chagrin

nature
nom masculin
diction
[ʃaɡʁɛ̃] · 2 syllabes
attesté
1389
usage
59 par million de mots

Sens et définitions

Nom 11

  1. État de déplaisir, de peine, d’affliction.
    • Oui, mon père à peine en terre, j’étais coupable, oubliant mon deuil, trahissant mon chagrin et son souvenir. Jean Rogissart, Hurtebise aux griottes, L’Amitié par le livre, Blainville-sur-Mer, 1954, p. 33
  2. vieilli Humeur bizarre, rude, fâcheuse.
    • Dans vos brusques chagrins je ne puis vous comprendre. Molière, Le Misanthrope, acte I, scène I, v. 6, 1666
  3. péjoratif Personnage à l'esprit chagrin.
    • Ou alors une fête du rire, jour où seraient bannis des places et des rues les grincheux, les pisse-vinaigre, les pisse-froid , les renfrognés, les chagrins, les rabat-joie. Ça ferait de la place aux autres pour rire à gorge et bras déployés. René Lenoir, Orages désirés, Éditions L'Harmattan, 2010, p. 11
  4. Cuir grenu fait de peau d’âne, de cheval, de mulet, de petite roussette, de requin, etc. servant à couvrir des boîtes, des livres ou à polir le bois.
    • ...un stylet long de cinq à six pouces, enfermé dans un étui de chagrin noir... Eugène Sue, Les Mystères de Paris, Quarto Gallimard,p. 877.
  5. Peau rugueuse.
  6. Étoffe légère de taffetas moucheté, présentant quelques ressemblances avec les grains du chagrin (le cuir, sens 1).
  7. Cuir grenu fait d'ordinaire d'une peau de mulet ou d'âne. Peau de chagrin. Étui de chagrin. Relier un livre en chagrin.
  8. Espèce de squale dont la peau fort dure sert à faire une sorte de chagrin.
  9. Déplaisir qui peut être causé, soit par une affliction, soit par un ennui, soit par une colère. Grand, profond, noir chagrin. Chagrin cuisant, mortel. De longs, de petits chagrins. Passer son chagrin, noyer son chagrin dans le vin.
  10. Humeur qui s'inquiète ou se tourmente.
1 emploi spécialisé
  1. Industrie du cuir Espèce de cuir grenu, préparé avec la peau de la croupe du mulet, de l'âne ou du cheval et utilisé en reliure et en marquinerie de luxe.

Adjectif 4

  1. Qui éprouve du déplaisir, de la tristesse.
    • inquiet, chagrin, je redoublai d’ardeur et d’efforts Pierre-Victorien Lottin de Laval, Manuel complet de Lottinoplastique, 1857, lire en ligne
  2. Qui marque du déplaisir, de la tristesse.
    • Sa petite moue chagrine trahissait l’importance qu’elle avait mise à se trouver à cette revue. Honoré de Balzac, La Femme de trente ans, Paris, 1832
  3. Qui est porté à l’humeur sombre et difficile.
    • La dame des Belles-Cousines étoit née vive & sensible, mais elle l’ignoroit encore. Un vieux époux, chagrin & grondeur, avec lequel elle n’avait vécu qu’un an, n’avoit eu ni le temps ni le don de le lui apprendre. Louis-Élisabeth de La Vergne de Tressan, Histoire du petit Jehan de Saintré et de la dame des Belles-Cousines, 1792, pages 10-11
  4. Qui provoque la mélancolie, l’ennui.
    • Un gros artilleur poitevin m’a dit : à la fin juin, brouillard du matin, midi chagrin, mais le Picard qui est devant moi au jus m’affirme : ch’t’in beau temps, n’z’aurons d’soleil ! Jacques Perret, Le Caporal épinglé, Gallimard, 1947, page 22

Citation

C'est avec le cuir de l'âne que les Orientaux font le sagri que nous appelons chagrin
Buffon, âne.

