिभक्ि र्दादिसा षेन््रम्‌ 1 
शचिगण सप्ताचधक्तं नमाद्रयेाऽया र्वेदल्वम्‌ + ९३ ॥)* 
किकलापृकसंयुष्ता 

नववा्ा दिकषिका ५६1८ रवेशक्तिः । , 
खनवनगाः शोतांताः 

पभ्दलिंशचिचिघाश्च ॥१४॥ 

स्थरोर्नानं केन्द्रभिने नवभिकिपायतैस्ततेा जीवाः 1 

विषमे शुक्तस्य समे माग्यष्य सदैव केन्द्रपदे ॥ १५॥ 

नक्त्ात्मका रथिवनद्रेः वेद -४ गुणे¡ नघ -< भक्ति तदा पर्या- 
दिके भव्रतः। वन्द्रयेन््र च चिगुणे सप्तहृतत साप्यादि भवेह । नवि 
बिन्तार्तेपचर्वि रादश।यये तेका नोघ। परठिना । अतः केनदराव्रभि- 
लिंप्ताथतेत्तते जीकाः साध्या इत्यतप । धिपमे केन्दरपदरे भुक्तस्य समे 
च सदेध ाष्यम्य लोधा कावा 1 रेष स्पष्टावेमर्‌ 1. 
श्रनेायपत्तिः । यदि सप्तविंणनिनतचद्रुष्दण सशवप्सदा नचत्ा- 

त्मक्रन रविणा चो चन्द्रेण कि 1 एव दय युप सप्तठिरतिभाग- 
शार । गुणत त्रिभिप्यवत्तितरे लतत शणः ४1 दत्व <। केन्द्र. 
श्यानपने चक्रकलास्वश्टा पवि सतिनकचत्रात्म कतिभागत्वात्‌ 1 यदि वमुयते- 

नत्तच्हुमदर रागयत्तदरा नचतात्यज्क्नदरण क्रमु । अद गाम 


दत चतु्िरय्रत्तिति ) जाते गुणः ३) हरः $} त उपपक्च स्व 
शेषा घात्तिपररला ५ ९३-९४ ॥ 








* श्रय पाटः छाधुः। 


79 





स्यापरण्डानि केन्रष्यासाघन चाह 1 


चिंशर्सनवरसेन्डु- 
जिंनतिथिविषया गृषहाभेवापानाम्‌ । 
र्भल्याखण्डानि 


ज्याशक्तेक्यं समेाग्पफलम्‌ ॥ १६ ॥ 
गलमेएयषर्डकान्तरदलविकलवधाच्छतरैनवभिरापैः । 
तदयुत्िदलं युतेनं मेग्याद्‌ नाधिकं भेग्यम्‌ ॥ १७ 

जिह जकमि, प्हिरिनदुना सहिता ३९ 1 ३६ । ३१ 1 विने~र४ 
तिपि -९५ विपया-५ पच रडार्धचापानां पञ्चदशभामाना ज्यातदटानि 
सन्ति + चापक्रला नधयत्रिधिभक्ता, फलघष्यासमाना च्यार्धानामिक्यरिष 
ल्यामुकिकय जतेय्‌ । शेएकला मे्यण्डेन गु नव तिमेक्ताः फलमेव 
मेष्धफले तरेधम्‌ 1 ज्यासुतिन्य मेग्यफनेनं संरितमभीष्टश्था भवति ! 
अन स्मुटाद्राग्यखष्डाच्वया शरत्माइन्यया स्यला भक्षति । सूत्म भग्प 
खण्ड कथ िध्यतोन्याद्‌ गतरेर्गयेत्ति । गतमेग्यन्चष्डयेरन्तरस्य दल 
म भारयषर 1 तस्य विकलस्य पप्य च दधात्‌ नकभिः श्तेयेामि 
श्राप्तानि विप्तदयतिदन मतिष्यष्रडचागदल यत क्षार यदि तदति 
मण्याद्रूनम्‌ ॥ पदि तेद्तिदस मेग्यादधिक तदा तणप्तेस्तव्प्िदल. 
मन छायेपु । क्रमन्याक्प्ते रोनमुत्कपमन्याकप्ो यन तकुति्दने काय 
तद्रे तटरतिदसस्य भोष्यादधिकाल्पष्छादिति 1 "यततिष्यया; लषणः 
यतित -' त्यादि भा्कतक्तमेतदनुष्टपमेष 1 भास्करेष राध -१२४ 
नितिदाचाण च खलिथि-१४० मिता ज्िच्या रोता } 

प्रजापततिः \ यद्धि <०० = प्र) ज्याप्र = १९। 

चाप ~द्प्र+रे) ज्या (द्‌. प्र) = प्याय, तस्छटग्या थ 

== केज्याम्‌ 1 

तदा श्यात्पत्तिधयिनः ज्याखा 

पाष काल्या + ल्वा कान्या 


त € {१। 


व 


~~ ~ ---- ------ 
्यानग्रहेपदरेकाघ्याय 1 





गतच्प्धय =च्याग- ख्या (ग-प्र) 
रव्यलश्छम्‌ =ज्या (गप) - ज्या 
शपा +र) -षपा (नर -ध्र) , क्याप्र _ कोकष्याग 














तद्यतिदलम = टर {्-। 
शदन्तरवसम += २ श्ण = 1 {गनै प्र) + ल्या(ग~प्र)] 
शयाण काक्याप्र 
नश्याण - वि 
= छात उच्याद 
जि 
ण्ये = व्ण र स्थस्पान्तयत्‌ ; 
न्याये = १८. - नगः ,/१ व 
= चि ~ ष्य ॐ श्वल्यान्तराह्‌ ? ५ 
वि) 


(१) सप्रीफेऽनपाहभ्यापनेन 


£ क्यश्प्र शरो 
॥ि च उन प + मेषयाग श्याप शे 
ज्याचा = ------ ल लर 


1१ १ ते 
द _ श्या शान आर, केष्ण शाण 2 





मे किर एर रिप 
= केका काद्र ॐ षाण ्णाण्प्र ^ 
~ छ्याग्‌ = केता ध 
तात्या ~-नच्याप्‌ ह्र रक 


रे (न क्या याग क्यष्प्रे प्र =) 
ग्र 


= 








शि > भि, ४२ 
षये (ष्व ~ श्प उञ्याप् मे सम १) 
ध्र \ ` भ्र 
शे टं भे 
= प्र\पुड~ ) 


3 = र 
ऋध फोष्टकन्तगतसत्चा यदिमे धं 
भोग्यत्व स्फुट फलय 





् ओ स्यमाण 
च्याखा- ~ 
तहि ज्याचा - व्यान = न श्रत शदे मेत्म मेग्यफल 


~ 


1 त दर्‌ व्रह्गुष्तरतः 


अन्रेःपपत्तिः ; स्कटादादयतश्दन्दर सधनाच रचिभक्षकषलतस्कारः 


| † तदानयनेापपत्तिश्च ° भप्त च इम िफन लके- › शस्यस्य क 
वस्तिरश्वलाच््या । रष्यनयन्द्रसस्लिधिलाच्रतं 


लाचयस्व घासनाया मर्ह ताप 
शति \ श्रता मध्यमत्तिथे रचिफलानयन्द्रसन द्ादशमिविभक्य धस्की 
1 अर्ता रतिफलव्यस्ससष्छसचन््रफन हुगदयहतमिसयुषपवयले 4 २० 


ष्ट्य ध 









इदानीं कन्दर एव तिथिस्य टि कात्मष्त मन्दणसम)द । 


षपष्बयुगशपपः 
यवन्मानद्रकेद्रजफलानि 1 


पश्च 


लथा धुर्ये „„ ~ ~ ॥ १ 
िष्िद्ििङुान्यष्वतिरपते तथा सथं ४ २११)* 


एकस्मिन्‌ पाट इष्टाविश्रतिनचचात्मर्केनद्रसहुता € सच प्रतिम 
द्मन्दफलवटीभवान्यन्तप्लप्डानि पञ्चपपथ्येव्यादीनि । एषं पुय 
स्याल्वद्रिसहिते सचे चन्द्रजन्दरत्‌ कन्दर हयमाते प्रतिनषच रचिभन्ब 
फलघटीभव्ान्यन्तःप्लष्ड पनि दि्िहव्णदीनि सेवप्नि। 
\ शफास्‌ चक्रे २८ चन्द्रतेन्द्रनानि पृष आर्पिलानि 


अनाप्तः 
सष्ठ भानि। पक्तेकद्मिन्‌ भे स्वरपान्तर 


शता दलपादे नश्रतिमागात्मक 
तस्वयादशमभाणा अतः ! 





























०. - 
प्र २२3 [9 ४ ५ ह ~ 
न" ----- 

प्म = ५५ | ०६ | ३€ ] ५४ ] 

1 __---1-----------~----- 

भेन्द्रक्या = ३9 | ६५ ९४ | ९६५ | १४६ ।९ 

गनद्रव्य __ _ ----|----{----- [प 
प्रग्दकनक्रम्‌) = त (११४ षट | >१४ | 290 ४९२ | १०५० 














हवाडकदृता चदि व त; | #४।९०५ ५५।९ ६ 


(क = भ ०] ५११७ | ४१५० ३1५61१1० च११५०।०।४५ 








म च्रपतेधाचादा्त इ्यन्रगम्यते। 


ध्यानदापदेणध्यापः । ४२्द्‌ 

= 

श्राचपिततिवा स्थाते श्वस्पान्तरातु कमेतो-५ 1 ५।५१४।३1 

२1१ ता अन्तर्डवा निर्रयधचटि का एरीताः । अच प्रथद्रम्याने अहती 
स्यलता त्र षस्सता ऽपरा धिक पं ाद्यमिति नियमेन षडघट्यः समुविताः 

एव तत्कान्द्रज्याषशतः क्रेय संविमन्दफलक्रनाः ` स्वाष्टाग्राना 


सति 'रित्याचाचाक्तितः ‰ 














मफक =39 ॐ ८२ ग्न | ११८ नल्‌ ् 


हादश्षटूना चट = 2(१०।४ 1५४५ ।६।५० | ८। ३०९1 ४० | १०४० | १०१५ 








श्रम्तर्णणि भ्= 2११० |२।१५ २५ ५।१।५० १।४० | ०1५०] ०। १५ 








्रावातेसेभा स्याने छन्यान्सतत्‌ क्रमे -२।२।२।२।१। 
११० त अन्तस्‌ चज {नस्दपवर्वाटकाः पटर; + ६९४ 
ठानं तियिष्ाघनपाद्‌ । 
श्ङ्गनचन्द्रलिघ्राः स्वधमश्पररभाजिनाः फं तिपयः 1 
गतगम्चे षठ्िग॒रे सुत्तान्तरभाजिते घटिका; ॥ २२॥ 
स्पटाेपर ) स्यटराधिमारेण स्फुटेापरपात्तश्च ॥ रर ४ 
बृदानीं भयेगाधनमाह । 
भान्यध्विन्यादीनि अहिकः खखवसूद्ता लर्घम्‌ । 
शुकि्टते गतगम्पे दिवसाः षद्व्य(हने चटिक्मः ॥ २३ ५ 
रविचन्द्रयागलिघाः खखवयुभिभीाजिताः फलं यागः 
गतगन्ये चदे गतियो निभालिते घचिकाः ॥ २४ ॥ 
„ स्य टाव 1 स्य टाचि हार्व ६१ ग्लाङयमः प्रयताः 3 दिनी 
भादचत्त्रेय टीहा धिनेाक्चया॥ 
दृद्धार्नो करणानयनमादर्‌ । 
उयकन्दुकला नक्ता; खरसराखेच्य मूनमेकेन 1 
चरकरणानि व वादीन्यगताच्छेयात्‌ ततिथिवदन्यत्‌ । २५॥ 
श्रगषाद््यात्‌ । शेणाद्र्तात्‌ ! अन्यद्‌ भक्मेण्यधटिकादिषः त्ि- 
शित्रत्‌ साध्य । येवं स्पष्टायेम ४ 





