conspiration

nature
nom féminin
diction
[kɔ̃spiʁasjɔ̃] · 4 syllabes
usage
7 par million de mots
parenté
conspirer

Sens et définitions

Nom 1

  1. Entente secrète entre plusieurs personnes, par exemple contre l’État et les pouvoirs publics, ou contre toute autre organisation.
    • Mais une nouvelle conspiration éclata bientôt. Elle avait pour but de renverser le gouvernement, et de replacer les Escoceses à la tête des affaires. Anonyme, Mexique.- Situation des partis, Revue des Deux Mondes, 1829, tome 1

Citation

L'âme ayant déposé le fardeau du corps, sent une merveilleuse conspiration de tous ses mouvements à la même fin
Bossuet, dans le Dict. de DOCHEZ

Origine du mot

Du latin conspiratio (« accord », « complot »).

Dans le dictionnaire latin : conspiratio

Le mot raconté

Une conspiration n’est pas toujours tournée contre quelqu’un. Le latin conspiratio réunissait déjà l’accord et le complot. Le français a surtout retenu l’entente secrète dirigée contre un pouvoir, attestée dans les textes médiévaux avec les alliances, les conjurations et les trahisons. Le secret et l’action commune ont alors donné au mot sa couleur politique et menaçante.

Un autre sens, plus paisible, a longtemps subsisté : la conspiration pouvait être le concours de plusieurs mouvements vers une même fin. Des forces qui s’accordent conspirent au sens où elles agissent ensemble, sans intrigue cachée. Entre ces deux pôles s’est formée la conspiration du silence, entente collective destinée à étouffer un fait, une plainte ou une opinion. Le mot conserve ainsi son ambiguïté d’origine : des volontés convergent ; c’est leur but et leur dissimulation qui transforment l’accord en complot.

Sources : Wiktionnaire — conspiration (CC BY-SA 4.0)

1873 — le Littré

CONSPIRATION s. f. (kon-spi-ra-sion ; en poésie, de cinq syllabes)

1 Dessein formé secrètement entre plusieurs contre les pouvoirs publics. encore relevé aujourd’hui

Dans l'histoire d'Angleterre, conspiration des poudres, conspiration tramée par les catholiques pour faire périr par une explosion Jacques 1er et le parlement.

2 Cabale. Il y a une conspiration contre vous.

La conspiration du silence, entente de plusieurs pour étouffer un fait, les opinions, les plaintes, les droits d'un homme.

3 Concours vers un même effet.

  • L'âme ayant déposé le fardeau du corps, sent une merveilleuse conspiration de tous ses mouvements à la même fin — BOSSUET, dans le Dict. de DOCHEZ
Historique

XIIIe s.

  • Pour les outrages, les conspirations et les aliances qu'il firent encontre nostre chier fil Robert — TAILLIAR, Recueil, p. 347

XIVe s.

  • Il ont contre le roy fait conspiracion De li et ses enfans metire à destruction, Complainte sur la bataille de Poitiers — Bibl. des Chartes, 3e série, t. II, p. 262
  • Plusieurs conspiracions, monopoles, traysons — ib. 5e série, t. I, p. 81
1 autre citation
  • Les peres orent grant paeur que conspiracions et conjuremens et assemblées privées ne se feissent — BERCHEURE, f° 39, recto

XVIe s.

  • C'est une conspiration entre eux, de ne souffrir point un homme de bien en leur compagnie — CALV., Instit. 1021
Étymologie

Provenç. cospiratio ; espagn. conspiracion ; ital. conspirazione ; du latin conspirationem, de conspirare.

Émile Littré, Dictionnaire de la langue française, 1873 — texte original du domaine public, balisage de François Gannaz (xmlittre, CC BY-SA 3.0). Tome 1 de l’édition papier

Formes apparentées 14 langues · 183 pays

Racine commune : conspīrātĭo (la)

Les langues

Les langues où la racine a laissé une forme, et cette forme. Le sens, lui, a pu changer en route.

  • anglais conspiracy, conspiration
  • catalan conspiració
  • espagnol conspiración
  • finnois konspiraatio
  • galicien conspiración
  • hongrois konspiráció
  • indonésien konspirasi
  • italien cospirazione
  • norvégien bokmål konspirasjon
  • norvégien nynorsk konspirasjon
  • portugais conspiração
  • roumain conspirație
  • serbo-croate konspiracija, конспирација
  • tatar de Crimée konspirativ, konspiratsiya

Les pays où l'une de ces langues se parle

Un pays figure ici dès qu'une de ces langues s'y parle, même en minorité — la liste est donc large par nature.