Origine du mot

Du turc sağrı (« peau préparée à partir de la croupe d’un animal »).

Formes apparentées 2 langues · 154 pays

Racine commune : sağrı (tr)

Les langues

Les langues où la racine a laissé une forme, et cette forme. Le sens, lui, a pu changer en route.

  • anglais chagrin, shagreen
  • italien sagrì, sagrino

Les pays où l'une de ces langues se parle

Un pays figure ici dès qu'une de ces langues s'y parle, même en minorité — la liste est donc large par nature.

  • Afrique du Sud chagrin (en)
  • Algérie chagrin (en)
  • Allemagne chagrin (en), sagrì (it)
  • Anguilla chagrin (en)
  • Antigua-et-Barbuda chagrin (en)
  • Argentine chagrin (en)
  • Aruba chagrin (en)
  • Australie chagrin (en), sagrì (it)
  • Autriche chagrin (en), sagrì (it)
  • Bahamas chagrin (en)
  • Bangladesh chagrin (en)
  • Barbade chagrin (en)
  • Belgique chagrin (en)
  • Belize chagrin (en)
  • Bermudes chagrin (en)
  • Bhoutan chagrin (en)
  • Bosnie-Herzégovine chagrin (en)
  • Botswana chagrin (en)
  • Brunei chagrin (en)
  • Brésil chagrin (en), sagrì (it)
  • Bulgarie chagrin (en)
  • Burundi chagrin (en)
  • Cameroun chagrin (en)
  • Canada chagrin (en), sagrì (it)
  • Chili chagrin (en)
  • Chine chagrin (en)
  • Chypre chagrin (en)
  • Croatie chagrin (en), sagrì (it)
  • Danemark chagrin (en)
  • Diego Garcia chagrin (en)
  • Dominique chagrin (en)
  • Espagne chagrin (en)
  • Estonie chagrin (en)
  • Eswatini chagrin (en)
  • Fidji chagrin (en)
  • Finlande chagrin (en)
  • France chagrin (en), sagrì (it)
  • Gambie chagrin (en)
  • Ghana chagrin (en)
  • Gibraltar chagrin (en)
  • Grenade chagrin (en)
  • Grèce chagrin (en)
  • Guam chagrin (en)
  • Guatemala chagrin (en)
  • Guernesey chagrin (en)
  • Guyana chagrin (en)
  • Géorgie du Sud-et-les Îles Sandwich du Sud chagrin (en)
  • Honduras chagrin (en)
  • Hongrie chagrin (en)
  • Inde chagrin (en)
  • Irak chagrin (en)
  • Irlande chagrin (en)
  • Israël chagrin (en)
  • Italie chagrin (en), sagrì (it)
  • Jamaïque chagrin (en)
  • Jersey chagrin (en)
  • Jordanie chagrin (en)
  • Kazakhstan chagrin (en)
  • Kenya chagrin (en)
  • Kiribati chagrin (en)
  • Lesotho chagrin (en)
  • Lettonie chagrin (en)
  • Liban chagrin (en)
  • Liberia chagrin (en)
  • Lituanie chagrin (en)
  • Luxembourg chagrin (en)
  • Madagascar chagrin (en)
  • Malaisie chagrin (en)
  • Malawi chagrin (en)
  • Maldives chagrin (en)
  • Malte chagrin (en), sagrì (it)
  • Maroc chagrin (en)
  • Maurice chagrin (en)
  • Mexique chagrin (en)
  • Micronésie chagrin (en)
  • Montserrat chagrin (en)
  • Namibie chagrin (en)
  • Nauru chagrin (en)
  • Nigeria chagrin (en)
  • Niue chagrin (en)
  • Nouvelle-Zélande chagrin (en)
  • Népal chagrin (en)
  • Ouganda chagrin (en)
  • Pakistan chagrin (en)
  • Palaos chagrin (en)
  • Panama chagrin (en)