म अ -ग्व्वसरतीक्ीं 
णेर्‌ बद्यगुप्तहत 


अनोपपत्ति । स्फटाद्धादयतश्नद्र तधना रदिु्रणलसस्ाए 
आनीत । तदानयत पपत्तिश्व “भप्त च व्रः फिफल लवे- ' इस्थस्थ बद 
साघदस्थ घापनाया ग्र्छलेपपसिएलास्या । रध्यनघन्द्रतस्सिचिषषाभव 
भवति ) ग्रता मध्यमलिदो प्विकजानचन्द्रफल दरार ्मिविमश्य पस्का 
1 अत्त रधिफलव्यस्सवस्कतवन्द्रकल टु गर शट तमि्य पपाते ३ २० + 
शटा जन्दरत एव तित्िप्कार्राप्य घटि रस्म मन्दणलमाह । 
पष्डंवुपन्बयुगगुण- 
यमवन्द्रान्द्रकेन््रजफशानि 
यिक्ुषम्बरहिते 
सथः चर्थे १९१ ॥ 
(दद्द्विषटकुभुखान्यष्वविपहते तथा सवं ५ २९॥)* 
रकस्मिन पषेष्टाविरतिनसजात्मरकेनद्रपहुया 2 सज प्रनिन्ष 
खद्रमन्दफलघटीभषान्यन्तप्वष्फानि पञ्वेपुपण्वेव्यादीनि । एष पृं 
प्योच्चद्िरहिते तचे चन्रेन्रधरत केन्र ्रियमाे प्रतिनच रविन्द्र 
फनघटीभव्राश्यन्तप्यष्डानि दि द्िदरीत्मादीनि जेषानि । 
अभोपपि । एफल्मिन यत्रे २< चन््रकनद्रभानि प्र कल्पितानि ) 
शता वृपादे नश्चतिभागात्मके सप्र भानि ) रकरेभ्तित्‌ भे स्वसपानौए 
सस्छपेरशभागा पस 1 























[नि = (ध प 
[माण = उर | ५२ [९५ |~ + 
( ट ् ] ९९ ष ` तन्तम 
| धन्हपफनक्षण = १४० ८८ | 29४ | २9० | उ८ब | १०५ 
(स = ५१४०।९१ ५9 १४१४० १११३०२२१३०| ४ २८ ४५.१५ 
कमरा ५ ४०।५।९९ } ४14० ३१५४ ९,५८०। 











३१० [९१५०।१०।५० | 
-------------------------- 





* श्रदमेधाशादानः दृत्यचणभ्यतं? 








च्यनयदापद्रशाध्याय. । ४२३ 





श्राचायेगेतेषा स्यम स्वन्पाशयत्‌ क्रमेगे-१।५।१५। ४1३1 
२११ ता अन्तरपा निरयप्रधटिरा श्टौताः। अच प्रथमस्याने महतो 
स्य्‌लता सत्र वस्सुत {धाचि शयं यामिति नियमेन पहघस्यः सुखिताः 

एष तत्णन््र ्याषशतः करेण रथिमन्दफनक्रनाः ‹स्वाष्टाेना 
सवित 'रिष्याचायैक्तितः । = 


गअ = 8 [ ५० [८२ [५०२ | १९८ च १३९ 











ददशहुमाचटय न=२।३०।४३५५| ६२१५० (८! ३०|१६।५७९( ९०४०, १०।५५ 








श्रम्तराणि = २।१० |२।१५।२। ५।९॥८९० [११२८० | ०1५० | ०। १५ 





श्रावादतेते या स्याने स्वल्पान्तरात्‌ कमेगे-२ ।२।२।२४१। 
१।० ता श्रन्तप मक्ता निर्धयवचटिक्षाः पिना, ॥२१॥ 
बृढानीं निथिषाधनमाहद ) 
श्द्कानचन्द्रलिष्ाः खपमस्तररभाजिताः फलं तिथयः । 
गतगम्पे षटवे छुत्तरन्तरमानिने घरिकाः ॥ २२॥ 
स्यद्टायेम्‌ । स्पष्टा सारे स्फुटेपर्पाततिश्च ॥ २२ ॥ 
शृदानों भयोगपाधतमाह । 
भान्यश्विन्यदिनि प्रहलिष्ाः खषवलद्रता लन्धम्‌ 1 
शुक्ति्टते गतगम्पे दिवसाः षष्टवाहने घटिकाः ॥ २३ ॥ 
रविचन्द्रयागल्िषाः खसवसुभिभाजिताः फलं योगः । 
गतगम्पे पण्ये गतियेानिभालिप्ते धरिकाः ॥ २४॥ 
स्पटाचेमु 1 स्प टाचिजञाप्त्य ६१ य्लाकपमा प्रथप्राया । द्वितौ. 
याय तत्रेव टीहा वितरक्या ॥ 
इद्त कर्णानयनमाद 1 
व्यरगँन्दुकला भक्ताः खरसगुदीलज्धमूनमेकेन । 
वरकरणानि ववा दीन्यगताच्छैषात्‌ तिधिवदन्यत्‌॥ २५॥ 
अरगततद्भु(्यात्‌ 1 गेषाद्वत।त्‌ । अन्यद्‌ भुक्मेप्यधटिक्रादिकं त्ति. 
शिधत्‌ माभ्यम ) तपं स्पष्टायेमु ए२५॥ 











भर ब्र गृपतक्ृत, 





दृदानें स्यन्दान्ते तेहयाद्विमाधनमःद । तदार ओमलाधनम्‌ + 
दै स्वरैः सिरदैगजै्यमेरकंबत्मरान्‌ यणयेत्‌ 1 
गीतैर्विभ्वेरपितैरपृयद्धिभिपेःजयेद्रौमः ॥ २६॥ 
{द € शवरैः ११ षष्ट- गेत्र ८ मुहकेषत्सपत्‌ गुणयेत्‌ । 
शेते ७ वेमुनिः < कुगुदे-द१ प्मिािननि इन याजरेदवमः पर स्द४)* 
ऋनापर्पसिः 1 ामभगपात्रकलाः लन्पसोरपरविहता जाततर स्मत्‌ 


॥ि £ ¢ २१६००८४० मोम १०४ ६०अाब 
| तीमरधिक्रनामित्ति, = ---------  -~ 
ॐ3>४४०४०५०० १७५००००० 
षै माम उ 9 २२९६८२८५०२ ६८९०४५२६ 
9) न 


१५००४ १००० १९४०४ 


= ६८९० रद ४५8६ 
१९००४ 


= ६८९०६८० +- ३३“ स्थतत्पान्तरात्‌ = ९९४९५ । <” 1 ३३” = ९९१०! 
र । ८ । ३8” = र 1 ९१० । रष" । ८ 1 ३३ 1 





एते पश्याद्छा इष्टतरं णाः तपयक्ता अभोष्टतसोप्पतं पण्या 
ठत नमः स्यात्‌ । 


्ाचायग्तनिचितमेप्याभिविनेमिन कस्ये कुजभगयाः स्वना 
न्तरात्‌ २२९६८२६०९८ एते सिध्यन्ति 1 


अज्र पाटपष्ठतमगणेभ्यः कलिताञ्धेभ्य देऽरर एभ्यो धिशला 
त्यः कलः ~ कम > ९०२ + 9 ८ ६०८६० भरव = क्षमं ०८ १ गथ 
[१ ४३२१०*०००० १००४० 
कुष भ १९८ २>१९४०३८५२न ९१८४ ५६ 
2 ~------~-~ * --------------~- = ^ १५४ 
१०१०५ १०००४ २५६९४६२०६७ ९०७०५ 


चरा १। २९. 1 एर” प्य न्पान्तरात्त । शयं कल्यादिकजेन श 1 २९ 
३ 1 ५० आनन्‌ युता जाहः त्तद,~रा। ८ । ३१" 1 इत 


ष्ठान्‌ कधशाघ्रानयनम्राद , 
शशिना जिनैः रद्भैः 
षड्वह्िभिहं 
्वह्िभिहतादम्दात्‌ 1 


* धय पाट छाधु६ 








~~ 





द 1 र्‌ 





शशिना विवैर्यमेश्वतुरमभ्धिभि- 
रन्वितं मद्रति बुवशीत्रम्‌ ॥ २७१ 
(श्ना ९ {जने र शशाश्िभि-४५ यट वहवह्धिभिरंतादण्यातु ॥ 
शशिना १ द्विपे ८ सुरे ३३ श्वतु पव्थिमि ४8 रन्खित इधतोघ्रम्‌ ॥ २०॥)* 
इाप्पत्ति ) तरामघदरधणोप्ठविक्लामितिरेकस्मिन्‌ सएष 





८१०९ ९६६५२ 
„ १दुषोभ ,, १४१०६३८६८८९८४ , ५३८९० = ५३०९०९९ 
१०५०० ९०४१० ९१००० 
र४य 





१ = ५३८१०९९ + १८ = परत" । धरण 1 8११ = परभ । 
४" 1 प 1 कषण = यू । रेः । एष४/ । १८ 1 एषण = र । र । 
४ । ५९” ! ४९८ 1 

पअगचधिक्तलिछितेसव्याभिषिमेन कल्ये दथणीघभगणा 
१०९२००२२००० एते सिध्यन्ति ? 