  • Afrique du Sud conspiracy (en)
  • Algérie conspiracy (en)
  • Allemagne conspiracy (en), cospirazione (it), conspiración (es)
  • Andorre conspiració (ca), conspiración (es)
  • Angola conspiração (pt)
  • Anguilla conspiracy (en)
  • Antigua-et-Barbuda conspiracy (en), conspiração (pt)
  • Argentine conspiracy (en), conspiración (es)
  • Aruba conspiracy (en)
  • Australie conspiracy (en), cospirazione (it)
  • Autriche conspiracy (en), konspiráció (hu), cospirazione (it)
  • Bahamas conspiracy (en)
  • Bangladesh conspiracy (en)
  • Barbade conspiracy (en)
  • Belgique conspiracy (en)
  • Belize conspiracy (en), conspiración (es)
  • Bermudes conspiracy (en)
  • Bhoutan conspiracy (en)
  • Bolivie conspiración (es)
  • Bosnie-Herzégovine conspiracy (en)
  • Botswana conspiracy (en)
  • Brunei conspiracy (en)
  • Brésil conspiracy (en), cospirazione (it), conspiração (pt)
  • Bulgarie conspiracy (en)
  • Burundi conspiracy (en)
  • Cameroun conspiracy (en)
  • Canada conspiracy (en), konspiráció (hu), cospirazione (it)
  • Cap-Vert conspiração (pt)
  • Ceuta et Melilla conspiración (es)
  • Chili conspiracy (en), conspiración (es)
  • Chine conspiracy (en)
  • Chypre conspiracy (en)
  • Colombie conspiración (es)
  • Costa Rica conspiración (es)
  • Croatie conspiracy (en), cospirazione (it)
  • Cuba conspiración (es)
  • Curaçao conspiración (es)
  • Danemark conspiracy (en)
  • Diego Garcia conspiracy (en)
  • Dominique conspiracy (en)
  • Espagne conspiració (ca), conspiracy (en), conspiración (gl)
  • Estonie conspiracy (en), konspiraatio (fi)
  • Eswatini conspiracy (en)
  • Fidji conspiracy (en)
  • Finlande conspiracy (en), konspiraatio (fi)
  • France conspiració (ca), conspiracy (en), cospirazione (it)
  • Gambie conspiracy (en)
  • Ghana conspiracy (en)
  • Gibraltar conspiracy (en), conspiración (es)
  • Grenade conspiracy (en)
  • Grèce conspiracy (en)
  • Guam conspiracy (en)
  • Guatemala conspiracy (en), conspiración (es)
  • Guernesey conspiracy (en)
  • Guinée équatoriale conspiração (pt), conspiración (es)
  • Guinée-Bissau conspiração (pt)
  • Guyana conspiracy (en)
  • Géorgie du Sud-et-les Îles Sandwich du Sud conspiracy (en)
  • Honduras conspiracy (en), conspiración (es)
  • Hongrie conspiracy (en), konspiráció (hu), conspirație (ro)
  • Inde conspiracy (en)
  • Indonésie konspirasi (id)
  • Irak conspiracy (en)
  • Irlande conspiracy (en)
  • Israël conspiracy (en), konspiráció (hu), conspirație (ro)
  • Italie conspiració (ca), conspiracy (en), cospirazione (it)
  • Jamaïque conspiracy (en)
  • Jersey conspiracy (en)
  • Jordanie conspiracy (en)
  • Kazakhstan conspiracy (en)
  • Kenya conspiracy (en)
  • Kiribati conspiracy (en)
  • Lesotho conspiracy (en)
  • Lettonie conspiracy (en)
  • Liban conspiracy (en)
  • Liberia conspiracy (en)
  • Lituanie conspiracy (en)
  • Luxembourg conspiracy (en), conspiração (pt)
  • Madagascar conspiracy (en)
  • Malaisie conspiracy (en)
  • Malawi conspiracy (en)
  • Maldives conspiracy (en)
  • Malte conspiracy (en), cospirazione (it)
  • Maroc conspiracy (en), conspiración (es)
  • Maurice conspiracy (en)
  • Mexique conspiracy (en), conspiración (es)
  • Micronésie conspiracy (en)
  • Moldavie conspirație (ro)
  • Montserrat conspiracy (en)
  • Mozambique conspiração (pt)
  • Namibie conspiracy (en)
  • Nauru conspiracy (en)
  • Nicaragua conspiración (es)
  • Nigeria conspiracy (en)
  • Niue conspiracy (en)
  • Norvège konspirasjon (nb), konspirasjon (nn)
  • Nouvelle-Zélande conspiracy (en)
  • Népal conspiracy (en)
  • Ouganda conspiracy (en)
  • Pakistan conspiracy (en)
  • Palaos conspiracy (en)
  • Panama conspiracy (en), conspiración (es)
  • Papouasie-Nouvelle-Guinée conspiracy (en)
  • Paraguay conspiración (es)