  • Papouasie-Nouvelle-Guinée chagrin (en)
  • Pays-Bas chagrin (en)
  • Philippines chagrin (en)
  • Pologne chagrin (en)
  • Porto Rico chagrin (en)
  • Portugal chagrin (en)
  • R.A.S. chinoise de Hong Kong chagrin (en)
  • R.A.S. chinoise de Macao chagrin (en)
  • Roumanie chagrin (en)
  • Royaume-Uni chagrin (en), sagrì (it)
  • Rwanda chagrin (en)
  • République dominicaine chagrin (en)
  • Saint-Christophe-et-Niévès chagrin (en)
  • Saint-Marin sagrì (it)
  • Saint-Martin (partie néerlandaise) chagrin (en)
  • Saint-Pierre-et-Miquelon chagrin (en)
  • Saint-Vincent-et-les Grenadines chagrin (en)
  • Sainte-Hélène chagrin (en)
  • Sainte-Lucie chagrin (en)
  • Samoa chagrin (en)
  • Samoa américaines chagrin (en)
  • Sercq chagrin (en)
  • Seychelles chagrin (en)
  • Sierra Leone chagrin (en)
  • Singapour chagrin (en)
  • Slovaquie chagrin (en)
  • Slovénie chagrin (en), sagrì (it)
  • Soudan chagrin (en)
  • Soudan du Sud chagrin (en)
  • Sri Lanka chagrin (en)
  • Suisse chagrin (en), sagrì (it)
  • Suède chagrin (en)
  • Tanzanie chagrin (en)
  • Tchéquie chagrin (en)
  • Territoire britannique de l’océan Indien chagrin (en)
  • Thaïlande chagrin (en)
  • Tokelau chagrin (en)
  • Tonga chagrin (en)
  • Trinité-et-Tobago chagrin (en)
  • Tristan da Cunha chagrin (en)
  • Turquie chagrin (en)
  • Tuvalu chagrin (en)
  • Vanuatu chagrin (en)
  • Yémen chagrin (en)
  • Zambie chagrin (en)
  • Zimbabwe chagrin (en)
  • Égypte chagrin (en)
  • Émirats arabes unis chagrin (en)
  • Érythrée chagrin (en)
  • État de la Cité du Vatican sagrì (it)
  • États-Unis chagrin (en), sagrì (it)
  • Éthiopie chagrin (en)
  • Île Christmas chagrin (en)
  • Île Norfolk chagrin (en)
  • Île de Man chagrin (en)
  • Île de l’Ascension chagrin (en)
  • Îles Caïmans chagrin (en)
  • Îles Cocos chagrin (en)
  • Îles Cook chagrin (en)
  • Îles Malouines chagrin (en)
  • Îles Mariannes du Nord chagrin (en)
  • Îles Marshall chagrin (en)
  • Îles Pitcairn chagrin (en)
  • Îles Salomon chagrin (en)
  • Îles Turques-et-Caïques chagrin (en)
  • Îles Vierges britanniques chagrin (en)
  • Îles Vierges des États-Unis chagrin (en)
  • Îles mineures éloignées des États-Unis chagrin (en)

Liens de sens

Terme générique

cuir étoffe humeur peau personnage

Terme spécifique

envie mortification regret

Dérivés

bête à chagrin chagrin d’amour chagrinage chagrinant chagrinement chagriner chagrineux chagrinier comme une peau de chagrin déchagriner demi-chagrin enchagriner esprit chagrin faire chagrin noyer son chagrin peau de chagrin requin chagrin

Domaine

psychologie

Prononciation

Sources

Les définitions et étymologies proviennent du Wiktionnaire et sont diffusées sous CC BY-SA 4.0. Elles ont été normalisées et restructurées par sens, sans réécriture du texte. Consulter l'entrée « chagrin » du Wiktionnaire.

Retour au dictionnaire