श्न ग्रामप्ताधनघत्‌ फजिगताष्टेभ्य २७२९ एभ्यो म्रध्यमाश्िष्षार 
पाटपटितभगणेभ्य श्व विक्रसात्यसुङ्धशीघ्रम्‌ । 
= 1 १२ । रद” 1 ३” अप कल्वाविुधरीघेणा ए 1 २७ 1 २४ 1 र 
निन युते नात तेद. ९ १ ९०1 ४०? वर 
अ्दायिक्तवेपः =१।८। ३४ । ष 
श्न्तप्यु ~ ९14६1४२ 





शदानीं गुततनयनमाद । 
रूपेण १ खेन छयमे-२१ रङ्ग -द नवभिश्च करणान्दाः । 
गणिता युक्ता वेदै; कुय्रैलखियनैशच मवति गुरुः ॥ २८॥ 
(खपे ९ खेन ० कुषे २१ प्ेरदुंश्व करथाष्या, 1) 
शन्रापप्रि ! पृषेऽतु सविफलामितिरेकस्मिट सर्वं 





* श्रयपाठः बापु 
+ श्रयपाठं छापु । 





.-------~--~----~--------------------- 
रद व्रह्मगुष्तछत 
~ ----------------------~----~-~----- 
3 गुभ , ३२८११४२२६४५५ १०२०९०९२९५ ^ 2३४५ 


= १०९२६७५ 
९५००0 ¶०५०५०० ९०००४ १०५०० 





= १०८.६०० +€ * स्व्रल्यान्तरा१ = १८२१८ 1 %” 1 €“ ~ ३०" । २१ । 
८ ॥ ६" गु 1 ००1 २।/ , 1 ६ 

श्वाचा्ीत्तसव्याभिधिहामेन कस्ये गु्मगणा ३६४२२०५०० एते 
सिध्यन्ति । 

मध्यमापिषारे पाठपटितगुरुभगेभ्य कलिगताष्देभ्य २०२९ एभ्यो 


मरै मसाधनवद्न्णारम्रे धिकलात्सके 


गभ > ३ गक ३६४>२८४४५१ > १११८५ 2०८५ 
*------ = 


= पे००४९०११५० 


१०१०४ १०००४ १५००४१५ 





वृष 
= दूषा पे 1 रर + १४" अप फल्यादिगुह्णा ९ ॥ २९० 1 २७ १३६१ 
ऽनेन युप लाते ठेष = ॥ रर १४९ 1५९) 
प्राचायीत चेष ४ । २९1२३1०० 
चन्म = ९१२्द६।६९ 
शानं शुक्योप्रानपनपाद 1 

रीलैस्तिथिभी रदरर्यमविषपैः सागरे पिताः । 

वद्ुभिरनिलैरजिनैः षडर युक्त श्ठगोः शीघ्रम्‌ ॥ २६ ॥ 


्रतापपत्ति 1 पूवैवदेकस्मिन सष्पं शु्गीपरोच्वधिकलाभिति 
~ भगुणोभ ~ ००२३३८९४९० ८३, =१०४१११८५७९ 104 ९4४ 
९५००५ १५००० १५००१ ^ २१०६९१६ १५१०१ 
= २१०६०१६० + ५९८ = ३९१९८ 1 ५६” । ५११ = १८५०1 ११ 1 ५६” ( 
# थं ५ ५ “ । ५६ ५ 1 ० 1 । ४4 
५१ = १ 1 ११. । ५६० । भष" = य ११० ९१८ ५६" 1 ५१ 
अचायं्िसग्याभि्िलेपमेन कस्ये सुकरयीघ्रभगफा ८०२४५६६ 
श्छे {सिध्यन्ति ! 


मध्यपायक्रारे पाठपदितेभ्य शुक्तशो ्रभगरेम्य कलिगसाष्देभ्य 
३४२९ एभ्य मरोमपराधनकयन्यापमये शुको प्रधिकलापिति 