  • Pays-Bas conspiracy (en), konspirasi (id)
  • Philippines conspiracy (en), conspiración (es)
  • Pologne conspiracy (en)
  • Porto Rico conspiracy (en), conspiración (es)
  • Portugal conspiracy (en), conspiración (gl), conspiração (pt)
  • Pérou conspiración (es)
  • R.A.S. chinoise de Hong Kong conspiracy (en)
  • R.A.S. chinoise de Macao conspiracy (en), conspiração (pt)
  • Roumanie conspiracy (en), konspiráció (hu), conspirație (ro)
  • Royaume-Uni conspiracy (en), cospirazione (it), conspiração (pt)
  • Russie konspiraatio (fi)
  • Rwanda conspiracy (en)
  • République dominicaine conspiracy (en), conspiración (es)
  • Saint-Christophe-et-Niévès conspiracy (en)
  • Saint-Marin cospirazione (it)
  • Saint-Martin (partie néerlandaise) conspiracy (en), conspiración (es)
  • Saint-Pierre-et-Miquelon conspiracy (en)
  • Saint-Vincent-et-les Grenadines conspiracy (en)
  • Sainte-Hélène conspiracy (en)
  • Sainte-Lucie conspiracy (en)
  • Salvador conspiración (es)
  • Samoa conspiracy (en)
  • Samoa américaines conspiracy (en)
  • Sao Tomé-et-Principe conspiração (pt)
  • Serbie konspiráció (hu), conspirație (ro)
  • Sercq conspiracy (en)
  • Seychelles conspiracy (en)
  • Sierra Leone conspiracy (en)
  • Singapour conspiracy (en)
  • Slovaquie conspiracy (en), konspiráció (hu)
  • Slovénie conspiracy (en), konspiráció (hu), cospirazione (it)
  • Soudan conspiracy (en)
  • Soudan du Sud conspiracy (en)
  • Sri Lanka conspiracy (en)
  • Suisse conspiracy (en), cospirazione (it), conspiração (pt)
  • Suède conspiracy (en), konspiraatio (fi)
  • Svalbard et Jan Mayen konspirasjon (nb)
  • Tanzanie conspiracy (en)
  • Tchéquie conspiracy (en)
  • Territoire britannique de l’océan Indien conspiracy (en)
  • Thaïlande conspiracy (en)
  • Timor oriental conspiração (pt)
  • Tokelau conspiracy (en)
  • Tonga conspiracy (en)
  • Trinité-et-Tobago conspiracy (en), conspiración (es)
  • Tristan da Cunha conspiracy (en)
  • Turquie conspiracy (en)
  • Tuvalu conspiracy (en)
  • Ukraine konspirativ (crh), konspiráció (hu), conspirație (ro)
  • Uruguay conspiración (es)
  • Vanuatu conspiracy (en)
  • Venezuela conspiración (es)
  • Yémen conspiracy (en)
  • Zambie conspiracy (en)
  • Zimbabwe conspiracy (en)
  • Égypte conspiracy (en)
  • Émirats arabes unis conspiracy (en)
  • Équateur conspiración (es)
  • Érythrée conspiracy (en)
  • État de la Cité du Vatican cospirazione (it)
  • États-Unis conspiracy (en), cospirazione (it), conspiración (es)
  • Éthiopie conspiracy (en)
  • Île Christmas conspiracy (en)
  • Île Norfolk conspiracy (en)
  • Île de Man conspiracy (en)
  • Île de l’Ascension conspiracy (en)
  • Îles Canaries conspiración (es)
  • Îles Caïmans conspiracy (en)
  • Îles Cocos conspiracy (en)
  • Îles Cook conspiracy (en)
  • Îles Malouines conspiracy (en)
  • Îles Mariannes du Nord conspiracy (en)
  • Îles Marshall conspiracy (en)
  • Îles Pitcairn conspiracy (en)
  • Îles Salomon conspiracy (en)
  • Îles Turques-et-Caïques conspiracy (en)
  • Îles Vierges britanniques conspiracy (en)
  • Îles Vierges des États-Unis conspiracy (en)
  • Îles mineures éloignées des États-Unis conspiracy (en)

Langues sans territoire aujourd'hui

Langues anciennes ou sans État à qui rattacher un pays — latin, gotique, étrusque. Certaines se parlent encore.

serbo-croate konspiracija

Liens de sens

Terme générique

entente

Terme spécifique

conjuration

Dérivés

conspirationnel conspirationnisme conspirationniste

Famille morphologique

conspirateur conspirer conspiratif

Prononciation

Sources

Les définitions et étymologies proviennent du Wiktionnaire et sont diffusées sous CC BY-SA 4.0. Elles ont été normalisées et restructurées par sens, sans réécriture du texte. Consulter l'entrée « conspiration » du Wiktionnaire.

Retour au dictionnaire