शुभ 2 रगत _ ७०२.३८८४९० ०८ ९११८० न 9०९३० 

[ ~~ हव ~~ ~~~ न्नः | ------ 

१०००० १०००५ 5८१९४६१४ ९०९४६ 
~~~ ---~--~--~____-. 








ध्यानग्रदे(पदेशाध्यायः 1 ४२9 





~रः ® 4 इर । ४" 1 अयं कर्यादिशुज्रसोचरे शु । र + ४२८११४० 
श्रनेन युता जातः केपः नरा । ६"। १४/१८ 
अ वार्धक्ततेषः ,न्८। भर 1 पष 1 इद 


अन्तस्य = ५ १४९१४ 


ब्रीं शन्यानयनप्राह 1 


शल्येन वादश्भि्वादशभिः खेषुभिखरयोद्शभिः 
शयिता युता रसैरन्िभिखिविषयै्दशभिर रकिः ॥६०॥ 


शरभ 
अनोपयसिः। पएत्रददेकस्मित्‌ सेर णनिविकसामितिः = ---- 


०००३ 


४६५६००६५ 96 ३ _ ४३१००१८६४ ९८९४ 
न ४३९७० = ४३९७४“ +. १९ 
१००५० ¶ ००० #। 


= 6२" 1 ५०" 1 १९० = १२८ । १२' 1 ५०" 1 ९१८८ = ग 1 १२1 १२1 
धूण । ११८ 

अवायेःक्मष्याभिविलोमेन कल्पे शनिभगणा १४६५६०३९८ एते 
सिध्यन्ति । 


पन्याए्रे कलिण्रवाव्याः = ३१०८ ६ ५९० = ३5 रभ्य; शन. 
९४१५००३८९ + १२५८ ३० ८४६० ८ ध9 १५२८ 
४३२००००० 


पिकतात्सक.= 





५ 
= १४६५१०३९८६ २८ ३ >८ ०२९ 
--~------------ 
९०००० 


“ _ १४५६०३८६ >+ ११९०० 9४3 
` = १६३८४४८६ 


१०००० जन्म 





| ४ च्गुष्तकतः 
शदानों पटायनयनयाद ! > । 
गगनेन नवचन्दरैः कुयमे रसाणष्विभिः संवरेण हताः। ! 
स्रः सवेदैर्युक्ता रारयादिकः पाततः ॥ ३१॥ 
\ गगनेन नन्ददनद्रे जपम रसाभ्निभिष्म्बरेख हताः । 
स्र रिस्वष्वदेयु्ता गश्यादधिकः पाततः ॥ १४} * 
परेपयत्तिः । पववद कल्मिन वेर वन्द्रपातविफलापितिः 


१ छा जेय ६८२ ६८६६१३५०४ 4 न ३५०४ 
र ~ >३२३९९९६ 1 5 डे = ६८६२३ 


१०००० `रण्ण्न् र ^ दच्ण्न १०९७७१० 
= ६९६९३ + २१०० = ९१६९' 1 ३३” । २९०१ = १९० । २९८ 1 ३३" । 
२१८ ~ या 1 ९९० 1 २१८ 1 ३३” । २९५८ 
3 णत न ३२२५६००० ८ भ १६६9८००० 


प्रायभटानुपाप्य ९०००० ९०००० ९००८० 


[र <£ £ [ड €960 
= ~ 
~ ` ९९००० 


= ६८९६६७१ + ४८०” = ११६१० । ८” । ४८८ 
= १९० 1 द९८ 1 © । एद = 1 १९ । २९" 1 € 1 ए 
श्चापि म्रीप्रताधनवदट्यन्धारष्मे कलिगताघ्टत पाततविकनाः 








पाभ > उष्य  २३८४१९९१६८ 2८ १९१८३ न 4 दषठिष 

१०१०४ ि १०००४ 4 २८८०६५०३ १०००४ 
= । १००1 ४१" 1 98" 1 अप क्ल्यादिपात्ेना र । ३० 1 १२ 1 ५८” 
नेन युते जातत चेः = र्‌ । १३०1 १४" ४९ 
ऋाचात्त्तेषः + = ११। १३१४० 1 ०० 
~ 
अन्तर ५ १४। ४१ 

श्वानो चहानयने देषा 1 
सर्वाणि स्थानानि क्रमतः स्वहरेनयेदूपरि । 


यवं रव्यम्दान्ते प्रहधुबा मघ्यमाः स्युस्ते ॥ ३२ ॥ 


* श्रषपाठ छापु \ 


"~~ ८ 











६ ॥ ४९ 





~~ 


स्थि राभ्यादीनि स्थानानि "पवः स्वहरैरपार नेत्‌ । शति 
विशसाः दच्हताः फन विक्षलामु साज्यं ! विकला षष्ट्सा. फल 
कलाश्‌ धेत्यम्‌ ‡ एव स्वददरर्थारि नयेदस्यच्े । येय स्याम्‌ ॥ उर ध 





श्दानीं धका पन्तरण व्रेमादी-ग्द । तचष्र कैःमानयनाद् । 
एथगकेा दृशगुषितो वसुशरवच्द् हतः फलेन युतः। 
दलितो मौमधरवके चेष्यः स्यान्मध्यमो भौमः ॥ ६३६ ॥ 

स्यष्टाचेम 1 

अश्रोपर्पात्त ! फल्ये एषभगणा ~ भ३२००००००० । 

भैममगणाः = रेदद्रपरर ॥ 


>२९८८०.१०२  ११४८४१४२५१ ०८२ 


का रा 
अनया छि > ~~ 

पनन यत्त ४३२०१००००० अ१८६००००००० ८ य 
११४८४१४३ 

अ --------- 
२१६००००००४ 


१ 














चैः ९ 
१५ न -- 
9 
+ 
१ 
९+--- 
८६६६१५८ 
` एरस्स्ट 
शस्मादामदमानान 


+ वः | ८ 9 ८१ ३२ चष 
षृ ९) एष; ६९, ६१४ 5९; ४४२ 
(५ 
शअाधर्वितोद-२१ मासच्र यरो । अनेनाः गुपेः ओम. स्या 
वति त्रम = 2 रवि ~ वि ८ ९१ =! स्वि (९५५) 


=स्वि(१्‌ + ) = सं (१२६ । स्वन्पन्तपत्‌ । 





* भत्‌ उपपच्चष 1 चेध्वा्चना गमा ॥३३॥ 








४३० ब्र्गुप्तततः 





गृदानीं वुधानयनम्राद 1 
अलुरारतोऽञ्धिगुणितः एथक्‌ च सप्ताहतोऽच्धिषतिभकतः। 
फलसंयुतो विपेये। ज्ञवलघ्रुवको ज्ञ शीघ्रं स्थात्‌ ॥ ३४१ 


स्पष्टायेष 1 ~ + 
अनोपपत्तिः । कल्पुधशोप्रभगणा. = १९९३६९९०८९न्४ 
रविधिगणाः = ४३२००००००० 
६५६९६९८२८४ 


क -हस्द्य४ 
सयानिष्पाति =9+ न्न 


५६२६८१०४ _ ९६४०४६४६ ८४ _ (रद्ध ५२१४ 
-------् = 
३१६००००००० ११८००००००० 2 ४ = ४००००००० २२१४ 














६०१०४५७३ 
= ------- 
५४०१००५०० 
५ 
ष्च 
४+-१ 
९ 
९4+------ 
९ 
५.१९ 
९५१ ॥ि 
४१ 
ण 
च+ ६०६६० 


१०६७४४९ 
५ 
अत अप्वमानानि १, ३,२६.६, ६, 
ॐ 2४ 
# 111 


श््न्स् ददमाचा्यैय गृददीतष् 1 तता निष्पत्तिमानप्‌ =+ 


अनेन एगंदेा धणोघ्रमानम्‌ = ४२११८४२ 
+ त ९८४ 


शेषघासना वात्तिपुगमा ॥ ३8 7 

ददानो गुण्णनिराषटानयनमाद । 
सपटतखिषच््टता यसः भनिर्िंगुणितेः नबेषु्तः । 
दिगृथिते रस्टतिदत्‌ राहो सिंषासुकृतलिसः ॥ २४ ॥ 


4 =-=, 


हि ध्यानवदापदेशा णायः । चल 








् 9६४०२८६४४५ 


अनाप्तः । यैवस्‌ यन = म 
~ रभ ४३२००००५००० 


+-------- 
४४९६२८४ 


९२०४२३५ 
९ 


जत शरातचमानानि २, दर न 
भ ५ स्द१९०२१ ८४ 


9 ~ 
र ष्ठमाचायण एतम्‌ । 


चभ १४६५६०२६ ; 

व्र => ९४६,.----- = --- 

रम ४१२००००००० ष्‌ 

०९ + ---------- 
७४००५८२ 


न+ ------ 
६५४८१५८ 
मि 4 ॥- 
प्रत दासयमानानि, ट प्र" 


५६ इटमाचार्यण श्टीतम्‌ । 


छ-पाभ _ ०३३१९९६८ १ 
एव्‌ । 4 -१ = = इ् ~~~ 
ब्भ ४३२००००००० ष 
१८ + ----- 
¶ 
१+----- 


षै 
-------~ 
त ४९३८६०४ 
४४४८६०२४ 


१ 


श्त द्रैखमानानि 


१६३९२१५३ ब्द 
> = द श्दमावायय एहीतप्‌ ! यत उपपद्ते मवम्‌ + 3३ 
दढन शश्रचलानयनमन्येां चलं शाह 1 
निराया दलितः स्वदादयायुक्त सितचलं श्वं स्यात्‌ ¦ 


(=-= 


स 
बरह्मगुप्तहृत 


= _______ =-= 


्नयेण प्ेपरुरुयनीना रतिरेव तात्कालिक चम शोप्रोच्वमस्ति । 
सथा सरव मध्यमो शुक स्त 1 शेव स्यद्टय ; 





च्चापपरि * जग्रभ  ज०्च्च्दटहषरंय 
प्रचरापपत्ति ८ पदवत्‌ भू = वरर 











त १९१९५९३६ 
५१८३९५२४ 


पत ातच्मानानि 


4५ ष ६५ १५ ९१६ 
१११४३१६१ ८ 


११ १३०८५ १६ ३६ भ 


--~ = ----~ = ---- = + 


= 2 + 
1 3.8. तर४ ण्य 1, २ 


[4 1 
वण शहोतम 1 तते लात सितचलम = र ( + ति ---- ) 





३२ रि 
= ४९ >. , भ. प्रत्‌ उपप पितचलानपनम्‌ 1 
# | ॥। चय 
ओेप्धराप्रनास्प्टा॥\ -€॥ 


ष्टानों पपरादीना मन्दाच्वाशानाह । 
भन्दांशा नगरवयो भगमाः स्वनगेन्द्वः खनन्दाश्च 1 ¢ 
यमतस्षानि तद््‌नान्मध्पाञञ्या शवंवत्‌ भ्राद्या ॥ ३७ ॥ 
शित्राकीनो मन्दाशा एन्दच्याश्षा क्रप्रेण [४ २०० । ९५५ ॥ 
९० 1 ररः ! एते सन्ति } तदन्यन्पध्यादुहात सुपे च्छया काषः ॥ 
मन्दोच्येन रोने मया प्रन्दन्दश › पयकेन्द्रःत तस्य यतनम्थं शथे 
किन्रभूजज्या पाद्ेत्यधं 1 


सजेपपत्ति । मन्देदष्वानामल्पगतिल्यात सुज्ञ बहुकालोपये- 
गिष्व्ात स्वमते {त्थता पटिता ! ओेधश्रा्तना सालिखुगष्डा ॥ ३ ५ |. 








ध्ानग्रद्येपदेशाध्याय । | 





श्दानीं जैमादयीना मन्दफलानयनमाह । 
रद्यु्िता सहता 
कुजस्य सौम्यस्य नगरुणां चिह्धता 1 
द्विगुणा हि फलं स्रे- 
विंखणाग्निचिभानिता स्ुःजितः ॥ ३८ ॥ 
जिश्रयुणा चिंशद्धक्ता रविजस्य फलस्य मन्द्रलविष्ताः । 
मन्दफलयुतोन स्वशीघ्रोचाच्ाधयेन्नध्यम्‌ ॥ ३६ ॥ 
स्पष्टाधिकातक्तण्न्दपरसिधिना तरैमादीना स्वल्पान्तात्‌ परमम 
न्दैकलकन्‌, | 
भरा ६००८१ द॒ = 3६९" । गु = ४/1 शु = पणः । ए = ४५६. 
„. तता यदि जिज्यया परममन्दफलकसास्तदा केन्द्रस्यपा किप्‌ । 
कती मन्दफरकला 
त्र ~ ६०० छपा = छाने = ६००५३ छया ,, € २६ १२ ठाने 


















ध 4४ स्पन्ञर ण 
४ छपा, ३० शा 
= "प्स = ~ ख्वल्पान्तपह्‌ + 
४ 
के 
च वा = स्वन्प्रान्तपच्‌ । 
च ९५० 
मु न = स्याके स्वस्पान्तरात्‌ ! 
९०१ वयापे २ छ्याने ५ 
न ११० ३ 
४०६ व्याक +, = , २६ व्याच न क 
न ध दे कपाके 
श्य स~ + स रव्या + द स्वसानारात्‌। 


ददाती स्फटपष्टाय सस्कास्मादा 
तस्माच्यीघफलदलं स्वग्रणं वा मन्द्संकतृमे 
भ्राग्वन्मन्दफलमतः सकलं मान्द्ग्रहात्‌ $रवाद्‌+ 91 
-----~--- 
* (्णीकेएुकता) 
+ {ग्न्त ) 








सिलादिक्ीघोचविवजितात्‌ (स्फुर कन्दम्‌) 
तस्मात्‌ दीध्रफलेन ' सस्त; स्फुटो जायते रपष्टः ॥ ४१४ 


मन्दफलयुतानं मध्य॑ शोग्राव्वाच्छेग्धयेदेवं शोघ्रकन्द्रं भवति । 
तस्माच्छीध्रफल एत्वा तद्ये स्वषा खणे यचागते मन्दसंष्तं मन्द 


फलमस्छते मध्यप्हे दस्वा त मध्यं प्रकस्प्यातः प्रा्र्युनमेन्दकने 
स्यं तदथागत सक्र सम्य मध्ययहे देयम्‌ \ एवं गयक्रा भन्दण्हं 
मन्दस्य एपात्‌ ! तस्मात्‌ एयक्‌ स्यारताठ्‌ शुकादिशोघाल्विविनि- 
तात्‌ स्मुटं केन्द्र द्वितीय शौप्रकेनद्रं कुयात्‌ । तस्मात पुनः शीप्रफज 
साध्यम्‌ । सेन सस्छृतमम्दः एङ्‌ स्यापि मन्दस्पष्ण्व सस्छतः । शवं 
स्पष्टा यरा जापते 1 लाघवेन शीश्रफलसाधनाचेमये खण्डा चर्यति 1 
ध्मद्रादपत्तिः 1 उपलव्थिरेख ॥ ४०-४९ ५ ५ 
ददानो लाचत्रेन शोघ्रफलान पनाय पिप्डमाद । त 
भागी कृत्तचलकेन्द्र त्रिगुणे स्वारन्युद्धते पलं पिरडः 
चडार्ययधिके चक्ादूविशाध्य शेषेण पिण्डः स्यात्‌ ॥४२॥ 
(भागौफतचलकेनद्रे जिगुणे खश्बधुदुते फल पिण्डः 1) 
चलङन््र्य भागाः कततेव्याः । कन्दरे पड्गार्यधिङे चक्रात्‌ राशि 
हूादक्रात्‌ केन्द्र विशेथ्य शेषश्य भागाः कततेश्याः । भागास्तिगुषाः 
प्ाव्धय ४० दूताः फल्लं फलनपमेा गतपिष्डः स्यात्‌ । 
रत्रापपत्तिः 1 उच्वनोचयेः शोघ्केप्य वेलच्तषयादाचाये च कन्द 
परडुराशिपछ सज्यशजयेषदगभागदद्ा भौमादीनां चलदेन्द्राखि प्रकरप्य 
तेभ्यः शोव्रफलन्यानीय तद्भागा नबगुणाः पिण्डाङ्ा. पिना: \ त्ते अह 
सामे साधचयादश पवषडाडूा मरन्ति \ जयादश चतुद अपष्डये 
म्ये च छन्द्रान्तर %‰ मस्य दल इ मिदमस्तोति चिन्स्यम्‌ + इष्टकन्दः 
भगिषु {कियन्तः ¶पपडाङा गता रुतदयेमतुपातः 1 यद्धि ‡" कन्दर पातेरेकः 


* ्ठंस्कसमरन्दश्च छायते स्पष्टः 1 चवं चाद साधु") 
१ चठ धारः खपु 















ध्यानप्डपदेगाध्यापः ) 








पिव्दम्मदेश्टसेनदरतैः 8 1 चात गतप्िष्डः । रेएफलानेयनारयमये 
त्ति । + * 

दानो मेपसंञन्धि पिष्टावयवानयनमाद 1 
पिरुडान्तरेष शिते शेषै खान्ध्युदधूते कमा देयम्‌ । 
उत्कमचिधे विश्यं गतपिर्डे दीप्रफलमेनत्‌ ॥ ४३ # 

रवे पपव्डान्तरेका यतैश्यपिरये न्तरेण गुते खाब्ु 8० दते 
फन क्रमादुपचयातु गतपिण्डत एष्यपिण्डेऽधिक्े गत्पिण्ड देयम्‌ 1 उत्क्र- 
मविधावद्लपिष्डत णष्यविग्देपस्ये फले गतपिषदे धरिशेःधं तदेतत्‌ 
भस्ट्तं शीटफलं शोघ्रफ न सर्बन्थि परिण्डमाने भवेत्‌ । 

अनरोपपत्तिः । यदि चत्वारियातृ्तमेन चिगुपशेदेण गतपयपिणड - 
येन्तरं लभ्यते तदाऽभी टज्िगुणयेेण किमित्यतुपातिन स्फुटा 1 धन- 
खापपत्तिप्चातिकुगमा ॥ ४३ ए ॥ 

दृटा विरेपमाद 1 
पिरडाभाये विकलं शणयेदाख्ेन पिर्डकेन ततः 1 
गण्यन्ते तु सखवेरदस्तदेव फलमत्र बेादज्यम्‌ 1 ४४ ॥ 

चलकर चुके घान पदि फलं एन्यं तदा पिष्डाभाषः 
स्पात्‌ । तस्मि्‌ पिष्डाभावे ्षिपलं रोषमा्धेन पिण्डेन गुणयेत्‌ ततो 
गुणनफलानि खेदे ४० गेप्यन्ते सिथव्यन्ते । श्र पत्‌ फलं तदेष गीध्र- 
कलसंभन्धि पिण्डमानं ोटखयं ज्ातश्ननित्यधेः । 

अरतोपपत्निः । प्रासदं खवेदमितेने च्िगुणरेपेण प्रथमपिषड- 
मानं लभ्यते तदेष्टन्रिगुणरेरेथ जिं क्लाते चेसदन्थि फलं गतपिश्डा- 
भाक तदेव शोप्रफलघंघन्धि पिपमानम्‌ । एतदनुक्तमपि बटिमता 
श्रायते 1. श्रादायेण बालाशनधाभर लिचितष 0 ४४४ 

शृषटानीं दिश्वमिते गत्तपिदहे विरराद 1 
पिर्डे "तुदथ विश्वै्ुणिते नकते निकल्ाः । 
लम्येन विभ्वपिष्डे रहितः शेषं फलं भवति ॥ ४५॥ 


1 धद छह्नगुष्तसत 
{ पिण्डे चतुद चिखविगुणिते नखेहुते विकते 4) * 
चतुरदैयसध्यक रएष्यपिषदं सपति धि करने येष वि श्वत्रिगु सिते च्योढं 
गुपितं नचा २० दते यस्त भवेत तन सबन च्रिश्व 
पिष्स्त्रयादयसव्य पिण्डं सदत शेव फले शौप्रफलस्रन्थि पिण्ड 
मान भेत्‌ । 
अतोपपत्ति \ योदश वतुदेशपिण्डयारन्तरे २६ केन्द्रान्तप्थस्ति । 
दति पृतेमेख समने प्रा्तपादिततम । चतुदररयापिष्डमान परन्यपमम 1 
श्रतेाऽनुपाता यदि धितिभितेन प्िगुणशूपेणा प्विस्वचतदशपियदयोर 
न्तए धिस्वपिष्डसमर लभ्यत्ते तदेष्टशेपेण कि लन्येन चिपेपिष्डेा रदित 
छवतुदेपिष्डत्याल्पत्छात्‌ शेष शौध्रफनसदन्दि पिण्दमान भेत्‌ ४ ४५ ॥ 
दखानीं पिण्डत शीध्रफलमार ॥ 
पिरणुडफलनवमभागो भागादिफलं ग्ररेषु चा स्वश्णम्‌ । 
च््तकेन्द्रे मेपादै तुलादिके कारयेत्‌ कमशः ॥ ४६ ॥ 
पिष्दफलस्य नवमा भागादि. णौप्ररल मेतु । चेष स्पष्टा" 


् 


चेम 
शतन पपत्ति । नवगुणित भागादि शौप्रफलमेव पिद ङ्का पटिला 
दति रशत प्रतिषाद्धिलम 1 अत पपिपडफल्‌ नवटत भागाद भीप्रकलं 
भक्ति । धनयोगसन स्पद्टाधिकार्त स्फ्टपधण्दग 
इदान प्राणस्य चतुद एपिष्डानाह 1 
वस्घुवेदा युगनन्दाः खवेदचन्द्राः सघ॒द्रद्ुचन्तराः । 
खस्ुयमयमा रसनभारामा चन्दाभ्रिरामाश्च ॥ ४७ ॥ 
मोषणणा रसरसरामा चिल्ञाचनान्धिरुणाः । 
बसुवस्ुयमा व्ुदिशिा नभनञ्च कुजशीघ्पिर्डाः स्युः 
(वभुवेडा युगनन्बा खवेदचन्द्रा समुद्रवस्चन्द्रा ! 
खथुयमरयमा वियच्चायमास्तथ्ा रसनराम्माः ५ 8 क 
* स्पैपाठ खपु 















( ॥ ४३9 


ओप्निगुणा गोाऽचगुणा श्सर्णमा विलोचनान्धिगुणा, 1 

बपुरपयमा वसुदिशेा नमश्च लज्शीघ्रपिणडाः स्युः ५ ४९ ॥ )# 

क्रमेण चतुद्र् पिण्डाः = ४८) < । ¶४० । ९८४ 1 रर 1 २७० ॥ 
1 ३३९ 1 ३५९ ॥ ३६६ । 3४२ 1 २६८ १ १०८ 10॥ अत्र मरत्तप्र- 





प ~ [० £ 
द्द न्भ ्ष्मम्य परम शीघ्रफलम्‌ = नः = ४००१४०१ ॥ 





अन्ना पपत्तिः 1 
ऊद्रः = ९३* । २०" ॥ २६०1 ४०।॥ ४०० ७1५३११२०) ॥ ६६० । ४० ॥ 
८०० ॥ ० 1 <३० ॥ २० ॥ १०६"! ४० ॥ १२००॥ ० ॥ 


प्रच \ २० 1 १४६१ 1 ४०५ १६०५ 1 ० ॥ पथ्द'  रण ॥ 










अति ६ 

खाकमरिते व्यासा ~~ 
कन्दरा = 29 ॥४० ५५३ {४०1७ 9।००।॥६६०० ४९१०१०००९९६।०० ४ ११६१९६४ 
कैनद्रकाटिज्यान ९६६ ।००॥ १०११1०० ८२००।५१।२० , ४०।२०४२१ ॥। ००१४ ७ ६००॥ 







न्तयफनञ्ा = 9८ १०० ॥ ७८ +००१७६।००॥७८। ०० ॥०८।००४०८। ००१७८ ५००५ 








श्यष्ट] माटि = ५९४२० ४१६५ 1००149०1००14४९,२णा१२५।२० ९६।००१५-५९ 10०1 
च्च्र^प = ९१००६।॥१९५५८१९९९९८५ ९०६५२ ९०००६ 0 ६२४ ॥ ८४९२ ४ 
क्ोध्रफनया =+ ९१ ५६९ ४०९ ०३१३ १८१॥१५० ९००४५१.४४६ ४५६००५३ ६० ०२८॥ 
श्रीद्रकनम्र = ५० ०५ ५१०० ४ १५०.६१॥२००.६ ४६५०५ ५५६०.८ ५२४०,९३॥ 
द अग्रीक = ४५ ४५॥९३.६ ॥ ९१० ४।॥९०४ ४५००६ ०५२६८ ०२0३०० ०८४ 
९१४ ॥ ४०॥१०४। ००१ ८०१ ००१६५। ४०४४९।०० ५१४ १००॥ 

















केन्ट्रज्पा 
कनदरषताटिज्वान ३४1 = ॥ ६०१००५४८ब्‌ 1००१९००। ०० १९१३) ००१४ ११८।४०॥ 
जन्त्यकमख्धा = ७८ ॥ ०० ७८१००५७८ १००१०८1 ००४७८ १००४०७८ । ०० 









श्यष्टा कटिः = ४३४०५ ९९।००॥ 1०01 चदा ०० ०३५ १०० ४४० ६००॥ 
शओोध्रकणेः = ८४३५ ॥ ६३३३ ॥ धरस्दं ॥ ४१५५ ५ ३२३५ ॥ २५०२ ॥ 
ओध्रपलन्या ०२ ०६९॥०६ ०५४०० ९१९1०३० ८६४।५९ ३९४।२६.१८७५॥ 1 
जोध्रफलम्‌ ~ ३०६१ ३९०-९ ॥ ४००६ ॥ इ २॥२९० ६५ १२ & ॥ 
दमो = व ~ शोफ = ३३८-४॥ ३५९१ ४६ ४॥३४३/ < ५ २६६४।११३ ४॥ 


----->~- 












* _-न्ण् क, -------------- यथाठ खु) ~ 


~~ ~~~ ~ 


~ ~~~ ~~~ ~~~“ न्मन 


3 ब्रह्नरुप्ठक्रलः 


यथा पिण्डेषु मरान्तर न भवेत्तथा साधितरु त्मविवड सक्या अजध- 


लग्व्य मया पिष्टात्‌ साध्य पने सेधत ॥ 
प्मादाप्रपिष्डा.- ८ । < + १६० । त्छे । रसद । २5० । ३०६ + 
मेत्साचित्ताश्च = ४६ 1 ९४ 1 १४० । १८५ + २३० ! >६८ 1 ३०९ + 
माचारमैपिण्डाः~ ३३९ । २४८ । ३६६ १ ३४२ । २६ 1 १०८1 ० ॥ 
मत्साधितारच~ ३३९ 1 ३१९ 1 ३६५ , ३४४ । २६६ \ १९३ 1 ० ४ 
ददानो ब॒धपिण्डानार ५ ४५-ध< १ भ 
गुणएरामाः पटकरस्य वसुनन्दागजविलाचनशराङ्धाः $ 
सागरविषयशयाङ्का नगनगचन्द्राः कृताङ्कथवः 1 ४६ ॥ 
बेदनखा जलधिनस्वा वखुवस्ुचन्द्रास्त्रङ्विषयभुवः 
लरगदिगेः रसरामा नमश पिर्डाख शथिद्नाः ॥ ५०॥ 
बुधस्य प्रमरेण चतुदेण पिषडा- = ३३ । दद ! ९८ 1 १२८ 1 १४४) 
९७९ 1 १९४ । २०४ । २०४ 1 ९८९ । ९५७ { 4०७ । € 1 ० + 


` भज् मदत्तमदिगडा २०४ नतभक्त शुघस्य यर योध्रफल् = ->%* 


1 7 (प 
= २२० 1 ४० ! दस्य या ऽन्त्यफनज्या = ४६ । ४ खाकपिते व्याघा्ं। 
शअरनोपरयत्ति" ! गिप्रिष्टमाधनवरचापि 
जेत्द्रष्या = ॥४०१५१ ४००० ००9 ६६।१०११९९०० ०९१८१४० ५९१६।३० ४ 


लोन सादरा = ९१६।२११९०७।००४द्‌ पे 1 ००९1२१४३) 4912१०9५ 9) 9० 
अन्त्पनषएपा = ८६१ ४1४४1 ४८) ४६ ४४४६, ठ दढा ४३४६) ठ ठ वथे। जन 


स्पा =१६०।०२।१५३। ४९३५८) ठ १९९३ ०४०९३२४५ ६७1४ षद) 
श्रो नत्८ष्य रण्डे परटप्मुन् रच्ट्टे 7 ८६५४ ५ ६९४४ ए ०५३४३ 
प्रोघ्रकजशवा = 2 १५ उतेह २३६५ २८९६१४३५ १३४४० ०५१५४३०८ 
शेषः =3" 39 5 3 १००७११४ एदे अ ९४० 0६४ ९६ पञ तञषे चष 
२ ५ छो = ११६५ 9 ४२६ ३९१८ २११५३ १४०९०७९ इ८ ९९३ पत 
कन्दर्पः => ११४४० ०९१४।०० ० ८७११०१५ इ५ १५४० र्‌ 1 ठठ च) 9 दै 


केनुरकेाटिक्या=ष४ 1२०8६०1 900८1209 ९७०1656 ४ ११ | ९०१२१८६ ५०४ 
अम्त्यफष्तक्या = कष्ट 1 ४ कदा द ६। ४ ह द 1 ४ 5 णद) डे 
श्या ८६१ 1४90 १५ ) ५६0३५ ।५ त धमे पदक वव क्क ज्य (ठह 


~~~ याणा 


प्ट य 


ह्य 


(द 





धपानयदोापदेशाध्यायः 1 





पक ददद द दर्टह ए पह परपण्टेत ॥ ४७०६ 1 ४६३१ ॥ 
भोध्रणलयः =४५ द ५४१ ६५ ५४४२ ५५12५ 9५०४ ०७ । ८ पथा 


जोफ = २२. ६) एर ५ ५२०० ८॥ १७० ३५११९०६ ॥ ३ ९८ ॥ 
र > शोफ = २०६४।२०२ ५॥१८०२ ॥ १५६० ९०३ १४३४ द्रे 
वायि, 3३ । ६६ । ९८ । १२८। ९४४ । २८७ । १९४} 
मत्सािताः = ३३ ! ६६ । ९६ । ९८० 1 १९४ 1 ९०६ । ९९४ ४ 
्राचायेपिष्डाः-२०४ 1 र०४ । १६८) ११९ । १०४। ३६ } ०५) 
मस्साधिता.= ६०३ 1 २०३ 1 4१८5 1 ९१६।१०४॥ ३६ । ० ॥ 
ददानो गुते; िष्डानाद 1 
धतिरसयुषाश्च खशराः पटकरसा गजनगा रसाष्ठौ च । 
खङ्गा सुजगवसवः सागरवसव; ससुद्रनगाः ॥२१॥ 
अजगशरा रसरासा शरसेन्दवः पिडकाः सुरः । 
चक्राद्विशुरशेषः स्फुटे नयेत्‌ सिंदिकादलः ॥ ५२॥ 
गुत, भमेण चतुद पिण्डाः =९८ 1 ३६ 1 ५०। दद) ५६ ॥ 
६& । ९० ¶ दय ( ह । ०४ । ५८ 1 ३६1 ¶६ 1 ० । अन मदत्तमपिण्डेा 
९० नवपरक्त. परम शीध्रफनम्‌ = ९०० । अस्य व्यान्त्यफलन्या = २९ सखा 
भिति ष्णां; १ 
गगनेन नवचनद्रोप्णदिररनाकषिधिना यः पातः स चक्शुः 
शेष; सिददिकासप राहुः स्फु भठेदिति ॥ 
श्मचोपपत्तिः । मीमःपण्डताधनवदत्रापि 
मेनया €= 9.५।४०॥ ५३ 12015 9 10०) ।०० ११९५1 ४०४९१८१० 1११६ ।०८॥ 
केन्द्रकोदिकयार ¶्पहषरणा९०अ००दद ००0९२०७ 1 न6प्प्रद्‌। च्छा 9 |ण्णद्‌ 
चन्त्यफएचक्या = २९।००॥ 4१००४२१ 1००1२९1 ८१।॥३९ । ९०४२११०० २१ ।००॥ 
श्वा = ९३ \>०॥९२८।००१1१९३।००॥५ ९२३१ 261 ६८॥ द० 8५ ०५१ १४०५ ; 


शोक => ८४०६.॥ ८३२८ ॥ ८३०४ ॥ ७६२ ४ ७७७० ए ७५१५ + ७२३० ह 
शोपश्या ४ १४॥८ १३ ११८२७१५ १३५१५ ८३४१६ ७८४२० य्ह 





* चिच छमित्तिपाट धु ( 


=-= 















४० त्ररुग्प्नह्तः 


यक =९ ६७३ ८9 पथ ६ 09 209 त थएठ ४८६० ४ 

€ > प्री =१5 933४ ८३५५० भस्द ई ८० 79६ ३२१८४ 9 ४५६ 
कन्द्रल्या ८१९४ ४८॥ १०६४। ०० (८७1००7६५ 129 प्रैव ३०० ॥. 80, 
कन्दरकारटिज्या = ३४1२०7६० (००1 ८२। ८०४९००1 ००॥ १११०० ४१५८३०१ 
श्रन्त्यफनज्या = २९१००५२९ 1०००९१०० २८९1००४ २९ ००४ ग्ष। 


प्यक ॐ १३।२०५३६ 1०0०0६९ 1०० ४३६ ॥००प ९२ । ०० क रकन 
ग्रो ५ ६९०09 1 हट 0 ६३५५ ॥ ६९६४ प दण्४४ क ष्रन्ण्ये 
श्मोएफश्या = 29 ८41९६ ६७9 ॥ ९9 ९८११३ ४२४ ८ ४ अरे न्न ४ 
शोप ५१ स्२ 1६ १७ 1८१८ ५६ ३५ तण ०2 ४२ भ्ये 


६ > पणो ०८६ ८८४ ३३ ॥ 322 ६२ ॥ ५७9 ९५५३६ ४3 १ 96 
ऋयचायेपिश्डा =१८ । ३६ । ५०। ६६ 1 6८ 1 ८६ 1 <० ५ 
मत्साधित्ता =१८ १३५ 1 ५९१६1 ६1 त्थ 1 ८९५ 
प्राचाप्पिष्डा =८्८ 1 षड । ४1 ५८1 इ 1१८1० ध 
मत्सग्धता =< \ चे 1 68 । ५७ । 29 1 १३। ० ॥ ४९३२ ४ 
द्टानों शुकषपिण्डानाद 1 
स्वशरा; शतं खतिथ्यः सागरनन्देन्दवेऽङ्जिनाः । 
शुणगुणरामाः कुनगरुणएाः छन्यखाम्बुघयः ॥ ५३ ॥ 
कुस्रवचन्द्रसणुद्ा गजाश्रवेदा नमाऽम्बुधिलज्वलनाः 1 
गगनरिलीसुखचन्द्रर विय पिण्डाः सुरारिगुराः ॥ ५४॥ 
(खशया शत ख्िथ्यस्त्याडू नन्देन्दवे।ङ्गजिना ॥ 
सखादूयमा सुर्पमा कनगगुणा श॒न्पलाम्बधय 0 ५३ 
क्‌ञ्जरवनद्रभपुद्रा गजाभ्रमरेदा नमेएम्बुधिज्वलना ॥ 
गगन्िलीमूखचन्द्रा वियच्च पिण्डा सुरगु, ॥ ५४१)* 
शुकस्य कमेण चतुदश विषा ५० \ ९००1 ९१० 1 १९९ १ रन । 
९0 1 ३३३ 1 ३७१) 8०0 1 ४१८ 1 ४०८ 1 ३४० । १५० । ० } श्चच्र ब~ 
भग्रपिर्हो १८ नवभक्त परपफलम = ह = ४९० 1 रद 1 ४५० 1 अश्वं 


उ्याऽन्त्यकसज्वा = ८६ ! ४९ खाके्रतच्यासापं 1 





क श्प पठ सणप्धु 1 


“~ क~~ 






. ॥ 












अग्रत । मीमविष्डप्राधनषदनापि 
केन्य = 91४० ४२ १४०) 99१9०1०० 0९१०) ००१९१६१ ०० १९१६।२० 
केन्द्रक टक्या~१ १८। 29 ९०१०० १ ₹२।०० ॥ ७41२०1४७ 15012१6० उ ॥००१ 
ऋफन्न्यफनक्या -- ८ ४९२४ ८६३९१८६१ ४९ ४८६४९८६० ४९४८।४९॥ ८६४९१ 
स्पे =००३।९ भ१६३। ४९ १९७०८1५९ ॥4५८ ९ ॥१३४। ९ ५१००४१००६। ४९ 
भीक == १.२९८४ १ ९०६० 4 ११६०४ ९९०२४ च रष्यण्दे च रपत् ॥ च्दण्ट भ 
ऋो्न्या = ० ७0 ॥ २3 १३॥३४ 301 ए ०० 1५५ ०9 ५६४ ०> ॥अ२ण्८्ष्‌ 
फ = १० ५०॥ ९१० ०७९६० ६५४२० ९००२० 399 ३८० ३5३५० ९०१ 
3 भ्वश्रीफन ५०५ १३१९२ ६३ 1५४ द्ध ॥ दद्द € पन्थ १३ ॥२८९ उञ ३३३ टद 
केनदरेल्या स्= ९१४ ४०११०४०० ॥८७। ०० ६५ + ४०५४१ ।०५ ॥ १४ ।०० 
कन्टरक्ााटच्या = २४ 1२०1 द० ( ००॥८२ ००११००। ००॥१९१३। ०० (११८। ४०॥ 
क्नद्फलेतक = ८६१४१) ) ४११६६ । ४१४८ 1४१ ५८६ ।४१४८६।५९१॥ 
स्का ८ ४० ०९॥२६ 1४९ ५४ 1४१ ४९३ (९६२६ 1 १६१३९। ५६१ 
प्रोफ ~ ८4४४ ॥ ६४२ ॥ भरर ॥ ४०५१ ५२९९३ ॥ २०९५ ॥ 
श्ीफञ्या = 5८ ८२१८३ ८५१८६ ९५ 1 स २५१६२ ९५३४ ०५ ॥ 
शौ = ४२० २२॥ ४४० ९२ ४६० 8३ ॥ ४४ ८३ ५३०० €२॥ १६० <९॥ 
९ > शोफ =390 <€८॥ ४०१ ५८) ४१० ८०1 ४०३ ४०३३८ ५८॥ ९५९८३ ॥ 
ऋअचापर्िष्डा, = ५० ॥ १०० । ९१५० 1 १९९ । रषद 1 २९० ॥ वेदे # 
मत्साधिता = ५०। ९०० 1 १५० \ १९९ ॥ रद ॥ २९१ । ३३४ ॥ 
आचायपिष्ड" = ३५१ । ६०० 1 ९८ । ४० । कषे । 4०1० च 
मत्माधिग. ¶ ! ४०२ 19९८ १ ४०४ । ३३९ ) ९५२१० भ 

यया मटदम्तर ज भवेत्तथाऽऽदशाप मया शिते पष्टपिष्डम 
दिश्य पस्तेकि ॥ ५३-५४ ॥ 

ददनों शनिप्िषडानाद्‌ ई 


रद्राः द्वियमाः कुशयः वर्मः सागराम्बुनिययश्च । 
बसुयेद7 गजवेदाः षडच्धयेा ला चनाम्डुषयः 1 ४५ ॥ 
चच्डशुणाः सपमा रसचन्दराः षड्‌ नमश्च रविचनाः 
छने प्रमे चतुरद् विवह, ~ ९९1 रर ) दे१। ३८। 88 । ७६, 


८1 8६ । ४२१ उश 1 २०1 ९१४ ६८०२ श्च सद्नमपिव्डा ४९ 


~------------------- ~~~ 


-~-~---~--~ ~~~ --~--~-----------~----------~ 


कणर ब्रद्गुप्तहततः 


त 


नश्भक्त पण्म शरीध्रकलम ~ ४ = ५"। २०१ अर्य व्यान्त्यफरत्या ~ ९९ 1 
¶२ साकेमिते चासां । 


श्रग्रोपपत्ति । भोमपिण्डमाधनवेदत्रापि 
केनद्रन्या =3 1 णा ५३ 1४० 199100० द्द ।००११९०।००।१९८।०गो९ दारण 
केन्द्रसोटिठ्या =९९९।२०१९००] ०० द ६०। ००१७९५२० ४० २०१२९१०० 91०० 
अन्त्यफलज्या = १९ १२॥ ९९१२ १९९११०२ ५९१९१९२ १९११२९९९ पतोद 
स्पक्रा >२९२७।३> १९९८) ९२ ॥१०३।१२५८२। ३२ ॥ ५८ । ३२।३०। ९ब1 ४।१४ ८४ 
श्रो =9~३० 1 ७9९८९ ॥ ७०५ ४ ७१६६ ॥ ७४०६ ४ अ३३६ 9 ५०९६५॥ 
प्रीफल्या = 390४ &७॥ £ ॐ०॥ ८ ४८॥ € ८८५१० ८०५१९ २०१ 
शफ =९० ९३८ २० ९८१ ३° १८१ ४० ०३ ४ ७21५० ९२५० ३३४ 
13; पीक =4० ९अप् 4९ हरम रते ६२५ ३६ य कवैर ३००४६ ०८२४२ दजन 
कदर्या = =११४। ४०पष्व्छ (००४5७ । 4० ६४ 1४० प्रध१ 1९0 दथ 1 ण्ण 
केनदरेपादिषया ३४ । ४० ॥ ६० ॥ ०७ ॥ ८२। ०० ५१००॥ ०० ५१९३ ॥ ००॥११६।४० प 
श्रनयफल््यां =९९ 1 १२१५ १९ , ९२ ५ १११ ९३7 १९।९२११९।१५ १९१२४ 
सपक्षा 92 । ए] ४५८ । ४८ ॥ ७०।३६४ ८८। ४८ ४१०१] ४८१५९०३।१८१॥ 
ऋक भ्रट ॥ इत्ते 9 ६५१९२ ॥ ६६२9 ४ ४८ 29 ६०३ अ 
श्ीपन्या ९० ९७ ॥ ९० 4३५८ ६८५४६ ६४॥४ २०१९४३१ 
श्रोक =५* २३५४० तदे 0४० १९३० 4७ ८०००१०० ददन 
€> प्रोरच४६ ६८ 1 ४३ ४७ ५३ॐ9 १००१०५८ ५३१९८ ००५ इ १३२१५ 
श्माचापपिष्डा = १९१ २२ । ३९१1 ३८} ४४ । ४८ 1 ४८ । 
मत्साप्रिता ~ ९०1 २० 1 २९ 1 ३६ 1 ४२ 1 9६ । ८1 
ऋआचारपावयडा"~ ४६ । ४२ । ३५ \ २०१ ९९1 ६ 1 ००। 
मत्माप्ित = ४५1 ४३1 ३४ । ३€ 1 १८ । ६, ००॥ 


पिण्डद्रानमिति चाधितत मया शौप्रकथोवशत. पराद्यया 1 
शरोधया लघुफलस्य ्र्तेत्वन्मनीयमस्िल च दद्र. ४ ४५१ ॥ 
इदानीं पभास्तोना मध्यगतीडेदुगतिसानि चाह } 
सूपगुणा ११ वाणलियाः १४१ 

शर भ षण्प्व ६६ यम २ गुणाः ३ करमशः ॥१६॥ 





॥ 





भनध्यमयखक्किक्रलाः स्युः 
धड्‌वि २६ रदाः ३२ खं वसु ८ शका १९ विकलाः! 
मन्दगुणिता अत्तिः 
शलनवचिषहना मुक्तिः स्यात्‌ ॥ ५७ ॥ 
(मन्वविगुणिता रक्तं खखनवधिटता स्वभक्त स्थात्‌ ॥ ४८१ 
श्रवत्‌ तन्मन्दफलं शद्‌ केन्द्रवशात्‌ स्वख्णं तदु नां च । 
मओआमरादौना मध्यमा गत्तिकला, क्रमेण भरा ३९। कुशी २४५ १गु ५। 
शृशो ९६ ! श २। ३! कलानापरध एता तिकलाश्व ओरी २६ । बुशौ 
केर गृ०1 शो ८\ शण०) स ९११ भुक्तिीमादोना बदरन 
गतिमेन रच्वानापत्यल्यगतित्वाहुमध्यगतिरेव मन्देधिगु णिता मन्दम 
ग्यष््डन गुणिता ख्लनक ९०० दुता फलमद्ातनण्वस्तनमन्दकेन्द्र 
श्ययेवरन्तर स्मत्‌ । इदमन्तरमेब केन्दरन्या प्रकर्य्य ग्रदचत्‌ ३८-३९ सच 
तेप्तन्मन्टफल साध्य तच्च भुक्तं फल ग्रृदुगतिफल भवति । तच्च स्वश 
दुकेनद्र्शात कुलौरद केन्द्रे धन मक्षपदाषय का मध्यमगतै। । रष 
मन्वस्पष्टा गति स्यात्‌ । तद्रूना शीघ्रगति पीघच्वगतिमित्यये सम्बन्ध ॥ 
ऋत्रोपपत्तिः । रवमन्दगतिफलक्राधनवत्‌ स्फुटा ५ ५६-५७३ ॥ 
ख्दानीं शीघ्रातिफनमाह ॥ ह 
खीघगतिं सङ्णये- 
देवं श्रीधरस्य खण्डेन ॥ ५८ 
पिर्ढान्तरेण खारकै- १२० 
वित्ताय स्पात्‌ कलं गतेः शीघ्रम्‌ । 
स्वस्षं कमेर्छमविषै 
{चतुदश विधिश्च पिर्डकेः शुषकः ॥ ५६ ॥ 
* गजामिवदिकना -दतिष्ाड छाप 1 
¶ रवं पाठ साधु 1 
‡ चतुर्दा शश्विय्डेः गुखम दलि पाड खाधु। 


& ५ 












क सगुप्तकृतः 





ऋदिपपर्तिट्‌ सारिक्रेन स्फटा ॥ ६२१ 


गत्तिषाद्‌ पादानां गतिं विगाध्यास्तकास उद्ये च) 
संसाधितस्य तस्य रस्य चरकम चान्यस्य ? ६३॥ 
निशीथ लिये गतिचतुणेर चतुचेणना गति च विष्य 
क्रमिणास्ताले उदये च यदे भराति । शव तस्य रेघवेाईन्यस्य बद्स्य 
पमा तस्य मध्र चरमं कार्यम । अ्ते उदये का पदे चस्कमेदियन 
दिना निर्णीये चेत स्यट मिद्वान्तविदर्पमिति 8 ६३ १ 
ष्वरदलविनाडिकागति- 
कलावधात्‌ खखरसाग्नि ३६०० लब्धकला; । 
रणएसुदयेऽस्तमये धन- 
खुस्रगलेऽन्पथा याम्ये ॥ ६४7 
स्पचे 1 उपर्पत्तलव "चपद्मुक्तिछु निणामुभक्तेत्यादिना भा- 
स्करोक्तेन स्युटा ५ ६७ ॥ 
पच्चद्श रीनयुक्ताश्चराथनादीनधिरुत्तरे गा ज्ञे । 
* याम्पे युक्तविदीना द्विसद्ुषा राच्रिदिननाब्यः ॥ ६५॥ 
स्यष्टायेमर उप्पत्ति "चरधटोषदिला संता क्रमा सिचि 
सरितो चटिका खल गेले लन्यादिना भास्करचिधिना स्फुटा ॥ ६१ » 


भिन्नेषान्तरयुणिता ख॒क्तिदिवसे निरादत्ते धरथमे । 

घषुया विभज्य लन्पं तिशाध्य तात्कालिक भवति ।॥६६॥ 
दिध दिनेषटराले छा प्रये निशादले निशीथे मेक चेष्टकासि 

प्िश्रस् राच्यघे सालस्य स्सेष्टालस्य च यदटन्तर तेन मक्तिददगतिगगा 

फल ष्टा परिभज्य ल्य निशौधञ्षालिकयदाद शोध्य सेच सात्काणिका 

यदा भक्ति 1 एष निशौानन्तरेष्ट काले लब्थ निशीचका क्थ सयाच 

ताल्काल्िकद काय इृत्यनुक्तमपि हिमा जायत दति ) 
अपपरिस्वेराशिकेन स्फटा १ ६६ ५} 





ध्यानयहिपदेशखाध्यायः { ५ 



















क्रान्त्ययुतिवियेा गादच्द्पदेः शाधिते दिनदलेश्ा। 
भाश्चुतिृतयोः कूतमुयुतानयाक्रस्वकर्षः स्यात्‌ ॥ ६७॥ 
{ कऋरान्त्यत्तयुतिव्िगाच्वक्रणदान शाधिति दिनदते भा) 
भतिक्षत्या" कतमनुपुतानयेः कतिष्कपेम्य = ॥)* 
क्ान्त्यतयेगयेतिवियेागातु चिप्रथनाक्तया म्ध्यनताराः साध्या; 1 
नताशमाने चक्षपदाचश्रते, ओे।धिते शङ्वापमाने धिदिते सति अिप्र्ना- 
ऋारिधिना शङना म्र्यनताशच्या तदा इादणाङ्ुलणङुना किभि- 
त्यनुपाततेन विनदलें मघ्याद्े भा दाया घाघ्या । छायाक्णेशत्याः छ 
मतुगुतिनयोः सत्या स्कधेस्यापरस्य कृति. क्रमेण भवति ! क्वायारति. 
हतमनु १४४ युता छायाकणेकतिस्तया खायाकणेकतिः एतमनु-रणण 
पिना छायाकृतिभे घलोन्यये । 
पजेापपत्ति । चिपनाधिकारविधिना स्ुटा ॥ ६७ ॥ 
षएदधानीमिष्टकाले स्य॒ल दायाकणेमाड । 
घड्रणित्ता गतरेषा नाय्य दिवस विभाजिताऽ्थातत्‌ । 
दिनदलक्मणाः स्वानया त्रि मज्यामक्तं फलं कणः ॥ द 
( पटुता गतरेण नाद्या दिवसारधमा जिता तेन्ज्या । 
दिनद्लसणेगणाऽप्तान्या जिभज्या एल कप, ॥)1 
गतेषा नाष्य उचतक्राल । पटुयितता दिनाधभननिता यत्‌ फन 
स्यात्‌ तत्सस्यया ल्या साध्या । यल्लश् ठत्सव्यकाना ९५ सूत्रे लिलि. 
त्ताना वत्याल्लष्दाना योगर कायें सा ल्या भतीन्य्चं । एवप्रियल्या 
स्यगेष्टान्त्या आातेरघ्योति  ज्रिभन्या दिनाघरपन गृणा$नया परेरा. 
तथा स्यनलेष्टानयःऽऽप्ता फस स्यत इृष्टुकाले दायां! भवतोति } 
अत्रापि, । यदि दविनदलेाचतकूपलिन नवत्तिभायाम्तदेष्टाकत. 
काजेन सि लब्धा भागा. बष्टिगुणा. कलास्सा' घ्घनक्ा ९०० हता सा 








* कवठ. खपु! 
+ शरदे वाट साधुः+ 
न= ~ 


_-------~--------~-----~----------------~~- 


प वरदुप्तकन 





ष्ण्दक्ा ८० धक 
॥ । 


= ६० ठा ८०५८ = । लन्धपष्यकयना व्याखयगहाना यान स्थे 
गृटदं > ₹०५ दिद न 


ष्टान्त्या जगता 1 तत्ते यदि दिनाघात्यफा स्य॒ नत्तया जिज्णाघनया हि. 


नारके लभ्यते तदिप्यन्त्यया क्र व्यस्तानुपप्तन जात्‌ इष्टके 
ददि चि 
प 
9, 


दानी िष्टकर्णेत उचतसूालपाद 1 
दिनदलक्णं छ्िभ^ज्यायुे अवयेग्दूले शूलस्य घलु; १ 
श्यदलगुणं त्िथिभक्तं दिनगतद्ेया सेः कम; ॥ ३६ ॥ 
धनुद्धनाघगुण वञ्वदयभक्तं फन कमय गृ्ापर्कपालयेदिं नगत 
शेषासश्चा भर्बान्ति ) येष स्मष्टाचेम ¦ 
प्वनापरपत्ति ! एेमकरसेषरीन्वेन 
धनु द ~+ डका 


दिदभ्ध 


= १ प्रय ३६० गृणे कगतारुष्छात्मक रचतेकास 


{टद भध 
१५ 
ददाते ल्यातश्चापानपनमाह 1 प 
ज्याखण्डाने शेषे खणिते नवभिः राततैरशुद्धहते 1 
देष्याणि शुलर्डैर्मणितानि शतानि नव चापम्‌ ॥ ७०४ 
व्याने ल्यापण्ड १९ शत्र पठितेन मेषे नवर्तेगुणतेशुद् 
सयते लब्धा गदुर्े शद्धखव्डसश्याभिगुवतानि नद्यतानि ष्णा 
श्ण तदा चाप भर्वति ४ 
अजरापपत्ति । च्पाश्राधनदेपसेत्येन सुगमा 8 ७० ॥ 
एटानोगुपसदहार्दाह 1 


इति तिधिनचत्रदिनभाादिकसिस्छै ग्रष्ुतेन । 
दासपत्यायाष्ां संदिठाऽत्तिर्फृटेषः ॥ ७२ ॥ 
* जिश्याजिषते इति पाठः घाधु 1 


= 





1 ऋत्‌ उपपचमर ४६८१ 





1 अता धस्वात्मक उ््भकाल 





} रत दपपएत्रफर + ६८९४ 








[= 1 9४९ 


स्पष्टाचेम्‌ ॥ 5१ + 
षदानीमय के न दातव्य इत्याह } 
एुजनङ्ृतध्नशच्रुपतिकण्ड ककारिणे न दातन्यः 
ध्यानम्रहाधिकारो लिष्णुचतनज्रह्मगुघ्कृतः ॥ ७२ ॥ 
इति श्रीज्रष्यगुघकृतेा ध्यान्रहापदेशाध्यायः समाप्तः । 
प्रतिकञ्चुककारी पिशुन. \ शेष स्यष्टसु ॥ ७२ ॥ 
भधुशव्नम्नुनेादिति यस्तिलफ ग्पीप्युनेद जिष्णुनेक्ते 1 
हदि त विनिधाय ततनाऽय सचते घ्यानखने सुधारे ॥ १४ 
अप्शष्य दशाक्तारलीला परकटतिवेमक्लामलङ्करेति ! 
परिहाय सुपाचमज लेका. पकला. सङ्कलयन्ति कषे क्षाम्‌ ॥२॥४ 
मा त्रस्गुप्तरततिप्न सदसत. 
नेानाग्रकास्कर्येन घ भास्करेया ॥ 
मन्दोक्षता युटयातिलकेन सेय 
हिदोातिता निनकरेण सुधाक्षएेण ॥ ३ ॥ 
ये भास्कणदिक्षतिपार्गहा नवीने 
चाप्र्पञ्वनधिधी कुशलाः सुशीलाः । 
श्रीमा धाकरकत तिलक्त निधाय 
सच्जयेपतिेऽन विदन्तु स एव धरोर, ॥ ४५ 
कृपालुपरनुना सुधाकरद्िषेद्धिना दत 
पणात्यर {निधाय मान्ते सुकारलापतेः 1 
गलेषनन्दभ्रमिदायने मध सिते गुरा 
सुरम्रजञन््रसत्तिथाघकार सोपपक्ता ४५॥ 
घन्‌ ९९०९ माचंप्रासस्याष्टाविशतिदिने श्रोजानकीप्मण- 
चग्या्यिन्रव प्रसादेनाय तिलकः सम्पदेतामगात्‌ 1 
शति शरोकशपानुदलमनुम्‌धाकगि्रेदिविरधितेः व्रसगुष्तकतध्यान. 
ग्ररोाण्टेशाप्यायतिलडः समाप्ठः ४ 


























दः ष्यानयहापदेशाच्याये स्लेपसा धनम्‌ 1 
~~~ = 
२ एनाङे पञ्चचत्वाररशत्‌ पष्टिमक्ता फलम = ३ =} ष्ठ ष्यक 

व्ययैमेष मघ्यणगादाचायेण प्रत्त्ठस्‌ ¶ 

“श्रय सर्सवेदयुक्त? एतद चेम 
^जेगदरीन्दरद्िता ङ स्नगो चन्द्रा -१९०२९४०९०२९ अकाष्टा 

न्विता » इत्ति भाष्कयक्तया खपञ्चपञ्च -५५० भित गकि फस्पनताण्ठा, 

= १८०२८०७९ 1 * षपोदरवदिरेषक्षानायाऽनुपात-, श्षल्वसोरव 

कल्पाधिमा्रा लभ्यन्ते तदेष्ठततापवरतमि क राति लाता दष्टाईधिभा 

श्र = १६०२०६४७ 9२६ >< ९१५६३६००००० ह ९६००६४०००६ > ५१९ 
४३८०४००५५० १४४५०४० 

(१) कर्पयताब्देषु दर्तष्टेयु शोण = ३८९८ = * 

>9८र >८ ५३११५ _ १६८०४७१६ ३०६९ 

१२) = 


> १३७. 
शष्टैठैण १४४०० १३ ४ १४४०० ५ 


(३) दधोताघति ९४४०० रे ७०१९ लेपक्ताऽय ततरेता्रसि ९३१ क 


=, 359६ > १३९ ६१८१५ ११३८९ 
र्ति सर्वाप्ति पक = प्ठदण्ठ = ९६४०४ त्च १४४०४ = धेरेस्व० 


्रतेऽज "सगु णतेद ' दति पाठः मन्पिति सिध्यति ! 
{९} ९४४ ००] ९६७६४७२ ८६ {९३७०९० = सरष्थि । 
५३ 
१००६ 
५४६५ 
* ०१००९ = कनिगतषष्टा ॥ 
७३१ब्‌ 
(४) 
$ञ्दर 
९११५८ 
१८६४६ 


९६८०४१८ { ९३०१ = फानरुाह्‌ साि्राढा 1 





= 
सेपसाधनपर } ४५१ 





५४० 
ष्ण्प्णे 
9६. ५ 
४७९६ 
१३९ 
(3) फर्स 
१४९५० 
४०१६ _ 
&१६१ <€ (४२ = छेपकः 
४२९१ 
९३३८९ न शेम) 
# लब्धि" = ९१३७०९० । गुण = ५३९१ । श्रनपायेत>- 
१३७०९०३ 
९३००१ 
४११०३ ् 
&०५०५ 
७२०६६०१९० = कम्पारम्मे गता श्रधिमाषा- 
९३०५ = कन्पारम्भाद्‌' प्न्याम्मश्यकादधि भतो च्रधिमाखा 1 
~~ 
७२०६६१४८५ = प्पर्गदतेः यन्यारम्भथकोवधि गते प्रथिमा । 


४ रट ग्कसेपसाधनम्‌- 

पथेभाधिताः कल्पगतताब्दा; १९७२९४७०२९ माघोकताः 

२३६०५३५२०४८ पूवे्ाधिति ०२०६६९४०५ अधिवातैयुता 

लाताश्वान्द्रगा = २४४०३०३४२३ । कल्पचान्द्रमापै, कल्प 
करुदधिनानि लभ्यन्ते तद्रैभिः किमिति लाते बपास्मतमीपल्यमध्यप्रदपो 











न्तकरलिकः कुदिनणः 
~ ४४०३९१३५०३३ >€ १५००९९६ ४५०००५० ् 2४४०३०२३४०३> € १०५१६४४३ 
१३४३३१००००० अभ्टच्च्य 
सप्तगुपितरर्णा २४९३५९४ नेन गुण्यगुणक्योस्तच्तणाय न्यासः 
2४८३५५४) 2४४०३०३४,०३३ { ६अन्द १०५१६४४३ {४ 
२०४४१९५६ ८६०४२९४६ 
९६६१०४८ ` प्धप्रर्ड = शुणकशनोषम 
१५०४५४८० 
१५५६०४३ 


--------------------------------~--_ 


[ सेषमाधनम्‌ 1 
१९२४०४१० 
९६००६९९३ 
९४९६९३४ 
१९९५३२६ = एयमेषम्‌ 1 
५४५०-० = गुयक्ेषम्‌ । 
७८०१३५३ 
=०>८५द 
२०५९५७८ 
५५०३१४५ 
४४५६१५६ 
५१५१३९४५ 
३५६२} ६००-९३०६१९०३ (१००६२०१ धप्ततष्टे मेधा रधर 
अध्ययै 
उपर्पहद्ट 
र४द३४५४ 
(र 
=१३०३३० 
(थ 
६५८३४०९ 
७९२४०४५ 
२७०८५७२ 
२४२३५५४ 
 ८१५०१४ब 
=१५०३६२ 
१६८८१४५ 
[ 
०६९९८६० ( शय्य ४। 
७२४४४ 
५०४१6 
&€० 


प४४स्ट० (पनानि र श्स्य०। 
३२०५६९८ 


1 
२३८६२ 


अन घततमानवशे ९ स्याने ६ सद्या परीता ऽवा तथा 


२ स्याने ४, € स्याने च ९८ सव्या एरीता 1 एषमच घटीदहुय पलनदक 
चाधि गहोलमाचाचैरेति ज्याति्रिविन्त्यस्‌ , 





हेपशाधनस्‌ 1 ४५१ 





६ श्लाऊठेपसाधनम्‌ 1 

पवसाधिताः कल्पगत्ताब्दाः = ८०२९४००२ । रते हादशगु- 
णिसा जाताः सीरमासाः = २३६०४२०४ 1 बृषटशका ~ १५० रम्मे गता- 
धिमाभाः = ९३००१९० > ५३११ +~ १३०५ = २०६६१४०५ १ 
इष्टचान्रेमासा; = २९६०५२०२०४८ + ७२०६६१४०५ = २४४०३०३४२३द्‌ 
कल्पचान्द्रमातेः कल्पचन्द्रमन्दकेन्द्रभगणाः कल्पचान्द्रमासेना लभ्यन्ते 


देमि: द्रति जातं भगेणात्मकं चनद्रके्रम्‌ = 


४४०३०३४६ 
४८८०६०६८४६द्‌ 
द्ररण्टणवदट्‌ 
६७६९२९३६६३२ 
९९५२ २४०७१८६४ 
>९६६२५१०८०८०ॐ 


०४४०३०३४०३३०८३८३९८६४१४य 
५३४३३३००००० 
५१३४३३३ 
९०६९६६८ 
९६० पर्दटट 
१४७१६६५ 
३२०५९६८ 
१२४१३३१ 
४७४८६६४ 
४८०८९९० 
४८००६०६८४६६ 
९७८१२९३६९ ३२ 
=४४०१०३४२३३ 
€9 ६१२९३६९५ 
२९६६००३०८०९ॐ 
९६५०२४००३८६४ 
१४४०१०३४२३ 
७१२०९१९००६६६ 
१८५२२४००३०६४ 
७३४०९१०६८€ 
५३५३१३००००० ) १५०८९४१६ २६४१५६९ ६१०८६ ( ९७५००य१्३दब 
४५३४३३३ 
४००७६५४ 
9७४०३३९ 
२६9३२३३ 
2६०१८६6 य 
ऋ) 7 । 
"=-= --- ~~~ 


1 


तग = भ्न ५ 


^ 9 © 0 श्ट ४५ 4 


~-----~---~ ~~ ~~~, 
ए चेपमाधननत्र। 
- 
4०६४६ 
प0णदरपद्ण 
४८०८६१० 
~ 
4८३५८अ५ ॐ 
१६००८१६ 
३३१००६८ 
२०५९१२८ 
९२००००९ 
१०५६८८६६ 
१५८००५४८६३ ०८६ = भगखयेणम्‌ ४ 
3 
र्रस४६्त 
९८०७९०६९ 
५४४०९९० ८८००८ (< {वशः = छ 
धै२७४६६४ 
ब०८३१३द६६४ब्द्‌ 


अन्राऽऽचंण सुखाय इन्देःऽनुतेधाद्‌ वा ९१ स्याने ८ फरौतेति 
कल्यते ॥ 





“श्री